O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Jak jem, tak i wyglądam... wpływ diety na kondycję skóry i jakość sierści

 

Grunt to prawidłowa dieta

Optymalna dieta, to podstawa zapewniająca prawidłowe funkcjonowanie każdemu organizmowi. W przypadku CTR-ów, psów z grupy ras olbrzymich, właściwe odżywianie jest szczególne ważne. Oczywiście sposobów odżywiania jest wiele, jednak to czy będzie to gotowe jedzenie przemysłowe (sucha, półsucha, mokra karma), czy pokarmy przygotowywane w domu (tradycyjne jedzenie gotowane lub surowe: BARF, Raw Prey Model, Paleo Diet) ma tak na prawdę drugorzędne znaczenie. Dieta musi być przede wszystkim dobrana do rasy, wieku, wagi, zdrowia i aktywności psa oraz musi być przygotowana na bazie najwyższej jakości składników. Ponadto dieta powinna być tak zbilansowana, by była w stanie dostarczyć zwierzęciu wszelkich niezbędnych składników żywieniowych w ilości wystarczającej do pokrycia jego dziennego zapotrzebowania na nie.

 

Naturalnie, odpowiednio ułożona dieta uzupełniona o wodę pitną zapewnia psu dopływ wszystkich niezbędnych składników odżywczych (białko, tłuszcze, minerały, witaminy, węglowodany, probiotyki i prebiotyki), które współdziałając i wzajemnie się uzupełniając pozwalają na utrzymanie psa w optymalnej kondycji zdrowotnej. W zasadzie niedobór, jak i nadmiar, któregoś składnika odżywczego wywołuje kaskadę niekorzystnych zmian w całym organizmie, choć trzeba przyznać, że to właśnie skóra jest takim organem, na którym najszybciej się one manifestują:

  • ścieńczenie naskórka i skóry;

  • odbarwienia skóry;

  • przebarwienia skóry;

  • przesuszenie skóry;

  • szorstkość skóry;

  • łupież;

  • łojotok;

  • podrażnienie skóry;

  • świąd;

  • zmiany zapalne i wysiękowe różnego pochodzenia;

  • alergie;

  • nieprzyjemny zapach;

  • zwiększona skłonność do różnorodnych zakażeń na tle bakteryjnym, wirusowym, grzybiczym i pasożytniczym;

  • zwiększona skłonność do różnorodnych uszkodzeń skóry;

  • problemy z gojeniem różnorodnych uszkodzeń skóry,

to tylko niewielki wycinek tego, co może dotknąć skórę, a co w efekcie pośrednio lub bezpośrednio odbija się również na kondycji sierści psa:

  • nadmierne wypadanie sierści;

  • łysienie częściowe lub całkowite;

  • słaby wzrost włosa;

  • zahamowanie wzrostu włosa;

  • łamliwość włosa;

  • rozdwajanie końcówek włosa;

  • utrata sprężystości włosa;

  • zmiana struktury włosa (nadmierne skręcenie lub wyprostowanie włosa, ścieczenie łodygi włosa, uszkodzenia osłonki włosa);

  • odbarwienia i przebarwienia sierści;

  • częściowa lub całkowita utrata pigmentu;

  • zmatowienie sierści;

  • zapalenie mieszków włosowych;

  • nadmierne puszenie sierści;

  • elektryzowanie sierści;

  • nadmierne przesuszenie sierści;

  • nadmierne przetłuszczenie sierści;

  • zwiększona skłonność do różnorodnych zakażeń na tle bakteryjnym, wirusowym, grzybiczym i pasożytniczym;

Jak widać, relacja między zdrową dietą, a kondycją skóry i stanem okrywy włosowej psa jest zatem bardzo ścisła. Warto zatem wiedzieć, które z bogatej gamy składników odżywczych mają szczególny wpływ na stan i kondycję zarówno skóry, jak i okrywy włosowej psa.

 

Otóż, na skórę i sierść szczególnie negatywnie wpływa niedobór witaminy A i jej prowitaminy, witamin z grupy B, w tym szczególnie: tiaminy (B1), ryboflawiny (B2), niacyny (B3), kwasu pantotenowego (B5), piridoksyny (B6), biotyny (B7) oraz witaminy E i witaminy C, a także żelaza, wapnia, cynku, magnezu, siarki, miedzi, selenu, krzemu, manganu i jodu. Duże znaczenie ma też dobrej jakości białko zawierające wszystkie niezbędne aminokwasy (szczególnie ważne dla skóry i sierści są: cystyna, metionina, fenyloalanina i tyrozyna) i niebagatelną rolę odgrywają również tłuszcze, a w szczególności nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT). Prawidłowa dieta powinna również uwzględniać odpowiedni poziom nawodnienia psa.

 

Białko

Białko stanowi podstawowy budulec wszystkich narządów w organizmie. Wchodzi w skład enzymów, hormonów i przeciwciał. Białka uczestniczą w przemianie materii i zapewniają prawidłowe funkcjonowanie organizmu. To dzięki nim możliwy jest prawidłowy wzrost i rozwój psa, a także regeneracja jakichkolwiek uszkodzeń organizmu. W zasadzie można napisać, że bez białka nie ma życia. Białka tworzone są przez aminokwasy. Istnieje wiele kryteriów podziałów białek. Ze względu na budowę i skład można je podzielić na białka proste (zbudowane tylko z aminokwasów) i złożone (zbudowane z białek prostych i różnych grup protetycznych). W przyrodzie w formie naturalnej występuje przeszło 300 różnych aminokwasów, ale tylko 20 z nich wchodzi w skład białek wszystkich organizmów żywych (aminokwasy biogenne lub białkowe). Z tej grupy 20 aminokwasów biogennych, aż 10 aminokwasów (tzw. aminokwasy egzogenne) musi być bezwzględnie dostarczonych do organizmu wraz z pożywieniem, ponieważ organizm psa nie jest w stanie ich samodzielnie wytworzyć. Oczywiście zarówno niedobór, jak i nadmiar białek w diecie przyczyni się do zaburzenia funkcjonowania całego organizmu, jednak omawiając wpływ białek na skórę i sierść warto wspomnieć o tym, że około 30% pobranego białka organizm psa zużywa właśnie na odnowę skóry oraz wzrost włosa. Najważniejszymi białkami mającymi wpływ na jakość i kondycję skóry oraz sierści są te dostarczające dużej ilości aminokwasów siarkowych tj. metioniny i cysteiny, które niezbędne są do syntezy głównego białka włosa i skóry - keratyny. Z kolei odpowiednia barwa skóry oraz umaszczenie i wybarwienie włosa jest uzależnione od fenyloalaniny oraz tyrozyny, które dla odmiany są prekursorami melaniny - podstawowego barwnika skóry i włosa. Długotrwałą konsekwencją niedoboru białek będzie m.in. wolniejsza regeneracja naskórka i skóry właściwej oraz osłabienie bariery skórnej, słaby wzrost włosa, utrata prawidłowej pigmentacji skóry i włosa, wzmożone wypadanie sierści i łamliwość włosa.

 

Źródłem aminokwasów są przede wszystkim białka zawarte w różnorodnych produktach pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego. Oczywiście dla psa, względnego mięsożercy, najlepszym źródłem białka (w tym wspomnianych już wyżej aminokwasów: cystyny, metioniny, fenyloalaniny oraz tyrozyny) będą produkty pochodzenia zwierzęcego. Szczególnie bogate w białka pochodzenia zwierzęcego jest czyste mięso, ryby i nabiał (w tym twaróg, serwatka i jaja). Zbilansowana dieta powinna dostarczać białka w ilości pokrywającej dzienne zapotrzebowanie psa na ten składnik diety. Podawana w materiałach źródłowych minimalna zawartość białka w karmach suchych oscyluje - w zależności od badań - pomiędzy 11.5, a 22% suchej masy karmy, zaś ogólne zapotrzebowanie psa na białko stanowi 25-30% składników całej jego diety. Przy skarmianiu pokarmem naturalnym zdania są podzielone i w literaturze znajdziemy różne wartości. Uśredniając te wyniki pod uwagę można wziąć następujące wskazówki: pokrycie zapotrzebowania na niezbędne aminokwasy u psa dorosłego, nieobciążonego pracą, zapewnia podanie już 2 g pełnowartościowego białka na 1 kg masy ciała dziennie. Większość autorów podaje, iż średnie zapotrzebowanie na białko pełnowartościowe dla dorosłego psa zamyka się w optymalnej wartości 3-5 g. na kg masy ciała. U psów młodych (rosnących) zapotrzebowanie jest większe i wynosi (w zależności od autora) od 5 do 9 g na kg masy ciała/dzień. Szczególne wymogi pod tym względem ma suka ciężarna, która w pierwszym tygodniu po kryciu i w drugiej połowie ciąży powinna dostawać znacznie więcej białka (ok. 6-7 g na kg masy ciała). Natomiast bardzo duże zapotrzebowanie na białko ma karmiąca suka i w zależności od ilości szczeniąt, powinna otrzymać niekiedy nawet sześciokrotną dawkę bytową rozłożoną na 4-6 posiłków. Wszyscy autorzy są zgodni, co do jednego: dopiero po dostarczeniu psiemu organizmowi minimalnej ilości wysokiej jakości białka pełnowartościowego (pochodzenia zwierzęcego), reszta zapotrzebowania na jego ogólną (pożądaną) ilość może być pokryta, przez białko pochodzenia roślinnego. Więcej o białkach w oddzielnym artykule TUTAJ.

 

Tłuszcze

Niebagatelną rolę dla organizmu odgrywają również tłuszcze (inaczej zwane lipidami), które występują we wszystkich żywych organizmach. Tłuszcze stanowią grupę związków organicznych o różnej budowie, lecz mają jedną wspólną cechę - są nierozpuszczalne w wodzie. Tłuszcze są przede wszystkim źródłem energii, ale stanowią także składnik błon komórkowych, pomagają w trawieniu oraz ułatwiają przyswajanie substancji odżywczych oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K). Tłuszcze dzielą się na proste i złożone. W tłuszczach spożywczych oraz lipidach ustrojowych mogą występować kwasy tłuszczowe nasycone, kwasy tłuszczowe jednonienasycone oraz kwasy tłuszczowe wielonienasycone. Spośród kwasów nienasyconych największą rolę w żywieniu odgrywają kwasy długołańcuchowe, wielonienasycone. Należą do nich niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (zwane także NNKT lub omega-6, omega-3). Podstawowym kwasem z grupy omega-3 jest kwas ALA (kwas alfa-linolenowy) - prekursor kwasu DHA (kwasu dokozaheksaenowego) i EPA (kwasu eikozapentaenowego). Z kolei podstawowym kwasem z grupy omega-6 jest kwas LA (linolowy) - prekursor kwasu GLA (kwasu gammalinolenowego) i kwasu ARA (kwasu arachidonowego). Szczególną uwagę należy zwrócić na niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, ponieważ organizm psa sam ich nie wytwarza. Dostarczenie właściwej proporcji kwasów omega-6  i omega-3 (w zależności od źródła pomiędzy 10:1, a 5:1) jest konieczne do utrzymania dobrej kondycji skóry i sierści oraz ma duże znaczenie dla funkcjonowania całego organizmu. Niedobór NNKT przejawia się m.in. zmianami skórnymi (sucha i łuszcząca się skóra, łupież), stanami zapalnymi skóry, trudno gojącymi się ranami, osłabieniem i wzmożonym wypadaniem sierści, utratą połysku. Długotrwałą konsekwencją niedoboru NNKT jest łysienie i zmiana pigmentu.

 

Podobnie, jak w przypadku białek, tak i w przypadku tłuszczy, rozróżniamy te pochodzenia roślinnego (oleje pozyskiwane z różnych części roślin oleistych), jak i zwierzęcego (tłuszcze zwierzęce pozyskiwane z tkanek lub mleka zwierząt lądowych oraz z tkanek zwierząt morskich). Najwięcej NNKT znajduje się w tłustych rybach żyjących w zimnych wodach oceanów (makrele, łososie, dorsze, tuńczyki, sardynki, śledzie) oraz w tzw. owocach morza, tranie, algach morskich i olejach roślinnych, szczególnie tych tłoczonych na zimno. Dietę psa warto uzupełniać w oleje: rzepakowy, słonecznikowy, lniany, z wiesiołka, sojowy, z pestek winogron, kukurydziany, oliwę z oliwek lub siemię lniane. Zbilansowana dieta powinna dostarczać tłuszczy w ilości pokrywającej dzienne zapotrzebowanie psa na ten składnik diety. Podawana w materiałach źródłowych minimalna zawartość tłuszczy w karmach suchych oscyluje - w zależności od badań - pomiędzy 5.5, a 8.5% suchej masy karmy plus, co najmniej 1% kwasu linolowego. Rekomendowana ilość w karmie suchej wynosi 17% dla szczeniąt i dla psów dorosłych pomiędzy 9, a 15%. Przy skarmianiu pokarmem naturalnym powinniśmy dostarczyć psu co najmniej 1-2 gramy tłuszczu na kilogram masy ciała dziennie.

 

Minerały

Składniki mineralne (makroelementy i mikroelementy) stanowią bardzo ważny element psiego jadłospisu. Mimo iż organizm psa potrzebuje ich w bardzo niewielkich ilościach, to zarówno niedobór, jak i nadmiar poszczególnych minerałów może prowadzić do bardzo poważnych następstw odbijających się niekorzystnie na zdrowiu psa. Składniki te odpowiedzialne są za prawidłowe działanie każdego układu, każdej części psiego ciała, każdej komórki, konieczne jest więc dbanie, by w psiej diecie występowały w odpowiedniej ilości. Składniki mineralne zaliczane są do niezbędnych składników odżywczych dostarczanych w raz z pożywieniem, ponieważ organizm psa nie ma możliwości ich wytwarzania. Z przeprowadzonych badań wynika, że z 46 składników mineralnych, aż 30 to pierwiastki konieczne do życia. Zapotrzebowanie na minerały zależą od kilku czynników, między innymi od płci i wieku zwierzęcia. Organizm psa, któremu brakuje jakiegoś pierwiastka, a jego dieta nie jest pod tym względem zbilansowana, stara się przy każdej nadarzającej się okazji (spożyty posiłek) wchłonąć znacznie więcej danego pierwiastka, niż organizm takiego, którego zapotrzebowanie na ów pierwiastek jest już pokryte. Organizm psa, nawet przy dość znacznych wahaniach w spożyciu składników mineralnych, potrafi całkiem sprawie funkcjonować, a zawdzięcza to mechanizmom regulacji procesów jelitowych, magazynowania i wydalania, które służą utrzymaniu tzw. homeostazy (zachowania przez organizm względnie stałego stanu równowagi procesów życiowych, niezależnie od wpływów otoczenia). Warto sobie jednak uświadomić, że w psim organizmie "coś" nie bierze się z niczego i na dłuższą metę taka rabunkowa gospodarka (zabranie z jednego układu na korzyść drugiego) kończy się niedomaganiami, schorzeniami, licznymi chorobami, a w skrajnych przypadkach nawet śmiercią zwierzęcia.

 

W pokarmach pierwiastki występują pod postacią różnych związków chemicznych. Rozkład niektórych związków następuje już w żołądku, dzięki kwasowi żołądkowemu. Inne rozkładają się w jelitach, a że wiele składników mineralnych nie może samodzielnie - w przeciwieństwie do witamin - przeniknąć stamtąd do krwi, to wykorzystują one w tym celu białka transportowe, które im to umożliwiają. Następnie wraz z krwią docierają do wszystkich komórek organizmu. Gdy pierwiastki znajdą się w miejscach docelowych, rozpoczynają wszechstronne działania i wraz z innymi substancjami odpowiadają za prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu.

  • Wapń

    jest najpowszechniejszym minerałem i piątym z kolei, występującym w największych ilościach, składnikiem mineralnym psiego ciała, przy czym 99% jego ogólnoustrojowej puli zdeponowane jest w kościach pod postacią hydroksyapatytu, a pozostały 1% rozpuszczony jest we krwi i płynach ustrojowych oraz obecny jest we wszystkich komórkach, gdzie pomaga regulować wiele procesów zachodzących w organizmie. Minerał ten jest wchłaniany w jelicie cienkim przy udziale witaminy D. Organizm psa wchłania 10-40% spożytego wapnia. Wydalanie wapnia z organizmu odbywa się głównie z kałem i moczem. Wśród licznych funkcji wapń m.in. bierze udział w przenoszeniu składników odżywczych i innych substancji przez błony komórkowe oraz pomaga utrzymać w dobrym stanie wszystkie błony komórkowe oraz tkankę łączną tzw. "klej", który łączy komórki tkanki. Wapń jest także niezbędny do wchłaniania witaminy B12. Ponadto wapń działa antyseptycznie, hamuje stany zapalne, koi podrażnioną skórę, wspomaga leczenie alergii i wysypek skórnych.

    Źródłem wapnia w pożywieniu są produkty nabiałowe (oprócz masła), sery półtłuste białe, jogurt, mleko pełne w proszku, mleko zagęszczone niesłodzone, mleko odtłuszczone, sery żółte: tylżycki, gouda, sery topione, szprot wędzony, kości (z pominięciem kości drobiowych), soja, słonecznik, zielone warzywa, natka pietruszki, kukurydza, seler, marchew, brokuły, mączka kostna. W przeciwieństwie do powszechnie utartego przekonania mięso i ryby nie są podstawowym źródłem wapnia. Pewnych ilości wapnia może dostarczyć woda do picia, zwłaszcza tzw. twarda oraz wody mineralne. Ilość wapnia waha się od 30 mg/dm3 w wodach miękkich do 200 mg w wodach twardych i 500 mg/dm3 w wodach mineralnych. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na ten minerał, które szacuje się na 320 mg/kg (psy rosnące) i 119 mg/kg (psy dorosłe).

  • Magnez

    jest kolejnym niezbędnym pierwiastkiem dla ustroju psa. Ponad połowa zawartego w psim organizmie magnezu znajduje się w kościach, jedna czwarta w mięśniach, a reszta pozostaje w płynach ustrojowych i organach, takich jak nerki i serce. Stosunkowo duży zapas tego pierwiastka w tkance kostnej ma zapewnić jego stały dopływ do reszty tkanek w momentach niedoboru w pożywieniu. Magnez wchłania się w jelicie cienkim na zasadzie dyfuzji ułatwionej i transportu aktywnego. Wśród licznych funkcji magnez m.in. pomaga uwolnić energię z białek, węglowodanów i tłuszczów, wspomaga produkcję białka w każdej komórce i wspiera usuwanie z organizmu toksyn. Ponadto jest niezbędny do prawidłowego metabolizmu wapnia, witaminy C, a także fosforu, sodu i potasu. Niedobory magnezu objawiają się m.in. chorobami skóry, twardnieniem tkanek miękkich, wypadaniem sierści i łamaniem pazurów.

    Źródłem magnezu w pożywieniu jest mąka sojowa, kasza jęczmienna, orzechy, kasza gryczana, pestki dyni, kukurydza, soczewica, szpinak, banany, mąka pełnoziarnista, ser żółty, kości (z pominięciem kości drobiowych) oraz niektóre wody mineralne (niegazowana). Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na ten minerał, które szacuje się na  0.28 mg/kg (psy rosnące) i 0.10 mg/kg (psy dorosłe).

  • Żelazo

    jest najpospolitszym pierwiastkiem śladowym i występuje we wszystkich tkankach organizmów zwierzęcych. Jakieś 60-70% ogólnej zawartości żelaza przypada na hemoglobinę (60%) i mioglobinę (10%), gdzie jest  on podstawowym pierwiastkiem służącym do transportu i kumulowania molekularnego tlenu. Ponadto żelazo wchodzi w skład wielu enzymów oraz związków metaloproteinowych biorących udział w procesach oksydacyjno-redukcyjnych. Żelazo kumuluje się w tkankach i staje się toksyczne, gdy jego zawartość przekroczy 100 mg, zaś poniżej 1 mg powoduje choroby zwane niedokrwistościami (anemie). Wśród licznych funkcji żelazo m.in. jest niezbędne do prawidłowej budowy skóry, sierści i pazurów. Ponadto umożliwia przyswajanie witamin z grupy B i jest niezbędne do jodowania tyrozyny oraz katabolizmu tryptofanu. Długotrwałe stosowanie dużych dawek żelaza powoduje brązowe przebarwienia skórne. Ogólnym efektem braku żelaza jest ograniczenie wzrostu i osłabienie organizmu. Niedobór żelaza wywołuje przede wszystkim niedokrwistość. Oprócz tego niedobór żelaza w organizmie manifestuje się m.in. łamliwością włosów i wypadaniem sierści, zaburzeniem rogowacenia nabłonków.

    W produktach spożywczych istnieją dwa źródła żelaza: żelazo hemowe, które jest łatwo przyswajalne przez organizm i żelazo nie hemowe zawarte miedzy innymi w roślinach, które jest znacznie trudniej przyswajalne przez organizm. W pokarmach pochodzenia zwierzęcego (żółtka jaj, wątroba, czerwone mięso, płucka, cynadry, mączka kostna, mączka rybna) około 40% żelaza występuje w łatwo przyswajalnej postaci hemowej (mioglobina, hemoglobina). Kolejnym źródłem żelaza są suszone warzywa, a zwłaszcza strączkowe, melasa, pietruszka oraz sok z czarnych jagód i czarnych czereśni. Średnio zasobne w żelazo są ryby, drób, pozostałe mięso, orzechy, zielone warzywa, pełne ziarno zbóż, kasza pszenna, kasza gryczana, pełna mąka, szpinak, otręby zbożowe, mniszek lekarski. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na ten minerał, które szacuje się na 1,74 mg/kg (psy rosnące) i 0,65 mg/kg (psy dorosłe).

  • Miedź

    wchodzi w skład różnych enzymów i białek, które biorą udział w specyficznych procesach metabolicznych. Przy czym przytłaczająca większość miedzi w organizmie jest związana z białkiem - ceruloplazminą. Jako mikroelement jest niezbędna dla życia wielu organizmów, biorąc udział m.in. w fotosyntezie i oddychaniu. Miedź jest głównie magazynowana w wątrobie, ale można ją także znaleźć w układzie kostnym (szpik kostny), jak również w mięśniach, mózgu i tkankach śledziony. Dostarczane z pożywieniem niedostępne formy miedzi są wydalane z kałem i żółcią. Miedź magazynowana jest w wątrobie i jej nadmiar w diecie może skutkować zatruciem organizmu miedzią. Statystycznie od 40 do 60% spożytej i dostępnej formy miedzi jest przyswajana przez organizm i wchłaniania do krwi przez błony śluzowe jelita cienkiego. Wśród wielu funkcji miedź m.in. bierze udział w gojeniu ran, tworzeniu kolagenu i kości, a także transporcie i wchłanianiu żelaza. Ponadto działa przeciwutleniająco, poprawia utlenianie witaminy C, sprawia, że tyrozyna staje się przyswajalna, dzięki czemu skóra i sierść nabierają koloru oraz ma swój udział w metabolizmie kwasów tłuszczowych. Niedobór miedzi manifestuje się m.in. nieprawidłowym wytwarzaniem kolagenu, silną depigmentacją sierści, wadliwą keratynizacją skóry i cebulek włosowych, przez co sierść staje się matowa, szorstka, z tendencją do rozdwajania końcówek.

    Źródłem miedzi w pożywieniu są różnorodne składniki pokarmowe przy czym najwięcej miedzi zawierają warzywa i owoce, ziarna pszenicy, wątroba, nerki, płuca, serce, podroby, cielęcina, orzechy, drób, ryby, kasza gryczana i żółtka jaj. Uwaga! psom nie powinno się dostarczać miedzi w postaci innej, niż tlenek miedzi. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na ten minerał, które szacuje się na 0.16 mg/kg (psy rosnące) i 0.06 mg/kg (psy dorosłe).

  • Cynk

    to kolejny pierwiastek, który odgrywa znaczącą rolę w rozwoju schorzeń dotyczących skóry i włosów. Ten magiczny pierwiastek, którego niezwykłe właściwości pielęgnacyjne od lat są doceniane, wchodzi w skład ponad 200 enzymów oraz białek i jest niezbędny do funkcjonowania każdej komórki organizmu. Najwięcej zawierają go tkanki zewnętrzne: skóra i włosy. Z punktu widzenia zaburzeń dermatologicznych najważniejszy jest jego udział w syntezie kolagenu i keratyny oraz rola, jaką odgrywa w transporcie witaminy A we krwi (witamina ta ma wpływ na utrzymanie stanu skóry i włosa w należytej kondycji). Oprócz dobroczynnego wpływu na  zdrowie, cynk jest bezsprzecznie "minerałem piękna". Poprawia wygląd i koloryt skóry, a także bierze czynny udział w przetwarzaniu kwasów tłuszczowych, co z kolei ma wpływ na procesy regeneracyjne. Dodatkowo ten pierwiastek reguluje gospodarkę hormonalną oraz produkcję łoju wewnątrz skóry i wpływa na utrzymanie mieszka włosowego w odpowiedniej kondycji. Typowym objawem niedoboru cynku  jest pojawienie się wyraźnie odgraniczonych, przekrwionych, plackowatych obszarów na powierzchni skóry, które pozbawione są sierści. Na tych plackowatych obszarach początkowo pojawiają się grudki i krosty, a w późniejszym czasie przekształcają się one w kruche, szorstkie strupki, które łatwo odpadają przy dotyku. Charakterystycznym miejscem występowania symetrycznych zmian są wargi, okolice uszu, ogona, brzucha oraz wewnętrzna strona ud. Ponadto okrywa włosowa staje się sucha i szorstka, pojawia się nadmierne wypadanie włosa, może dojść do utraty pigmentu, łamią się pazury. U ras długowłosych przy jego niedoborach może dojść do wydłużenia i zaburzenia czasu wzrostu włosa.

    Najlepszym źródłem cynku są: jadalne wodorosty, mięso, mleko krowie i kozie, żółtko jaja, ryby, chuda wołowina, serca kurze, baranina, indyk, drożdże piwne, pełne ziarno, rośliny strączkowe, pokarm bogaty w proteiny, otręby, orzechy, pestki dyni oraz nierafinowane pokarmy. Rośliny zawierające cynk to: lucerna i pokrzywa. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na ten minerał, które szacuje się na 1.94 mg/kg (psy rosnące) i 0.72 mg/kg (psy dorosłe).

  • Selen

    przez długi czasu uważany był za pierwiastek toksyczny, dopiero w drugiej połowie XX wieku odkryto jego ważne funkcje. Ten śladowy pierwiastek znajduje się niemal we wszystkich komórkach, ale największe jego ilości występują w wątrobie, nerkach, sercu i śledzionie. Dzienne zapotrzebowanie na selen jest mniejsze, niż zapotrzebowanie na którykolwiek z pozostałych pierwiastków śladowych. Selen jest również najbardziej toksycznym pierwiastkiem śladowym. Doskonale pasuje do niego maksyma, iż "w małych i proporcjonalnych do zapotrzebowań organizmu dawkach pomaga, a przy dużych szkodzi". Toksyczność selenu u psów jest dość rzadkim zjawiskiem, ale może wystąpić, jeśli spożycie przekracza 0.9 mg selenu na każdy funt pokarmu (na suchą masę) przez dłuższy okres czasu. Poziom selenu w diecie >5 ppm może wywołać objawy po dłuższym działaniu. Poziom w przedziale 10-25 ppm może skutkować poważnymi objawami. Doustna dawka selenu w zakresie 1-5 mg/kg jest śmiertelna dla większości zwierząt. Pozajelitowy selen jest również bardzo toksyczny, szczególnie dla młodych zwierząt i powoduje śmierć u szczeniąt już w małych dawkach wynoszących: 1.0 mg/kg. W toku prowadzonych badań potwierdzono, że u psów selen może być całkowicie zastąpiony przez witaminę E. Podobnie jak witamina E, selen jest antyoksydantem. Ochrania kwasy nukleinowe przed uszkodzeniami, wzmaga odporność i tym samym zabezpiecza przed licznymi chorobami. Selen ma również istotny wpływ na wzrost sierści. Jego nadmiar, jak i niedobór, ma swoje odzwierciedlenie w jakości sierści psa. Ogniwem łączącym selen i sierść są hormony produkowane przez tarczycę. Selen jest składnikiem enzymu przekształcającego tyroksynę w trójjodotyronin.

    Zawartość selenu w produktach rolnych zależy od jego obecności w glebie, na której zostały wyhodowane, i może się różnić dwustukrotnie. Pszenica, ciemny ryż i owies są doskonałymi źródłami selenu, jeśli pochodzą z uprawy na glebie bogatej w ten pierwiastek. Drób, półtłuste mleko, chude mięso, podroby również zawierają sporo selenu. Bogatym źródłem selenu są także ryby słono i słodkowodne. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na ten minerał, które szacuje się na 0.6 µg/kg (psy rosnące) i 2.2 µg/kg (psy dorosłe).

  • Mangan

    to kolejny mikroelement, który odgrywa istotne znaczenie dla poprawnego funkcjonowania organizmu. Wewnątrzkomórkowo mangan jest związany z mitochondriami. Transport manganu w osoczu odbywa się przy udziale transferyny, kumuluje się głównie w narządach miąższowych - wątrobie i nerkach, zaś kości mogą zawierać do 25% zasobów ustrojowych tego składnika mineralnego. Najniższe jego stężenia występują w mięśniach szkieletowych. Jest wchłaniany w jelicie cienkim, a wydalany wraz z żółcią. Przede wszystkim mangan potrzebny jest do prawidłowej budowy kości, ale odgrywa także wiele innych ważnych funkcji. Mangan bierze udział w aktywacji niektórych enzymów potrzebnych do właściwego wykorzystania przez organizm biotyny, witaminy B1, witaminy E, witaminy C; a także uczestniczy w przemianach metabolicznych wapnia, zwiększa przyswajanie miedzi i jest potrzebny do syntetyzowania kwasów tłuszczowych. Ponadto przyczynia się do wytwarzania hormonu tarczycy - tyroksyny i jest potrzebny do wytwarzania melaniny. Niedobory manganu prowadzą m.in. do powstania różnorodnych zmian skórnych i problemów z wybarwieniem skóry oraz sierści.
    Zawartość manganu zależy od jego ilości w glebie. Doskonałymi jego źródłami są: szpinak, produkty z mąki pełnoziarnistej, jagody, otręby pszenne, fasola, groch, orzechy, buraki, słonecznik, migdały. Umiarkowane ilości omawianego pierwiastka występują w zielonolistnych warzywach, jajach i suszonych owocach. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na ten minerał, które szacuje się na
    0.28 mg/kg (psy rosnące) i 0.10 mg/kg (psy dorosłe).

  • Jod

    to kolejny uważany dla psa za niezbędny mikroelement. Jest on dostarczany z pożywieniem i wodą, a także organizm wchłania go również przez skórę. Gleby i woda okolic nadmorskich są najbogatsze w jod. Jod wchodzi w skład hormonów wydzielanych przez tarczycę (tam znajduje się jego większość obecna w organizmie), które biorą udział w regulowaniu podstawowych funkcji życiowych. Hormony te regulują metabolizm, wzrost i rozmnażanie, pracę komórek nerwowych i mięśni, powstawanie białek, wzrost włosów i regenerację skóry oraz zużycie tlenu przez komórki. Wchłonięte w jelitach związki jodu zostają zatrzymane przez tarczycę, przy czym wyzwala się wolny jod, który następnie łączy się z aminokwasem tyrozyną. Zależenie od stopnia jodowania powstaje jednojodotyrozyna, dwujodotyrozyna i czterojodotyrozyna, czyli tyroksyna. Niedobór tego pierwiastka może powodować znaczne spustoszenie w organizmie psa, a niedoczynność tarczycy spowodowana brakami jodu może m.in. skutkować osłabieniem struktury włosów, które stają się łamliwe i suche. Ponadto sierść przestaje rosnąć i pojawia się nadmierne linienie.

    Do najlepszych źródeł jodu należą świeże ryby morskie i owoce morza, jadalne wodorosty morskie, sól jodowa (najlepsza jest ta nieoczyszczana chemicznie tj. kamienna, morska) oraz produkty hodowane na terenach bogatych w jod i woda pitna z okolic nadmorskich. Zawartość jodu w mleku zależy od jego obecności w paszy spożywanej przez krowy. Do owoców zawierających jod należą: banany, truskawki, poziomki i ananasy. Jod występuje również w powietrzu (zwłaszcza w okolicach nadmorskich). Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na ten minerał, które szacuje się na 0.032 mg/kg (psy rosnące) i 0.012 mg/kg (psy dorosłe).

  • Krzem

    to kolejny minerał, którego dobroczynne działanie stosunkowo długo było niedocenianie i choć nie figuruje on w spisie niezbędnych minerałów jakiegokolwiek panelu żywieniowego psów zatwierdzonego przez jakąkolwiek organizację zajmującą się regulacją wytwarzania karm dla psów, to warto pamiętać, że pierwiastek ten ma istotne znaczenie dla poprawnego funkcjonowania organizmu psa. W prowadzonych badaniach wykazano, że obecność tego mikroelementu warunkuje prawidłowe tworzenie kolagenu. Największe znaczenie ma to przy budowie kości, ścięgien, skóry i naczyń krwionośnych - warunkuje ich elastyczność. Wśród licznych właściwości krzem odpowiada za silną i błyszczącą sierść dzięki swojemu wpływowi na siłę i elastyczność białek włóknistych. Zaobserwowano również wpływ krzemu na wchłanianie i metabolizm wapnia, obronę organizmu przez drobnoustrojami i prawidłowy wzrost włosów oraz pazurów. Ponadto włosy z wyższą zawartością krzemu w zewnętrznej łodydze włosa rzadziej wypadają i mocniej się błyszczą. Krzem pomaga również w leczeniu schorzeń skóry takich jak łuszczyca, łojotok, atopowe zapalenie skóry i podrażnienia skóry, a także w leczeniu różnorodnych ran.

    Krzem jest obecny w błonniku roślinnym. Wyjątkowo bogate w krzem są wszystkie gatunki sałaty, pasternak, lucerna, gryka, proso (kasza jaglana), owies, brązowy ryż, zielone części mniszka, truskawki, seler, ogórek (najwięcej skórka), morele, marchew oraz pektyny z jabłka. Ponadto krzem zabierają również ryby morskie, owoce morza, algi i wodorosty, płatki owsiane, otręby pszenne, lecznicze wody mineralne (Nałęczowianka, Cisowianka, Klementynka). W krzem bogate są także różnorodne rośliny uznawane za zioła. Zaliczamy do nich skrzyp polny, dziewannę, kozieradkę, płucnicę islandzką, pokrzywę, podbiał, rdest, przywrotnik, turzyce, poziewnik i przytulie. Z ziół tych przygotowuje się różnorodne odwary. Warto wiedzieć, że do wykonywania odwarów oraz przygotowywania potraw nie wolno używać aluminiowych naczyń, ponieważ obniżają ilość krzemu w ziołach i produktach spożywczych. Rekomendowane wartości spożycia dziennego krzemu dla psów nie zostały ustalone.

  • Siarka

    to jeden z najbardziej fascynujących bioelementów, zupełnie nieporównywalny z innymi substancjami aktywnymi w procesach przemiany materii. Siarkę nawet trudno zaliczyć do minerałów, bowiem sama w sobie tworzy oddzielną kategorię. Jest swoistą substancją pośrednią w korowodzie białka, minerałów i witamin. Siarka wchodzi w skład wszystkich tkanek psiego organizmu, zwłaszcza tych, które zawierają duże ilości białek, czyli sierści, mięśni i skóry, a także kości i zębów. Siarka jest wchłaniana w jelicie. Znajduje się w wielu ważnych biologicznie związkach. Ponadto większość siarki obecnej w organizmie występuje w takich aminokwasach, jak: cysteina, cystyna oraz metionina, które są budulcem białka. Żaden inny minerał nie uczestniczy w przemianie materii w sposób tak różnoraki i wielostronny jak siarka. Dzięki siarce skóra wygląda zdrowiej, włosy są lśniące i mocne, a pazury nie łamią się tak szybko. Nie bez powodu siarka zyskała miano "pierwiastka piękności". Siarka odgrywa ogromną rolę w procesie regeneracji naskórka, a także stymuluje leczenie różnorodnych zmian skórnych. Siarka będąc podstawowym składnikiem białka skóry, sierści i pazurów bezpośrednio odpowiada za ich dobrą kondycję. Objawy niedoboru siarki przede wszystkim manifestują się pogorszeniem kondycji skóry, sierści i pazurów. Włos staje się matowy, suchy i łamliwy. Ponadto przy niedoborze siarki sierść może zacząć intensywnie wypadać lub mogą pojawić się na sierści przebarwienia. Również skóra reaguje niekorzystnie na niedobory siarki i jest bardziej podatna na wystąpienie różnorodnych chorób (hot spot, wyprysk, zapalenie skóry, alergie, łupież).

    Głównym źródłem siarki w pożywieniu są wszystkie pokarmy bogate w białko, a więc zaliczymy do nich przede wszystkim mięso, podroby, drób, ryby, jaja, mleko, nabiał. Ponadto z produktów roślinnych warte uwagi są: kalafior, brokuły, orzechy, truskawki. Siarka nie jest typową substancją odżywczą, a zatem nie można określić ani wagowo, ani nawet w sposób ogólny dziennego zapotrzebowania na tą substancję. Przyjmuje się jednak, że jeżeli zostanie pokryte dzienne zapotrzebowanie organizmu na białko, to w zasadzie można przyjąć, że dzienne zapotrzebowanie organizmu na siarkę również zostało zaspokojone.

Więcej o mikroelementach TUTAJ,  a o makroelementach TUTAJ.

 

Witaminy

Kolejna grupa organicznych związków chemicznych o różnorodnej budowie, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania psa. Poza w zasadzie witaminą C, którą pies sam może syntetyzować, zdecydowana większość witamin musi mu być dostarczona z zewnątrz wraz z pokarmem, ponieważ jego organizm nie umie tych związków wytworzyć. Witaminy, to takie substancje, które same nie mają jako takiej wartości odżywczej, ale za to doskonale współpracują z enzymami i doprowadzają do przemian określonych substancji w składniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. To właśnie dzięki nim rozpoczyna się cały skomplikowany proces przetwarzania pokarmu, a potem następuje powolne rozkładanie pożywienia na coraz prostsze substancje, co z kolei umożliwia przyswajanie składników odżywczych przez organizm. Reasumując: dzięki witaminom organizm może funkcjonować i żyć. Każdy zainteresowany witaminami powinien również wiedzieć, że o ile jest ich dość dużo, tak istnieje prosty ich podział na te, które rozpuszczają się w wodzie i nie mogą być magazynowane w organizmie (witamina C i witaminy z grupy B kompleks: B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 i B12) oraz na te, które rozpuszczają się w tłuszczach i mogą być w organizmie magazynowane (A, D, E, F, K i Q). Ponadto występują także inne związki, które ze względu na swoje właściwości również zaliczane są do grupy witamin. Do tej grupy zaliczane są niemal wszystkie substancje, które uzyskały miano witaminopodobnych i mogą być wytwarzane przez organizm albo mogą być dostarczane w postaci gotowych suplementów i ze względu na swoje pochodzenie mogą się rozpuszczać w wodzie i/lub tłuszczu lub innych związkach (zespół kwasów: linolowego, linolenowego i arachidowego -  witamina F, cholina - witamina B8, inozytol - witamina B9, PABA - witamina B10, kwas orotowy - witamina B13, kwas folinowy - witamina B14, kwas pangamowy - witamina B15, amigdalina - witamina B17, rutyna - witamina P, escyna - witamina P2, trokserutyna - witamina P4, kwas liponowy - witamina N, kwas antranilowy - witamina L1, adenylotiometylopentoza - witamina L2, ekstrakt aloesowy - witamina B22, metylosulfoniometionina - witamina U, substancje wzrostowe - witamina T). Z tak bogatej gamy witamin również istnieją te, które mają szczególny wpływ na wygląd, jakość i kondycję zarówno skóry, jak i sierści.

  • Witamina A

    występuje w dwóch formach: "gotowa" witamina A nazywana inaczej retinolem, którą znaleźć można jedynie w produktach pochodzenia zwierzęcego i prowitamina A znana pod nazwą karoten, która występuje zarówno w pokarmach pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego. Zaliczana jest do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Odgrywa ona dużą rolę w metabolizmie skóry, dlatego też zwana jest czasami jej normalizatorem. Reguluje proces keratynizacji naskórka. Stymulując produkcję nowych komórek wspomaga jego regenerację. Wywiera ona również znaczący wpływ na równowagę wodno-tłuszczową, dzięki czemu ogranicza szorstkość i złuszczanie skóry. Działa stymulująco na komórki skóry właściwej, poprawia jej elastyczność, działa na skórę odżywczo, zapobiega procesom jej wiotczenia. Sierść również jest wrażliwa na niedobór retinolu i jego wartościowego substytutu karotenoidów. Dowodem kluczowej roli witaminy A dla włosów jest jej awitaminoza, a zwłaszcza hipowitaminoza. W przypadku drastycznego deficytu witaminy A pojawia się charakterystyczny obraz sierści, która staje się bardzo słaba, a włos jest suchy i łamliwy. Przewlekłe utrzymywanie się dużego niedoboru tej witaminy spowoduje zahamowanie wzrostu sierści i jej nadmierne wypadanie.

    Źródło - ryby morskie, tran, wątroba wołowa i wieprzowa, węgorz, żółtko jaj, masło, oleje roślinne, szpinak, morele, sałata, dynia, groszek zielony, boćwina, szczaw, marchew, kukurydza, pomidory. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na tą witaminę, które szacuje się na 202 IU/kg (psy rosnące) i 75 IU/kg (psy dorosłe). Warto wiedzieć, że zapotrzebowanie na tą witaminę rośnie wraz ze wzrostem zawartości NNKT w diecie: 1 g NNKT może rozłożyć do 300 j.m. witaminy A.

  • Witamina B1 (aneuryna, tiamina)

    stanowi organiczny związek rozpuszczalny w wodzie, alkoholach i rozcieńczonych kwasach. Wchodzi w skład witamin z grupy B i nie jest magazynowana w organizmie. W połączeniu ze specyficznymi białkami enzymatycznymi uczestniczy m.in. w przemianie pośredniej węglowodanów w związki wysokoenergetyczne (np. adenozynotrójfosforanu ATP). Dzięki temu procesowi m.in. komórki rozrodcze macierzy włosa otrzymują niezbędną porcję energii potrzebnej do przeprowadzenia procesu budowy łodygi włosa. Niedobór tej witaminy znacząco wpływa m.in. na pogorszenie, a nawet zahamowanie wzrostu sierści.

    Źródło - drożdże piwne, niełuskane ziarno pszenicy i ryżu, płatki owsiane, produkty zbożowe grubego przemiału, makaron, wątroba cielęca, serca, ryby, jaja, drożdże, orzechy, słonecznik, owoce i warzywa. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na tą witaminę, które szacuje się na 54 µg/kg (psy rosnące) i 20 µg/kg (psy dorosłe).

  • Witamina B2 (ryboflawina)

    stanowi złożony związek organiczny, który w organizmie działa, jako koenzym flawinowy. Witamina ta zaliczana jest do witamin rozpuszczalnych w wodzie i łatwo się wchłania, ale też jak wszystkie witaminy z grupy B, szybko zostaje usunięta z organizmu. Podczas jej utraty można zanotować również utratę białek. Wśród licznych funkcji witamina B2 m.in. kontroluje proces syntezy budulcowych aminokwasów niezbędnych do podziałów komórek macierzy włosa. Ponadto ryboflawina pełnią istotną rolę w procesach metabolicznych melaniny i uczestniczy w przyswajaniu żelaza. Witamina B2 zapobiega łojotokowym zapaleniom skóry, a także wspomaga utrzymanie naturalnego kolorytu i stanu skóry. Witamina ta również przeciwdziała wypadaniu włosów i zapewnia ich prawidłowy wzrost. Skutkiem niedoboru tej witaminy są różnorodne zaburzenia w tym: stany zapalne skóry, zahamowanie wzrostu włosów, degeneracja keratynizacji włosa, osłabienie i wypadanie sierści.

    Źródło - drożdże piwne, wątroba cielęca, dziczyzna, mleko, jogurt, kefir, odtłuszczone mleko, płatki owsiane, otręby pszenne, kasza gryczana, ryż biały i brązowy, pomidory, szpinak, jaja, marchew, ser chudy, makrela, zielone części warzyw. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na tą witaminę, które szacuje się na 100 µg/kg (psy rosnące) i 50 µg/kg (psy dorosłe).

  • Witamina B3 (niacyna)

    to w zasadzie wspólna nazwa na określenie dwóch związków: kwasu nikotynowego (niacyny, czyli kwasu 3-pirydylokarboksylowego, pochodnej pirydyny), który zwany jest również witaminą B3a i amidu kwasu nikotynowego (nikotynamidu), który zwany jest również witaminą B3b. Niacyna jest znana, jako czynnik przeciwpelagryczny, stąd niekiedy nazywa się ją również witaminą PP. Należy do grupy witamin B. Może być ona, w przeciwieństwie do innych witamin z grupy B, produkowana w organizmie z podstawowego aminokwasu, tryptofanu. Są to jednak niewielkie ilości. Należy również pamiętać o tym, że tryptofan należy do enzymów egzogennych tj. takich, które muszą być również do organizmu dostarczone. Stąd też braki tryptofanu wiążą się z niemożnością produkowania tej witaminy w organizmie. Niacyna bierze udział w podstawowych komórkowych przemianach metabolicznych m.in. w metabolizmie niektórych aminokwasów. W tych funkcjach jest współodpowiedzialna za dostawy energii niezbędnej do wzrostu sierści, jak również odpowiada za prawidłową budowę łodygi włosa, gdyż wpływa na komórkową biosyntezę elementów morficznych tkanek łodygi włosów. Ponadto odgrywa również istotną rolę w metabolizmie skóry. Niedobory tej witaminy przejawiają się nieprawidłowościami w strukturze i budowie włosa oraz mają również bezpośredni wpływ na stan skóry (wrażliwość na światło, podatność na pękanie i grubienie skóry).

    Źródło - witaminy B3 (a także tryptofanu, z którego może być ona wytwarzana w organizmie) stanowią produkty zawierające dużo białka, a więc chude mięso, wątróbka, serca, drób, ryby, fasola, groch. Znajduje się ona również w drożdżach piwnych, suszonych brzoskwiniach, pełnym ziarnie, ryżu białym i brązowym, makaronie klasycznym i kukurydzianym, marchewce, szpinaku, jabłkach, ziemniakach. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na tą witaminę, które szacuje się na 450 µg/kg (psy rosnące) i 225 µg/kg (psy dorosłe).

  • Witamina B5 (kwas pantotenowy)

    jest witaminą rozpuszczalną w wodzie. W zasadzie należy sprecyzować, iz witamina B5 tak na prawdę jest mieszaniną kilku związków tj. kwasu pantotenowego, pantein, pantenolu i koenzymu A. Główną rolą witaminy B5 jest regulacja białek i tłuszczów w organizmie i w zasadzie jest ona niezbędna dla podtrzymania procesów życiowych każdej komórki. Wśród licznych funkcji witamina B5 wspomaga procesy regeneracji komórek skóry i błon śluzowych. Wpływa również na proces pigmentacji włosów i zapobiega ich siwieniu. Niedobory witaminy B5 manifestują się m.in. różnymi zmianami skórnymi (wypryski, sucha łuszcząca się skóra, odbarwienia skóry) oraz pogorszeniem kondycji sierści (słaba pigmentacja włosa, przedwczesne siwienie).

    Źródło - drożdże piwne, wątroba, nerki, pstrąg, śledź, makrela, otręby pszenne, orzechy włoskie, pestki słonecznika, żółtko jaja, mleko i jego przetwory, banany, melony. W niewielkich ilościach witamina B5 jest również syntezowana przez naturalną florę bakteryjną jelit. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na tą witaminę, które szacuje się na 400 µg/kg (psy rosnące) i 200 µg/kg (psy dorosłe).

  • Witamina B6 (pirydoksyna)

    to kolejna witamina z grupy B rozpuszczalna w wodzie. Tworzy ją grupa sześciu, podlegających wzajemnym przekształceniom, związków - pirydoksyny, pirydoksaminy, pirydoksalu i estrów fosforanowych tych związków, które razem stanowią koenzym dla ponad 100 różnych enzymów katalizujących przemiany biochemiczne białek, tłuszczów i węglowodanów. W przemianach niektórych aminokwasów jak chociażby: tryptofanu, fenyloalaniny i tyrozyny witamina B6 pełni szczególną rolę katalizując kolejne etapy przekształceń związków chemicznych. Bierze m.in. udział w przemianie tryptofanu w witaminę B3. Ponadto umożliwia przemianę glikogenu w glukozę tj. podstawowy surowiec energetyczny. Funkcja ta ma istotne znaczenie m.in. dla niezakłóconych dostaw paliwa, które jest niezbędne dla energochłonnych procesów budowy łodygi włosa. Ponadto uczestnicząc w syntezie hemoglobiny przyczynia się do prawidłowego zaopatrzenia m.in. włosów w tlen niezbędny do zasilania procesu wzrostu włosów. Jak już wyżej nadmieniliśmy ma swój udział w produkcji aminokwasów budulcowych włosów oraz enzymów i hormonów, które wpływają na prawidłowy wzrost włosów.  Z niedoborem pirydoksyny wiąże się spadek przyswajania i obniżenie stężenia witaminy B12 w wątrobie i krwi, obniża się również stężenie witaminy C, wzmaga się wydalanie wapnia i magnezu, a obniża przyswajanie miedzi. Ponadto zostają zaburzone procesy energetyczne i twórcze pewnych aminokwasów. W całokształcie objawem niedoboru tej witaminy są  m.in. różnorodne zapalenia skórne oraz zahamowany wzrost i znacznie pogorszona kondycja sierści.

    Źródło - drożdże, niełuskane ziarno pszenicy, makaron, ryż biały i brązowy, mięso wołowe i wieprzowe, wątróbka, ryby, płatki owsiane, orzechy włoskie i laskowe, mleko, marchew, ziemniaki, banany. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na tą witaminę, które szacuje się na 60 µg/kg (psy rosnące) i 22 µg/kg (psy dorosłe).

  • Witamina B7 (biotyna)

    jest rozpuszczalna w wodzie, zawiera siarkę i należy do rodziny witamin z grupy B. Z badań wynika, że biotynę mogą syntetyzować, niektóre bakterie jelitowe. Biotyna jest koenzymem odrywającym kluczową rolę w metabolizmie tłuszczów i węglowodanów. Jako że witamina B7 kumuluje cząsteczki biodostępnej siarki, to drogą krwi zasila ona m.in. łodygi włosa w ten jakże istotny dla ich prawidłowej budowy i wyglądu związek. Witamina ta również reguluje pośrednio pracę gruczołów łojowych oraz metabolizm skóry, w której przecież usadowione są włosy przez co procesy wzrostowe włosa w określonym tempie mogą przebiegać bez żadnych zakłóceń. Zdrowy pies, pozyskuje większość biotyny w trakcie przemian przy udziale mikroflory jelita grubego jednak niedobory tej witaminy mogą u niego występować, a wówczas zamanifestują się one m.in. zapaleniem skóry (świąd, łupież, przesuszenie), rozregulowaniem pracy gruczołów łojowych, które przy jej niedoborze produkują wprawdzie więcej wydzieliny, jednakże różniącej się swym składem od normalnej. Ponadto ulegną zahamowaniu procesy wzrostowe sierści, a przy dużych niedoborach może dojść do zaburzenia pigmentacji, wypadania sierści i łysienia.

    Źródło: ziarno pszenicy, brązowy ryż, jaja, mleko, kurczak, śledź, sardynki, wołowina, wątróbka, drożdże, buraki, kalafior, sałata, marchew, banany, szpinak, orzechy włoskie.

  • Witamina C (kwas askorbinowy)

    to witamina rozpuszczalna w wodzie. Pod tym pojęciem w zasadzie kryją się trzy związki tj. kwas askorbinowy (najprostsza postać witaminy C), kwas dehydroaskorbinowy (utleniona forma kwasu askorbinowego) i sole mineralne kwasu askorbinowego tzw. askorbiniany mineralne np. askorbinian wapnia, askorbinian, potasu, czy askorbinian sodu (buforowane formy witaminy C). Wszystkie te związki wykazują podobne działanie biologiczne. W odróżnieniu od człowieka psy potrafią syntetyzować witaminę C w organizmie, więc jej dodatkowe podawanie nie jest niezbędne. Zdrowy pies jest w stanie wyprodukować dziennie około 18 miligramów witaminy C na każdy funt wagi ciała i teoretycznie taka ilość powinna mu wystarczyć. Zdarza się jednak, iż w pewnych sytuacjach stresowych lub stanach chorobowych może dochodzić do niedoborów tej witaminy i wówczas jej uzupełnianie wydaje się w pełni uzasadnione. Omawiamy tą witaminę w tym artykule z tego względu, iż jest ona aktywnym czynnikiem antyoksydacyjnym dla układów wodnych. Najbardziej charakterystyczną jej własnością jest właśnie zdolność do utleniania się, stąd też wraz z witaminą E stanowi ona doskonałe połączenie antyutleniaczy, które chronią skórę przed wolnymi rodnikami powodującymi starzenie organizmu, w tym także skóry. Przyspiesza ona proces gojenia oparzeń wywołanych działaniem promieniowania UVB. Kwas askorbinowy wywiera również korzystny wpływ na produkcję kolagenu, białka odpowiedzialnego m.in. za elastyczność, sprężystość i gładkość skóry. Zwiększa on również mechaniczną odporność ścian naczyń włosowatych.

    Źródło: porzeczka czarna, biała i czerwona, agrest, malina, truskawka, kalafior, groszek zielony, ziemniaki, pomidory, rzepa, wątroba, ziemniaki. Ze względu na fakt, iż organizm psa potrafi tą witaminę wytwarzać w ilościach zapewniających jego dzienne zapotrzebowanie na nią, to należy przyjąć, że jest to właśnie optymalna dawka, by jego organizm mógł prawidłowo funkcjonować. Suplementacja powinna więc odbywać się tylko we wskazanych przypadkach, po wcześniejszej konsultacji z lekarzem weterynarii.

  • Witamina E (tokoferol)

    stanowi grupę, co najmniej 8 znanych związków zwanych tokoferolami. Z ośmiu istniejących tokoferoli: alfa, beta, gamma, delta, epsilon, zeta, eta i theta - najsilniej i najskuteczniej działa alfa-tokoferol. Witamina ta zaliczana jest do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i podobnie, jak witamina C, pełni w organizmie rolę przeciwutleniacza. Zapobiega oksydacji substancji tłuszczowych (lipidowych), a także witaminy A, selenu, dwóch aminokwasów zawierających siarkę i w pewnym stopniu witaminy C. Zwiększa aktywność witaminy A. W przeciwieństwie do innych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, witamina E jest magazynowana w organizmie bardzo krótko, podobnie jak witaminy z grupy B. Witamina ta odpowiedzialna jest za powstawanie komórek naskórka, hamuje procesy starzenia się skóry, przywraca jej naturalną równowagę. Chroni przed szkodliwym promieniowaniem UV. Wspomaga utrzymanie elastyczności skóry.

    Źródło: ziarna zbóż, ryż, oleje roślinne (słonecznikowy, kukurydziany, sojowy), żółtko jaja, kasze (jęczmienna i gryczana), tran, masło, groszek zielony, płatki owsiane, makaron kukurydziany, marchew, orzechy włoskie, mleko. Uwaga! Zapotrzebowanie na tą witaminę rośnie wraz ze wzrostem zawartości NNKT w diecie: 1 g wielonienasyconych kwasów tłuszczowych może rozłożyć do 3 j.m. witaminy E. Zbilansowana dieta powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie zwierzęcia na tą witaminę, które szacuje się na 1.2 IU/kg (psy rosnące) i 0.5 IU/kg (psy dorosłe).

Więcej o witaminach TUTAJ.

 

Nawodnienie

Chyba każdy z nas zna powiedzenie: bez wody nie ma życia... ot właśnie... Ta wydawałoby się "zwykła" ciecz jest źródłem i podstawą życia. Woda stanowi około 84% organizmu nowonarodzonego szczeniaka i około 60% organizmu dorosłego psa. Utrata zaledwie 5% ogólnej ilości wody znajdującej się w organizmie zwierzęcia wywołuje uczucie pragnienia, 10% uniemożliwia wysiłek fizyczny, a 20% ubytek powoduje śmierć. Woda jest elementem niezbędnym do przeprowadzania niemal wszystkich życiowych funkcji organizmu zwierzęcia. Ponadto stanowi środek transportu wewnątrzustrojowego i płynne środowisko umożliwiające usuwanie toksyn z organizmu, reguluje temperaturą oraz jest pewnym źródłem składników mineralnych (wapń, fosfor, magnez, fluor).

 

Naturalnie, w przypadku psów należy zadbać o to, by zwierzę miło stały dostęp do czystej i świeżej wody pitnej dobrej jakości przez 24 h na dobę. Wydawałoby się, że woda, to woda i nad czym się tu rozwodzić?... No właśnie, to co na pierwszy rzut oka wydaje się tak oczywiste, po dokładniejszym przestudiowaniu zagadnienia już takie nie jest... Bowiem woda, wodzie nie jest równa.... Chyba nikomu nie trzeba przypominać, że psom podajemy do picia tylko i wyłącznie wodę zdatną do picia, czyli taką która pozbawiona jest różnorodnych zanieczyszczeń (bakterie, wirusy, pasożyty, metale ciężkie, azotany, pestycydy i inne), a zawartość poszczególnych minerałów odpowiada polskim normom wody zdatnej do picia.

 

Podstawowe pytanie, jakie zadaje sobie każdy właściciel psa to: ile wody powinien na dobę wypić zdrowy pies? W zależności od źródła spotkałam się z dwoma schematami: pierwszy zakłada, iż przeciętnie pies powinien wypijać od 14 do 60 ml wody na kilogram masy ciała, zaś drugi zaleca, by zwierzęta przyjmujące pokarmy suche na każdy zjedzony dziennie 1 kg pokarmu suchego przyjmowały 2.5 razy więcej płynów. Oczywiście nie istnieje jedna słuszna norma i powyższe zalecenia należy traktować, jako wskazówkę orientacyjną, ponieważ takie czynniki, jak: temperatura otoczenia, wilgotność powietrza, aktywność fizyczna, wiek zwierzęcia i rodzaj spożywanego pokarmu mogą zwiększyć lub zmniejszyć zapotrzebowanie na płyny.

 

Warto zdawać sobie sprawę, że ten niezbędny element prawidłowego odżywiania, którym jest woda, ma także znaczący wpływ na wygląd - w szczególności na sierść i skórę. Aby odpowiednio zadbać o wygląd skóry i sierści psa trzeba przede wszystkim właściwie nawodnić jego organizm od środka. Bilans wodny organizmu zależy głównie od wody dostarczonej organizmowi i przemiany materii. Gdy zawartość wody w organizmie drastycznie spada, to skóra staje się sucha i może dojść do jej łuszczenia, co skutkuje wystąpieniem łupieżu. Często też brak wystarczającej ilości wody sprawia, że włosy rosną wolniej. Sierść traci zdrowy i witalny wygląd. Włosy matowieją, stają się suche, chropowate i podatne na uszkodzenia.

 

Szerzej na temat odżywiania w dziale Żywienie TUTAJ.

 

Przez żołądek do... zdrowej skóry i pięknej sierści

Omawiając na początku artykułu zbilansowane żywienie psa napisaliśmy, iż prawidłowa dieta, to podstawa, bez której nie ma zdrowej i ładnej skóry oraz sierści. Każda sierść i skóra potrzebuje odpowiedniego odżywiania. Szczególnej troski wymagają te zwierzęta, których skóra i sierść z jakiś powodów utraciła naturalne piękno. W zależności od sposobu karmienia staramy się sami suplementować różnorodne dodatki, które wpływają odżywczo i regenerująco na skórę i/lub sierść albo szukamy gotowych karm z takimi dodatkami. Warto jednak wiedzieć, iż w przypadku zniszczonej sierści i przy słabej kondycji skóry zawartość składników wpływających na poprawę jakości sierści i skóry w gotowych karmach może być niewystarczająca i zwykle trzeba sięgać po dodatkową suplementację. W pierwszej chwili pojawia się pytanie: czym i jak? Oczywiście najlepsze są wszystkie naturalne substancje, które wykazują dobroczynne działanie na skórę i/lub sierść. Każda suplementacja powinna być jednak poprzedzona konsultacją - najlepiej z lekarzem weterynarii, groomerem i hodowcą, którzy wspólnie doradzą najlepsze produkty i optymalne dawki, indywidualnie dobrane do potrzeb danego zwierzęcia. Warto pamiętać, że suplementacja naturalnymi produktami wymaga systematyczności, czasu i cierpliwości, a na pierwsze efekty trzeba zwykle poczekać kilka tygodni.

 

Oczywiście, nie ma czegoś takiego jak idealna formuła pożywienia odpowiedniego dla wszystkich psów. Nawet w obrębie jednej rasy każdy pies będzie inny, i to co będzie smakowało i służyło jednemu, nie musi być odpowiednie dla drugiego. Warto jednak pamiętać, że optymalna dawka pokarmowa powinna zawierać właściwie zbilansowane składniki energetyczne, budulcowe, witaminy, minerały i inne substancje, które w całokształcie uzupełniają się i umożliwią prawidłowe funkcjonowanie psiego organizmu. Bardziej szczegółowo rzecz ujmując możemy napisać, iż w skład diety powinny wchodzić:

  • dobrej jakości białka - głównie pochodzenie zwierzęcego;

  • dobrej jakości tłuszcze (w tym NNKT) pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego;

  • dobrej jakości węglowodany pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego;

  • dobrej jakości minerały (mikro- i makroelementy) zawarte w produktach pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego lub otrzymane z tych produktów i dodane do pożywienia w formie chelatów jako dodatkowa suplementacja;

  • dobrej jakości witaminy zawarte w produktach pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego lub otrzymane z tych produktów i dodane do pożywienia jako dodatkowa suplementacja;

  • dobrej jakości woda pitna;

  • i inne składniki:

    • probiotyki (pożyteczne kultury bakterii, które z korzyścią dla organizmu działają w przewodzie pokarmowym);

    • prebiotyki (o ile jest to wskazane, to błonnik naturalny zawarty w produktach pochodzenia roślinnego);

    • w przypadku psów ras dużych i olbrzymich (takich jak CTR) pożądanym dodatkiem są również związki ochraniające stawy zawarte w produktach pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego lub otrzymane z tych produktów i dodane do pożywienia w formie dodatkowej suplementacji;

    • w przypadku problemów ze skórą i/lub sierścią pożądanym dodatkiem będą również naturalne produkty pochodzenia roślinnego i/lub zwierzęcego lub otrzymane z tych produktów wyizolowane związki wpływające na poprawę kondycji skóry i/lub sierści dodane do pożywienia w formie dodatkowej suplementacji.

Produkty naturalne, które m.in. wpływają na poprawę stanu skóry i/lub sierści psów:

  • drożdże piwowarskie zwane też piwnymi (Saccharomyces cerevisiae)

    drożdże to jednokomórkowe grzyby, organizmy względnie beztlenowe, które żyją w podłożach zawierających cukry proste i przeprowadzają fermentację alkoholową. W browarnictwie na szeroką skalę wykorzystywane są głównie wybrane odmiany i liczne szczepy drożdży szlachetnych z gatunku Saccharomyces cerevisiae, które w podziale nieformalnym znane są właśnie pod nazwą drożdży piwowarskich (piwnych). Nazwa rodzaju: Saccharomyces wywodzi się z greki i oznacza "cukrowe grzyby", zaś nazwa gatunku: cerevisiae pochodzi z łaciny i znaczy "piwne". Najprawdopodobniej drożdże dzikie, które posłużyły do wyselekcjonowania licznych odmian i szczepów tych grzybów zostały odkryte i wyizolowane ze skórek winogron (na ciemnych owocach można czasami dostrzec biały nalot - są to komórki drożdży, które występują w pokrywającym owoce wosku). Drożdże piwne to prawdziwa bomba witaminowo-mineralna. Zawierają w swoim składzie unikalny zestaw wielu witamin i minerałów, które rzadko można spotkać w takiej kompilacji w produktach pochodzenia naturalnego. Wśród bogatego wachlarza witamin drożdże piwne zawierają: tiaminę (witamina B1), ryboflawinę (witamina B2), amid nikotynowy (witamina B3), cholinę (witamina B4), kwas pantotenowy (witamina B5), pirydoksynę (witamina B6), mioinozytol (witamina B8), kwas foliowy (witamina B9), kwas para-aminobenzoesowy (witamina B10) i biotynę (witamina H). Ponadto w drożdżach piwnych obecne są następujące minerały: fosfor, potas, wapń, magnez, sód, krzem, żelazo, siarka, cynk, chrom, selen, a także białka. Taki kompleks substancji czynnych i odżywczych szczególnie korzystnie oddziałuje na kondycję skóry i sierści. Na rynku zoologicznym dostępne są drożdże piwne różnych firm w wygodnej do podania formie tabletek lub proszku np. Bierhefe (firma: Diana), Bierhefe (firma: Lunderland), Bierhefe (firma: Koeber's), Fit-BARF Reinhefe (firma: cd Vet). Stosowanie wg zaleceń producenta.

  • siemię lniane (Semen Lini) i olej lniany (Oleum Lini)

    siemię lniane, to potoczna nazywa dla niewielkich, szarobrązowych nasion jednorocznej rośliny wykorzystywanej w różnych gałęziach przemysłu (w tym w lecznictwie i kosmetyce) tj. Lnu zwyczajnego (Linum usitatissimum L.).  Siemię lniane zawiera ok. 30-44% oleju tłustego (w skład oleju wchodzi: 36-50% kwasu alfa-linolenowego (Omega-3), 23-24% kwasu linolowego (Omega-6) oraz jednonienasycone kwasy tłuszczowe (Omega-9) i kwasy nasycone), ok. 25% białka, ok. 3-10% śluzu roślinnego, błonnik, węglowodany, witaminy (B1, B2, B6, C, E, K, PP (niacyna), kwas foliowy, kwas pantotenowy), minerały (wapń, żelazo, magnez, fosfor, potas, sód, cynk, miedź, mangan, selen), fitosteryny, fitoestrogeny (ligniany), flawonoidy, enzymy (linamaraza). Taka kombinacja substancji czynnych, wśród których dominują nienasycone kwasy tłuszczowe, białka o korzystnym składzie aminokwasów, śluz, witaminy oraz minerały wykazuje pozytywne działanie na stan skóry i sierści. W przypadku siemienia lnianego trzeba jednak pamiętać, iż nasiona zawierają również niewielkie ilości (0.1-1.5%) glikozydów cyjanogennych (llinustatyna i neolinustatyna), które w odpowiednich warunkach mogą przekształcić się w cyjanowodór - substancję silnie trującą. Jednak dopóki ziarno jest całe, to te związki są stabilne i nie ulegają przemianom chemicznym, ponieważ w całym ziarnie glikozydy cyjanogenne i aktywujące je enzymy umieszczone są w różnych jego częściach i nie stykają się ze sobą. Dopiero w momencie pęknięcia łupiny i naruszenia struktury ziarna (gniecenie, mielenie), następuje aktywacja enzymów, które rozpoczynają przemianę glikozydów w cyjanowodór. Proces ten znany jest pod nazwą cyjanogenezy (produktami pośrednimi cyjanogenezy linustatyny i neolinustatyny są: linamaryna oraz lotaustralina). I w tym miejscu pojawia się pewna zagwozdka, bo przecież siemię lniane znane jest ze swoich różnorodnych, korzystnych właściwości i nie jedna mam raczyła nim swoje dzieci. Podobnie na przestrzeni lat postępowali hodowcy psów. To podawać czy nie podawać? W przypadku siemienia lnianego powinniśmy raczej zapytać nie o to czy podawać, a w jakiej formie i ile podawać... Bowiem to właśnie w sposobie serwowania siemienia lnianego i ilości ukryty jest klucz do bezpiecznego stosowania tego doskonałego produktu roślinnego. W sklepach nasiona lnu dostępne są w postaci całych niełuskanych ziaren (Semen Lini), jak i pod postacią wytłaczanego z nich oleju lnianego (Oleum Lini). Ponadto wytłoki powstałe po wytłaczaniu oleju poddawane są procesowi mielenia i są sprzedawane w formie rozdrobnionej jako tzw. mąka lniana. Z punktu widzenia odżywczego i kosmetycznego największe wartości posiada całe ziarno niełuskane. Zaraz po nim plasuje się olej lniany, ale pod warunkiem, że będzie on tłoczony na zimno. Olej lniany, co prawda nie zawiera błonnika oraz fitoskładników, ale pod względem pozostałych składników nie ustępuje całemu ziarnu. Olej powinien być przechowywany w ciemnych i szczelnych butelkach oraz chłodnych pomieszczeniach bez dostępu tlenu. Tylko w taki sposób można zapobiec jego zepsuciu i spowolnić proces utleniania cennych składników. Najmniejszą wartość przedstawia przemysłowo rozdrobnione ziarno uzyskiwane w procesie odtłuszczania ziaren lnu, które sprzedawane jest pod nazwą mielonego lnu odtłuszczonego lub mąki lnianej. Niestety, wartościowe związki zawarte w mielonych ziarnach lnu bardzo szybko ulegają utlenieniu, a ziarno traci swoje właściwości. Ponadto w procesie odtłuszczania zostaje ono pozbawione cennych tłuszczy, co znacznie zubaża wartość kosmetyczną takiego produktu. Na koniec pozostaje także sprawa szkodliwych związków powstających w trakcie uszkadzania ziarna lnu. Dlatego też decydując się na dodatek siemienia lnianego do pożywienia psa powinniśmy skoncentrować się przede wszystkim na całych niełuskanych ziarnach i oleju lnianym tłoczonym na zimno. Całe ziarna lnu przed podaniem powinny być namoczone w wodzie w proporcjach: jedna część całych nasion lnu na 20 części wody dobrej jakości. Nasiona zalewamy wodą i odstawiamy do napęcznienia i uwolnienia śluzów na około 30 minut. Jeśli psu będzie podawany tylko otrzymany wywar bez ziaren lnu to ziarna można zalać zimną wodą. Co prawda zalewanie nasion zimną wodą nie niszczy białkowych enzymów cyjanogenezy, ale dopóki ziarna pozostaną nienaruszone, to enzymy te nie są uwalniane i reakcja nie zachodzi. Jeśli nasiona też będą serwowane psu do jedzenia, to bezpieczniej będzie zalać je gorącą wodą (teoretycznie nie musi to być od razu wrzątek, ponieważ większość białek ulega denaturacji w temperaturze powyżej 40°C. Można zatem oczekiwać, że właśnie taka temperatura wystarczy, by zniszczyć enzymy inicjujące proces przemian glikozydów i reakcja cyjanogenezy zostanie powstrzymana. Nie mniej jednak trzeba wziąć poprawkę na temperaturę otoczenia, szybkość schładzania wody i czas jaki jest potrzebny do tego, by woda zdążyła oddać ciepło ziarnu. Istnieje zatem duże prawdopodobieństwo, iż zalanie ziarna wodą tylko ciepłą o zbyt niskiej temperaturze będzie po prostu niewystarczające do dezaktywacji enzymów. Stąd też wykorzystanie wody nie ciepłej, a gorącej wydaje się jak najbardziej słuszne. Jeśli ktoś zdecyduje się podawać ziarno rozdrobnione, to najlepiej proces gniecenia/mielenia przeprowadzać tuż przed samym podaniem, tak by cenne substancje nie uległy zniszczeniu. Trzeba też pamiętać o zneutralizowaniu niekorzystnych związków, które powstają po uszkodzeniu ziaren. Ziarna takie powinny być bezwzględnie poddane obróbce termicznej (namaczanie poprzez sparzenie wrzątkiem, gotowanie w naczyniu bez przykrycia, pieczenie, prażenie). Jak widać z powyższych informacji, po odpowiednim przyrządzeniu, ziarno siemienia lnianego może być podawane psom w postaci całych ziaren, jak i rozdrobnione. Sprawa dawkowania to kwestia bardzo indywidualna, ponieważ każdy organizm reaguje na siemię lniane na swój własny sposób. Optymalną dawkę należy dobrać kierując się wiekiem i wagą psa oraz reakcją jego organizmu na podawany produkt. Zwykle suplementację rozpoczyna się od minimalnej dawki, a zwiększa stopniowo do maksymalnej dopiero wówczas, gdy organizm nie wykazuje żadnych niepożądanych reakcji. Dla dorosłego przedstawiciela rasy dużej/olbrzymiej proponowana dawka wynosi 1-3 łyżek stołowych dziennie siemienia lnianego (odpowiednio przygotowanego) lub oleju lnianego. Siemię lniane w postaci całych ziaren i olej lniany (Oleum Lini) różnych firm można nabyć w dobrze zaopatrzonych sklepach zoologicznych, spożywczych, zielarskich, ze zdrową żywnością lub w aptekach;

  • olej z ogórecznika (Oleum Boraginis)

    olej roślinny o żółtawym zabarwieniu otrzymywany z tłoczenia na zimno nasion pozyskiwanych ze specjalnych upraw Ogórecznika lekarskiego (Borago officinalis L.) - rośliny jednorocznej, pochodzącej z krajów śródziemnomorskich, która uprawiana jest w Polce głównie jako roślina ozdobna, lecznicza, a rzadziej przyprawowa. Ważniejsze substancje chemiczne występujące w roślinie, to: kwasy organiczne (mlekowy, jabłkowy, octowy), minerały (żelazo, cynk, wapń, potas, rozpuszczalna krzemionka), alkaloidy pirolizydynowe, alantoina, cukry, śluzy, garbniki, flawonoidy i witaminy, w tym szczególnie witamina C, witaminy z grupy B i witamina E. Olej z nasion ogórecznika zawiera cenne nienasycone kwasy tłuszczowe, w tym m.in. do 27% kwasu gamma-linolenowego (GLA), kwas alfa-linolowy (ALA) i kwas oleinowy, a także kwas palmitynowy, stearynowy, ikozenowy, dokozenowy, tetrakozenowy. Ponadto olej z ogórecznika bogaty jest we flawonoidy (kwercetynę, izoramnetynę, kemferol), garbniki, śluz, kwasy organiczne (askorbinowy, jabłkowy, cytrynowy), sole mineralne, witaminy (w tym szczególnie E) i saponiny. Warto zaznaczyć, iż toksyczne alkaloidy pirolizydynowe występujące w tej roślinie nie przechodzą do oleju w czasie procesu jego tłoczenia. Olej z ogórecznika wykazuje silne właściwości regenerujące, odżywcze i nawilżające zarówno na skórę, sierść, jak i pazury. Ponadto zawarte w nim flawonoidy sprawiają, że olej ma również właściwości antyoksydacyjne. Olej z ogórecznika różnych producentów można nabyć w dobrze zaopatrzonych sklepach zoologicznych, spożywczych, zielarskich, ze zdrową żywnością oraz w aptekach. Stosowanie: wg zaleceń producenta lub 1 łyżeczka od herbaty dziennie.

  • olej z wiesiołka (Oleum Oenotherae)

    żółtawo-zielony olej roślinny otrzymywany z tłoczenia na zimno nasion pozyskiwanych ze specjalnych upraw Wiesiołka dwuletniego (Oenothera biennis L.) - rośliny dwuletniej, która została zawleczona do Polski i obecnie jest pospolicie spotykana w naszym kraju na różnorodnych stanowiskach naturalnych. Nasiona wiesiołka zawierają olej (do 24%), białko (ok. 15%), 43% włóknika (celuloza i lignina) oraz skrobię, fitosterole, enzymy (inhibitor trypsyny), witaminę E i sole mineralne. Olej z wiesiołka zawiera wyjątkowo duże ilości niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) - w tym ok. 70-75% kwasu linolowego (LA) i ok. 8-14% kwasu gamma-linolenowego (GLA). W oleju z wiesiołka znajdują się także inne kwasy tłuszczowe tj. oleinowy, palmitynowy, stearynowy, behenowy, a ponadto fitosterole, białko bogate w aminokwasy siarkowe i tryptofan, enzymy, witamina E, saponiny, polifenole, glikolipidy, a także składniki mineralne w tym m.in. cynk, selen, miedź, żelazo, magnez i wapń. Ten zupełnie niezwykły zestaw składników sprawił, że wiesiołek jest roślina tak chętnie wykorzystywaną do produkcji leków i kosmetyków. Wśród licznych właściwości olej z wiesiołka jest również pomocny w dbaniu o dobry stan skóry, sierści oraz pazurów. Wykazuje silne zdolności regenerujące i nawilżające. Skóra staje się elastyczna i sprężysta, a sierść nabiera odpowiedniego blasku. Olej wzmacnia cebulki włosowe oraz stymuluje proces powstawania nowych. Oprócz tego wzmacnia pazury i powoduje, że są mniej łamliwe. Stosowanie oleju z wiesiołka zasadne jest przede wszystkim u psów ze zniszczoną okrywą włosową na skutek działania różnych czynników. Olej z wiesiołka różnych producentów można nabyć w dobrze zaopatrzonych sklepach zoologicznych, spożywczych, zielarskich, ze zdrową żywnością oraz w aptekach. Stosowanie: wg zaleceń producenta lub 1 łyżeczka od herbaty dziennie.

  • tran - olej wątłuszowy (Oleum Jecoris Aselli, Oleum Morrhuae, Oleum Gadi)

    ciekły tłuszcz zwierzęcy o jasnożółtej barwie pozyskiwany ze świeżej wątroby drapieżnej ryby morskiej - Dorsza atlantyckiego (Gadus morhua) zwanego również potocznie dorszem lub wątłuszem oraz innych ryb z rodziny dorszowatych (Gadidae). Nazwa "tran" zarezerwowana jest tylko i wyłącznie dla oleju pozyskiwanego z ww. ryb. Wątroba dorsza zwiera do 65% tłuszczu, z którego różnymi metodami pozyskuje się tran. W skład tranu wchodzi unikalna kompozycja kwasów tłuszczowych, w tym najważniejsze wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 (kwas eikozapentaenowy (EPA), kwas dokozaheksaenowy (DHA) i kwas linolenowy (ALA)), a także kwasy z rodziny omega-6 (kwas linolowy (LA) i kwas arachidonowy (AA)). Ponadto w skład tranu wchodzą inne kwasy m.in. palmitynowy, stearynowy, oleinowy, mirystynowy oraz witaminy, w tym najwięcej witaminy A i witaminy D. Dzięki takiemu składowi, tran jest nie tylko olejem podnoszącym odporność, ale stanowi także doskonały środek wpływający na stan skóry, sierści i pazurów. Tran różnych producentów można nabyć w dobrze zaopatrzonych sklepach zoologicznych, spożywczych, zielarskich, ze zdrową żywnością oraz w aptekach. Stosowanie: wg zaleceń producenta.

  • olej z łososia

    ciekły tłuszcz zwierzęcy o jasnożółtej lub lekko różowawej barwie, charakterystycznym smaku oraz zapachu, który pozyskiwany jest z tkanek różnych gatunków drapieżnych ryb andronomicznych (większość życia spędzają w wodach słonych, a do rozmnażania przystępują w wodach słodkich) z podrodziny łososi właściwych (Salmoninae) należących do rodziny łososiowatych (Salmonidae). W zależności od miejsca występowania możemy łososie umownie podzielić na gatunki pacyficzne i atlantyckie. Gatunkiem typowym dla rejonu Północnego Atlantyku (obejmującego m.in. Morze Bałtyckie, Czarne, Irlandzkie, Norweskie i Północne) jest Łosoś szlachetny (Salmo salar) należący do rodzaju Salmo zwany też atlantyckim, natomiast gatunkiem typowym dla rejonu Północnego Pacyfiku jest Gorbusza (Salmo scouleri=Oncorhynchus gorbuscha) należąca do rodzaju Oncorhynchus. Olej z łososia może być pozyskiwany zarówno z łososi dziko żyjących, jak i różnych gatunków i ras łososi hodowlanych w kontrolowanych przez człowieka warunkach. Z reguły oleje pozyskiwane z łososia dzikiego poddawane są destylacji molekularnej w celu usunięcia z nich zanieczyszczeń. W sprzedaży najczęściej dostępne są oleje uzyskane z hodowlanego łososia norweskiego, łososia islandzkiego i łososia szkockiego oraz dzikiego łososia poławianego z wód okolic Alaski. Wartość oleju z łososia i jego docelowy skład oraz proporcje kwasów omega-3 do omega-6 są uzależnione od gatunku (rasy) łososia, z którego został on pozyskany oraz środowiska życia ryb. W skład oleju łososia wchodzi kompozycja kwasów tłuszczowych, w tym najważniejsze wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 (kwas eikozapentaenowy (EPA), kwas dokozaheksaenowy (DHA) i kwas linolenowy (ALA)), a także kwasy z rodziny omega-6 (kwas linolowy (LA) i kwas arachidonowy (AA)). Ponadto w oleju znajdują się inne kwasy tłuszczowe oraz różnorodne rozpuszczalne w nim składniki odżywcze m.in. witaminy (A, D, E i K ), przeciwutleniacze, bio-flawonoidy i karotenoidy (astaksantyna). Olej z łososia różnych producentów można nabyć w dobrze zaopatrzonych sklepach zoologicznych. Stosowanie: wg zaleceń producenta.

  • oliwa z oliwek (Oleum Olivarum)

    naturalny olej roślinny o zmiennym zabarwieniu od złocistożółtego do żółtozielonego, charakterystycznym zapachu oraz specyficznym smaku, który jest otrzymywany w wyniku procesu tłoczenia "na zimno" lub "na gorąco" owoców Oliwki europejskiej (Olea europaea L.) lub innych gatunków z rodzaju oliwka (Olea L.). Produkt znany od wieków, który szczególnie popularny jest w krajach śródziemnomorskich. Skład chemiczny oliwy z oliwek zależy od wielu czynników m.in. od rodzaju owoców użytych do tłoczenia oliwy oraz procesu technologicznego pozyskiwania oliwy, klasyfikacji oliwy z oliwek i sposobu przechowywania. Najbardziej wartościowa jest oliwa pochodząca z pierwszego tłoczenia tzw. Extra virgin olive oil. Owoc oliwki w 15-25% składa się z oliwy. Zawartość wody waha się od 30 do 60%, cukry stanowią ok. 19%, włókna ok. 6%, proteiny ok. 2% i woski ok. 1,5%. Około 97-99% składu oliwy z oliwek stanowią triacyloglicerole. Oliwa z oliwek zawiera około 14% nasyconych kwasów tłuszczowych (głównie palmitynowy), 72% monoenowych (przeważnie oleinowy) oraz około 14% polienowych kwasów tłuszczowych (linolowy). Na pozostałe 1-2% składa się około 230 różnych związków chemicznych, m.in. polifenole (hydroksytyrozol, tyrozol, oleeuropeina oraz kwasy: waniliowy, syryngowy, kawowy i kumarynowy), sterole (głównie beta-sisterol), węglowodory (w tym najważniejszy skwalen), tokoferole (przede wszystkim alfa-tokoferol), alifatyczne i triterpenowe alkohole, barwniki (karotenoidy: luteina, beta-karoten, ksantofile - odpowiedzialne za żółtą barwę oraz chlorofile i ich pochodne - odpowiedzialne za zieloną barwę), aromatyczne związki lotne i minerały (m.in. potas, wapń, magnez). Tak bogaty skład sprawił, że oliwa z oliwek znalazła szerokie zastosowanie zarówno w kuchni, jak i medycynie oraz kosmetyce. W kontekście pielęgnacyjnym, poza właściwościami przeciwutleniającymi, nie bez znaczenia jest również pełen zestaw najbardziej pożądanych witamin tj. A, B, C, E i F.  Oliwa z oliwek może być stosowana zewnętrzne, jak i wewnętrznie. Wykazuje właściwości odżywcze, nawilżające, regenerujące oraz natłuszczające zarówno skórę, jak i włosy. Posiada dobroczynne działanie ochronne przed czynnikami zewnętrznymi, uzupełniając wszelkie niedobory lipidowe. Dzięki właściwościom przeciwrodnikowym jest naturalnym filtrem UV. Oliwa z oliwek nawilża, redukuje łupież, nabłyszcza oraz wzmacnia sierść. Oliwę z oliwek można nabyć niemal w każdym sklepie spożywczym. Jak już wspomnieliśmy wyżej, najwartościowsza jest oliwa z pierwszego tłoczenia oznaczona nazwą "Extra virgin". Ponadto powinna być niefiltrowana (widoczny osad pływający w oliwie). Warto pamiętać, że oliwa z oliwek jak każdy tłuszcz, posiada trzech wrogów. tj. światło, temperaturę i tlen. Warto wybierać produkty stosunkowo świeże (patrz data produkcji) w ciemnych, szklanych opakowaniach. Oliwę należy przechowywać w szczelnie zakręconej butelce, w ciemnym i chłodnym pomieszczeniu. Stosowanie: dla psów dużych 1 łyżka stołowa dziennie.

  • algi morskie (Algae)

    zwane też wodorostami lub glonami, to ogólna nazwa ogromnej grupy, najczęściej samożywnych, wodnych organizmów zaliczanych do bakterii, protistów lub królestwa roślin o bardzo zróżnicowanej budowie (jednokomórkowe lub wielokomórkowe) i wielkości (od kilku milimetrów do kilku metrów). Ze względu na preferowane środowisko możemy je podzielić na algi słodkowodne, algi morskie i takie które mogą żyć w środowisku mieszanym tj. zarówno w wodach słodkich jak i słonych. Skład chemiczny poszczególnych gatunków glonów jest różny i nie do końca dokładnie zbadany. Wiadomo, że organizmy te zawierają stosunkowo duże ilości łatwo przyswajalnych minerałów (brom, cynk, jod - szczególnie algi morskie, wapń, żelazo, miedź, magnez i mangan), których zawartość jest przeciętnie 10 razy wyższa niż w roślinach lądowych. Ponadto odznaczają się dużym bogactwem witamin (B1, B2, B5, B6, B12, C, E, K, PP oraz beta-karotenu), białka (w tym zawierają cenne aminokwasy tj. alaninę, asparaginę, argininę, glicynę, lizynę i serynę), węglowodanów (głównie polisacharydy, które stanowią 60% substancji czynnych, a  wśród nich na uwagę zasługuje karagen (polisacharyd śluzowy), kwas alginowy i jego sole sodowe, potasowe, magnezowe i amonowe - alginiany, mannit, agar oraz alkohole cukrowe - mannitol i sorbitol) i lipidy, które zawierają wysokonienasycone kwasy tłuszczowe - również NNKT, w tym kwas gamma-linolenowy (GLA), bardzo rzadko występujący w świecie roślinnym. W skład alg wchodzą też barwniki nadające im charakterystyczne barwy, na których również opiera się uproszczony podział alg: brunatnice (brunatne zabarwienie nadaje im brunatna fukoksantyna, która jest karotenoidem, żółty ksantofil i zielony chlorofil), krasnorosty (czerwony zabarwienie nadaje im czerwona fikoerytryna, niebieska fikocyjanina i zielony chlorofil), zielenice (zielone zabarwienie nadaje im zielony chlorofil, żółty ksantofil i pomarańczowy beta-karoten) oraz sinice (niebiesko-zieloną barwę nadaje im zielony chlorofil i niebieska fikocyjanina). Ze względu na różnorodne właściwości algi znalazły szerokie zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym, biotechnologicznym, spożywczym, a także w kosmetyce. Przemysł spożywczy i kosmetyczny wykorzystuje różnorodne właściwości pochodzące z około 40 różnych gatunków alg, a najbardziej znane to: chlorella i spirulina (słodkowodne mikroalgi) oraz różnorodne gatunki brunatnic, krasnorostów i zielenic, które występują pod wspólną nazwą algi morskie. Algi wykazują różnorodne dobroczynne właściwości wpływające na polepszenie struktury i jakości skóry oraz włosów. Zawarte w algach węglowodany działają bakteriostatycznie, regulują pracę gruczołów łojowych (mannit, mannitol, sorbitol), nawilżają (karagen), poprawiają krążenie, stymulują przemianę materii (flukoidyna, laminaryna). Obecne w algach mukopolisacharydy (MPS), głównie kwas hialuronowy i siarczan chondroityny, są substancjami silnie nawilżającymi skórę. Na uwagę zasługują także zawarte w algach polifenole, posiadające właściwości antyoksydacyjne, antyrodnikowe i przeciwzapalne. Białka, witaminy i minerały wpływają odżywczo oraz regenerująco na sierść oraz skórę. W sklepach zoologicznych można nabyć suszone algi w postaci mączek lub tabletek różnych firm np. Seealgenmehl (firma: Diana) - 100% naturalna mączka z suszu alg morskich; Seealgen-mehl (firma: Grau) - naturalna mączka z suszonych wodorostów morskich; Seepflanzenmischung (firma: Wolfsbult) - 100% naturalna mączka z alg morskich; Seealgenmehl (firma: Lunderland) - 100% naturalna mączka z wodorostów Ascophyllum nosodum; Bio-Spirulina (firma: Lunderland) - 100% naturalna mączka ze Spiruliny; Bio-Chlorella (firma: Lunderland) - 100% naturalna mączka z Chlorelli. Preparaty te można dodawać do pożywienia psa. Stosowanie: wg zaleceń producenta produktu.

  • ocet jabłkowy

    to wodny roztwór kwasu octowego, który powstaje w trakcie fermentacji jabłek, podczas której cukry znajdujące się w jabłkach są rozkładane przez drożdże, a następnie bakterie octowe z rodzaju Acetobacter. W pierwszym etapie fermentacji cukry są przekształcane przy udziale drożdży w alkohol etylowy. Następnie, w drugiej fazie, fermentacja alkoholu etylowego przebiega z udziałem zawartych w powietrzu bakterii, a dokładniej wytwarzane przez nie enzymy, które utleniają finalnie alkohol do kwasu octowego. W ten sposób ocet jabłkowy zyskuje właściwości, które nie klasyfikują go jako typowy alkohol, ponieważ jego zawartość w produkcie zmniejsza się do wartości zaledwie ok. 0,2 %. Ocet jabłkowy ma charakterystyczny jabłkowy zapach i bursztynowy kolor. Jest to produkt, który ma wszechstronne zastosowania i można znaleźć go w niemal każdej kuchni, gdzie wykorzystywany jest jako dodatek do różnorodnych potraw. Ale kulinaria, to nie jedyne przeznaczenie octu jabłkowego, ponieważ dzięki swoim właściwościom wykorzystywany jest również w przemyśle, lecznictwie i kosmetyce. Ocet jabłkowy zawiera wiele minerałów m.in. duże ilości potasu, a także sód, magnez, fluor, chlor, żelazo, miedź, fosfor i krzem. Ponadto charakteryzuje się stosunkowo dużą zawartością witaminy E oraz zwiera jeszcze witaminę A, witaminy z grupy B, C, P i beta-karoten. W jego skład wchodzi też znaczna ilość kwasu octowego oraz kwas mlekowy, jabłkowy i cytrynowy. Ocet jabłkowy dobrej jakości zawiera także aminokwasy. Jak już widać po samym składzie, ocet jabłkowy, to znakomity produkt, który może być wykorzystany również do poprawy kondycji skóry, sierści, a także pazurów. Posiada bowiem właściwości odżywcze, odtruwające, antybakteryjne, przeciwgrzybiczne i przeciwzapalne. Działa wzmacniająco na organizm, przyspiesza trawienie, niweluje nieprzyjemny zapach i działa odstraszająco na pchły. Dzięki zawartości naturalnych kwasów pomaga walczyć z łupieżem i przywraca włosom blask. Ponadto niweluje różnorodne dolegliwości skórne. Ocet jabłkowy można nabyć w większości sklepów spożywczych, zielarskich lub ze zdrową żywnością. Zawsze należy wybierać produkt niefiltrowany i niepasteryzowany tzn. taki, w którym unosi się osad. Tylko taki ocet zwiera najwięcej wartościowych składników. Sugerowana dawka dla dorosłego psa wynosi 1 łyżeczka od herbaty na każde 22 kg wagi psa dwa razy dziennie tj. rano i wieczorem. Ocet należy podawać wymieszany z wodą pitną lub mokrym jedzeniem. Jak przy każdej suplementacji, tak i tu warto rozpocząć od 1 łyżeczki octu podawanej dwa razy dziennie tj. rano i wieczorem - dawkę należy zwiększać do sugerowanej stopniowo. Nie wolno podawać psu nierozcieńczonego octu jabłkowego. Octu jabłkowego nie powinno się podawać psom z podrażnieniem jelit, przechodzących infekcję drożdżakami (Candida), z wrzodami żołądka oraz tym, dla których z powodów zdrowotnych stosowanie produktów spożywczych kwaśnych jest niewskazane.

  • żółtko jaja kurzego

    kolejny naturalny produkt doskonale wszystkim znany, bez którego kuchnia praktycznie nie mogłaby się objeść. Ale żółtko jaja kurzego, to nie tylko kulinarny przysmak i produkt odżywczy. Bogactwo składników żółtka sprawiło, że od wieków wykorzystywane jest ono również w celach pielęgnacyjnych. Podstawowy skład żółtka waha się nieco i uzależniony jest od gatunku ptaka, jego wieku, warunków środowiskowych i odżywiania. Istnieją też pewne różnice w składzie żółtka ciemnego i żółtka jasnego. Jasne żółtko w swoim składzie zawiera mniej pełnowartościowych białek (4.6%), tłuszczów (8.5%) i mniej barwników, lecz znacznie więcej wody (86%). Żółtka ciemne z kolei zawierają mniejsze ilości wody (45.4%) lecz więcej pełnowartościowych białek (17%), tłuszczów (36.5%), a także barwników. Związki mineralne, witaminy oraz węglowodany są mniej więcej rozmieszczone równomiernie w ciemnym jak i jasnym żółtku. Do charakterystycznych barwników żółtka zalicza się karotenoidy, głównie ksantofile, takie jak: kryptoksantyna, luteina i zeaksantyna. Także karoteny, głównie beta-karoten i chlorofile mają wpływ na barwę żółtka. Ponadto w żółtku obecna jest ryboflawina o zielonkawo-pomarańczowo-żółtym zabarwieniu. W sumie żółtko zawiera około 0.02% barwników. W żółtku (podobnie jak w białku) znajdują się następujące enzymy: lipaza, peptydaza i katalaza oraz dodatkowo amylaza i fosfataza. Białka żółtka szczególnie bogate są w kwas glutaminowy, kwas asparaginowy, leucynę, argininę i lizynę. Około 70% wszystkich kwasów tłuszczowych znajdujących się w żółtku stanowią kwasy nienasycone (głównie oleinowy i linolenowy). Tłuszcze żółtka mają także bardzo dobre proporcje nienasyconych kwasów tłuszczowych w stosunku do nasyconych (2 do 1) oraz zawierają dużo cennych fosfolipidów (ok. 30% sumy lipidów, z czego 70% to fosfatydylocholina będąca źródłem choliny oraz na uwagę zasługuje lecytyna). Żółtko jest też źródłem niemal wszystkich witamin, z wyjątkiem witaminy C. Odznacza się szczególnie dużą zawartością witaminy A (retinolu), D (cholekaciferolu) i E (alfa-tokoferolu). Ponadto w żółtku jaja znajdują się różnorodne minerały, w tym duża ilość fosforu, wapnia, potasu, a także sód, magnez, żelazo, cynk, jod, magnez, mangan, selen i miedź. Stosunkowo niedawno odkryty został jeszcze jeden wartościowy składnik żółtka i błony witelinowej otaczającej żółtko tj. kwas sialowy. Ten związek jest silnym czynnikiem antywirusowym i antybakteryjnym. Dzięki tak bogatemu składowi żółtko dostarcza organizmowi, w tym sierści oraz skórze niezbędnych aminokwasów, tłuszczy, witamin i minerałów przez co ma właściwości silnie odżywcze, nawilżające i regenerujące skórę oraz sierść. Żółtko jaja kurzego powinno być serwowane psu w formie surowej (by zachować wszelkie wartościowe składniki). Najlepsze są jajka wiejskie lub ekologiczne pochodzące od kur z wolnego wybiegu. Kupując takie jajka mamy pewność, że pochodzą one od kur prawidłowo chowanych i karmionych. Należy pamiętać, by przed rozbiciem sparzyć jajko gorącą wodą (jajko na ok. 10 sekund trzeba włożyć do szklanki z wrzątkiem). Wysoka temperatura (powyżej 60°C) usunie ewentualne bakterie salmonelli, które mogą bytować na skorupie jajka. Surowe żółtko można podawać psu bezpośrednio lub wymieszane z pokarmem w sugerowanej liczbie 1 sztuka dziennie.

  • marchew (Daucus carota subsp. sativus)

    powszechne znana wszystkim roślina z rodziny selerowatych o charakterystycznej - żółtopomarańczowej - barwie jadalnego korzenia. Liczne odmiany marchwi zostały wyhodowane na bazie dziko rosnącej marchwi zwyczajnej (Daucus carota L.). Aktualnie na Świecie uprawia się różnorodne odmiany marchwi pastewnej i jadalnej o różnym zabarwieniu korzenia tj. białym, żółtym, pomarańczowym i purpurowym. Najbardziej wartościowe są jednak odmiany o zabarwieniu intensywnie pomarańczowym. Marchew, ze względu na walory smakowe jak i odżywcze jest jednym z najpopularniejszych warzyw goszczących niemal we wszystkich kuchniach świata. Można ją serwować na surowo, gotowaną, duszoną lub smażoną. Z marchwi robi się też soki i przeciery, a także różnorodne przetwory. Ale niekwestionowane walory odżywcze tej rośliny to jeszcze nie wszystko. Dzięki swojemu składowi substancji odżywczych i czynnych znalazła również zastosowanie jako roślina lecznicza i kosmetyczna. Jedna duża marchew (ok. 72 g) składa się w 90% z wody. Kolejne 7% przypada na składniki odżywcze tj. węglowodany (m.in. sacharoza, glukoza), białka, tłuszcze (w tym kwasy tłuszczowe jednonienasycone: kwas palmitooleinowy i kwas oleinowy oraz wielonienasycone kwasy tłuszczowe: kwas linolowy i kwas linolenowy) i celulozę. Składniki mineralne (potas (230 mg), sód (49,7 mg), fosfor (25.2 mg), wapń (23.8 mg), magnez (8.6 mg) oraz w mniejszych ilościach: siarka, żelazo, mangan, miedź, cynk, selen, fluor, jod) mają 1% udział w korzeniu marchwi. Reszta przypada na inne składniki tj. witaminy: B1 i B2 (0.2 mg), B3 (0.8 mg), B5 (0.3 mg), B6 (0.1 mg), B9 (8 µg), C (4.2 mg), E (0.5 mg), H (4 µg), K (9.5 mcg), PP (0.7 mg) i obficie występujące liczne karoteny (w tym: alfa-karoten i beta-karoten) tj. prowitamina A (8-22 mg) oraz inne substancje: kwas foliowy (13.7 mcg), kwas pantotenowy (0.2 mg), cholinę (6.3 mg), betainę (0.3 mg), inozytol, kwas jabłkowy, flawonoidy, związki siarkowe, kumaryny, a także związki o działaniu insulinopodobnym, alkaloidy oraz pektyny. Szczególnym dużym zainteresowaniem cieszą się zawarte w marchwi naturalne barwniki - karoteny. Marchew wykazuje różnorodne właściwości tj. działa regulująco, mineralizuje, wzmacnia, oczyszcza i regeneruje. Jednak z racji omawianego tematu najbardziej interesuje nas jej wpływ na skórę i sierść. Otóż zawarty w marchwi bogaty skład witamin i minerałów oraz kwasy tłuszczowe i wspominane już wyżej karoteny sprawiają, że marchew jest doskonałym produktem wpływającym na poprawę kondycji skóry i sierści. Bardzo korzystnie wpływa na stan skóry oraz sierści. Poprawia koloryt skóry, warg, nosa oraz uwypukla umaszczenie. Psu z powodzeniem można podawać codziennie marchew w formie surowej, gotowanej albo pod postacią świeżo wyciskanego soku. Należy pamiętać, by surowa marchew była drobno starta lub po ugotowaniu rozgnieciona - tylko w taki sposób organizm psa będzie mógł w pełni skorzystać ze wszelkich dobrodziejstw ukrytych w marchwi. Przyswajalność zawartych w marchwi składników wzrasta w towarzystwie oleju. Warto więc połączyć 2 w 1. W sklepach zoologicznych dostępne są również sproszkowane granulaty skoncentrowanej marchwi np. Karotten Granulat (firma: Diana) - granulat 96% czystej marchwi oraz 4% oleju rzepakowego czy Carrots Dehydtated (firma: Olewo) - skondensowana marchew w odwodnionej formie. Stosowanie wg zaleceń producenta. Stosowanie gotowych produktów wg wskazań producenta.

Suplementacja, czyli gotowe preparaty wieloskładnikowe wpływające na poprawę stanu skóry i sierści

Szczególnej troski i pielęgnacji wymaga sierść bardzo zniszczona i skóra wrażliwa podatna na podrażnienia. Najczęściej do czynienia z włosem zniszczonym i różnymi problemami skórnymi mamy u psów skrajnie zaniedbanych, ale również różnorodne choroby i leczenie, a także nieprawidłowa dieta, pielęgnacja i zły dobór kosmetyków mogą odbić się niekorzystnie na kondycji skóry i sierści. Naturalnie przywrócenie skóry i okrywy włosowej do doskonałej formy jest wieloetapowe i wymaga czasu oraz cierpliwości. W pierwszej kolejności trzeba przede wszystkim wyeliminować czynnik odpowiedzialny za taki stan rzeczy, a dopiero po tym należy przystąpić do działań mających na celu odbudowę i regenerację skóry oraz sierści. W skrajnych przypadkach stosowanie prawidłowej diety i pielęgnacji z uwzględnieniem dobrych kosmetyków gotowych, a nawet naturalnych produktów wpływających na lepszą kondycję skóry i sierści może okazać się niewystarczające. Wtedy pozostaje rozejrzeć się i sprawdzić jakie gotowe preparaty specjalistyczne z zakresu regeneracji, odżywienia i pielęgnacji skóry oraz sierści oferuje rynek zoologiczny. Na szczęście produktów wspomagających odbudowę i regenerację skóry oraz wpływających na poprawę sierści nie brakuje. Problem jedynie polega na... dobrze najodpowiedniejszego do potrzeb danego zwierzęcia. W tej kwestii pierwszych wskazówek powinien udzielić po obejrzeniu stanu skóry i sierści doświadczony groomer, a ostateczny wybór powinien być bezwzględnie skonsultowany z lekarzem weterynarii. Trzeba pamiętać, iż wszystkie gotowe preparaty przeznaczone do stosowania wewnętrznego skomponowane są na bazie różnych składników, których zarówno nadmiar, jak i niedobór w organizmie psa może być szkodliwy!

 

Poniżej przegląd niektórych produktów złożonych, które dostępne są na polskim rynku:

  • DermaCare (firma: PetVet)

    preparat uzupełniający dla psów zawierający kompleks składników aktywnych (m.in. organiczna forma cynku, biotyna, kwasy Omega-3, drożdże piwowarskie, związki siarki i ekstrakt z Azadirachta indica) łagodzących objawy chorób dermatologicznych. Można stosować w celu poprawy stanu skóry, sierści i pazurów, przy występowaniu suchej i łuszczącej się skóry, przy występowaniu matowej, łamliwej, delikatnej sierści ze skłonnością do wypadania, przy występowaniu depigmentacji oraz wspierająco podczas leczenia chorób skórnych, egzem, zmian skórnych o charakterze chronicznym oraz alergii skórnych.  Dostępna postać: tabletki. Skład: celuloza mikrokrystaliczna, mięso drobiowe suszone, drożdże suszone Saccharomyces cerevisiae, Omega 3, Chlorella pyrenoidosa, MSM-methylsulfonylmethane, L-lizyna, DL-metionina, kwas L-askorbinowy, mleczan cynku trójwodzian, Azadirachta indica ekstrakt, Equisetum arvense ekstrakt, biotyna, witamina E jako alfatokoferol, stearynian magnezu, krzemionka.

  • Dermanorm (firma: Vetoquinol Biowet)

    dietetyczna karma uzupełniająca dla psów. Wspomaganie funkcji skóry w przypadku dermatozy i nadmiernego wypadania sierści. Kapsułki zawierają nienasycone kwasy tłuszczowe, niezbędne do utrzymania zdrowej skóry oraz okrywy włosowej. Źródłem niezbędnych kwasów tłuszczowych jest olej z ogórecznika, który zawiera w dużym stężeniu nienasycone kwasy tłuszczowe: kwas cis-linolowy (LA) i kwas gamma-linolenowy (GLA) oraz olej rybny z wysoką zawartością kwasu eikozapentaenowego (EPA) i kwasu dokozaheksaenowego (DHA). Przez odpowiedni udział oleju z ogórecznika oraz oleju rybnego, uzyskano proporcję 10:1 pomiędzy kwasami tłuszczowymi omega-6 i omega-3. Dostępna postać: kapsułki. Skład: olej z ogórecznika, olej rybny. Składniki kapsułki: żelatyna i gliceryna. Kapsułka zawiera: kwas cis-linolowy, kwas gamma-linolenowy, kwas eikozapentaenowy, kwas dokozaheksaenowy oraz przeciwutleniacze.

  • Dermatex (firma: Biofaktor)

    produkt odżywczy oparty na bazie witamin i związków mineralnych wzbogaconych o nienasycone kwasy tłuszczowe. Dermatex może być stosowany u psów dorosłych i szczeniąt w celu utrzymania zdrowotności skóry, poprawy jakości sierści i w okresie formowania okrywy włosowej. Preparat zalecany dla zwierząt podatnych na choroby skóry (zapalenia, egzemy, wypadanie i ubytki włosa, utrata elastyczności) i w celu przyspieszenia odrostu sierści w czasie linienia, po przebytych chorobach w okresie rekonwalescencji i osłabienia organizmu. Dermatex jest skuteczny podczas formowania się i dojrzewania okrywy włosowej, która uzyskuje piękny połysk, staje się gęsta i sprężysta. Przy stosowaniu profilaktycznym obniżona zostaje wrażliwość skóry na alergie, zmniejsza się kruchość i łamliwość włosa, następuje regeneracja jego ubytków, a także wpływa na prawidłowy rozwój i twardość pazurów. Preparat należy podawać przy spadku odporności organizmu. Dostępna postać: proszek lub tabletki. W skład produktu wchodzą następujące witaminy: Biotyna, Pantotenian wapnia, Niacyna, Witamina B2, Cynk, Nienasycone kwasy tłuszczowe, Vehiculum ad.

  • DermaTine 60 (firma: Dr Seidla)

    preparat poprawiający stan skóry i sierści. Zalecany dla psów z problemami skórnymi, o matowej, suchej i łamliwej sierści, a także w okresie linienia. Stanowi źródło Niezbędnych Nienasyconych Kwasów Tłuszczowych (NNKT) z rodziny Omega 6 (n-6), pochodzących z wiesiołka i ogórecznika, zalecanych w żywieniu zwierząt z łuszczącą się lub przesuszoną skórą oraz łamliwą, matową i wypadającą sierścią. Korzystne działanie kwasów z rodziny Omega 6 jest wzmocnione przez cynk, którego niedobory są przyczyną nadmiernego łuszczenia się oraz pękania skóry. Zawiera także olej z siemienia lnianego, bogaty w NNKT z rodziny Omega 3 (n-3). Kwasy te zapobiegają wytwarzaniu cytokin i mediatorów zapalnych oraz pobudzają syntezę czynników działających przeciwzapalnie. Stosowanie produktu zapobiega rozwijaniu się stanów zapalnych spowodowanych zmianami skórnymi. W preparacie znajduje się także metionina, która jest aminokwasem siarkowym niezbędnym do prawidłowej syntezy białek międzykomórkowych skóry, a przede wszystkim kolagenu. Dostępna postać: kapsułki. W skład kapsułki wchodzi: olej z wiesiołka, olej z ogórecznika, olej z siemienia lnianego, witamina E, flawonoidy, cynk 80, GLA.

  • Dolvit Beta Karoten&Biotyna Forte (firma: Dolfos)

    preparat zawiera biotynę, aminokwasy, cynk w formie organicznej (chelatowej) i nieorganicznej - składniki niezbędne dla prawidłowego rozwoju i formowania okrywy włosowej oraz beta karoten (prowitaminę A). Beta karoten pogłębia kolor włosa, poprawia wzrok. Zawarte w preparacie drożdże piwne są źródłem naturalnych witamin z grupy B i innych cennych składników. Preparat szczególnie zalecany jest dla długowłosych ras psów, w tym zwłaszcza suk po zakończonym okresie karmienia i odchowie szczeniąt. Poleca się również używać go w okresach linienia, przy przesuszonej skórze, nadmiernym złuszczaniu naskórka, wypadaniu, matowości i wzmożonej łamliwości włosa. Dostępna postać: proszek lub tabletki. Skład w postaci proszku: suszone drożdże piwne, fosforan dwuwapniowy: beta-karoten, biotyna, witamina B1, B2, B6, B12, niacyna, kwas pantotenowy, kwas foliowy, chlorek choliny. Mieszanki pierwiastków śladowych: żelazo (siarczan żelaza (II) * H2O), cynk (siarczan cynku * H2O), cynk (chelat cynkowy wodzianu glicyny), wapń, fosfor, sód. Aminokwasy, ich sole i podobne produkty: DL-Metionina, cystyna, lizyna, treonina, tyrozyna. Przeciwutleniacze.

  • Efa Olie (firma: Scanvet)

    naturalny preparat odżywczy, wspomagający leczenie chorób skóry dla psów i kotów. Wskazany jest we wszystkich stanach nadmiernego linienia, łupieżu, przetłuszczania skóry i okrywy włosowej. Działanie: przywraca właściwe proporcje Niezbędnych Nienasyconych Kwasów Tłuszczowych (NNKT) serii omega-3 i omega-6 w organizmie psa lub kota zapobiega chorobom skóry (wypadanie sierści, alergie skórne, egzemy, uczulenia, łupież) wspomaga leczenie dermatologiczne poprawia wygląd skóry i okrywy włosowej Skład: kwas eikozapentaenowy (EPA), kwas dokozaheksaenowy (DHA), kwas gamma-linolenowy (GLA), kwas linolowy, kwas linolenowy, biotyna, d-panthenol, DL-alfa-tokoferol.

  • Efaderm-E (firma: Eurowet)

    dietetyczna karma uzupełniająca dla psów. Stosowanie karmy ułatwia utrzymać w dobrej kondycji skórę oraz sierść. Dostępna postać: płyn. Skład: olej z ryb, oleje i tłuszcze roślinne (olej z ogórecznika - Borago officinalis i olej z zarodków kukurydzy - Zea mays). W produkcie znajdują się m.in. oleje i tłuszcze surowe, kwasy omega-3 (kwas eikozapentaenowy (EPA), kwas dokozaheksaenowy (DHA), kwas alfa-linolenowy (ALA), kwasy omega-6 (kwas linolowy (LA), kwas gamma-linolenowy (GLA)) oraz witaminy i pro-witaminy: witamina A, witamina E i przeciwutleniacze: ekstrakt naturalnych tokoferoli.

  • Gammolen (firma: Tymofarm)

    kompozycja olejów roślinnych, w której proporcje kwasów tłuszczowych omega 6 i omega 3 zostały specjalnie dobrane dla uzyskania najlepszego efektu. Preparat  jest stosowany w przypadku nadmiernego wypadania sierści i dermatozach. Kliniczna ocena skuteczności produktu wykazała bardzo wysoki odsetek wyleczeń lub cofnięcie się niepokojących objawów u psów. Dostępna postać: kapsułki. Skład kapsułki: wysokiej jakości oleje tłoczone na zimno: lniany i z ogórecznika, przeciwutleniacz: lecytyna, palmitynian askorbylu, dl-alfa-tokoferol. Skład otoczki: żelatyna wieprzowa i gliceryna.

  • Gelacan Champion (firma: Orling)

    dodatek żywieniowy w postaci proszku zawierający naturalne substancje białkowe - hydrolizat kolagenu, spirulinę - algi morskie, lecytynę, biotynę i inne witaminy i substancje mineralne niezbędne do regeneracji białek organizmu, kolagenu i keratyny. Substancje te ważne są do utrzymania optymalnego stanu skóry i sierści. Przeznaczony jest do podawania w ramach profilaktyki przede wszystkim psom wystawowym w celu zapewnienia pokazowej kondycji championa. Jest przeznaczony również dla psów mających matową sierść bez połysku, łamiącą się, rzadką lub niedostatecznie wybarwioną, jak również dla psów cierpiących na wypadanie sierści, wzmożone swędzenie, zaczerwienienie i zgrubienie naskórka lub utratę jego elastyczności czy złuszczanie się. Wzmocnienie odżywienia skóry i sierści przynosi zaskakująco dobre rezultaty w przypadku całej masy problemów skórnych. Dostępna postać: proszek. Skład: hydrolizowana żelatyna kolagenowa, lecytyna, chelat cynku, chelat wapnia, mączka z alg morskich - spirulina, chelat żelaza, witamina C, chelat manganu, witamina E (alfatokoferol), tlenek magnezu, chelat miedzi, biotyna, witamina B12, monofluorofosforan sodu, witamina B5, jodek potasu, witamina B6, kwas foliowy, beta-karoten.

  • Kerabol (firma: Vetoquinol Biowet)

    krople dla psów z wysokowartościowym połączeniem biotyny i cynku. Wskazania: wypadanie włosów, krucha, matowa sierść. Schorzenia skóry, takie jak: stany zapalne i egzemy. Biotyna również u zdrowych zwierząt poprawia jakość włosa, sierść staje się bardziej wytrzymała, przybiera wyraźniejszą barwę i połysk. Zwierzętom wystawowym zaleca się często wyższe dawki biotyny. Widoczna poprawa jakości skóry i sierści u zdrowych zwierząt pojawia się po 3-5 tygodniowej kuracji. Dostępna postać: płyn, krople. Skład: chlorek sodu, chlorek magnezu, witaminy i prowitaminy: biotyna (D-biotyna), beta-karoten, mieszanka pierwiastków śladowych: cynk (chelat cynku w połączeniu z aminokwasem, E6), mangan (chlorek manganu*4H2O, E5) selen (selenin sodu, E8); aminokwasy i ich sole: DL-metionina.

  • Laveta Super (firma Beaphar)

    mieszanka paszowa uzupełniająca dla psów. Witaminowy dodatek o wzmocnionym działaniu, zalecany przy nadmiernym wypadaniu sierści, pochorobowych zmianach skórnych lub przy przedłużającym się okresie linienia. Laveta Super ogranicza wypadanie włosa, niweluje łupież. Wpływa korzystnie na połysk i gęstość sierści. Lavetę Super należy stosować, gdy efekty kuracji preparatem Laveta tej samej firmy nie były wystarczające. Dostępna postać: płyn. Skład: dekstroza, laktoza, witaminy A, E, B1, B2, B6, B12, pantotenian wapnia,  amid kwasu nikotynowego, L - karnityna.

  • Lupoderm (firma: Luposan)

    produkt zawiera w swym składzie witaminy, wszystkie niezbędne do życia nienasycone kwasy tłuszczowe, m.in. Omega 3, Omega 6 oraz lecytynę. Zalecany jest do stosowania przy łamliwym włosie, nadmiernym wypadaniu sierści, zmatowionej sierści i spękanej skórze skłonnej do łupieżu. Produkt poprawia kolor sierści, nadaje jej blasku, przywraca witalność, skraca czas linienia. Dostępna postać: płyn. W skład produktu wchodzi: kwas olejowy, lecytyna, kwas linolowy, kwas palmitynowy, kwas stearynowy, kwas linolenowy, kwas arachidowy, glicerydy, witamina A, witamina D3, witamina E.

    Omegan (firma: ConsRol)

    jest naturalną, biologicznie czynną aktywną odżywką istotną dla utrzymania zdrowotności skóry. Omegan sprzyja również rozwojowi organizmu w tym układu kostnego. Zawarte w tranie i oleju sojowym witaminy oraz wielonienasycone kwasy tłuszczowe optymalizują metabolizm, zapobiegają wypadaniu włosów, wzmacniają odporność miejscową i ogólną organizmu, a także hamują procesy zapalne. Omegan przeznaczony jest dla psów w celu poprawy wyglądu okrywy włosowej i funkcjonowania skóry. Dostępna postać: płyn. Skład: wielonienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), w tym N-3 i N-6 (omega3 i omega6) oraz witaminy rozpuszczalne w tłuszczach.

  • Skóra Sierść (firma: Vet4Pet)

    preparat stanowi żywieniowe wsparcie dla psów, promujące zdrową okrywę włosową i optymalne trawienie. Preparat może być stosowany: szczególnie u psów wystawowych, w celu uzyskania pożądanego wyglądu zdrowej skóry i lśniącej okrywy włosowej, w przypadku matowego włosa i nadmiernego wypadania włosa oraz wyłysień, a także w przypadku skóry suchej, podrażnionej, swędzącej, zaczerwienionej i przy nadmiernym łupieżu. Dostępna postać: płyn. Składniki: olej z wątroby dorsza, rozmaryn. Dodatki: alfa-tokoferol, chlorowodorek tiaminy, ryboflawina, chlorowodorek pirydoksyny, cyjanokobalamina, pantoteinian wapnia, kwas nikotynowy, kwas foliowy, biotyna, chelat cynku w postaci uwodnionego glicynianu cynku, MSM (metylosulfynylometan), Omega-3, Omega-6.

  • Wita-vet (firma: Eurowet)

    regenerator sierści i skóry dla psów i kotów. Wskazania: okres linienia, przygotowanie do wystaw i konkursów, wypadanie włosów, matowa i sucha sierść. Dostępna postać: tabletki, płyn-krople. Skład tabletki: fosforan dwuwapniowy, drożdże piwne (uzyskane z Saccharomyces cerevisiae), produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego (ze świń), lecytyna surowa, sole kwasów tłuszczowych (stearynian wapnia), witaminy i pro-witaminy: witamina A, witamina E, kwas nikotynowy, d-pantotenian wapnia, witamina B2, witamina B6 (chlorowodorek pirydoksyny), d-biotyna, mieszanka pierwiastków śladowych: cynk (siarczan cynku jednowodny),  jod (jodan wapnia), miedź (siarczan miedzi pięciowodny), przeciwutleniacze: butylohydroksytoluen (BHT).

  • VetoSkin (firma: Vetexpert)
    preparat przeznaczony dla psów i kotów z zaburzeniami dermatologicznymi, objawiającymi się suchą, matową, wypadającą sierścią oraz łuszczącą się skórą. Olej z ogórecznika jest źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-6, takich jak kwas linolowy oraz kwas gamma linolenowy. Olej rybi jest źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3, takich jak EPA i DHA, których wysoka zawartość w diecie ma działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe. Cynk jest najważniejszym mikroelementem zaangażowanym w procesy gojenia się ran oraz namnażania się i podziału komórek skóry. Witaminy z grupy B (B1, B2, B6, B12) odgrywają kluczową rolę w metabolizmie niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-6 i omega-3. Biotyna jest witaminą z grupy B, która podana doustnie trafia do gruczołów łojowych, a następnie jest wydalana na powierzchnię skóry. Jej obecność w gruczołach łojowych częściowo ogranicza wydzielanie łoju i hamuje intensywność przetłuszczania się skóry. Dostępna postać: kapsułki. Skład: olej rybi, olej z ogórecznika tłoczony na zimno, cynk, witamina B1, witamina B2, witamina B6, witamina B12, biotyna, białko.

  • Viacutan Plus (firma: Boehringer)

    kompleksowy preparat zawierający mieszaninę zasadniczych kwasów tłuszczowych pochodzenia roślinnego (ogórecznik lekarski) oraz oleju rybnego (tran) w połączeniu z ekstraktem z kłącza ostryżu, zielonej herbaty oraz witaminą E. Zastosowanie w przypadku suchych, łamliwych włosów, przy wypadaniu włosów oraz łupieżu. Ponadto wspomagająco w farmaceutycznym leczeniu stanów zapalnych skóry i świądu. Dostępna postać: kapsułki. W skład produktu wchodzi m.in. kwas cis-linolowy (LA), kwas gamma-linolowy (GLA), kwas eikosapentanowy (EPA), kwas dokozaheksaenowy (DHA), RRR-alpha-tokoferol, ekstrakt z ostryżu indyjskiego, wyciąg z zielonej herbaty.

Opracowała Redakcja Portalu "Świat Czarnego Teriera"

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne, materiały już opublikowane na łamach Portalu "Świat Czarnego Teriera" oraz:

- dane dotyczące gotowych suplementów zostały zaczerpnięte z opakowań suplementów, ulotek informacyjnych oraz oficjalnych stron produktów;

- "Dieta, a wygląd sierści i zdrowie skóry" - dr nauk wet. Agnieszka Wanda Piastowska - Weterynaria w Praktyce - Marzec - Kwiecień 2/2006;

- "Technologia produkcji biomasy drożdżowej i ocena drożdży piekarniczych. Wybrane zagadnienia z technologii żywności". - Lipińska E. - Wyd. SGGW, Warszawa;
- "Piekarstwo krok po kroku. Drożdże - dlaczego niezbędne?", Piesiewicz H. Zieliński M. 2006;

- "Nutrient Requirements of Dogs", Revised Edition NRC, National Academy Press 1985;

- "Witaminy i mikroelementy" - książka pod patronatem Farmakopedy Stanów Zjednoczonych (UPS)- Warszawa 1998;

- "Rośliny lecznicze, minerały, suplementy i witaminy" - Henryk Gertig (red.), Wydawnictwo Park;

- "Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem dla technikum" cz. 1,  Procner A, WSiP Warszawa 2000;
- "Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem", cz. 2, Konarzewska M. i wsp., REA Warszawa 2005;

- http://luskiewnik.strefa.pl/acne/toksyny.htm;

- http://www.petfood.aafco.org;

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768