O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Projekt organizacji pracy przy wyborze i wychowie szczeniąt czarnego teriera, które rokują jako psy wystawowe i hodowlane (fragmenty pracy dyplomowej)

 

Od Redakcji Portalu "Świat Czarnego Teriera"

Szanowni Czytelnicy mamy przyjemność przedstawić Państwu obszerne fragmenty pracy dyplomowej p. Malwiny Agnieszki Siwko. W drugiej połowie ubiegłego roku p. Malwina dołączyła do grona forumowiczów z "Naszego Forum" w celu poszukiwania materiałów do swojej pracy. Dzięki zaangażowaniu i współpracy wielu osób (w tym również hodowców i miłośników CTR-a z "Naszego Forum"), którzy zechcieli wziąć udział w przygotowanej przez p. Malwinę ankiecie udało się zebrać materiały potrzebne do niniejszej pracy. Miło nam jest również poinformować, że p. Malwina do swojej pracy czerpała wiedzę także z licznie publikowanych na naszym Portalu artykułów. Praca p. Malwiny porusza bardzo ciekawy aspekt i stara się wskazać drogę każdej osobie, która w planach ma karierę hodowlaną i wystawową swojego przyszłego pupila. Wyniki przeprowadzonej ankiety dostarczają wielu interesujących informacji, nie tylko przyszłym posiadaczom CTR-ów, ale również samym hodowcom i teraźniejszym jej właścicielom. Sama praca jest wielowątkowa i ze względów technicznych zdecydowaliśmy się zaprezentować najbardziej interesujące fragmenty z pominięciem tych informacji, które w bardzo rozbudowanej formie można już na naszym Portalu znaleźć.

 

Wstęp


Czarny terier jest psem niebywale inteligentnym i wrażliwym. Bywa często krzywdzony bezpodstawnymi, mylnymi pojęciami, które wiążą się z odciśniętym piętnem historii powstania tej imponującej rasy. Okrzyknięty "psem Stalina", uznawany za agresywne zwierzę służące w wojsku radzieckim. W dzisiejszych czasach, bardziej przychylnych "czernyszowi" (nazwa czarnego teriera, używana wśród hodowców), ludzie odkrywają w nim oddanego i lojalnego kompana na całe życie, a nawet terapeutę (w Polsce jest jedynie jeden dogoterapeuta – czarny terier Dymitr Mogador Willa Taira, lecz w Stanach Zjednoczonych jest ich ponad 20). Psy tej rasy urzekają nie tylko charakterem i usposobieniem, ale i pięknym, dystyngowanym wyglądem, dlatego też tak bardzo wzrosło nimi zainteresowanie.
Inspiracją podjęcia problematyki dotyczącej selekcji i wychowu szczeniąt czarnego teriera, z potencjałem wystawowym i hodowlanym, jest coraz większe zainteresowanie omawianą rasą oraz zapotrzebowanie na literaturę bogatą w wiedzę pozyskaną w trakcie wielu lat praktyki.
Dostępne piśmiennictwo w języku polskim, na dzień dzisiejszy, jest bardzo ubogie i mało aktualne, dlatego też niniejszy projekt ma na celu przedstawienie rzetelnych informacji, uzyskanych między innymi za pomocą kwestionariusza ankiety, od hodowców oraz właścicieli z wieloletnim doświadczeniem. Kolejnym i głównym zamierzeniem jest wyznaczenie drogi, jaką musi podążać niedoświadczony właściciel młodego czarnego teriera, aby osiągnąć sukces  w jego karierze wystawowej, zaczynając od wyboru psa, na wychowie kończąc.

 

Ważniejsze informacje dotyczące pochodzenia psa i rasy czarny terier – wprowadzenie
 

Pochodzenie psa


Rząd Carnivora - drapieżne ssaki mięsożerne z podgromady łożyskowców, która liczy około 270 gatunków zwierząt wszelakiej wielkości. Drapieżniki te posiadają charakterystyczne dla nich uzębienie: niewielkie siekacze; ostre i duże kły; mocne łamacze, które służą im do łamania kości i cięcia mięsa ofiar (IV przedtrzonowiec szczęki i I ząb trzonowy żuchwy) oraz bardzo mocne trzonowce.  Do rodziny psowatych - Canidae  przynależy piętnaście rodzajów z czterdziestoma gatunkami, gdzie najliczniej reprezentowanym jest rodzaj Vulpes i Canis.

Systematyka

Królestwo:

Typ:

Podtyp:

Gromada:

Podgromada:

Rząd:

Rodzina:

Rodzaj:

Gatunek:

Zwierzęta

Strunowce

Kręgowce

Ssaki

Łożyskowce

Drapieżne

Psowate

Pies

Pies domowy

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Animalia

Chordata

Vertebrata

Mammalia

Eutheria

Carnivora

Canidae

Canis

Canis lupus familiaris

W epoce paleocenu pojawiły się pramięsożerne kreodonty (Creodonta), które były pierwszymi przodkami ssaków drapieżnych. Zwierzęta te zaczęły wymierać w epoce oligocenu, jednakże część z nich przetrwała do końca trzeciorzędu. Pierwsze kreodonty (podrząd kopalnych ssaków drapieżnych) wyglądem przypominały ssaki owadożerne, były różnych wielkości, o czaszce długiej na ok. 1 m, z niewielką puszką mózgową. Późniejsze osobniki już posiadały charakterystyczne dla mięsożernych łamacze.
Psy ewoluując zmieniały swoje uzębienie i dzięki temu można prześledzić ewolucję tego zwierzęcia. Większa część wczesnych ssaków była niegdyś roślinożerna i to właśnie z nich 50 lat temu rozwinęły się ssaki mięsożerne, które należały do rodziny zwanej Miacis i zasiedlały ówczesną Amerykę Północną. Miacis - przodek wszystkich psowatych i kotowatych różnił się pod kątem wielkości i masy swego ciała, jednakże zęby tego zwierzęcia wykazywały podobieństwo względem uzębienia dzisiejszych drapieżników. Szczęka zawierała sześć małych siekaczy; dwa duże kły, kształtem przypominające sztylety; osiem przedtrzonowców i sześć trzonowców. W żuchwie natomiast układ zębów był taki sam z wyjątkiem takim, że pierwszy przedtrzonowiec był większy i bardziej rozwinięty od pozostałych – przyjął postać kła.
Sukcesywnie w ciągu następnych 25 milionów lat, na przełomie eocenu i oligocenu (era kenozoiczna) uformowała się ogromna różnorodność ssaków zarówno roślinożernych jak i mięsożernych. Jednym z ówczesnych zwierząt był także Hesperocyon, żyjący ok. 38 – 26 mln. lat temu, który uważany jest za najwcześniejszego przedstawiciela psowatych, na terenach obecnej Ameryki Północnej. Jego skamieniałość, wyglądem przypominającą dzisiejszą żenetę odkryto także w Europie.
Pod koniec epoki oligocenu i podczas trwania miocenu – ok. 28 – 17 mln. lat temu, z każdej strony obecnego Oceanu Atlantyckiego przebywały blisko spokrewnione ze sobą: Cynodictis – Europa (rys. 1) i Pseudocynodictis – Ameryka Północna, należące do rodziny Amphicyon. Zwierzęta europejskie, które miały już kły i sześć zębów trzonowych w żuchwie (uzębienie charakterystyczne dla współczesnych psów) wymarły w epoce oligocenu, natomiast gatunek Pseudocynodictis przetrwał, a następnie dał początek współczesnemu psu.
 

Rys. 1 Cynodictis (http://www.hlodavec.estranky.cz/clanky/psi–radce/etologie–psa.html).

 

Po wymarciu Pseudocynodictis w Ameryce Pólnocnej pojawił się Mesocyon, którego szkielet przypominał wyglądem

szkielet dzisiejszych wilków. Potomkiem Mesocyona żyjącym we wczesnym miocenie, około 22 mln. lat temu był Cynodesmus, natomiast kolejnym przodkiem psowatych egzystującym do końca epoki miocenu (sprzed ok. 12 mln. lat) był Tomarctus (rys. 2).

Rys. 2 Tomarctus (http://www.hlodavec.estranky.cz/clanky/psi–radce/etologie–psa.html).

 

Budowa kończyn tego zwierzęcia, była podobna do budowy kończyn dzisiejszych wilków, psów i lisów – stworzenie to posiadało cztery zwarte palce. Krótki okres czasu po rozpoczęciu pliocenu (ok. 10 mln. lat temu) pojawił się rodzaj Canis, który podjął emigrację do obecnej Eurazji.
W czasach kiedy Homo Habilis zamieszkiwał Europę Zachodnią (ok. 3 – 4 mln. lat temu) pojawiły się także pierwsze prapsy, natomiast 2 mln. lat temu zaczął zamieszkiwać te tereny także Canis lupus. Ewolucja rodzaju Canis trwała prawie 300 tysięcy lat poprzez rozliczne gatunki, aż do wilka.

 

Schemat 1 Schemat pochodzenia psa (informacje zawarte w schemacie są zaczerpnięte z książki „Kynologia. Wiedza o psie” autorstwa Jerzego Monkiewicza i Jolanty Wajdzik).

 

Niestety prawie niemożliwa na dzień dzisiejszy jest rekonstrukcja procesu przeobrażania przodków psa we współczesnego, czworonożnego i wiernego towarzysza człowieka. Dzięki wykopaliskom w USA i Europie, gdzie odnaleziono szkielety zwierząt pochodzące sprzed 9 – 14 tysięcy lat temu, odkryto że w mezolicie i neolicie stworzenia przypominające psy, żyły w pobliżu domostw ludzkich. Człowiek, który podjął się schwytania młodych wilków, a później hodowli potomstwa chowanego w niewoli, zdecydowanie wpłynął na ich ewolucję. Dowiedziono, że udomowienie psa wywołało stopniowe przekształcenie zarówno jego narządów wewnętrznych jak i narządów zmysłu oraz zmniejszenie masy jego mózgu (taka sama sytuacja ma miejsce u zwierząt trzymanych w zoo). Selekcja prowadzona przez człowieka, nie była zgodna z naturalnymi zasadami, gdyż wybierał on tylko te zwierzęta, których wartości chciał rozwijać. Badania nad mieszańcami psa z wilkiem, szakalem czy kojotem wykazały, że gdyby selekcja była prowadzona prawidłowo, uzyskano by zupełnie nowe rasy.
Od czasu udomowienia psa, ludzie w różnych rejonach świata zaczęli kojarzyć i krzyżować różne gatunki zwierząt. Duża część dzisiejszych ras psów powstała w skutek selekcji, w czasie której popełniano także błędy, na przestrzeni wielu lat. Na powstałe rasy miał wpływ zarówno człowiek jak i czynniki środowiska naturalnego. Jeżeli otrzymane zwierzę nie zadowalało człowieka pod kątem jakiś cech, było eliminowane z hodowli, zanim osiągnęło wiek rozrodczy*
1. Pochodzenie psa od konkretnego dzikiego protoplasty jest już potwierdzone, ale historycznie przedstawiane były różne teorie. Hans Bauer w swojej książce „ Z psem przez stulecia” napisał, iż było siedem tez odnośnie pochodzenia psa.

  • Pierwsza mówi o tym, że pies pochodzi od tygrysów i hien. Podobny pogląd narodził się w starożytności, jednak ówcześni ludzie nie kierowali się dowodami zoologicznymi, lecz cechami takimi jak: prążkowanie, dzikość czy też wielkość. Oczywiście teza została obalona.

  • Druga teza przyjmuje, iż przodkiem psa domowego jest lis. Jednak i ta teza została obalona, gdyż w stosunku do wilka czy szakala trudno jest go oswoić*2. Jego budowa jest inna od budowy psa (różna liczba chromosomów – u lisa mniejsza), oczy lisie są bardziej owalne, a głowa jest bardzo długa, wysmukła i szpiczasta. Poza tym lis nosi swój puszysty ogon równolegle do linii grzbietu oraz jest samotnikiem, nie występuje ani w grupach ani w stadach*3.

  • Trzecia teza jako przodka psa bierze pod uwagę szakala*4. W rozważaniach o pochodzeniu psa niektórzy badacze, brali pod uwagę również szakala. Jak twierdzi Kazimierz Ściesiński w książce „Pies, utrzymanie i hodowla” wyniki badań wykazały, że cechy różniące psa domowego i wilka są bardziej widoczne, niż cechy psa i szakala*5. Natomiast w książce „ Kynologia. Wiedza o psie.” autorstwa Jerzego Monkiewicza i Jolanty Wajdzik można przeczytać, że szakala jest łatwo oswoić i rzeczywiście lubi on żyć w okolicy siedlisk ludzkich, jednak owe zwierze nie lubi i nie toleruje psów.

  • Czwarta teza mówi o tym, iż pies pochodzi od wilka i trzeba przyznać, że wielu naukowców skłania się ku temu poglądowi (bierze się pod uwagę od 1 do 3 podgatunków wilka). Prawdą jest, że wilki są nieufne w stosunku do ludzi, bardzo trudno je oswoić i wyją, a nie szczekają tak jak psy, ale faktem jest to, że posiadają hierarchię w stadzie i specyficzne zachowanie w grupie oraz wykazują instynkt, który zapobiega śmiertelnym walkom członków w obrębie tej samej watahy. Prócz tego szczegółowe badania mitochondrialnego DNA wykazały, że widnieje uderzające podobieństwo pomiędzy materiałem genetycznym psa i wilka*6.

  • Piąta teza mówi o tym, że pies pochodzi od wilków i szakali łącznie*7. Konrad Lorenz wyznaczył podział ras na podstawie cech psychicznych:
     „psy – wilki” – osobniki zdystansowane wobec ludzi, dla których hierarchia wewnętrzna jest bardzo ważna np. psy pasterskie;
     „psy – szakale” – osobniki, które egzystują przez część swego życia w pobliżu ludzi np. niektóre psy myśliwskie*
    8.

  • Pogląd szósty bierze pod uwagę istnienie niepoznanych przez ludzkość dzikich Canidae, czyli psowatych drapieżników żyjących w okresie lodowcowym.

  • Ostatnia teza mówi o tym, że pies domowy wywodzi się po części od wilków (pies wilczy), po części od szakali (pies szakalowaty) i częściowo od dzikich Canidae*9.

Do udomowienia doszło dzięki podobieństwom, jakie łączyły wilka i człowieka – ta sama zwierzyna łowna (drobna – zające, bobry oraz gruba – jelenie, łosie, renifery), terytorium i sposoby łowne i działanie. Zarówno ludzie żyli w społeczeństwie jak i wilki (wataha). Tylko najsilniejsi brali udział w polowaniu, słabsi byli zdani na ich łaskę. Wszystko te składowe miały wpływ na zbliżenie się obcych dla siebie, dwóch gatunków. Jednak, aby udomowienie doszło do skutku, zwierzę musi przywyknąć do innego trybu życia, a jeśli bardzo podobne są zwyczaje dwóch stron nie sprawia to większej trudności. Egipcjanom na przykład nie udało się oswoić hien, szakali czy też lisa, a jednak wilk dostosował się sam. Na początku między człowiekiem i wilkiem powstał dwustronny system korzyści, człowiek cenił wilka za to, że ostrzegał wyciem przed niebezpieczeństwem i polował, a wilk doceniał, to że człowiek rzucał resztki jedzenia i pozwalał schronić się przy ognisku. Następnie wilki w wespół z ludźmi pilnował wspólnego terytorium – czyli stawał się zwierzęciem stróżującym i obronnym. Kolejnym krokiem było odchowywanie przez człowieka porzuconych lub osieroconych wilcząt, które w wieku dorosłym zostały wypuszczane na wolność. Z czasem jednak, niektóre z nich wierne, pozostawały przy człowieku. Następnie zwierzęta zaczęły się rozmnażać w obrębie obozu ludzkiego i utrwalać przekształcenia, będące wynikiem nowego trybu życia. W ten sposób naukowcy przedstawiają mniej więcej proces udomowienia, niestety nie ma na to dowodów, ani nie wiadomo tak naprawdę jak długo trwał ten proces (przypuszcza się, że od 30 do 10 tysięcy lat temu.*10

 

Definicja pojęcia rasa

 

"Rasa [fr.], grupa zwierząt w obrębie gatunku, odznaczających się swoistymi, dziedzicznymi cechami (głównie użytkowymi); może być ukształtowana przez hodowcę (rasy kulturalne i przejściowe) lub czynniki naturalne (rasy prymitywne)".*11
"Rasa, zbiór osobników zwierzęcych lub roślinnych należących do jednego gatunku i odznaczających się zupełnie określoną zmiennością. Cechy rasowe są stale przekazywane dziedzicznie, osobniki zaś, należące do danej rasy, są płodne przy krzyżowaniu między sobą. Ścisła definicja rasy, podobnie jak defin. gatunku (species), jest trudna do przeprowadzenia".*
12

"Przez słowo >>rasa<< rozumiemy grupę osobników należących do jednego gatunku i odznaczających się wspólnymi anatomicznymi, fizjologicznymi i psychicznymi cechami odziedziczonymi po rodzicach oraz przekazujących te cechy potomstwu."*13
"Rasa jest to wyhodowana przez człowieka grupa zwierząt jednego gatunku jednolita pod względem cech morfologicznych, fizjologicznych i psychicznych (wyglądu zewnętrznego i cech
użytkowych), której osobniki kojarzone między sobą przekazują cechy rasy potomstwu przynajmniej od 5 pokolenia wstecz."*
14

Powstanie i utrwalenie cech rasy zarówno psów jak i innych zwierząt, przypisuje się nie tylko człowiekowi, który poprzez różne metody pracy hodowlanej selekcjonował zwierzęta o przydatnych mu cechach, ale także środowisku i klimatowi, w jakim pies bytował. Jednak śmiało można powiedzieć, iż współczesne rasy są efektem świadomych i długoletnich działań ludzkości.
Powstałe rasy istnieją także, dzięki różnym zajęciom ludzi, gdzie pies zajmował miejsce pomocnika. Dlatego też dzisiaj można wyróżnić psy specjalizujące się w obronie (gdzie selekcja miała na celu wybór psów odważnych, dość agresywnych, ale i inteligentnych), polowaniach, ratownictwie, pomocy ludziom niewidomych itd. Człowiek ze względu na przeznaczenie czworonoga do danej pracy, doskonalił i utrwalał te cechy charakteru i budowy oraz szatę, które ułatwiały wykonanie powierzonego zadania. Dla ówczesnych hodowców (selekcjonerów) nie liczyła się sama przydatność psa do pracy, ale i piękno kształtów, gdyż zwierzę to miało także cieszyć oko właściciela. Warto także zwrócić uwagę na to, że psy rasowe stanowią jedyny ślad po kulturze materialnej człowieka, gdyż rasy, które przetrwały i uległy odtworzeniu, przypominają o dawnej, trudnej działalności hodowlanej.*
15
Kynologia uznaje za psa rasowego zwierzę, którego wygląd zewnętrzny, budowa oraz cechy psychiczne są zgodne z aktualnym wzorcem rasy (właściwy fenotyp), i którego pochodzenie jest udokumentowane (znany genotyp). Takim dokumentem potwierdzającym pochodzenie psa jest rodowód (zdj. 1 i 2), który jest wydawany w różnych wersjach (przeróżne formaty, kolory itp.) w zależności od kraju.

 

 

Zdj. 1 Z przyczyn technicznych nie mogliśmy zamieścić zdjęcia rodowodu z pracy p. Malwiny w zastępstwie zdjęcie rodowodu z naszych zasobów

 

Jednak można wyróżnić podstawowe dane, które koniecznie muszą znaleźć się w tym dokumencie, są to: numer rodowodu, rasa psa, imię i przydomek hodowlany, płeć, data urodzenia, umaszczenie. Rodzaj włosa (jeśli w obrębie rasy występują psy o odmiennym rodzaju włosa), numer tatuażu (lub innego identyfikatora), nazwisko oraz adres hodowcy i właściciela. Dane o przodkach – do co najmniej trzeciego pokolenia, a najlepiej do piątego pokolenia wstecz, a także nazwa organizacji wydającej opisywany dokument. Prócz tego na rodowodach znajdują się pieczęcie (tradycyjne albo wytłaczane), zabezpieczone hologramem lub innym zabezpieczeniem przed podrobieniem. Obowiązkowy jest także widniejący na rodowodzie podpis osoby odpowiedzialnej w danym kraju za prowadzenie ksiąg rodowodowych.*16


Grupa II FCI

 

FCI (pl. Międzynarodowa Federacja Kynologiczna) podzieliła wszystkie aktualne rasy na 10 podstawowych grup:

  • GRUPA I: Owczarki i inne psy pasterskie z wyłączeniem szwajcarskich psów do bydła.

  • GRUPA II: Pinczery i sznaucery, molosy, szwajcarskie psy górskie i do bydła, pozostałe rasy.

  • GRUPA III: Teriery.

  • GRUPA IV: Jamniki.

  • GRUPA V: Szpice i psy w typie pierwotnym.

  • GRUPA VI: Psy gończe i rasy pokrewne.

  • GRUPA VII: Wyżły.

  • GRUPA VIII: Aportery, płochacze i psy dowodne.

  • GRUPA IX: Psy ozdobne i do towarzystwa.

  • GRUPA X: Charty.

Czarny terier rosyjski znajduje się w grupie II, jednak tuż po uznaniu rasy przez FCI w Meksyku, należał on do grupy III. Grupa II jest grupą bardzo różnorodną, gdyż większą jej część zajmują molosy typu dogowatego, jednym słowem duże psy bojowe*17. Grupa szwajcarskich psów pasterskich trochę odbiega od psów omawianej grupy, jednakże przynależność tych psów do grupy II FCI jest dosyć umowna i jest wynikiem założeń dotyczących pochodzenia tych czworonogów od psów bojowych żyjących w czasach starożytnego Rzymu. Wspólnym praprzodkiem tej grupy psów były prawdopodobnie molosy Bliskiego Wschodu, które przypuszczalnie brały swój początek od pra – psa przypominającego współczesnego mastiffa tybetańskiego*18. Molosy podążały wraz z ludźmi z Tybetu przez Bliski Wschód do Europy, gdzie zwane były dogami asyryjskimi. Plemiona koczownicze, przybyłe na nowe ziemie, na których miało być wypasane bydło, prowadziły ze sobą również swoje psy, które były krzyżowane z miejscowymi psami. W ten sposób przyczyniły się do powstania nowych ras. Do czasu gdy ludzie „dostrzegli” w tych psach dobry materiał na psa bojowego, który mógł brać udział w wojnach lub w walkach z dzikimi zwierzętami na arenach starożytnych cyrków, przysłużyły się człowiekowi jako psy obronne i pasterskie. W obrębie grupy molosów znajdują się wszystkie mastiffy, rottweilery i dogi, boksery oraz niezwykłe fila brasileiro, tosa i shar - pei.
W grupie II znajdują się również potomkowie szpica torfowego takie jak pinczery krótkowłose wraz z dobermanem i pinczerem szorstkowłosym (sznaucery). Należą one do psów europejskiego pochodzenia, a ich charakter, budowa i ogólny wygląd zewnętrzny różni się wielce od molosowego.
Do psów górskich zaliczają się w szczególności owczarek kaukaski, nowofundland, owczarek środkowoazjatycki oraz psy szwajcarskie (bernardyn, berneński pies pasterski). Zwierzęta z opisywanej grupy są psami niezwykle odważnymi, wymagającymi szkolenia. Z wyglądu bardzo efektowne i groźne. Dobrze ułożone stanowią wiernego przyjaciela i kompana właściciela, a także bardzo dobrze sprawdzają się jako psy obronne i stróżujące.*
19

Psy grupy II prezentowane są przy ocenie sędziowskiej na ziemi, a nie na stole (tak jak w przypadku innych psów rasowych) niezależnie czy to jest sznaucer miniaturowy czy też affenpinczer – stolik służy tylko do demonstracji uzębienia. Z wyjątkiem buldoga angielskiego (prezentowany jest „z ręki”), psy tej grupy pokazywane są przeważnie w sposób wolny. W wypadku niektórych ras, np. sznaucera na ringu jest on prezentowany w sposób wolny, natomiast do opisu ustawiany jest „z ręki”, tak samo jak teriery – dotyczy to również czarnego teriera.*20


Powstanie rasy czarny terier

 

Dział pominięty. Obszerne opracowanie historii rasy znajduje się TUTAJ.
 

Standard czarnego teriera

 

Dział pominięty. Nowy standard rasy znajduje się TUTAJ.
 

Cel pracy projektowej


Celem niniejszej pracy jest stworzenie projektu, który przedstawi, jakie prace powinny być podjęte w czasie selekcji i wychowywania szczenięcia z dużym potencjałem wystawowym, aby zwierzę osiągnęło sukces na ringach zarówno krajowych, jak i światowych i mogło być przeznaczone do hodowli.


Materiały i metody


Projekt został sporządzony na podstawie informacji uzyskanych w 2010 r. podczas obserwacji hodowli czarnego teriera "Z Norblińskiej Doliny" pani Małgorzaty Pudłowskiej, a także z badań wykonanych przy pomocy kwestionariusza ankiety (zał. 1) – wysłanego drogą e–mailową oraz na podstawie piśmiennictwa. W badaniu opinii brało udział łącznie 50 właścicieli i hodowców z mniejszych lub większych hodowli, zajmujących się również hodowlą innych psów rasowych. Ankieta została przeprowadzona w sierpniu 2010r., a wyniki i ich analiza została opracowana w postaci wykresów.


Wyniki i opracowanie ankiety

 

 

Wykres 1 Płeć respondentów

 

 

Wykres 2 Wiek respondentów

 

 

Wykres 3 Wykształcenie ankietowanych

 

 

Wykres 4 Posiadanie innych psów rasowych

 

W badaniu opinii hodowców i właścicieli czarnego teriera, dotyczącym wyboru i wychowu szczeniąt rokujących wystawowo, wzięło udział 86% kobiet i 14% mężczyzn (wykr. 1). Były to osoby w wieku od 20 do 30 lat - 24%, od 31 do 40 - 24%, od 41 do 50 - 32% oraz od 51 do 60 - 20% (wykr. 2). Przeważali respondenci z wyższym wykształceniem, którzy stanowili 56% oraz ze średnim – 34%. Mniej osób, bo tylko 10%, posiadała wykształcenie kierunkowe - np. zootechnik, lekarz weterynarii (wykr. 3). Siedemdziesiąt procent ankietowanych przyznało, że skupili się oni wyłącznie na hodowli czarnych terierów, natomiast tylko 30% potwierdziło, że oprócz "czernyszy" hoduje także psy innych ras (wykr. 4).

 

 

Wykres 5 Doświadczenie z rasą

 

 

Wykres 6 Liczba czarnych terierów w hodowli.

 

Respondentami były osoby z większym lub mniejszym doświadczeniem w hodowli psów rasy czarny terier rosyjski. Grupę początkujących hodowców stanowiło 26% ankietowanych, hodowców z doświadczeniem 36%, a właścicieli psa lub suki 38% (wykr. 5). 70% respondentów to właściciele od 1 do 2 psów i 30% – od 3 do 6. Nikt z hodowców nie miał w swojej hodowli od 7 do powyżej 10 czarnych terierów. Większość przyznaje, iż dochowała się dopiero 1 miotu, ale były także osoby, w których w hodowli urodziło się nawet od 6 do 13 i 15 miotów. W Polsce omawiana rasa jest dość młodą rasą i dopiero od niedawna stała się popularna, stąd też wynika niewielka liczba osób z wieloletnim doświadczeniem. (wykr. 6).

 

 

Wykres 7 Etap życia, w którym dokonywany jest wybór szczenięcia, który rokuje jako pies wystawowy i hodowlany.

 

 

Wykres 8 Wgląd w rodowód w ojca i matki szczenięcia umożliwia rokowanie, że pies w przyszłości będzie wartościowym egzemplarzem wystawowym i hodowlanym.

 

Na pytanie dotyczące wyboru szczenięcia, które rokuje jako pies wystawowy i hodowlany 78% ankietowanych wybrała odpowiedź "od 3 tygodni do 6 tygodnia:. Respondenci, którzy wybrali odpowiedź „inny”, czyli 22%, uważają, że taki wybór składa się z kilku etapów. Mianowicie najpierw po urodzeniu do 3 - 4 dnia szczenięta poddaje się oględzinom, następnie wraz ze wzrostem i rozwojem około 3 - 5 tygodnia, potem w wieku 6 - 7 tygodni. Niektórzy dodają, iż pies powinien być poddany testom Volharda – PAT (Puppy Apittude Test – test predyspozycji psa i przeglądowi hodowlanemu (wykr. 7). Natomiast 70% osób zgodziło się z tym, że po oględzinach szczenięcia i wglądzie w rodowód jego ojca i matki możliwe jest rokowanie, że pies w przyszłości będzie wartościowym egzemplarzem wystawowym i hodowlanym (wykr. 8).

 

 

Wykres 9 Na co powinno się zwrócić szczególną uwagę, przy wyborze sześciotygodniowego czarnego teriera, myśląc o karierze wystawowej (w odpowiedziach wymienione cechy)?

 

Odnośnie pytania z wykresu 9 większość - 68% respondentów zgadzała się z wypisanymi w ankiecie punktami (Ankieta – załącznik 1). Dwadzieścia sześć procent osób uważa, że ważne jest również to: jak pies nosi ogon, jaki ma kształt uszu i czy nie są oklapłe, czy w ruchu przyjmuje odpowiednią postawę ciała, struktura sierści, skręt i twardość włosa, brak lub obecność podszerstka, jakość i długość włosa, zdrowotność szczeniaka, oraz ogólne wrażenie i temperament. Dodają, że minimalne znaczenia są dopuszczalne, gdyż z biegiem czasu zanikają one, ale jak dodaje jeden z hodowców tylko wtedy, gdy skóra pod białymi włosami jest fioletowa - biała oznacza, że znaczenia pozostaną. 6% osób wybrało odpowiedź, w której nie zgadzają się ze zdaniem na temat oczu i rodowodu. Odnośnie oczu, jeden hodowca napisał, że czasami wybarwiają się dłużej, niż do 7 tygodnia (wykr. 9).

 

 

Wykres 10 Opuszczenie gniazda przez szczenię – wiek.

 

Ankietowani uważają, że gniazdo powinien opuścić pies odpowiednio zsocjalizowany, zaszczepiony - po kwarantannie (ok. 14 dni od pierwszego szczepienia), odrobaczony z książeczką zdrowia i metryką. Osiemnaście procent respondentów twierdzi, że najlepszym czasem na opuszczenie gniazda przez psa jest wiek 7 tygodni, 52% z kolei sądzi, że pies powinien zostać przekazany nowemu właścicielowi w wieku 8 tygodni, a 28% za właściwy wiek uważa przedział od 9 do 12 tygodnia życia. Tylko jedna osoba zaznaczyła odpowiedź "d" czyli "w wieku …", a był nim przedział od 8 do 12 tygodni (wykr. 10).

 

 

Wykres 11 Przeprowadzenie Testu Campbella.

 

 

Wykres 12 Przeprowadzenie testu PAT.

 

Z osób ankietowanych 58% nie przeprowadza testu Campbella, a 42% poddaje szczenięta temu testowi (wykr. 11). Również spora liczba osób - bo aż 62% respondentów nie przeprowadza także testu PAT. Tylko 38% hodowców wykonuje test predyspozycji - zdolności szczenięcia. Mimo, że z wykresu wynika, iż mniejsza liczba hodowców wykonuje obydwa testy swoim szczeniętom, to w Polsce, patrząc pod kątem ogółu ras, widoczne jest coraz większe zainteresowanie tymi metodami sprawdzającymi predyspozycje młodego psa (wykr. 12).

 

 

Wykres 13 Pielęgnacja i troska o sukę w ciąży oraz o miot ma wpływ na jakość miotu.

 

 

Wykres 14 Karmienie suki w ciąży ma wpływ na jakość miotu.

 

Wszyscy ankietowani sądzą, że pielęgnacja, żywienie i troska o sukę w ciąży i o miot, ma wpływ na jakość miotu, a uzasadniali to tym, że: matka musi być odpowiednio żywiona - karmy wysokoenergetyczne i bogate w witaminy, gdyż podczas ciąży i co najmniej 3 tygodnie po niej jest jedyną żywicielką maluchów. Zatrucia, infekcje czy pasożyty u suki mogą mieć wpływ na zdrowie i rozwój szczeniąt (osłabione i o niskiej wadze potomstwo). Zdrowa, spokojna suka lepiej zajmuje się miotem, jest wydajniejsza laktacyjnie, szczenięta są spokojniejsze, lepiej się rozwijają. Anemia u suki może spowodować zatrzymanie laktacji, bądź zmniejszenie wydzielanego mleka, co wywoła niedożywienie potomstwa. Prawidłowe żywienie i nieprzekarmienie suki w pierwszych dwóch tygodniach ciąży ma wpływ na wielkość szczeniąt, a troska o stan emocjonalny i psychiczny ciężarnej suki, ma odzwierciedlenie na poród i dalszą opiekę suki nad szczeniętami. Poza tym jeżeli pokarm suki będzie ubogi w jakieś istotne dla rozwoju płodów witaminy, mikro – i makroelementy, szczególnie w pierwszych 5 tygodniach ciąży, szczenięta będą słabe i niewielkie. Może się także zdarzyć, że organizm głodzonej suki w 35 dniu ciąży wchłonie część lub cały miot, co może złudnie oznaczać "puste" krycie (wykr. 13 i 14).

 

 

Wykres 15 Częstotliwość karmienia siedmiotygodniowych szczeniąt.

 

 

Wykres 16 Częstotliwość karmienia trzymiesięcznych szczeniąt.

 

Pięciotygodniowe psy najczęściej karmione są przez hodowców 5 razy dziennie, a 40% ankietowanych podało, że szczenięta powinny być karmione 4 razy dziennie. Natomiast tylko 4% uznało, że zwierzęta mogą być karmione 3 razy dziennie (wykr. 15). Inaczej wygląda wykres dotyczący częstotliwości karmienia szczeniąt trzymiesięcznych. Większość ankietowanych wybrała odpowiedzi "3 razy dziennie" i "4 razy dziennie", a 10% osób - "5 razy dziennie". Tylko 4% ankietowanych podpunkt "5 razy dziennie" uznało za prawidłowy (wykr. 16).
Odnośnie pytań dotyczących karmienia w różnych etapach życia odpowiednim pokarmem, każdy hodowca ma wypracowaną inną technikę, w zależności od metody żywienia. Jednak w większości ankiet respondenci stopniowo wprowadzali pokarm stały - co niektórzy już od 3 - 4 tygodnia życia młodego psa suchą karmę dla szczeniąt namoczoną w mleku lub wodzie (papkę) wraz z mlekiem suki. W przypadku wystąpienia problemów z żołądkiem, podają suchą karmę w połączeniu z ryżem i marchewką oraz kaszkę na mleku. Zgodnie z informacjami uzyskanymi z ankiet w tym wieku można także wprowadzać mięso surowe (np. cielęcinę), mięso gotowane (np. kurczaka), twarożki, żółtko. Powyżej 3 - 5 tygodni moczoną w rozpuszczonym mleku w proszku (suczym) suchą karmę dla szczeniąt. Twarożek z żółtkiem i mieloną, surową piersią z kurczaka oraz zmieloną, niegotowaną wołowinę i rybę, mieszane z tartą marchwią. Niektórzy w wieku sześciu tygodni psa, zmieniają karmę ze "startera" na "baby". Od 7 tygodnia (kiedy pojawi się wystarczające uzębienie) podawana jest karma sucha dla juniorów do 15 miesiąca życia. Następnie od 15 - 18 miesięcy zwierzęta karmione są karmą suchą dla psów dorosłych wraz z suplementami. Hodowcy stosujący BARF (Biologically Appropriate Raw Food, pl. Biologicznie Odpowiednie Surowe Jedzenie), po wyrżnięciu się zębów u szczeniąt, od dwóch do pięciu razy dziennie podają na początku mostki z kurczaka i inne pokarmy typu BARF. Prócz tego zwierzęta przez cały dzień mają do dyspozycji karmę suchą i czystą wodę.

 

 

Wykres 17 Metoda żywienia.

 

 

Wykres 18 Stosowanie dodatku mineralno – witaminowego.

 

Spośród trzech metod żywienia respondenci najczęściej wybierali karmę przemysłową, a jednakowo po 10% osób stosuje metodę tradycyjną i BARF. Zwolennicy suchej karmy cenią ją za: wygodne i szybkie podawanie zwierzętom - nie trzeba układać dawki pokarmowej, gdyż karma zawiera niezbędne do prawidłowego rozwoju składniki, a dawkowanie jest podane przez producenta na opakowaniu. Łatwo dobrać karmę do wieku, psy dobrze rozwijają się jedząc karmy wysokiej jakości. Chronią psa przed zaburzeniami jelitowymi i zatruciami, które często są spotykane w przypadku żywienia metodą BARF lub tradycyjną. Właściciel ma kontrolę nad tym co i ile je pies, a prócz tego suchy pokarm zapobiega powstawaniu grzybicy na brodzie czarnych terierów, pomaga w pielęgnacji uzębienia, utrzymaniu odpowiedniej masy ciała i jest niezbędna, gdy powstają jakiekolwiek ograniczenia (np. nietolerancja białek zwierzęcych, alergia na dane składniki, łapczywe jedzenie itp.). Karmienie suchą karmą nie wyklucza podawania innych elementów diety np. nabiału, mięsa, owoców czy też warzyw. Łatwo ją przechowywać i przewozić (np. podawanie psu na wystawach).
Hodowcy i właściciele, którzy wybrali metodę tradycyjną, uważają, że podają swoim pupilom świeży pokarm, wiedzą z czego się składa, ale przyznają, że często łączą tą metodę z karmą suchą.
Natomiast entuzjaści metody BARF utrzymują, że jest to metoda naturalna dla wilków, a więc i dla psa powinna być odpowiednia, skoro pies pochodzi od wilka. Aczkolwiek przyznają, że w sezonie letnim - wystawowym przechodzą na samą suchą karmę, aby uniknąć na wystawach problemów jelitowych (wykr. 17).
Sześćdziesiąt osiem procent respondentów opowiedziała się za podawaniem psom dodatków mineralno - witaminowych, ze względu na decyzję lekarza weterynarii, odpowiedni rozwój szczeniąt (2–3 miesiąc), ciążę i karmienie szczeniąt (laktacja) - szczególnie w okresie letnim. Często podawane są szczeniętom suplementy diety, na prawidłowy rozwój stawów i na ich wzmocnienie - szczenięta dużych ras są szczególnie narażone na problemy ze stawami, gdyż bardzo szybko rosną. Natomiast 32% ankietowanych sądzi, że nie potrzebne są dodatki, jeżeli psy karmione są karmą przemysłową wysokiej jakości, odpowiednio dobraną do wieku i masy psa, zawierającą potrzebne do prawidłowego rozwoju witaminy i minerały (wykr. 18).

 

 

Wykres 19 Marka karmy suchej.

 

Karmami najchętniej podawanymi psom przez respondentów są Royal Canin i Acana. Sporo osób wybrało inne marki, których nazwy nie padły w odpowiedziach, takie jak: Valpet, Profilum, Purina Activ, Brit Care, Purina Activ, Pedigree Adult Max. Trzynaście procent ankietowanych wybrało Bozitę, 8% Nutra Nugets, a 4% Eukanubę. Tylko jedna z osób wybrała Hill’s. W wyróżnionych karmach (najchętniej podawanych) hodowcy wymieniają powtarzające się zalety takie jak: dobre przyswajanie i tolerowanie pokarmu przez psy, brak problemów skórnych (alergie) oraz z przewodem pokarmowym. Poza tym smakowitość - psy chętnie jedzą te karmy i dobrze na nich rosną. Posiadają one niezbędne składniki odżywcze dla szybko rosnących szczeniąt (w późniejszym czasie dla starszych osobników). Gwarantują lśniącą sierść i bardzo dobry stan zdrowia (wykr. 19).

 

 

Wykres 20 Socjalizacja szczeniąt.

 

 

Wykres 21 Tresura.

 

Jednomyślnie respondenci zgodzili się, że socjalizacja szczenięcia jest bardzo ważna i potrzebna, gdyż dzięki niej zwierzęta nie są lękliwe i agresywne. Socjalizacja zaczyna się tuż po urodzeniu, gdy szczenię przebywa z matką i rodzeństwem. Oczywiście hodowca, a potem nowy właściciel małego czarnego teriera także musi kontynuować socjalizację poprzez zapoznawanie psa z otoczeniem, nowymi dźwiękami, rzeczami, psami, innymi zwierzętami i ludźmi. Niezsocjalizowane szczenię nie nadaje się na towarzysza, szczególnie w mieście i może sprawiać poważne problemy w życiu codziennym (wykr. 20). Sześćdziesiąt sześć procent ankietowanych przyznało, że układa swoje psy osobiście, jednak trzeba zaznaczyć, że najczęściej podejmują się tego hodowcy z doświadczeniem lub treserzy. Natomiast 34% osób korzysta z usług specjalistycznych ośrodków szkolenia psów i raczej są to początkujący hodowcy lub właściciele bez doświadczenia w tresurze (wykr. 21).

 

 

Wykres 22 Uczestniczenie w psim przedszkolu – wiek.

 

Szczenięta, których właściciele postanowili skorzystać z usług psiego przedszkola, kontynuują swoją socjalizacje, a właściciele na takich spotkaniach uczą się jak postępować z psem, uczyć go nowych komend itp. Najodpowiedniejszym okresem na naukę psiego przedszkola jest czas, kiedy szczenię nie skończyło jeszcze 4 miesięcy. Dwadzieścia cztery procent respondentów sądzi, że lepszy jest wiek 4 miesięcy, a 16% ankietowanych twierdzi, że powyżej 4 miesięcy. Natomiast 8% hodowców uważa, że musi to być czas po szczepieniach ochronnych między 3 miesiącem życia, a siódmym. Jedna z ankietowanych osób zaznaczyła, że jest treserem i najlepiej wziąć udział w takim szkoleniu z dziewięciotygodniowym psem (wykr. 22).
Szkolenie na Psa Towarzysza (PT) jest także przydatne, ale kiedy powinien się odbyć taki kurs zdania ankietowanych są podzielone. W związku z tym, można stworzyć przedział od 4 do 15 miesięcy, z tym, że niektórzy twierdzą, iż najwcześniej powinno to nastąpić ok. ósmego miesiąca, a inni, że dla dobra właściciela i psa, najpóźniej w wieku 12 tygodni. Tymczasem przygotowanie psa do prezentacji na wystawach powinno się odbyć zdaniem ankietowanych od małego do nawet 5 miesięcy, jednak najczęściej pojawiała się odpowiedź 3 – 4 miesiące. Nauka na początku powinna przebiegać w formie zabawy i aby nie pojawiły się problemy, trzeba szczenię stopniowo oswajać z grzebieniem, ustawianiem (odpowiednia postawa) oraz przyzwyczajać do zabiegów związanych z wystawą. Żeby przyzwyczaić psa do wystaw (nowe zapachy, tłumy ludzi, obce psy) warto także zabierać młode psy na wystawy w klasie szczeniąt.
Ruch dla psów jest istotny, dlatego też najczęściej ankietowani zalecali co najmniej 3 spacery - w tym jeden długi (jeżeli właściciel nie posiada ogrodu, w którym pies mógłby sam dozować sobie tyle ruchu, ile potrzebuje). Respondenci zalecają także pływanie od 15 do 25 minut dziennie.
Na pytanie dotyczące pomocy przy szkoleniu czarnych terierów ankietowani wymieniali przede wszystkim: przysmaki (psie smakołyki), pochwały słowne, słowne nagany, ignorowanie zachowań niepożądanych przy jednoczesnym nagradzaniu właściwych, zabawki. Co niektórzy używają również klikera, treningowych zabawek oraz ringówki.

 

 

Wykres 23 Wykonanie badań na dysplazję łokciową i biodrową u szczeniąt i par do rozrodu.

 

Hodowcy i właściciele doskonale wiedzą o tym, że dysplazje stawowe często dotykają psów dużych i szybko-rosnących ras, dlatego też 96% respondentów uważa, że przed doborem par do rozrodu i przy wyborze szczeniąt ważne jest wykonanie badań w kierunku tych bolesnych, przewlekłych chorób. Dwóch ankietowanych przyznało, że nie widzą konieczności wykonania takich badań - w Polsce rasa czarny terier nie podlega prześwietleniu (wykr. 23).
Ankietowani zapytani o istnienie specjalistycznych zabiegów (innych niż standardowe), które powinno się przeprowadzać u czarnego teriera rosyjskiego, najczęściej odpowiadali twierdząco. Zaliczali do nich: dbanie o higienę uszu (wyrywanie włosków z wnętrza uszu – co zapobiega zapaleniu ucha i czyszczenie ich specjalnym środkiem), zębów, oczu i brody, która nie czyszczona z pokarmu i nieosuszana, może być źródłem grzybicy. Szczepienie przeciw grzybicze, regularne kąpanie, nakładanie odżywek i strzyżenie. Dokładne rozczesywanie i odpowiednie suszenie oraz układanie włosa, wycinanie włosków z opuszek łap, utrzymywanie w czystości okolic odbytu i regularne sprawdzanie drożności gruczołów około odbytowych, a także monitorowanie długości pazurów. Latem można spryskiwać psom włos preparatami z witaminami i filtrem UV, zimą zaś należy zabezpieczać przed śniegiem włos na łapach (spryskując preparatem z silikonem lub odżywką do włosów). W czasie intensywnego wzrostu wskazana jest suplementacja preparatami wzmacniającymi kości, więzadła oraz chrząstkę stawową.
Większość respondentów uważa, że zabiegi pielęgnacyjne regularnie przeprowadzane, mają wpływ na ocenę późniejszej przydatności wystawowo - hodowlanej danego egzemplarza. Pies na wystawie musi się dobrze zaprezentować, aby otrzymać wysoką ocenę, dlatego też zaniedbanie wszystkich wyżej wymienionych zabiegów pomniejszy szansę na wygraną. Przesuszona i spłowiała sierść oraz powyrywany i połamany włos na głowie i łapach kiepsko wyglądają na ringu. To samo dotyczy przycinania brody i grzywy, które długo odrastają. W niezadbanej sierści robią się ubytki, które też oszpecają psa. Do uzyskania właściwego eksterieru niezbędna jest odpowiednia dieta, która zapewnia dobry rozwój psa i prawidłowe funkcjonowanie jego organizmu, zdrowie oraz regularny trening wystawowy i nauka wystawiania w postawie i ruchu.

 

Wybór i wychów szczeniąt, które rokują jako psy wystawowe i hodowlane
 

Wybór hodowli

 

W Polsce istnieje ok. 50 hodowli czarnego teriera, które są bardziej znane lub mniej, z większym doświadczeniem lub początkujące. Zazwyczaj hodowle te posiadają po 2 osobniki opisywanej rasy, ale często hodują również inne psy rasowe. Jednak, aby dokonać dobrego wyboru warto zwrócić się o pomoc do Związku Kynologicznego, w którym przyszły właściciel otrzyma niezbędne informacje odnośnie dobrych, renomowanych hodowli (nazwa hodowli, telefon itp.). Pomocny w tej sprawie jest także Internet, gdzie można uzyskać wiele interesujących informacji oraz opinii o hodowlach i ich właścicielach.
Rasa czarny terier jest wysoce zinbredowana i hodowcy często narzekają na brak reproduktorów o niskim współczynniku inbredu. Często w rodowodach psów pojawiają się te same, mocno zinbredowane osobniki, które mogą być nosicielami genów subletalnych i letalnych. Wiele hodowli stosuje chów wsobny (kojarzenie krewniacze) - czyli kojarzenie blisko spokrewnionych ze sobą psów, dzięki czemu powielają pożądane cechy eksterierowe. Jednak inbred powiększa liczbę osobników recesywnie homozygotycznych, co prowadzi do wielu wad i chorób dziedzicznych. Natomiast przedłużone krzyżowanie w inbredzie prowadzi do depresji inbredowej - mniejszej plenności i płodności, spadku odporności na choroby, a także większej śmiertelności (krótsze życie psów). Dlatego też tak ważne są badania par dobieranych do rozrodu pod kątem najczęściej występujących u tej rasy chorób np. dysplazji stawowych, które u psów ras dużych występują nagminnie.
Jeżeli hodowla zostanie wybrana, warto skontaktować się z właścicielem i przeprowadzić wywiad odnośnie wyników badań rodziców miotu na takie choroby jak np. dysplazja stawowa biodrowa i łokciowa (prześwietlenia w celu wykrycia dysplazji stawów nie są obowiązkowe w Polsce)*
32, czy też hyperuricosurii. Ważne jest także zapoznanie się z rodowodem matki i ojca szczenięcia oraz uzyskanie informacji - jeżeli oczywiście jest to możliwe, na temat 4 pokoleń wstecz (czy występowały choroby dziedziczne - np. zwichnięcie soczewki związane z genem dominującym autosomalnym *33 i czy były przeprowadzane badania na dysplazję stawów łokciowych i biodrowych). Powinno także paść pytanie dotyczące kariery wystawowej rodziców, dziadków i rodzeństwa (jeśli to nie jest pierwszy miot suki) oraz współczynnik inbredu rodziców (wyrażony w procentach, im mniejszy tym lepiej). Bardzo dobrym rozwiązaniem dla przyszłego właściciela jest zamówienie szczeniaka zanim się narodzi, ponieważ można wtedy zaobserwować w jakiej kondycji jest ciężarna suka, czy jest odpowiednio karmiona i pielęgnowana (wszystkie te czynności mają ogromny wpływ na jakość miotu), co świadczy o profesjonalizmie hodowcy. W przeprowadzonej ankiecie, w pytaniach dotyczących pielęgnacji i żywienia ciężarnej suki i ich wpływu na miot, hodowcy wymieniali między innymi, że suka powinna być karmiona wysokoenergetyczną karmą bogatą w witaminy, powinna być odrobaczona przed zajściem w ciążę, oraz być w dobrym stanie emocjonalnym i psychicznym, żeby poród przebiegł bez komplikacji. Prowadzone badania dotyczące wpływu emocji matki na miot, wykazały, że szczenięta suki narażonej na wszelaki stres, będą nerwowe i strachliwe. Jeżeli matka znajduje się w sytuacji stresowej, w ostatnim trymestrze ciąży, wpłynie to negatywnie na zdolność potomstwa do uczenia się, doprowadzi do nadwrażliwości emocjonalnej oraz do ekstremalnego zachowania (wynik działania stresopochodnych hormonów produkowanych przez sukę w czasie ciąży). Poza tym suczki z miotów, w których dominują samce, wykazują tendencję do zachowań przypisywanych samcom (mają na to wpływ męskie hormony braci, które w pewien sposób działają na mózgi samiczek w czasie rozwoju płodowego).
W czasie oczekiwania na szczeniaka czarnego teriera, można zapytać hodowcę o wyprawkę (jakie produkty otrzyma pies do nowego domu) - to zapobiegnie powielaniu produktów potrzebnych do żywienia i pielęgnacji młodego psa. Ważne jest także poinformowanie właściciela hodowli o tym, że pies nie tylko będzie towarzyszem i przyjacielem domu, ale także psem wystawowym. Doświadczony hodowca pomoże dokonać słusznego wyboru, znając charaktery szczeniąt oraz predyspozycje (potencjał) do osiągnięcia kariery wystawowej.


Przygotowanie bezpiecznego pomieszczenia dla młodego czarnego teriera

Przede wszystkim czarny terier nie jest psem podwórzowym, którego można odizolować od ludzi, trzymając go w kojcu. Zwierzę to potrzebuje częstego kontaktu z człowiekiem ("czernysze" są bardzo towarzyskie, wbrew panującym o nich opinii, a w USA i w Wielkiej Brytanii przedstawiciele omawianej rasy często pracują jako dogoterapeuci), gdyż bardzo mocno przywiązuje się do właściciela. Przed przyjęciem psa do domu ważne jest, aby zabezpieczyć wszystkie kable i druty oraz pozabierać przedmioty, które mogą wyrządzić krzywdę szczenięciu. Postawić w miejscu niedostępnym dla psa trujące rośliny doniczkowe (np. wilczomlecz piękny) oraz warzywa, owoce i produkty, które również mogą zaszkodzić zwierzęciu np. cebula, czosnek, rodzynki, czekolada, fasola, rabarbar, awokado, a także pestki moreli, jabłek, śliwek, itp.*34. Legowisko "czernysza", powinno być w miejscu wolnym od przeciągów, gdzie pies będzie miał spokój, ale i z którego będzie mógł obserwować domowników. Żeby zapobiec wędrówkom szczeniąt poza kojec, należy go wykonać tak, aby przerwy między szczeblami były niewielkie, by młode zwierzęta nie mogły przez nie przejść, ale by mogły obserwować wszystko, co się dzieje na zewnątrz. Przy odbiorze szczeniaka, można zwrócić się do hodowcy z prośbą o kawałek koca (materiału) z gniazda małego czarnego teriera, który nasiąknięty jest zapachem matki i rodzeństwa. Pozwoli to spokojnie zasnąć szczenięciu, gdy już będzie w nowym miejscu - domu nowego właściciela. Jeżeli hodowca wyściela legowisko np. wiórami, przyszły opiekun pieska może włożyć do gniazda mały kocyk, aby przejął zapach legowiska suki i młodych. Dopóki pies nie nauczy się czystości, powinno mu się zapewnić w domu "tymczasową toaletę" w miejscu łatwym do wysprzątania oraz wyścielonym gazetami (szczególnie ważne w czasie kwarantanny, kiedy to szczenię nie powinno za dużo czasu spędzać na dworze, kontaktując się z potencjalnymi źródłami chorób). Prócz tego potrzebne są dwie miski (na wodę i pokarm) - na regulowanym stojaku (pies jedząc z miski położonej na ziemi, musi się schylać*35, co powoduje większy nacisk na stawy łokciowe). Poza tym należy zakupić przysmaki przydatne w układaniu psa, zabawki (zajmują czas młodemu psu podczas nieobecności właściciela), smycz automatyczną (pozwala na minimalną swobodę), obrożę, kaganiec z materiału (przyuczanie do noszenia go jest bardzo ważne, gdyż np. do autobusu nawet spokojny pies nie może wejść bez niego) oraz ringówkę. Można także zakupić kliker, jeżeli będzie się go używało podczas tresury.


Preparaty i przyrządy do pielęgnacji okrywy włosowej, uszu, zębów oraz łap i pazurów

 

Dział pominięty. Obszerne opracowanie tego tematu znajduje się TUTAJ.

 

Pierwsze oględziny miotu i wybór szczenięcia

 

Wybór szczenięcia najlepiej wykonywać etapami, gdyż w poszczególnych tygodniach życia można zaobserwować przydatne przy dokonywaniu wyboru zmiany w rozwoju preferowanych cech u psów. Między 3, a 4 dniem (zdj. 7) widoczna jest budowa anatomiczna, długość ciała i szyi oraz wielkość głowy i osadzenie ogona. Na tym etapie trudno dokonać selekcji pod kątem wystawowym oraz poznać charakter czarnego teriera, dlatego też kolejnym krokiem są oględziny około 3 - 5 tygodnia (zdj. 8), kiedy można zaobserwować jak rozwijają się szczenięta. W tym czasie nie tylko zaczynają ujawniać się wady i zalety eksterierowe, ale i cechy charakteru. Ostatecznego wyboru zdaniem większości hodowców powinno dokonywać się w wieku do 6 tygodnia życia szczenięcia.

 

 Zdj. 7 Czterodniowe szczenięta czarnego teriera "Z Ruskich Bylin" (źródło: hodowla "Z Ruskich Bylin"). Z przyczyn technicznych nie mogliśmy zamieścić zdjęcia oryginalnego z pracy p. Malwiny. W zastępstwie zdjęcie o podobnej tematyce.

 

 

Zdj. 8 5 tygodniowe szczenię "Z Ruskich Bylin" (źródło: hodowla "Z Ruskich Bylin"). Z przyczyn technicznych nie mogliśmy zamieścić zdjęcia oryginalnego z pracy p. Malwiny. W zastępstwie zdjęcie o podobnej tematyce.

 

W tym wieku powinno się przede wszystkim zwrócić uwagę na:

  • rodowód (kim są rodzice szczeniąt, czy byli championami?), karierę wystawową rodziców, dziadków i rodzeństwa (jeżeli to nie jest pierwszy miot suki);

  • zachowanie - szczenię powinno być ciekawskie, aktywne, wesołe i skore do zabawy (jednak trzeba pamiętać o tym, że szczenię nie do końca ujawnia, jaki będzie w przyszłości miało charakter, jako dorosły pies, gdyż ma na to wpływ właściciel i środowisko), dlatego niedoświadczony przyszły właściciel nie powinien wybierać odosobnionego od grupy bojaźliwego psa, gdyż potem mogą z nim być problemy natury wychowawczej;

  • masa ciała, czy jest odpowiednia dla szczenięcia w tym wieku;

  • czy pies jest mocnej kości, czy średniej;

  • górną linię, czy występuje wysoki kłąb, lędźwie są szerokie i krótkie oraz nieco wypukłe, a zad szeroki i nieznacznie opadający w stronę wysoko osadzonego ogona;

  • dolną linię (klatki piersiowej), czy znajduje się w jednej linii z łokciami lub nieco poniżej nich;

  • kątowanie kończyn, czy jest odpowiednie i czy przód i tył jest zbalansowany;

  • rozstawienie przednich i tylnych łap oraz ustawienie łopatki i zadu;

  • klatkę piersiową, która powinna być głęboka, o dużej objętości, o lekko wypukłych żebrach;

  • korpus, który powinien być zwarty i krótki;

  • brzuch, czy nie ma przepukliny i czy jest podciągnięty powyżej dolnej linii klatki piersiowej;

  • głowa, czy jest odpowiedniej długości i szerokości;

  • wybarwienie oka, czy jest ciemne, a same oczy czy są nie za duże, osadzone owalnie lub ukośnie (czasami wybarwiają się one później niż w 6 tygodniu życia);

  • trufla nosa, czy jest duża i czarna oraz zgryz, który powinien być nożycowy;

  • sierść, która powinna być ciemna, bez znaczeń (niewielkie znaczenia mogą zniknąć, ale tylko wtedy, gdy skóra pod włosem jest fioletowa);

  • ogon, czy jest wysoko osadzony;

  • w przypadku psa obecność jąder w worku mosznowym. Osobom, które po raz pierwszy mają do czynienia z rasą czarny terier poleca się wybór suki, gdyż jest bardziej uległa i łatwiej się ją układa).

Niestety wiele cech będzie widocznych dopiero w kolejnych miesiącach życia młodego psa np. do 8 tygodnia szczenię ma gładką sierść (zmiana sierści trwa do 17 - 18 miesiąca), zęby są wymieniane na stałe do 3 - 6 miesiąca (wtedy trzeba obserwować psa, czy wypadły mu wszystkie mleczaki, gdyż jednoczesna obecność mleczaka i wyrastanie zęba stałego, może doprowadzić do nieprawidłowego zgryzu). Wybarwienie oczu może trwać nawet do 5 miesiąca. Niestety w tym wieku niemożliwe jest także wykonanie prześwietlenia na dysplazje stawowe, gdyż ze wpisem do rodowodu może być ono wykonane dopiero po 12 miesiącu życia (także w wieku 6 miesięcy można takie badanie przeprowadzić, ale wtedy wynik będzie obarczony dwudziestoprocentowym błędem)
Dodatkowo, aby sprawdzić szczenięta pod kątem charakteru, hodowcy poddają je testom Campbella i PAT (Puppy Aptitude Test). Testy te są coraz bardziej popularne wśród hodowców (średnio ok. połowa z nich korzysta), aczkolwiek ci z większym doświadczeniem, potrafią sami ocenić predyspozycje szczeniąt po bacznych obserwacjach ich zachowania. Puppy Aptitude Test przeprowadzany jest w 6 tygodniu życia, w pomieszczeniu nie znanym szczenięciu, przez dwie obce osoby - testującą i asystenta. Każde szczenię poddawane jest próbom indywidualnie. Zwierzęta muszą być aktywne (nie ma sensu przeprowadzać prób psom chorym, w złej kondycji psychicznej jak i fizycznej, głodnym, lub tuż po jedzeniu, po szczepieniu, itd.). Oceny za każdą próbę zapisywane są na kartce, na której notowane są takie informacje jak: data przeprowadzenia badania, imię rodowodowe szczenięcia, nr tatuażu, wiek, rasa, płeć, wynik testu, wynik oceny budowy oraz komentarz.

1. próba – towarzyskość, kontakt socjalny;
2. próba – podążanie za egzaminatorem;
3. próba – ograniczenie swobody ruchów – dominacja;
4. próba – powrót do równowagi – dominacja socjalna;
5. próba – sytuacja utraty kontroli – dominacja przez uniesienie psa do góry;
6. próba – chęć aportowania;
7. próba – reakcja na dotyk – ból;
8. próba – reakcja na dźwięk;
9. próba – reakcja na ruch;
10. próba – stabilności psychicznej (ustalenie typu reakcji na obecność nieznanego przedmiotu i dźwięku).

W czasie tych prób szczenię oceniane jest skalą sześciopunktową. Szczeniętami preferowanymi są, te które najczęściej osiągały po 3 – 4 punkty, gdyż są to zwierzęta chętne do współpracy, przyjacielskie i spokojne. Natomiast nie polecane są czarne teriery, u których przeważała punktacja 1 i 2, gdyż są to psy z predyspozycjami do dominacji, o trudnym charakterze.
Druga część testu to ocena budowy, podczas której określa się, czy pies w poszczególnej kategorii uzyskał ocenę dobrą (zgodna ze wzorcem), poprawną (nieznacznie odbiega od wzorca) i niedostateczną (znacznie odbiega od wzorca). Podczas testu ocenia się sześć cech: rozstaw łap przednich, rozstaw łap tylnych, ustawienie łopatki, kątowanie przodu, ustawienie zadu i kątowanie tyłu.*
36

Drugim testem, częściej stosowanym przez hodowców jest test Campbella (przeprowadzany u 6 - 8 tygodniowych psów). Test Campbella przeprowadzany jest w takich samych warunkach jak wyżej omawiany PAT, różni się tylko tym, że pies poddawany jest 6 próbom. Pierwsza dotyczy oceny towarzyskości i predyspozycji stadnych szczenięcia. Druga określa zdolność towarzyszenia człowiekowi, a w trzeciej testuje się akceptację psa na dominację człowieka. W czwartej ocenia się zachowanie szczenięcia wobec gestów dominacyjnych. Piąta ma na celu zbadanie w jakim stopniu szczenię poddaje się ludzkiej dominacji, kiedy jest podnoszone. W szóstej ocenia się reakcję psa na dyskomfort fizyczny. Każda próba oceniana jest w skala od 1 - 5 i świadczy o predyspozycji czworonoga do dominacji:
– typ silnie dominujący – większość ocen za 1 pkt.;
– typ dominujący – większość ocen za 2 pkt.;
– typ zrównoważony – większość ocen za 3 pkt.;
– typ uległy – większość ocen za 4 pkt.;
– typ niezależny – większość ocen za 5 pkt.*
37

 

Odbiór wyselekcjonowanego szczenięcia

 

Zdaniem większości hodowców szczenię powinno pozostać z matką co najmniej do 8 tygodnia życia, gdyż wtedy zaczyna być samodzielne i nabywa odporności. Szczenię posiada tatuaż i metrykę, dzięki której właściciel może się ubiegać o rodowód. Przyszły właściciel ma prawo wglądu w protokół miotu, gdzie wymienione są w nim ewentualne wady poszczególnych szczeniąt. Natomiast hodowcy, w przypadku szczenięcia dobrze rokującego wystawowo i hodowlanie, często sporządzają umowy, w których nowy właściciel nabywając psa, zobowiązuje się do jego wystawiania na wystawach. Jest to w pewien sposób zabezpieczenie hodowcy przed zmarnowaniem szansy na karierę wystawową szczenięcia, jak również możliwości dodatkowej reklamy hodowli. Dorosły pies, który np. otrzymał tytuł BOB (Best Of Breed  - zwycięzca rasy), BOG (Best Of Group – pies najlepszy w grupie) lub BIS (Best In Show – pies, który został zwycięzcą całej wystawy), jest wizytówką całej hodowli.
Odebrane szczenię powinno być co najmniej dwukrotnie odrobaczone (2 i 5 tydzień - wszystko zależy od preparatu odrobaczającego), po szczepieniu (6 tydzień) oraz po 14 - dniowej kwarantannie. Prócz tego, jeżeli wybrane szczenię urodziło się z piątymi pazurami tzw. "wilczymi pazurami", po urodzeniu muszą być one usunięte. Ogony czarnych terierów w zasadzie nie są już kopiowane, kiedyś ten zabieg wykonywano tuż po urodzeniu - do 3 dnia życia. W tym wieku (8 tygodni) szczenię nauczone jest spożywania pokarmów stałych - najczęściej od 3 tygodnia hodowcy stopniowo wprowadzają rozmoczoną karmę dla szczeniąt (startery), następnie podają w niewielkich ilościach gotowanego kurczaka, zmieloną pierś drobiową, twarożki, żółtka, marchew, ryż.
Kolejną ważną informacją jest często występująca u szczeniaków choroba lokomocyjna, dlatego też przed odjazdem zwierzę powinno być przegłodzone - powinno jechać z pustym żołądkiem. Doświadczony hodowca na pewno będzie o tym pamiętał.

 

Żywienie i profilaktyka

 

Zdrowe szczenię czarnego teriera rodzi się ważąc 450 – 550 gramów i już w wieku 8 tygodni osiąga masę ciała 7 - 10 kg, a w ciągu kolejnych 8 tygodni powiększy swoją masę pięciokrotnie (...). Za odpowiedni rozwój zwierzęcia w dużej mierze odpowiada żywienie pokarmem bogatym w składniki budulcowe, potrzebne psu do wzrostu. Niestety część osób dodatkowo podaje psom wapń i witaminę D, które nie są im potrzebne ze względu na żywienie pełnowartościową karmą, co może raczej zaszkodzić niż pomóc (jednoczesne przyjmowanie wapnia i witaminy D powoduje łatwiejsze przyswajanie go przez organizm, co za tym idzie zaburzenia w gospodarce mineralnej, nieharmonijny wzrost szczenięcia i deformacje w wieku dorosłym).*38

Jednak zanim jeszcze szczenię trafi do nowego domu, najlepiej jest zapytać hodowcę o karmę jaką szczenię jadło i w jakiej ilości, a następnie przez przynajmniej dwa tygodnie kontynuować ten sposób karmienia. Ze względu na dość częste problemy jelitowe lepiej jest podawać dobrą jakościowo karmę przemysłową, która jest odpowiednio zbilansowana, a przy tym wygodna w podaniu. Poza tym dzięki suchej karmie łatwiejsze jest utrzymanie w czystości brody i wąsów, brak problemów alergicznych, dobry rozwój psa, dobry stan zdrowia, lśniąca sierść, dobry skład i smak (szczenięta tej rasy często są niejadkami, dlatego ta cecha jest bardzo istotna). Hodowcy polecają sprawdzone przez nich karmy takich marek jak: Royal Canin, Acana i Bozita. Do 3 miesiąca szczenię powinno być karmione 5 - 4 razy dziennie, a od 3 miesięcy 4 - 3 razy dziennie (każda sucha karma zawiera notatkę odnośnie dawkowania), natomiast półrocznemu i starszemu psu wystarczą tylko dwa posiłki (rano po porannym spacerze i odpoczynku oraz wieczorem).
Żeby urozmaicić pokarm, od czasu do czasu można podać gotowane mięso, mokrą karmę przemysłową, warzywa, owoce, lecz po takim posiłku konieczne jest dokładne wymycie i wysuszenie brody oraz wąsów psa. Poza tym nie wskazane jest zostawianie pełnej miski w ciągu dnia, gdyż zwierzę może utyć, poza tym karmienie o stałych porach jest zdrowym i dobrym rozwiązaniem w czasie ustalania hierarchii – najpierw je człowiek i jego rodzina, a potem pies (pokarmu w stadzie wilków dostarcza przywódca stada i osobniki wyższe w hierarchii). Dobrą mieszanką dla szczeniąt jest mięso mielone połączone z rozdrobnionym bananem. Jajka również są wartościowe, ale surowe można podawać tylko żółtko, gdyż białko w tejże postaci może być alergenne (ścięte białko jest niegroźne dla zdrowia psa). Nagradzając psa przysmakami (nie wolno podawać słodyczy) trzeba pamiętać, że to także pokarm, dlatego do układania zwierzęcia warto używać drobnych ciasteczek, kawałeczków kurczaka i gotowanych serc drobiowych.
W przypadku psów cierpiących na chorobę lokomocyjną, 6 godzin przed podróżą samochodem, nie podaje się ani pokarmu, ani wody. Natomiast sprawa dodatków mineralno - witaminowych jest dosyć prosta - w przypadku dobrej karmy nie są one, tak naprawdę psu potrzebne, chyba że przypisze je lekarz weterynarii. Krótka awitaminoza nie zaszkodzi psu tak, jak przedawkowanie witamin, które może być przyczyną wielu chorób. Wielu ankietowanych, ze względu na to, że szczenięta szybko powiększają swoją masę, poleca również różnego rodzaju preparaty do zapobiegania i zwalczania chorób stawów (np. Arthroflex).
Każdy zdrowy pies powinien pić około 40 ml wody na kilogram swojej masy ciała, a w przypadku żywienia suchą karmą na jedną część karmy powinny przypadać trzy części wody. Poza tym woda musi być świeża i przegotowana (jeżeli pochodzi z kranu) oraz ostudzona do temperatury pokojowej (zbyt zimny płyn może być powodem zapalenia migdałów, gardła i krtani)*
39. Dostęp do wody musi być nieograniczony, chyba że szczenię zaspokaja jeszcze swoje potrzeby w domu, wtedy nie powinno na noc dostawać wody).
Odnośnie profilaktyki, u szczenięcia powinno być powtórzone szczepienie w 9 i 12 tygodniu życia. W 4 miesiącu życia szczepi się psy przeciwko wściekliźnie i poddaje ok. dwutygodniowej kwarantannie, gdyż po wszelkiego rodzaju szczepionkach małe czarne teriery mogą być osłabione i w wyniku kontaktu z chorym psem lub zakażonymi odchodami, mogą zachorować. Dorosłego psa wystarczy szczepić. co 12 miesięcy i profilaktycznie odrobaczać. co 6 miesięcy (szczenięta są odrobaczone zgodnie z zaleceniami lekarza weterynarii). Szczenię należy obserwować i jeśli będzie ono apatyczne, niechętne do zabawy to może to być oznaką choroby. "Czernysze" często maja skłonności do młodzieńczego aseptycznego zapalenia kości (tzw. enostoza), zdarza się dysplazja stawu biodrowego - badanie przeprowadza się dopiero w 18 miesiącu życia psa (...), zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego, zapalenia trzeciej powieki, a u sędziwych już psów mogą wystąpić zwyrodnienia kręgosłupa (tzw. spondyloza).*
40

 

Socjalizacja, wychowanie i szkolenie

 

Socjalizacja u szczeniąt trwa od 3 do ok. 13 tygodnia życia (od 13 tygodnia zaczyna się okres młodzieńczy) i jest to najlepszy czas na naukę i nowe doświadczenia (młody "czernysz" jest otwarty na bodźce płynące z jego otoczenia). Do 6 – 8 tygodnia młody pies powinien przebywać z matką i rodzeństwem, gdyż jest to podstawa do rozwoju dobrych relacji z innymi zwierzętami. Poza tym szczenięta bawiące się w gnieździe z rodzeństwem, uczą się tzw. "miękkiego pyska" – czyli lekkiego gryzienia w czasie zabawy*41. Od 3 do 5 tygodnia pies wykazuje ogromne zainteresowanie wszelkimi obiektami, dlatego też powinien mieć do dyspozycji zabawki, które wydają dźwięki, szeleszczą; są okrągłe, twarde lub miękkie, itp.
W tym okresie ważna jest także socjalizacja z człowiekiem - pies powinien poznawać obcych mu ludzi (nieznani psu ludzie mogą podawać psu smakołyki i gryzaki, aby kojarzył ich z czymś pozytywnym, w tym wypadku jedzeniem i zabawkami), żeby w przyszłości nie zachowywał się wobec nieznanych mu osób agresywnie, co jest często wynikiem strachu (powinno to trwać do 6 - 8 miesiąca, aby pies nie zapomniał, czego się nauczył). Od piątego tygodnia szczenię wykazuje bojaźliwość wobec nowych, nieznanych bodźców (huki, strzały, itd.), która wzrasta przez cały okres socjalizacji, aż do 12 tygodnia życia.*
42 Dlatego tak ważne jest, aby młody "czernysz" poznał przyjacielsko nastawione do niego psy (czarne teriery są bardzo pamiętliwe). Hodowcy i właściciele psów z wieloletnim doświadczeniem uważają, że czas socjalizacji jest bardzo ważny w życiu szczeniaka, bo to w jaki sposób i z jakiej strony pozna swoje otoczenie wpłynie później na jego zachowanie w wieku dorosłym. W czasie socjalizacji istotne jest także przyzwyczajenie psa do innych zwierząt w domu oraz nauczenie jakie zachowanie jest aprobowane, a jakie nie i czego konkretnie wymaga właściciel (np. nauka czystości, zakazanie żebrania w czasie posiłków, itd.).
Pomocne przy socjalizacji psów może być "psie przedszkole" (szczególnie dla niedoświadczonych opiekunów), czyli cykl lekcji mających na celu nauczenie trzymiesięcznych szczeniąt podstawowych komend (takich jak „siad”, „waruj”, „do mnie”), przyzwyczajenie do innych psów, ludzi oraz zabawy z innymi pobratymcami. Poza tym podczas kursu właściciel uzyskuje informacje dotyczące wychowania psa i oduczenia go złych nawyków. Dzięki takiemu szkoleniu, właściciel lepiej poznaje swojego psa, potrafi interpretować jego zachowanie, a wzajemna współpraca zacieśnia więź między nimi. Warunkiem udziału szczenięcia w opisywanym szkoleniu są ochronne szczepienia (szczepionka przeciwko wściekliźnie i pakiet chorób wirusowych).
Pomiędzy 8, a 11 tygodniem szczenię czarnego teriera poznaje uczucie strachu, dlatego powinno być wychowywane metodami pozytywnymi, czyli nagradzanie i chwalenie pożądanych zachowań (wykonanych poprawnie poleceń) i ignorowanie tych nieodpowiednich. Około 4 miesiąca zdolność uczenia jest wolniejsza, dlatego wpajanie poszczególnych zachowań, w różnych sytuacjach warto rozpocząć jak najwcześniej (w tym uczenie odpowiedniej postawy wystawowej i postawy w ruchu).
Wychowując młodego psa, w pierwszej kolejności powinien on być nauczony czystości. Nauka ta w przypadku szczeniąt czarnego teriera jest sprawą indywidualną, czasami trwa dość krótko, a czasami sprawia sporą trudność. Kolejną rzeczą jest wpojenie zwierzęciu zasad – przy stole się nie żebrze (jeżeli raz przekroczy się tę zasadę, inteligentny "czernysz" – jak każdy inny pies to wykorzysta) oraz pod nieobecność opiekuna nie wolno gryźć wyposażenia domu i innych przedmiotów takich jak np. buty, kapcie. Żeby zapobiec takiemu niszczycielskiemu zachowaniu, trzeba zająć szczenię ćwiczeniami (brak wystarczającej porcji ćwiczeń może spowodować zaburzenia behawioralne związane z działaniem destrukcyjnym – gryzienie, badawczym – poszukiwanie i grzebanie w koszu, i mającym na celu przyciągnięcie uwagi) oraz zabawą. Odpowiednia porcja ćwiczeń zapewni psu wyciszenie i odprężenie się (kilkakrotna drzemka w ciągu doby)*
43. Wyprowadzając psa na spacer trzeba pamiętać o tym, że młody czarny terier nie powinien chodzić po schodach (obciążanie stawów), i że nie może być przemęczany zbyt dużą dawką ruchu. Nawet dorosłe psy, omawianej rasy, nie potrzebują bardzo intensywnych treningów i dużej dawki ruchu. Zdaniem hodowców wystarczą 2 – 3 dzienne spacery po 30 minut każdy. Prócz tego pies, w miarę możliwości, powinien często pływać, gdyż sprzyja to utrzymaniu dobrej kondycji i rozwojowi muskulatury.

Oprócz wyżej wymienionych zasad pies musi wiedzieć, że nie ma nic za darmo, i że na każdą nagrodę (smakołyk, zabawkę) trzeba zapracować. Nagrody powinny być dobierane adekwatnie do trudności zadania i stresu w jakim przyjdzie psu pracować. Dlatego warto rozeznać się za czym szczenię szczególnie przepada, a co mu smakuje nieco mniej (pomoc w szkoleniu). Wielkość nagrody musi być odpowiednio dobrana do wielkości psa, a porcja posiłku powinna zostać pomniejszona odpowiednio do ilości zjedzonych smakołyków. Poza tym dla jednego psa lepszą nagrodą będzie jedzenie, a dla drugiego bardziej zachęcająca do wykonania polecenia będzie zabawka, czy zwiększenie swobody, poprzez spuszczenie psa ze smyczy. Za złe zachowania nie można karać "czernysza" bijąc go ręką, gdyż może on stracić zaufanie do właściciela i odbije się to na relacjach między psem, a człowiekiem. Znany treser psów - Danny Wilson, przedstawia w swej książce proste sposoby karcenia psa. Pierwszy, działający w przypadku psów nieszczególnie przepadających za wodą: skrapianie wodą pyska psa (w trakcie wykonywania przez czworonoga niewłaściwej czynności, np. gryzienia obuwia) jednocześnie wypowiadając głośno i stanowczo słowo „nie” i chwaląc zwierzę, gdy zaprzestanie czynności. Drugi i trzeci sposób to rzucenie pod tylne nogi psa puszki napełnionej kamieniami bądź jednometrowy, ciężki łańcuch z zaokrąglonymi ogniwami. Spowoduje to odwrócenie uwagi i lekkie przestraszenie zwierzęcia.*44

Zaczynając współpracę właściciela ze szczeniakiem ważne jest, aby zachęcić psa do ćwiczeń, dlatego używa się tylko systemu nagradzania (za dobre zachowanie lub czynności aprobowane przez właściciela). Szczenię obserwując to co się dzieje, w pewnym momencie skojarzy, które czynności są właściwe oraz nagradzane. Analizując całą sprawę pies dojdzie do wniosku, że tylko niektóre jego zachowania przynoszą korzyści i te będą się powtarzały coraz częściej. Natomiast karą na tym etapie będzie ignorowanie zachowań szczenięcia, związanych ze zwróceniem na siebie uwagi. Pies spostrzegając, że jego wysiłki spełzły na niczym, odejdzie od tego typu praktyk. Kolejnym problemem jest szczekanie psa w celu zwrócenia na siebie uwagi. Tutaj również dobrą metodą jest ignorowanie. Kiedy pies podejdzie do drzwi i zacznie szczekać, właściciel i domownicy nie mogą zareagować. Dopiero, gdy czworonóg przestanie ujadać, zostaje nagrodzony. Natomiast w przypadku uczenia szczenięcia zostawania samemu w domu, również nagradzane jest tylko właściwe zachowanie, a sama nauka trwa już od pierwszych dni w nowym domu.
Na początku właściciel na chwilę zostawia psa samego np. w pokoju i nagradza go, gdy jest grzeczny (nie skomli, nie szczeka i nie gryzie przedmiotów). Potem czas pozostawiania zwierzęcia jest wydłużany, aż pies nauczy się, że właściciel niedługo wróci. Jeżeli szczenię zaczyna skakać i witać się, zachowanie to powinno być zignorowane, gdyż wychodzenie i powrót do mieszkania są zwyczajnymi czynnościami, które nie powinny wywoływać tak wielkiego podniecenia. Kolejnym często spotykanym problemem jest kradzież ze stołu jedzenia. W tej sytuacji warto zniechęcić psa do tego rodzaju praktyk poprzez posmarowanie kromek chleba ałunem lub w bardziej dobitny sposób – nasączenie pieczywa cytrynowym sokiem i polanie go sosem Tabasco (psy nie lubią gorzkiego smaku oraz pieczenia w jamie ustnej, które powoduje papryczka chili znajdująca się w sosie Tabasco). Dodatkowo natarty skórką cytryny talerz, na którym znajduje się kanapka, odstrasza swoim zapachem "małego złodzieja". Kilkakrotne powtórzenie tej operacji na dobre zniechęci psa do podkradania, pod nieobecność domowników, znajdującego się na stole jedzenia.*
45

Młody pies musi także nauczyć się chodzić na smyczy, w obroży i kagańcu, który szczególnie u dużych psów jest wymagany np. w czasie korzystania z usług miejskiej komunikacji. Dlatego też, gdy szczenię pojawi się w nowym domu, powinien nosić obrożę. Dobrze założona obroża nie uwiera psa w szyję, a jej regularne noszenie przyzwyczaja "czernysza" do jej obecności. Naukę chodzenia na smyczy zaczyna się w domu, podczas oprowadzania zwierzęcia po pokojach. Na początku młody czarny terier zapiera się i nie chce współpracować. Gdy tylko się uspokoi i bez szarpania pójdzie przy nodze, konieczna jest pochwała słowna - „dobry pies” i nagrodzenie przysmakiem. Z czasem szczenię nauczy się, jak poprawnie chodzić na smyczy. Używanie kolczatek jest odradzane, gdyż bez potrzeby wywołuje ból i czasami strach u młodego psa, poza tym może zniechęcać do ćwiczeń.
Następnie zwierzę uczy się podstawowych komend takich jak „choć” (albo „do mnie”) i „siad” (warunek - komendy muszą być krótkie i wypowiedziane stanowczym tonem). W celu nauki omawianych poleceń właściciel oddala się na około pół metra od psa i wabi go do siebie smakołykiem trzymanym między kciukiem, a palcem wskazującym. Kiedy szczenię zacznie się zbliżać, właściciel wypowiada szybko komendę „choć”. Gdy pies znajduje się przy nodze, przesuwa smakołyk wzdłuż grzbietu nosa, kierując się w stronę tyłu głowy. Zwierzę w tym momencie nie chce stracić z oczu przysmaku, unosi głowę do góry i w końcu siada. Wtedy czujny opiekun wydaje polecenie „siad” i nagradza psa słownie oraz smakołykiem. Godzinę trwa tresura, w czasie której pies powtarza to, co już potrafi. Po 30 minutach wprowadzane są nowe elementy tresury.
Komendy „waruj” można nauczyć psa, gdy siedzi. Osoba prowadząca szkolenie trzyma w ręku na ziemi smakołyk i kiedy zwierzę położy się, musi paść słowo „waruj”. Po dobrze wykonanym ćwiczeniu zwierzę jest również nagradzane słownie oraz przysmakiem. Kiedy pies dobrze opanuje podstawowe komendy, trzeba zaprzestać w trakcie ćwiczeń nagradzania psa pokarmem. W tym celu stopniowo wycofuje się smakołyki z użycia w czasie tresury i zamienia na samą pochwałę słowną. W czasie tresury może być przydatna obroża uzdowa, której użycie umożliwia uzyskanie kontroli nad szczenięciem oraz wypracowanie odpowiedniego zachowania (obroża uzdowa obejmuje wargi psa, co szybko przywraca psa do porządku, gdy zachowuje się on w sposób niewłaściwy). W przypadku, gdy właściciel nie posiada doświadczenia w tresurze psa i obawia się, że nie podoła zadaniu w pojedynkę, powinien skorzystać z usług treserów lub szkolenia z zakresu posłuszeństwa (PT). Zdaniem ankietowanych hodowców i właścicieli czarnego teriera najlepszym okresem na przystąpienie do szkolenia PT jest czas, kiedy szczenię ukończyło 4 do 15 miesięcy. Taki kurs trwa tak długo, aż pies opanuje wszystkie elementy szkolenia, które są wymagane na egzaminie końcowym (minimum 3 miesiące). Zgodnie z regulaminem Związku Kynologicznego na egzaminie PT pies będzie poddany próbie: chodzenia przy nodze na smyczy i bez smyczy, pozostawania w pozycji „siad” i przybiegania na komendę „do mnie” i „do nogi”. Aportowania własnego przedmiotu, „siad” w marszu, wykonania komendy „waruj” w marszu z przywołaniem, biegania na komendę i przywołania „do nogi”, badania uzębienia psa oraz pozostawania w pozycji siad i waruj przy próbach odwrócenia uwagi.*
46

 

Pielęgnacja i przygotowanie czarnego teriera do wystawy

 

Wielu hodowców wspominało w swoich wypowiedziach, że w przypadku bardzo zaniedbanego psa, nawet fachowiec z salonu piękności dla psów, nie zdziała wiele podczas przygotowań do wystawy. Dlatego też tak ważne jest dopilnowanie regularnego wykonywania zabiegów pielęgnacyjnych. Zaczynając od głowy istotne jest kontrolowanie uzębienia psa i dbanie o jego higienę. W wieku ok. 3 miesięcy szczenięta czarnego teriera zaczynają wymieniać zęby mleczne na stałe. Może się tak zdarzyć, że ząb mleczny nie wypadnie w porę, gdy pojawi się stały ząb. W przypadku wystąpienia wspomnianej nieprawidłowości w wymianie zębów, konieczne jest skorzystanie z pomocy lekarza weterynarii, ponieważ w najgorszym wypadku doprowadzi to do zniekształcenia zgryzu młodego zwierzęcia. Poza tym wiele psów ma tendencję do odkładania się kamienia nazębnego, co może być powodem paradontozy. Z tego powodu, gdy tylko pojawi się uzębienie u szczeniaka, bardzo istotne jest przyzwyczajenie go do mycia zębów pastą dla psów, co najmniej od 1 do 2 razy w tygodniu. Czynność ta powinna być wykonywana ostrożnie, aby nie podrażnić dziąseł i tym samym nie zniechęcić młodego psa do zabiegu. Nożycowy zgryz i białe zęby to podstawa u psa wystawowego w czasie prezentacji zwierzęcia przed sędzią. Poza tym już od małego powinno się przyuczać psa, do pokazywania obcym ludziom i dotykania przez nich nie tylko pyska, ale i całego tułowia.
Kolejnym koniecznym zabiegiem jest usuwanie włosków z dużych, opadających uszu "czernysza", podatnych na zapalenia. Sierść z zewnętrznej i wewnętrznej strony uszu powinna być krótko przycinana, a włoski z wnętrza małżowiny muszą być regularnie wyrywane. Dbając o higienę zewnętrznego przewodu słuchowego, oczyszcza się go z gromadzącego się w nim brudu i woskowiny przeznaczonymi do tego celu preparatami. Dzięki temu zabiegowi (...) usuwane są bakterie i grzyby, a skóra otrzymuje właściwe nawilżenie. Często w kącikach oczu odkłada się wydzielina, która po zaschnięciu może dokuczać psu. Dlatego warto zadbać o czystość tego delikatnego miejsca, poprzez usuwanie tzw. „śpiochów” sterylnymi gazikami nasączonymi wyciągiem z herbaty (rumianek), roztworem ze świetlika lub zwyczajną solą fizjologiczną. Poza tym „czernysze” charakteryzują się długą grzywką, która opada na oczy, co powoduje gorsze widzenie oraz podrażnienia ich przez włosy. Na wystawach pies lepiej prezentuje się z rozpuszczoną grzywką (dodaje mu ona uroku), jednak na co dzień można ją spleść w warkoczyk lub związać frotką. Czarne teriery charakteryzują także gęste wąsy i długa broda, które w czasie picia wody i posilania się domowym jedzeniem, mogą ulec zamoczeniu i zabrudzeniu. Żeby zapobiec często występującej z tego powodu grzybicy, właściciel musi dokładnie wymyć, wysuszyć i rozczesać brodę i wąsy psa po każdym jego posiłku. Jeżeli pies spożywa pokarm suchy wystarczające jest mycie omawianych miejsc dwa razy w tygodniu. Zaniedbanie tych czynności doprowadzi do wyżej wspomnianej choroby grzybiczej, która doprowadzi do łamania i kruszenia włosa, drapania i długotrwałego leczenia zwierzęcia. Profilaktycznie warto zaszczepić psa przeciwko grzybicy lub raz w tygodniu zastosować szampon przeciwgrzybiczny.
Kolejnym atutem stałego bywalca wystaw jest zadbana, lśniąca sierść strzyżona zgodnie z obowiązującym wzorcem, który ma podkreślić pierwotne przeznaczenie rasy (czarny terier jest psem obronnym więc fryzura musi podkreślić jego majestatyczny, groźny wygląd). Przede wszystkim czarny terier ze względu na swoją bujną szatę powinien być kąpany przynajmniej raz w miesiącu (i za każdym razem, gdy się wybrudzi podczas spaceru np. w deszczowy dzień). Poza tym po spacerze w parku, czy też w lesie konieczne jest oczyszczenie sierści psa z zaplątanych liści, patyków, nasion traw. Przed wystawą wystarczy wykąpać i ostrzyc psa 3 dni wcześniej. Dzień przed wystawą powinno się umyć zarówno brodę jak i łapy, a także zęby "czernysza". Przed każdą kąpielą muszą być rozplątane wszystkie kołtuny. Jeżeli nie uda się tego dokonać ręcznie, warto zastosować odżywkę lub preparat do łatwego rozczesywania (w ostateczności obcina się splątane włosy). Dodatkowo przed kąpielą powinny być zabezpieczone uszy zwierzęcia np. wacikami kosmetycznymi, aby do kanału słuchowego nie dostała się woda. Po namoczeniu sierści, wcierany jest odpowiednio rozcieńczony szampon (dobrany do wieku psa) zaczynając od tylnich partii ciała, na głowie kończąc. Po spłukaniu szamponu, czynność jest powtarzana. Na koniec można zastosować odżywkę, która poprawi kondycję włosa. Jeżeli pies nie jest przygotowywany do wystawy, może wyschnąć bez użycia suszarki (jeśli pozwala na to temperatura), po uprzednim osuszeniu ręcznikiem. Kiedy okrywa zwierzęcia będzie już sucha, należy rozczesać sierść psa. Dodatkowo w lecie można spryskiwać sierść zwierzęcia preparatami z filtrem UV.
Czarny terier nie przechodzi typowego dla ras długowłosych linienia, a włosy wypadają pojedynczo i zatrzymują się na podszerstku. W celu usunięcia martwych włosów i zapobiegnięcia tworzenia się kołtunów i sfilcowania sierści, "czernysz" powinien być regularnie czesany (zdj. 9) – można używać preparatów przeciwko kołtunieniu i filcowaniu się włosa.

 

 

Zdj. 9 Czesanie czernysza (autor zdjęcia: Malwina Siwko).

 

Co 6-8 tygodni pies powinien być trymowany, jednak trzeba wykonywać ten zabieg ostrożnie, aby nie zniszczyć "fryzury" psa (płynnego przejścia włosa). Okrywa włosowa u omawianej rasy przybiera ostateczny kształt w wieku ok. 18 - 20 miesięcy i do tego czasu szczeniak powinien być przyzwyczajany do czesania (sierść psa do 20 miesiąca nie wymaga tak bardzo intensywnej pielęgnacji, ale aby przyzwyczaić szczeniaka do rozczesywania włosa wykonuje się tą czynność trzy razy w tygodniu). Następnie, gdy zwierzę osiągnie ostateczną okrywę, w zależności od rodzaju i jakości sierści, wystarczy powtarzać omawianą czynność raz na tydzień. Włos powinien być rozczesywany dokładnie i powoli oraz partiami, od samej skóry (niewłaściwe jest czesanie pod włos) po sam koniec. Do tego zabiegu potrzebna jest pudlówka oraz metalowy grzebień (o rzadkim rozstawieniu zębów – takie rozstawienie wywołuje mniejszy ból przy rozczesywaniu splątanych włosów) z tępo zakończonymi zębami. W celu ułatwienia rozczesywania, można zastosować specjalne preparaty kosmetyczne*47. Częściami ciała, w których najczęściej pojawiają się kołtuny są: spodnia część uszu, miejsce pod łokciami i pachwinami.
Prezentacja psa na wystawie i ocena jaką uzyska pies za szatę, w dużej mierze zależy również od strzyżenia. Wzorzec strzyżenia dopasowany jest do "czernysza" o idealnej sylwetce, jednak profesjonalny groomer potrafi zamaskować niedoskonałości (...) Dlatego też czasami psy o pewnych brakach w budowie, ale o doskonale wyeksponowanych atrybutach, otrzymują bardzo wysokie oceny z wpisem w karcie ocen: „szata doskonale przygotowana do wystawy”. Pies powinien być strzyżony przed każdą wystawą, dlatego tak istotne jest znalezienie bardzo dobrego fryzjera. Warto zapytać znajomych hodowców o polecenie fachowca, który jest sprawdzony.
Strzyżenie musi być wykonane z wielką precyzją, gdyż każde przejście między włosem krótkim, a długim powinno być płynne i sprawiać wrażenie naturalnego. Sierść na szyi czarnego teriera skraca się za pomocą maszynki od podstawy ucha do rękojeści mostka na długość od 1 do 3 mm. Ta sama długość włosa powinna być na pośladkach i tylnej stronie ud (aż do pięt), na czole od brwi do krawędzi ucha, natomiast sierść na samym uchu powinna mieć 2/3 tej długości. Na szyi za pomocą nożyczek tworzy się grzywę o długości 1,5 – 3 cm. Sierść na grzbiecie i bokach tułowia winna mieć od 3 do 5 cm (...). Długie włosy pozostawia się na grzywce, wąsach, brodzie oraz kończynach (tworzy się tzw. kolumny, które mogą zakamuflować wady takie jak łapy skierowane na zewnątrz, czy też łokcie skierowane na zewnątrz), a także na dole klatki piersiowej i linii brzucha. Strzygąc ogon "czernysza", stosuje się dwa sposoby. Pierwszy polega na ścięciu włosów z każdej strony ogona na jednakową długość, natomiast drugi preferuje pozostawienie po spodniej stronie ogona dłuższej sierści tzw. chorągiewki (w jednym i drugim przypadku w razie krótkiego ogona, stosuje się pozostawienie dłuższej sierści na samym czubku, co zwiększa optycznie jego długość).*
48

Ze względu na zbierający się we włosach, między palcami łap kurz czy też piasek, powinny być one, co najmniej raz w roku, wycinane. Zaniedbanie tego zabiegu może doprowadzić do odparzeń, a nawet kulawizny. Jeżeli pies nie ściera pazurów w sposób naturalny, właściciel koniecznie powinien zadbać o obcinanie ich specjalnymi cążkami. Poza tym w zimie, gdy łapy mogą być podrażnione przez kryształki lodu, czy też sól (którą posypywane są nawierzchnie dróg i chodniki) ważne jest pokrycie ich np. wazeliną lub specjalnymi preparatami. Warto także zabezpieczyć przed śniegiem włosy porastające łapy, poprzez spryskiwanie ich preparatami z silikonem lub odżywką do włosów. W celu zniwelowania rozdwajania się pazurów, warto użyć gliceryny kosmetycznej (raz dziennie wcierać ją w pazury).
Kolejną ważną czynnością, wpływającą także na zdrowie zwierzęcia, jest kontrolowanie drożności gruczołów okołoodbytowych. Symptomami świadczącymi o ich niedrożności są: nadmierne zainteresowanie psa swoją zadnią częścią ciała oraz saneczkowanie - jeżeli zwierzę jest regularnie odrobaczane. Dużym ułatwieniem w utrzymaniu czystości okolic odbytu, jest ścięcie włosów w tym miejscu.
Prezentacji postawy wystawowej powinno się uczyć psa już od małego. Polega ona na tym, że pies stabilnie stoi na prostopadłych do podłoża i równoległych względem siebie kończynach przednich oraz rozchylonych do tyłu i na boki kończynach tylnych. Jeżeli pies nie trzyma w górze ogona skierowanego w stronę głowy, przytrzymuje go ręką opiekun (zdj. 10). W czasie prezentacji zwierzęcia sędzia sprawdza zęby (zdj. 11), kolor oczu, obecność jąder u samców. Dlatego tak bardzo istotne jest nauczenie zwierzęcia cierpliwego stania w czasie dotyku obcej osoby.

 

Zdj. 10 Prezentacja postawy. Przednie kończyny równoległe względem siebie i prostopadłe do podłoża, tylne lekko rozstawione do tyłu i na boki - na zdjęciu Harizma „s Zolotogo Grada” (autor zdjęcia: p. Filin).  Z przyczyn technicznych nie mogliśmy zamieścić zdjęcia oryginalnego z pracy p. Malwiny. W zastępstwie zdjęcie o podobnej tematyce.

 

 

Zdj. 11 Sprawdzenie uzębienia przez sędziego (autor zdjęcia: p. Filin). Z przyczyn technicznych nie mogliśmy zamieścić zdjęcia oryginalnego z pracy p. Malwiny. W zastępstwie zdjęcie o podobnej tematyce.

 

Ważna jest także nauka skupienia szczenięcia na właścicielu, którą rozpoczyna się już od pierwszych dni pobytu ośmiotygodniowego psa w nowym domu. Na początku wymagane jest od psa krótkotrwałe skoncentrowanie, coraz to wydłużając czas trwania tego ćwiczenia. Za poprawnie wykonane zadanie zwierzę jest nagradzane smakołykami i pochwałami. Natomiast dobra prezentacja "czernysza" w ruchu wymaga utrzymania go w dobrej kondycji i ćwiczenia wraz z nim prawidłowego poruszania się (biegu płynnego i wydajnego, w czasie którego czarny terier zaprezentuje się najefektowniej - zdj. 12).

 

 

Zdj. 12 Prezentacja czernysza w ruchu. Zdjęcia: p. Filin.

Z przyczyn technicznych nie mogliśmy zamieścić zdjęcia z pracy p. Malwiny. W zastępstwie zdjęcie o podobnej tematyce.

 

Dzięki trzymanej tuż za uszami ringówce (najczęściej w kolorze brązu lub czerni) można odpowiednio wyeksponować szyję "czernysza" (ubiór właściciela podczas prezentacji powinien kontrastować z umaszczeniem zwierzęcia i stanowić dla niego tło).
Wystawiając psa już w wieku 3 miesięcy (od 3 do 6 miesięcy klasa baby (...)), przyzwyczai się on znacznie szybciej do atmosfery panującej na ringu. Na terenie wystawy zgodnie z regulaminem nie można używać preparatów kosmetycznych, dozwolona jest tylko woda w rozpylaczu, szczotka i grzebień. Tuż przed wejściem na ring należy szatę psa dokładnie rozczesać, a potem gładko zaczesać sierść, zgodnie z kierunkiem wzrostu. Ważne jest także zachowanie przez właściciela spokoju, gdyż nerwy mogą się udzielić psu. Po każdej prezentacji uwieńczonej tytułem bądź nie, warto pochwalić "czernysza", aby same wystawy kojarzyły mu się z czymś pozytywnym (zdj. 13). Pies tak jak człowiek może mieć gorszy dzień, być rozkojarzony - w złej formie psychicznej czy też fizycznej. Poza tym często nawet najpiękniejszy i najlepiej przygotowany pies może zostać niedoceniony przez danego sędziego – wszystko zależy od osobistych upodobań, i preferencji. Sędzia w swojej ocenie kieruje się wzorcem rasy, jednak mimo wszystko jest to ocena subiektywna i niepodważalna.

 

 

Schemat 2 Prosty schemat ukazujący drogę do osiągnięcia sukcesu na wystawach (autor: Malwina Siwko).

 

 

Zdj. 13 Wystawa Międzynarodowa - CACIB we Wrocławiu, dnia 26.09.2010r. (autor zdjęcia: K. Balczunas). Z przyczyn technicznych nie mogliśmy zamieścić zdjęcia z pracy p. Malwiny w zastępstwie fotografia z tej samej wystawy.

 

Podsumowanie i wnioski

 

Niniejszy projekt miał na celu przedstawić ogół prac, których wykonanie przybliżyłoby właściciela szczenięcia rasy czarny terier, do osiągnięcia sukcesu na wystawach zarówno krajowych, jak i światowych. Wydaje się, że powyższe zamierzenie zostało spełnione, praca stanowi pewnego rodzaju kompendium wiedzy do osiągnięcia kariery wystawowej.
Podjęta tematyka pracy dotyczy rasy czarny terier, na temat której literatura w języku polskim jest dosyć skąpa, dlatego też nieocenioną skarbnicą wiedzy, zamieszczonej w pracy, okazał się portal "Świat Czarnego Teriera", na którym publikują artykuły najlepsi hodowcy czarnych terierów (nie tylko z Polski, ale i z Rosji, Wielkiej Brytanii). Ważne źródło informacji stanowiła także przeprowadzona w sierpniu 2010 roku, wśród hodowców i właścicieli psów omawianej rasy, ankieta (opracowana przeze mnie), która została stworzona na potrzeby tej pracy.
Dzięki wynikom ankiety, dostępnemu piśmiennictwu oraz wyżej wymienionemu portalowi wiedzy, można wyciągnąć wniosek, iż tak naprawdę na karierę psa wystawowego i hodowlanego ma wpływ całokształt czynników takich jak: dobre geny, odpowiednio długa socjalizacja (która wpływa na psychikę zwierzęcia w dalszych etapach jego życia), profilaktyka, żywienie, szkolenie, ruch - utrzymanie dobrej kondycji i pielęgnacja. Poza tymi, jakże oczywistymi elementami, jest również człowiek i otoczenie zwierzęcia. Człowiek już od zarania dziejów miał wpływ na udomowienie psa i kształtowanie się ras. To on dokonał pierwszych selekcji i w jego dorobku znajdują się dzisiejsze rasy. Dlatego też na predyspozycje wystawowe czarnego teriera ma wpływ hodowca, który dobierając pary do rozrodu, decyduje o cechach nienarodzonego jeszcze miotu (oczywiście niemożliwe jest przewidzenie wszystkiego, stąd pojawiają się na świecie takie "niespodzianki" jak np. podpalane czarne teriery) oraz sam właściciel, który otacza opieką, poddaje szkoleniu psa i zaspokaja jego potrzeby.
Kolejny wniosek dotyczy czarnego teriera jako psa obronnego, wykorzystywanego w wojsku. Analizując przeszłość tej rasy i wgłębiając się w jej historię, wydawać by się mogło, że omawiane psy nie mają dużych wymagań (odnośnie żywienia, pielęgnacji etc.) i ze względu na pracę w wojsku, są dość agresywne. Jednak bliższe przyjrzenie się czarnym terierom, świadczy zupełnie o czymś innym. Zwierzęta tej rasy są nieufne wobec obcych (takie było założenie przy tworzeniu rasy), jednak coraz częściej spotyka się je w dogoterapii, gdzie psy terapeuci spotykają codziennie obcych ludzi i pozwalają nieznanym mu dzieciom na zabawę ze sobą (dotykanie, ciąganie za uszy). Poza tym "czernysze" wymagają regularnej pielęgnacji szaty, bliskiego kontaktu z człowiekiem – nie są psami utrzymywanymi w kojcu i nie skupiają się na obronie terenu czy obiektu (a przecież niegdyś wykorzystywane były jako stróże wojskowych obiektów), lecz właściciela i jego rodziny. Stwierdzić można, że czarny terier jest mniej groźny, niż niegdyś i bardziej przypomina przyjaciela człowieka, niż agresywnego wartownika. Dzisiaj czarny terier poznawany jest na nowo, nie jako wartownik czy stróż, lecz stały bywalec wystaw oraz towarzysz na całe życie o wspaniałym charakterze, wielkim sercu i lojalności.


Malwina Agnieszka Siwko

Kierunek: Zootechnika
Studia stacjonarne pierwszego stopnia

Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Wydział Biologii i Hodowli Zwierząt
Praca wykonana pod kierunkiem
Prof. dr hab. Jerzego Monkiewicza, Uniwersytet Przyrodniczy Wrocław

 

Załącznik:

 

Ankieta - wzór na podstawie, którego została opracowana ta praca znajduje się TUTAJ.
 

Przypisy:

1- H. Bauer, Z psem przez stulecia, przeł. J. Żabiński, Wydawnictwo Wiedza powszechna, Warszawa 1964, s. 16 – 17.
2 - J. Monkiewicz i J. Wajdzik, Kynologia – wiedza o psie, wydanie drugie, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Wrocław 2007, s. 12.

3 - J. Monkiewicz i J. Wajdzik, Kynologia – wiedza o psie, wydanie drugie, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Wrocław 2007, s. 12.

4 - H. Bauer, Z psem przez stulecia, przeł. J. Żabiński, Wiedza powszechna, Warszawa 1964, s. 16.
5- K. Ściesiński, Pies, utrzymanie i hodowla, Wydawnictwo Spółdzielcze, Warszawa 1988, s. 6.
6 - J. Monkiewicz i J. Wajdzik, Kynologia – wiedza o psie, wydanie drugie, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Wrocław 2007, s. 12 – 13.
7 - H. Bauer, Z psem przez stulecia, przeł. J. Żabiński, Wydawnictwo Wiedza powszechna, Warszawa 1964, s. 16.
8 - J. Monkiewicz i J. Wajdzik, Kynologia – wiedza o psie, wydanie drugie, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Wrocław 2007, s. 13.
9 - H. Bauer, Z psem przez stulecia, przeł. J. Żabiński, Wydawnictwo Wiedza powszechna, Warszawa 1964, s. 16 – 17.
10- Dr P. Rousselet – Blanc, przeł. K. Skawina i Z. Burakowski, Encyklopedia Larousse Pies, Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, Warszawa 1993, s. 14.
11 - Multimedialna Encyklopedia Powszechna PWN, edycja 1999.
12 - Ilustrowana Encyklopedia Trzski, Everta i Michalskiego, t. 8, Warszawa 1927, s.221.
13 - M. Szymankiewicz, Zasady chowu i hodowli psów rasowych, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1993, s. 8.

14 -  J. Monkiewicz i J. Wajdzik, Kynologia – wiedza o psie, wydanie drugie, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Wrocław 2007, s. 310.
15 - M. Szymankiewicz, Zasady chowu i hodowli psów rasowych, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1993, s. 8 – 9.

16 - J. Monkiewicz i J. Wajdzik, Kynologia – wiedza o psie, wydanie drugie, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Wrocław 2007, s. 310.

17 - J. Monkiewicz i J. Wajdzik, Kynologia – wiedza o psie, wydanie drugie, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Wrocław 2007, s. 316 i 352.
18 - A. Janowski, Mój pies championem, Agencja Wydawnicza „Egros”, Warszawa 2000 , s. 46.
19 - J. Monkiewicz i J. Wajdzik, Kynologia – wiedza o psie, wydanie drugie, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Wrocław 2007, s. 352 – 353.

20 - A. Janowski, Mój pies championem, Agencja Wydawnicza „Egros”, Warszawa 2000 , s. 46.

32 - Redakcja Świata Czarnego Teriera, Dysplazja stawu biodrowego:

http://www.swiatczarnegoteriera.republika.pl/n-zdrowie1_choroby_dysplazja_st_b.htm (20.09.2010r.).
33 - Landsberg G., praca zbiorowa pod redakcją M. Ceregrzyna, Kompendium lekarza weterynarii i hodowcy. Psy rasowe, Wydawnictwo MI Polska, Warszawa 2008, s. 330.

34 -  M. Chłopecka, N. Dziekan, M. Wiechetek, Co psu może się czkawką odbić, www.swiatczarnegoteriera.republika.pl/n–zdrowie1_profilaktyka_szkodliwe.htm (20.09.2010r.).
35 - Dr E. M. Bartenschlager, Zdrowe żywienie psów, przeł. L. Parynow, MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1996, s. 38.

36 - J. Volhard i W. Volhard, Puppy Aptitude Test (PAT) – test predyspozycji – zdolności szczenięcia, www.swiatczarnegoteriera.republika.pl/n–hodowla1_hodowla_1_test_pat.htm (20.09.2010).

37 - A. Woźniak, Test Campbella, Przyjaciel pies, nr 2, 2010, s. 47 – 50.

38 - K. Sokólska, Od oseska do seniora… czyli o żywieniu ras dużych słów kilka z uwzględnieniem potrzeb rasy Czarny Terier, www.swiatczarnegoteriera.republika.pl/n–zywienie1_od_oseska.htm (20.09.2010).

39 - Lek. wet. A. Dobrzyński, Ile i jakiej wody powinien pić pies?, Mój pies, nr 5, 2010, s. 80.

40 - Lek. wet. A. Dobrzyński, Czarny terier u lekarza, Mój pies, nr 2, 2004, s. 30.

41 - J. Hoskins, red. wyd. pol. R. Lechowski, Pediatria weterynaryjna. Psy i koty od urodzenia do sześciu miesięcy, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2007, s. 23.

42 - K. Stańczak, Fazy rozwoju, co powinniśmy wiedzieć…, www.swiatczarnegoteriera.republika.pl/n–szczenieta1_fazy.htm (20.09.2010).

43 - J. Hoskins, red. wyd. pol. R. Lechowski, Pediatria weterynaryjna. Psy i koty od urodzenia do sześciu miesięcy, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2007, s. 24.

44 - D. Wilson, przeł. dr hab. T. Kaleta, Złe nawyki psa – zwalczanie, zapobieganie, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1997, s. 19.

45 - S. Coren, przeł. A. Redlicka, Tajemnice psiego umysłu, Wydawnictwo Galaktyka, Łódź 2005, s. 89 – 90.

46 - Związek Kynologiczny w Polsce, Regulaminy Egzaminów, www.zkwp.pl/zg/szkolenia/Regulamin_PT.pdf (28.09.2010r.).

47 - J. Tarułka, Terier tylko z nazwy, Wielka księga psów – wkładka kynologiczna miesięcznika „Mój pies” , cz. 17, 2009, s. 4

48 - J. Tarułka, Terier tylko z nazwy, Wielka księga psów – wkładka kynologiczna miesięcznika „Mój pies” , cz. 17, 2009, s. 4.



Bibliografia:
1. Bartenschlager E. M., Zdrowe żywienie psów, przeł. L. Parynow, MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1996.
2. Bauer H., Z psem przez stulecia, przeł. J. Żabiński, Wiedza powszechna, Warszawa 1964.
3. Coren S., przeł. A. Redlicka, Tajemnice psiego umysłu, Wydawnictwo Galaktyka, Łódź 2005.
4. Dobrzyński A., Czarny terier u lekarza, „Mój pies” 2004, nr 2.
5. Dobrzyński A., Ile i jakiej wody powinien pić pies?, „Mój pies” 2010, nr 5.
6. J. Hoskins, red. wyd. pol. R. Lechowski, Pediatria weterynaryjna. Psy i koty od urodzenia do sześciu miesięcy, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2007.
7. Janowski A., Mój pies championem, Agencja Wydawnicza „Egros”, Warszawa 2000.
8. Kuncewicz A. i Milewska – Kuncewicz J., Czarny terier rosyjski, Agencja Wydawnicza MAKO PRESS, Warszawa 2005.
9. Landsberg G., praca zbiorowa pod redakcją M. Ceregrzyna, Kompendium lekarza weterynarii i hodowcy Psy rasowe, Wydawnictwo MI Polska, Warszawa 2008.
10. Monkiewicz J. i Wajdzik, Kynologia J. – wiedza o psie, wydanie drugie, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Wrocław 2007.
11. Rousselet P. - Blanc, przeł. K. Skawina i Z. Burakowski, Encyklopedia Larousse Pies, Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, Warszawa 1993.
12. Szymankiewicz M., Zasady chowu i hodowli psów rasowych, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1993.
13. Ściesiński K., Pies, utrzymanie i hodowla, Wydawnictwo Spółdzielcze, Warszawa 1988.
14. Tarułka J., Duma Rosji – czarny terier rosyjski, „Mój pies” 2004, nr 2.
15. Tarułka J., Terier tylko z nazwy, Wielka księga psów cz. 17 – wkładka kynologiczna miesięcznika „Mój pies” 2009, nr 4.
16. Wąsowska S., Czarny terier rosyjski – pies dla ludzi odpowiedzialnych, Wydawnictwo „Marta”, Warszawa 1998.
17. Woźniak A., Test Campbella, „Przyjaciel pies” 2010, nr 2.
18. Wilson D., przeł. dr hab. Kaleta T., Złe nawyki psa – zwalczanie, zapobieganie, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1997.
19. Ilustrowana Encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego, t. 8, Warszawa 1927.
20. Multimedialna Encyklopedia Powszechna PWN, edycja 1999

21. Стандарт FCI 327 – проект 2005 (pl. Standard FCI 327 – projekt 2005) www.blackterrier.ru/rus/menu0/main.htm (21.08.2010).
22. „Narodziny Gwiazdy”, Świat czarnego teriera, www.swiatczarnegoteriera.republika.pl (20.09.2010r.).
23. Związek Kynologiczny w Polsce, Regulaminy Egzaminów
www.zkwp.pl/zg/szkolenia/Regulamin_PT.pdf (28.09.2010r.).

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768