O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Biegunka

 

Biegunka (łac. diarrhoea) to częsty problem, który dla chorego zwierzęcia w skutkach jest bardzo przykry i uciążliwy. Biegunka może być też niebezpieczna, zwłaszcza dla psów starszych, chorych i szczeniąt. Obok wymiotów i bolesności jelit, biegunki są najczęstszymi objawami chorób przewodu pokarmowego. Warto wiedzieć, że pod względem częstości występowania choroby przewodu pokarmowego u psów ustępują jedynie chorobom skóry.

 

Prawidłowo funkcjonujący układ pokarmowy psa jest w stanie przyjąć pokarm, strawić go, a przetworzone składniki wchłonąć, zaś zbędne resztki po odpowiednim uformowaniu w stolec wydalić. Jeśli te podstawowe funkcje ulegną, na którymś odcinku przewodu pokarmowego zaburzeniu, to pierwszym i najczęstszym objawem nieprawidłowości jest biegunka, która w efekcie prowadzi do deficytu odżywiania i zaburzeń w gospodarce wodno-mineralnej. Gdy biegunka utrzymuje się dłużej trzeba liczyć z poważnymi konsekwencjami, które prowadzą do stopniowego wyniszczenia organizmu psa. Biegunki są szczególnie niebezpieczne dla szczeniąt, zwierząt starszych i psich rekonwalescentów. Rodzaje i przebieg biegunek są różne, podobnie jak różne i często trudne do określenia są ich przyczyny. Nie zwracanie uwagi na pierwsze objawy rozwolnienia i zwiększonej częstotliwości oddawania kału jest błędem, który trudno później naprawić.

 

Kiedy mamy do czynienia z biegunką?
Biegunką określamy oddawanie przez zwierzę płynnych, półpłynnych, rzadkich, papkowatych (nieuformowanych) odchodów (często wydalanych pod ciśnieniem), o nieprzyjemnej woni i/lub w dziwnych kolorach (czarny, zielony, czerwony, żółty) z częstością większą niż zwykle (ponad 3 razy na dobę). Biegunkę rozpoznaje się również wówczas, gdy chore zwierzę odda przynajmniej jeden luźny stolec zawierający krew, śluz lub ropę. Biegunce towarzyszyć mogą bóle brzucha, osłabienie, nudności i wymioty, może wystąpić gorączka i odwodnienie. Przy trwających dłużej biegunkach dochodzi do zwiotczenia zwieraczy odbytu i bezwolnego oddawania kału.

 

Wyróżnia się 4 podstawowe mechanizmy patofizjologiczne prowadzące do biegunek:

  1. zaburzenia wchłaniania - biegunka osmotyczna:

    pojawia się, gdy wchłanianie ulega zmniejszeniu. Obecność niewchłoniętych substancji na terenie jelit prowadzi do wzrostu ciśnienia osmotycznego treści jelit, co sprawia, że woda przechodzi biernie do światła jelita. Taki stan prowadzi do przeładowania jelit i skutkuje pojawieniem się pienistych i bardzo obfitych biegunek;

  2. nadmierne wydzielanie - biegunka sekrecyjna:

    pojawia się, gdy przy zachowanym wchłanianiu jelitowym obserwowane jest nadmierne wydzielanie. Jest to więc niejako stymulacja tylko jednej roli fizjologicznej jelit w zakresie wydzielania. Stolce w typowej biegunce sekrecyjnej zawierają duże ilości wody, sodu, potasu i dwuwęglanów. Ten typ biegunki bardzo szybko prowadzi do odwodnienia izotonicznego i kwasicy metabolicznej;

  3. zaburzenia w przepuszczalności błony śluzowej jelit - biegunka wysiękowa:

    pojawia się w przypadku zwiększenia przepuszczalności błony śluzowej jelit z reguły z towarzyszącym zwiększeniem ciśnienia hydrostatycznego na linii błony śluzowej jelit. Powoduje to przechodzenie do światła przewodu pokarmowego płynu bogatego w białko na drodze biernego przeciekania. Niekiedy powiększenie porów jelitowych jest tak duże, że umożliwia przenikanie krwinek czerwonych i prowadzi do biegunek krwotocznych;

  4. zaburzenia motoryki jelit:

    wyraża się zwiększeniem perystaltyki jelit, co sprawia, że treść pokarmowa przesuwa się szybciej, niż jest możliwe zajście procesów wchłonięcia składników pokarmowych, a potem uformowanie z resztek kału. W efekcie dochodzi do wydalania dużych mas strawionych, ale nie wchłoniętych składników pokarmowych.

Biegunka u psów może mieć charakter:

  1. ostry:

    biegunka ostra to stan chorobowy trwający do 14 dni;

  2. przewlekły:

    utrzymywanie się objawów chorobowych ponad 14 dni po zastosowaniu odpowiedniego leczenia nosi nazwę biegunki przewlekłej.

Zagrożenia związane z biegunką
Największym zagrożeniem, jaką stwarzają biegunki dla zdrowia jest utrata wody i elektrolitów (sodu, potasu, chloru, wodorowęglanów). Jeżeli nie są one skutecznie uzupełniane, rozwija się odwodnienie. Intensywna, długotrwała biegunka może spowodować drastyczne odwodnienie organizmu i pozbawienie go niezbędnych soli mineralnych. Zagraża to zwłaszcza psom starszym, osłabionym i małym szczeniętom, u których łatwiej dochodzi do powstania dotkliwych objawów wywołanych wysokim niedoborem potasu, magnezu, sodu, kwasicą metaboliczną, itp. Krytyczny niedobór elektrolitów może nawet spowodować zgon zwierzęcia.

 

Biegunki nagłe (ostre)

Zazwyczaj biegunki ostre pojawiają się nagle, są gwałtowne i - co ważne - występują często. Biegunki ostre mają to do siebie, że zazwyczaj ustępują samoistnie nawet przy uszkodzeniu błony śluzowej jelit, ze względu na szybką wymianę nabłonka jelitowego (4-5 dni) i powrót do stanu prawidłowego.

 

Generalnie przyczyny biegunki ostrej możemy podzielić na 4 kategorie:

  1. przyczyny dietetyczne, w skład których wchodzą:

    1. gwałtowne zmiany karmy np. z pokarmu gotowanego na suche;

    2. zepsute jedzenie;

    3. nieświeże jedzenie;

    4. marnej jakości jedzenie;

    5. zatrucia toksycznym dla psa jedzeniem. Więcej. TUTAJ;

    6. bakteryjne zatrucia pokarmowe;

    7. nieodpowiednie jedzenie (np. zbyt tłuste);

    8. przejedzenie;

    9. najedzenie do syta po uprzednio trwającej głodówce;

    10. alergie pokarmowe;

    11. brak tolerancji pokarmowej.

  2. inwazje pasożytnicze:

    1. kokcydioza;

    2. kryptosporidioza;

    3. włosogłówki;

    4. glistnica;

    5. giardioza;

    6. tasiemczyce (difilobotrioza, teniozy, dipylidoza);

    7. alarioza;

    8. opistorchoza;

    9. lamblioza. Więcej o pasożytach wewnętrznych TUTAJ, pasożytach zewnętrznych TUTAJ.

  3. przyczyny zakaźne:

    1. przyczyny wirusowe:

      • parwowiroza;

      • choroba Rubartha;

      • nosówka;

      • koronawiroza.

      • inne wirusy. Więcej o chorobach zakaźnych TUTAJ.

    2. przyczyny bakteryjne:

      • leptospiroza;

      • sallmonelozy;

      • kampylobakteriozy;

      • inne bakterie.

    3. zakażenia riketsjami:

      • zatrucie "łososiem".

  4. inne przyczyny:

    1. krwotoczne zapalenie żołądka i jelit;

    2. wgłobienie;

    3. zespół drażliwego jelita;

    4. spożycie toksyn:

      • zepsute, spleśniałe jedzenie;

      • związki chemiczne;

      • metale ciężkie;

      • trujące rośliny.

    5. różne leki:

      • antybiotyki;

      • przeciwpasożytnicze;

      • przeciwnowotworowe;

      • przeciwzapalne;

      • nasercowe;

      • laktuloza.

    6. ostre zapalenie trzustki;

    7. niedoczynność kory nadnerczy.

Biegunki na tle zakaźnym (wirusowe, bakteryjne) dotykają najczęściej młode psy w wieku od 6 tygodni do 6 miesięcy i powodowane są w znacznej większości przez wirusy i bakterie (zbyt mała odporność szczeniąt jeszcze nieszczepionych lub brak odporności poszczepiennej). Reakcja błony śluzowej jelita cienkiego na czynniki egzogenne (zanieczyszczenia chemiczne, wirusy, bakterie) jest inna u psiego oseska, inna u młodzika, a jeszcze inna u psa dorosłego. Na reakcje jelita wpływ ma wiek zwierzęcia, masa ciała i stan przy urodzeniu. Najważniejszym czynnikiem ochraniającym nie w pełni dojrzałą barierę śluzówkową jest tzw. „pasta antyseptyczna” czyli immunoglobulina IgA zawarta w siarze i pokarmie matki. Zawiera bardzo wysoki poziom przeciwciał IgA: do 5 mg/ml w pierwszych dniach laktacji, przy czym maksymalna ilość IgA występuje do 18 godzin po porodzie. Mała część tego jest wchłaniana, a większa pozostaje na powierzchni układu pokarmowego oseska, chroniąc go niemal, jak "płaszcz odpornościowy". Taka warstwa ochronna zapobiega przed ewentualnym zaleganiem na ścianach jelit różnych patogenów, dzięki którym noworodki uzyskują bierną odporność. Te przeciwciała chronią szczenięta przed wieloma groźnymi chorobami zakaźnymi, mniej więcej do 5 - 6 tygodnia ich życia. W okresie szczenięcym dochodzi do stopniowego dojrzewania przewodu pokarmowego pod względem wydzielania enzymów trawiennych i enterohormonów. Dojrzewają również stopniowo mechanizmy regulujące homeostazę ustroju w zakresie gospodarki wodnej, kwasowo-zasadowej i mineralnej. Po tym okresie dużą rolę odgrywa profilaktyka szczepienna, która przeprowadzona w odpowiednim czasie zabezpiecza zwierzę przed skutkami wielu chorób tła wirusowego lub bakteryjnego, które min. objawiają się ostrymi biegunkami. Ponadto zachowanie odpowiedniej higieny w hodowli, ograniczenie kontaktów z nieznajomymi i prawidłowe karmienie szczeniąt powinny uchronić maluchy przed tego typu sensacjami. W przypadku wystąpienia ostrej biegunki u szczeniąt nieszczepionych lub będących na kwarantannie poszczepiennej lub u tych, u których pierwsze szczepienia nie zostały jeszcze zakończone potrzebna jest niezwłoczna konsultacja z lekarzem weterynarii. Ostre biegunki u szczeniąt są niezwykle niebezpieczne, szybko doprowadzają do odwodnienia i wyniszczenia organizmu zwierzęcia, ponadto istnieje duże prawdopodobieństwo, że zostały wywołane wirusem lub bakterią charakterystyczną dla chorób okresu szczenięcego, a w takich sytuacjach podjęcie szybkiego leczenia może decydować o życiu lub śmierci zwierzęcia.

U starszych psów z dobrze wykształconą odpornością poszczepienną tak ciężkie objawy występują stosunkowo rzadko i powodowane są częściej nieprawidłową dietą, zatruciami, częściową lub całkowitą niedrożnością jelit, niż chorobą zakaźną. W ciężkich zatruciach może dochodzić do uszkodzenia śluzówki przewodu pokarmowego, co skutkuje krwawieniem do światła jelit, utratą płynów i ostrą biegunką. Brzuch jest tkliwy, mogą występować objawy ogólne do zaburzeń neurologicznych włącznie.

Ostra biegunka u zwierząt starszych również jest nagła i krótkotrwała - zazwyczaj po podjęciu leczenia objawowego ustępuje po kilku dniach.

 

Domowe leczenie biegunki u psa
Jeśli biegunka trwa krócej niż 24h, a prawdopodobną przyczyną jest drobna niedyspozycja ze strony układu pokarmowego, pies nie wymiotuje, nie gorączkuje, jego ogólny stan i samopoczucie jest dobre można spróbować wstępnego leczenia domowego. Psu należy zastosować ścisłą dietę, tzn. nic do jedzenia przez pierwsze 24h. Należy jednak zapewnić stały dostęp do wody, bowiem przy tego typu dolegliwościach łatwo o odwodnienie!. Psu można podać węgiel leczniczy w ilości 1 tabletka/5kg wagi. Jednak należy pamiętać, że nie może być on podawany z innymi lekami, ponieważ ma silne właściwości absorbujące i niweluje ich działanie (odstęp co najmniej 2h). Nie należy stosować na własną rękę loperamidu (preparat stoperan), gdyż po chwilowej poprawie może nastąpić pogorszenie stanu zdrowia zwierzęcia. Osłonowo dobre również działa kleik z siemienia lnianego (zalewamy ziarna wodą, doprowadzamy do wrzenia, a następnie gotujemy przez 10 min). Szczeniakom podaje się kleik bez ziaren. Podobne działanie ma preparat Smecta. Jeśli biegunka jest efektem niewłaściwej diety lub przejedzenia pomóc może również napar z bobrku trójlistnego. Jest niestety bardzo gorzki i psom trudno podawać to znakomite lekarstwo. Trzeba wlać je strzykawką odciągając kącik warg.

Częstym błędem popełnianym przez właścicieli psów jest podawanie mleka jako „odtrutki” u psa z biegunką. W takim wypadku mleko zwykle nasila objawy biegunki, a nie ją eliminuje!.

Jeśli stan zwierzęcia ulega poprawie, do regeneracji przewodu pokarmowego potrzebna jest odpowiednia dieta. Jeśli pies zaczyna pić wodę, to po 24h można podawać niewielkie ilości łatwostrawnego pokarmu, np. kleiku ryżowego z dodatkiem chudego gotowanego mięsa dobrej jakości i dobrze rozdrobnioną, ugotowaną marchewką. Lekarz może również zalecić dietę weterynaryjną na bazie gotowych karm typu intestinal. Do diety regeneracyjnej można również włączyć preparaty typu: lakcid.

 

Bezwzględnie powinniśmy zasięgnąć porady lekarza, jeśli biegunka mimo podjętych działań prewencyjnych trwa u psa powyżej 48 godzin, a także zawsze jeśli zaobserwujemy u zwierzęcia objawy świadczące o zatruciu, biegunka przybiera gwałtowny przebieg i/lub dołączają się dodatkowe obawy. Będą to liczne wypróżnienia w ciągu doby, luźne, wodniste, pieniste stolce ze śluzem lub krwią, wymioty, bóle brzucha, wzdęcia, gazy. Może też pojawić się gorączka, ale nie musi. Pies stanie się osowiały, słaby.
Zlekceważenie biegunki może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak odwodnienie, niedobory elektrolitowe, niedokrwistość, wstrząs - osłabienie połączone ze spadkiem ciśnienia krwi i zaburzeniami świadomości, a skończyć nawet zejściem zwierzęcia.

 

Naturalnie wszystkie biegunki można leczyć, ale jeszcze lepiej jest im po prostu zapobiegać:

- regularne odrobaczanie;

- regularne szczepienia;

- odpowiednio dobrana dieta do wieku, aktywności życiowej i kondycji psa;

- regularne posiłki;

- niedokarmianie między posiłkami;

- staranne zabezpieczanie odpadków i żywności nie przeznaczonej dla psa;

- odpowiednie zabezpieczenie środków chemicznych, kosmetyków, leków, roślinności itp. przed wszędobylskim psem.

 

Diagnoza:

W ustaleniu przyczyn biegunki najważniejszy jest dla lekarza wywiad z właścicielem zwierzęcia, a w nim wszystko to, co mogło mieć wpływ na wystąpienie biegunki:

- rodzaj podawanego pokarmu;

- ilość i częstotliwość podawanego pokarmu;

- czas trwania biegunki;

- ilość wypróżnień;

- konsystencja odchodów;

- zawartość odchodów;

- kolor odchodów;

- zapach odchodów;

- rodzaj ewentualnych domieszek (śluz, krew, ropa);

- inne objawy towarzyszące (np. wymioty, gorączka, gazy, wzdęcia itp.);

- ewentualnie stosowane leki.

Wskazane jest wykonanie badania kału 2-3 krotne na obecność jaj pasożytów, wykonanie badania hematologicznego krwi z określeniem poziomu elektrolitów. W przypadku podejrzenia choroby zakaźnej dostępne są szybkie testy diagnostyczne np. na parwowirozę.

 

Leczenie:

Podstawą leczenia jest zrozumienie i poznanie zaburzeń powstałych w całym organizmie, często również poza zespołem przewodu pokarmowego. Uzależnione jest ono od postawionej diagnozy. Za każdym razem lekarz poda odpowiednie leki leczące wykryty stan pierwotnego problemu oraz biegunkę, a przy silnym odwodnieniu konieczne może być nawodnienie pacjenta.

 

Rokowanie:
Z reguły, w przypadku prawidłowo prowadzonego leczenia biegunki i dostosowania diety, rokowanie jest dobre. Są jednak sytuacje i choroby, przy których szanse na przeżycie psa są jak 50:50 (np. parwowiroza).

 

Biegunka przewlekła

O ile zdecydowana większość przypadków biegunki ostrej występuje na tle zakaźnym lub w skutek zatrucia, to w odniesieniu do biegunki przewlekłej przyczyn tych może być na prawdę wiele, poczynając od dość łagodnych, poprzez ciężkie, na nawet groźnych dla życia chorobach kończąc. Zaleca się, aby niezależnie od tego, czy dolegliwości utrzymują się ciągle, czy nawracają okresowo, wykonać pełne badania diagnostyczne. Odchody mogą zawierać składniki świadczące o przewlekłym stanie zapalnym (śluz, ropa, krew) - jednakże bardziej charakterystyczną cechą biegunki przewlekłej jest obecność w wypróżnieniach nadmiernej ilości produktu źle wchłoniętego. Biegunki przewlekłe, często występują np. u owczarków niemieckich, dobermanów i seterów irlandzkich. Zwierzęta z przewlekłą biegunką w pierwszej kolejności powinny być zbadane parazytologicznie, a ich kał wielokrotnie poddany próbom polegającym na ustaleniu ewentualnej obecności nicieni, Giardia i Tritrichomonas. W dalszej kolejności należy ustalić, czy biegunka ma miejsce w jelicie cienkim, czy w grubym.

 

Przewlekłe biegunki jelita cienkiego

charakteryzują się zazwyczaj objętościowo dużymi wypróżnieniami o charakterze wodnistym lub papkowatym, jasnego koloru. Niekiedy mogą być pieniste. Stolce mogą być tłuste o nieprzyjemnym zapachu, gliniaste i zawierać niestrawione resztki pokarmu. Zazwyczaj towarzyszy im spadek masy ciała zwierzęcia.

 

Przewlekłe biegunki jelita cienkiego można podzielić na:

  1. zespół złego trawienia;

  2. zespół złego wchłaniania, bez utraty białka;

  3. zespół złego wchłaniania z utratą białka.

Główne przyczyny zespołu złego trawienia:

  1. zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki

Główne przyczyny zespołu złego wchłaniania:

  1. nietolerancja pokarmowa;

  2. alergia pokarmowa;

  3. choroba pasożytnicza: lamblioza;

  4. enteropatia reagująca na antybiotyki;

  5. nieswoiste zapalenie jelit:

    1. limfocytarno-plazmocytarne zapalenie jelita cienkiego;

    2. eozynofilowe zapalenie jelita cienkiego;

    3. idiopatyczny zanik kosmków jelitowych;

    4. ropne zapalenie jelit;

  6. choroba nowotworowa jelit (chłoniak);

  7. zakażenie Pythium insidiosum (pytioza).

Główne przyczyny zespołu złego wchłaniania z utratą białka:

  1. ciężkie nieswoiste zapalenie jelit:

    1. limfocytarno-plazmocytarne zapalenie jelita cienkiego;

    2. eozynofilowe zapalenie jelita cienkiego;

  2. chłoniak przewodu pokarmowego;

  3. histoplazmoza przewodu pokarmowego;

  4. limfangiektazja;

  5. przewlekłe wgłobienie jelit (u młodych zwierząt);

  6. infestacja tęgoryjcem;

  7. infestacja włosogłówką;

  8. krwotok w przewodzie pokarmowym spowodowany obecnością:

    1. nadżerki;

    2. wrzodów;

    3. nowotworu;

    4. pasożytów.

  9. rzadkie enteropatie.

Przewlekłe biegunki jelita grubego

charakteryzują się dużą liczbą wypróżnień utrzymujących się od dłuższego czasu zazwyczaj, bez spadku masy ciała zwierzęcia. Objętość pojedynczego wypróżnienia w biegunkach z jelita grubego jest mała i niekiedy zawiera jedynie niewielką ilość krwisto podbarwionego śluzu lub złuszczonych nabłonków (obecność śluzu jest cechą charakterystyczną dla tego typu biegunki). Konsystencja wypróżnień jest galaretowato-papkowata, niekiedy z domieszką świeżej krwi.

 

Główne przyczyny przewlekłej biegunki jelita grubego:

  1. nietolerancja pokarmowa;

  2. alergia pokarmowa;

  3. histoplazmoza;

  4. zaburzenia czynnościowe (tzw. zespół okrężnicy drażliwej);

  5. zapalenie okrężnicy na tle Clostridium spp.;

  6. choroba pasożytnicza:

    1. włosogłówka;

    2. giardia;

    3. Tritrichomonas;

  7. nieswoiste zapalenie jelit:

    1. limfocytarno-plazmocytarne zapalenie jelita cienkiego;

    2. eozynofilowe zapalenie jelita cienkiego;

    3. przewlekłe wrzodziejące zapalenie okrężnicy;

    4. histiocytarne wrzodziejące zapalenie okrężnicy;

  8. nowotwory:

    1. chłoniak;

    2. gruczolakorak;

  9. czynniki psychogenne.

Diagnoza i leczenie:

Przy przewlekłych biegunkach diagnostyka oprócz standardowych czynności często musi zostać poszerzona o pełne badania krwi i moczu, RTG, USG, określenie poziomu hormonów, czasem endoskopię, biopsję (z określonego odcinka jelita cienkiego lub grubego) lub laparotomię diagnostyczną. W przypadku stawiania diagnozy w tym typie biegunek, również nieodłączna jest dobra współpraca wprawnego obserwatora-właściciela z kreatywnym lekarzem weterynarii.

 

Leczenie:
Podstawą leczenia jest zrozumienie i poznanie zaburzeń powstałych w całym organizmie, często również poza zespołem przewodu pokarmowego i znalezienie czynnika wywołującego również biegunkę. W zależności od schorzenia leczenie może być:

  • przyczynowe polegające na:

    • zwalczeniu czynnika infekcyjnego;

    • zwalczeniu zarobaczenia;

    • wyeliminowaniu z diety czynnika szkodliwego;

  • dietetyczne;

  • substytucyjne;

  • bodźcujące;

  • chirurgiczne.

Rokowanie:
Z reguły, w przypadku prawidłowo prowadzonego leczenia biegunki, dostosowania diety i dobrania prawidłowego postępowania z psem rokowanie jest dobre. Są jednak sytuacje i choroby, przy których szanse na przeżycie psa znacznie maleją, a na skuteczną pomoc może być już za późno (np. niektóre choroby nowotworowe).

 

Redakcja Portalu Świat Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz:

- Choroby układu pokarmowego psów i kotów, M. Lenarcik, R. Lechowski, Warszawa 1991;

- Choroby wewnętrzne małych zwierząt, R. W. Nelson, C. G. Couto, wydanie pierwsze polskie T-1, Wrocław;

- Biegunki, Dwumiesięcznik PIES,  Dr nauk wet. Tomasz Borkowski. nr 3(281)2000;

- Biegunka, Mój Pies 03/2002.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768