O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Dysplazja stawu biodrowego

 

WSTĘP


Dysplazja stawu biodrowego (łac. dysplasia ang. hip dysplasia CHD) o powszechnie używanym w Polsce skrócie HD jest jedną z najczęściej występujących rozwojowych chorób ortopedycznych o podłożu genetycznym nękającą psy. Korzeni pochodzenia słowa "dysplazja" możemy doszukiwać się w języku greckim lub łacińskim (dys = zły + plasis od plassein = tworzyć, kształtować). Współcześnie słowo "dysplazja" jest używane zarówno w medycynie ludzkiej, jak i weterynarii do określenia grupy złożonych wad wrodzonych polegających na zaburzeniu organizacji lub czynności komórek w określonej tkance lub narządzie. Zatem wyrażenie: "dysplazja stawu biodrowego" może być interpretowane, jako nieprawidłowy lub wadliwy rozwój stawów biodrowych, gdzie doszło do nieprawidłowego ukształtowania wielu elementów składających się na staw.

 

Za powszechnie zagrożone tym schorzeniem uznaje się ok. 200 ras, z czego większą częstotliwość występowania tego schorzenia notuje się u przedstawicieli ras z grup dużych i olbrzymich, których masa ciała przekracza 12 kilogramów. W niektórych rasach więcej, niż 50% badanej populacji cierpi z powodu dysplazji stawów biodrowych. U małych ras (poniżej 12 kilogramów wagi) dysplazja biodrowa występuje raczej sporadycznie (z pominięciem: mopsów, Norfolk terierów, buldożków francuskich i Shih tzu). Z prowadzonych na przestrzeni lat (1974-2015) badań OFA (Orthopedic Foundation for Animals) z USA wynika, że ponad 69% populacji mopsów jest niestety obciążone dysplazją stawów biodrowych.

 

Po raz pierwszy dysplazja biodrowa u psów została zdiagnozowana i opisana w 1937 roku, przez amerykańskiego pioniera badań radiologicznych, doktora G.B. Schnelle'a. Pierwszymi egzemplarzami poddanymi badaniom naukowym  w kierunku określenia stopnia dysplazji biodrowej były owczarki niemieckie, które wchodziły w skład wytypowanej wówczas grupy eksperymentalnej. Dr Schnelle początkowo nazwał świeżo rozpoznane schorzenie, jako: "bilateral congenital subluxation of the coxofemoral joint" (dwustronne wrodzone podwichnięcie stawu biodrowo-udowego) i uznał je za dość rzadko występujące u psów.

 

W 1966 roku kolejni badacze: Henricson, Norberg i Olsson uaktualnili definicję tego schorzenia określając je jako: "A varying degree of laxity of the hip joint permitting subluxation during early life, giving rise to varying degrees of shallow acetabulum and flattening of the femoral head, finally inevitably leading to osteoarthritis" (różny stopień wiotkości stawu biodrowego występujący we wczesnym okresie rozwojowym, umożliwiający nadwichnięcie, co prowadzi do różnego stopnia spłycenia panewki i spłaszczenia głowy kości udowej. Stan taki prowadzi nieuchronnie do choroby zwyrodnieniowej stawów).

 

Współcześnie gremium naukowców zgodne jest, co do faktu, że dysplazja stawów biodrowych jest dziedziczną chorobą o nie do końca poznanej etiologii dziedziczenia (prawdopodobnie uwarunkowaną wieloma genami), przekazywaną z rodziców na potomstwo, objawiającą się niedorozwojem panewki miednicy, jej wiązadła i głowy kości udowej, co daje obraz nadwichnięcia, który w rezultacie prowadzi do dalszych powikłań i rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawu.

 

Każdego roku z dysplazją stawów biodrowych zmagają się miliony psów. Postępujący proces chorobowy prowadzi do różnego stopnia upośledzenia funkcjonalności stawów biodrowych: od nieznacznego, który nie dając żadnych objawów może pozostać przez długi czas niezauważony, na przypadkach ciężkich kończąc, gdzie zmiany chorobowe prowadzą do wyniszczającej choroby ortopedycznej stawu, manifestującej się m.in. zapaleniem kości i stawów, bólem i kalectwem.

 

Ponieważ skutki choroby dla dotkniętego nią zwierzęcia (w zależności od nasilenia i dynamiki rozwoju schorzenia) mogą być bardzo poważne, to wiele organizacji kynologicznych, przy współudziale stowarzyszeń weterynaryjnych, przystąpiło do opracowywania różnych metod pozwalających na wczesne rozpoznanie, monitorowanie i przede wszystkim ograniczanie występowania tego schorzenia w populacji psa rasowego. Pierwsze programy mające na celu radykalne zwalczanie dysplazji u niektórych ras, polegające na usuwaniu z hodowli osobników nią obciążonych, rozpoczęto m.in. w USA (1961), następnie w Szwecji (1962), w Wielkiej Brytanii (1963) i Niemczech (1966). Za wyznacznik stanu stawów obrano odpowiednią skalę punktacyjną, którą oznaczano na podstawie opisu wykonywanego ze zdjęcia RTG stawów. Niestety, ale złożoność dziedziczenia schorzenia, które jak już nadmieniliśmy, ma charakter poligeniczny (wiele genów wpływa na cechę, której ekspresja zależy od ich addytywnego lub multiplikatywnego działania) i dodatkowo wikłane jest pewnym udziałem szeroko rozumianego środowiska w dynamice rozwoju schorzenia sprawiło, że zastosowane restrykcyjne programy hodowlane, nie przyniosły spodziewanego rezultatu i nie udało się doprowadzić do całkowitego wyeliminowania schorzenia z populacji objętych programami ras. Warto jednak podkreślić, że obostrzenia przyczyniły się do różnego stopnia ograniczenia występowania dysplazji stawu biodrowego w obrębie monitorowanych ras.

 

Czy dysplazja stawów biodrowych stanowi problem w rasie czarny terier rosyjski?
Biorąc pod uwagę pochodzenie CTR-a, jak również jego budowę anatomiczną, szybki wzrost i dynamiczne przebieranie na wadze (szczególnie w okresie intensywnego wzrostu) nie można wykluczyć rasy z kręgu tych, których ta choroba może dotyczyć. Wg prowadzonych na przestrzeni lat (1974-2015) badań OFA (Orthopedic Foundation for Animals) wynika, że ponad 42% populacji naszej rasy na terenie USA jest niestety obciążone dysplazją. CTR na 177 przebadanych ras ustawionych w rankingu OFA (w zestawieniu znajdują się rasy, u których co najmniej 100 przedstawicieli zostało poddanych badaniu na HD) z liczbą badań 690 plasuje się na 9 miejscu.

 

A B C ANATOMII…

 

Kościec psa

Ogół kości w organizmie psa (z wyjątkiem nielicznych kości, jak np. kość prącia u samca) tworzy konstrukcję nośną zwaną szkieletem. Wbrew nazwie szkielet jest w rzeczywistości tworem kostno-chrzęstnym, bowiem nie istnieje kościec, w którego skład nie wchodziłyby choćby i nieznaczne, ale za to trwałe elementy chrzęstne. Szkielet nadaje ciału kształt i jest oparciem dla narządów wewnętrznych. Solidna konstrukcja to podstawa funkcjonowania każdego zdrowego organizmu. Szkielet psa liczy średnio 319 kości (ostateczna liczba kości zależy od długości ogona - kopiowany czy pozostawiony w formie naturalnej). Szkielet wraz z układem stawowym i mięśniowym tworzy aparat ruchu (łac. motorium), pozwalający na poruszanie poszczególnymi częściami ciała lub na przemieszczanie się całego organizmu psa. Przy czym mięśnie stanowią jego część aktywną, a pozostałe są częściami biernymi.

 

 

KOŚCI

 

1. szczęka 17. kości śródręcza
2. żuchwa 18. kości palców ręki
3. kość ciemieniowa 19. żebro II
4. kręg szczytowy 20. żebro VIII
5. kręg obrotowy 21. mostek
6. kręg szyjny IV 22. chrząstki żebrowe
7. kręg szyjny VI 23. kość miedniczna
8. kręg piersiowy X 24. kość udowa
9. kręg lędźwiowy III 25. kość piszczelowa
10. kość krzyżowa 26. kość strzałkowa
11. kręgi ogonowe 27. kości stępu
12. łopatka 28. kości śródstopia
13. kość ramienna 29. kości palców stopy
14. kość promieniowa 30. trzeszczki mięśnia brzuchatego łydki
15. kość łokciowa 31. rzepka
16. kość nadgarstka  

 

STAWY

 

A. staw barkowy B. staw łokciowy C. staw nadgarstkowy
D. staw biodrowy E. staw kolanowy F. staw skokowy

 

W związku z tym, że dysplazja stawów biodrowych dotyczy zależności pomiędzy kośćmi udowymi, a  miednicą, to pokrótce przybliżymy podstawową budowę tych partii szkieletu, czyli budowę kończyny tylnej oraz stawu biodrowego.

 

Obręcz kończyny miednicznej psa nie różni się swą budową od tej jaka występuje u innych kręgowców. Nawiązuje ona ścisłą łączność z kręgosłupem za pośrednictwem kości krzyżowej w stawie krzyżowo-biodrowym. Obręcz miedniczna składa się z dwóch kości miednicznych, prawej i lewej, a każda obejmuje trzy kości: biodrową, kulszową i łonową, zrośnięte są ze sobą w panewce miednicznej, połączonej z głową kości udowej w stawie biodrowym. Część wolna kończyny miednicznej obejmuje trzy zasadnicze odcinki; odcinek nasadowy, którego odpowiednikiem jest kość udowa; odcinek przejściowy reprezentowany przez kościec podudzia, złożony z kości piszczelowej i kości strzałkowej i odcinek obwodowy, który występuje jako kościec stopy.
W skład kończyny tylnej wchodzi:

  • udo;

  • podudzie;

  • kolano;

  • pięta;

  • śródstopie;

  • łapy.

Kończyna miedniczna (tylna) składa się z następujących kostnych elementów:

  1. miednica:

    • guz krzyżowy;

    • guz biodrowy;

    • trzon kości biodrowej;

    • kolec kulszowy;

    • guz kulszowy;

  2. kość udowa:

    • dół krętarzowy;

    • krętarz mały;

    • trzon;

    • bloczek;

    • kłykieć przyśrodkowy;

    • nadkłykieć;

    • kłykieć boczny;

  3. trzeszczki m. brzuchatego;

  4. rzepka;

  5. trzeszczka m. podkolanowego;

  6. kość strzałkowa;

  7. kość piszczelowa:

    • kłykieć przyśrodkowy;

    • trzon;

    • kostka przyśrodkowa;

  8.  kości stępu:

    • kość piętowa;

    • skokowa;

    • ośrodkowa, I-IV;

  9. kości śródstopia;

  10. kości palców.

Budowa i skład chemiczny kości długich

W grupie kości długich rurowatych znajdują się m.in. kości kończyny piersiowej (kość ramienna, kość łokciowa i kość promieniowa) oraz kości kończyny miedniczej (kość udowa, kość piszczelowa i kość strzałkowa). W drodze ewolucji zarówno budową, jak i właściwościami fizycznymi kości długie kończyn przystosowały się do pełnienia funkcji podporowej dla szkieletu osiowego oraz wraz ze stawami, więzadłami, mięśniami itp. narządami stanowią pewien rodzaj dźwigni wprowadzającej zwierzę w ruch. W dużym uproszczeniu możemy kończyny przyrównać do słupków, które są odpowiedzialne za przenoszenie ciężaru całego ciała zwierzęcia. Ich długość znacznie przewyższa ich szerokość oraz grubość. Podstawowy plan budowy kości długiej rurowatej młodego zwierzęcia obejmuje trzon, przynasady oraz nasady i odrostki. Każda kość zbudowana jest z tkanki kostnej, czyli rodzaju tkanki łącznej podporowej. Wyróżniamy dwa rodzaje tkanki kostnej tj. grubowłóknistą (splotowatą) i drobnowłóknistą (blaszkowatą). Tkanka kostna grubowłóknista (splotowata) jest pierwszym rodzajem tkanki kostnej, która pojawia się w rozwoju kości w życiu płodowym i obecna jest w pierwszym etapie życia pozapłodowego tj. w okresie wzrostu kości, stanowiąc zawsze pierwsze nowo wytworzone pokolenie kości. U dorosłego zwierzęcia można ją znaleźć w nielicznych miejscach. Tkanka kostna drobnowłóknista (blaszkowata) jest dojrzałą formą tkanki kostnej, która ma strukturę blaszkowatą i może mieć postać zbitą (zewnętrzna warstwa kości o bardzo spoistej istocie) i leżącą tuż pod nią warstwę gąbczastą (utkana z delikatnych beleczek i blaszek kostnych). Docelowo to tkanka kostna drobnowłóknista (blaszkowata) występuje m.in. w kościach długich. Warstwy zbita i gąbczasta pod względem grubości układają się w kości nierównomiernie, aczkolwiek z zachowaniem płynności przejścia z miejsc grubszych w cieńsze. Substancja zbita jest najgrubsza w obrębie trzonu i jej grubość maleje w  kierunku nasad, gdzie staje się najcieńsza. W skład tkanki kostnej wchodzą: komórki (osteoblasty - komórki kościotwórcze, osteocyty - dojrzałe komórki kostne powstające z osteoblastów w wyniku ich mineralizacji i osteoklasty - komórki kościogubne) oraz istota międzykomórkowa składająca się z części organicznej (osteoidu) i części nieorganicznej (soli mineralnych). Ostateczny skład chemiczny tkanki kostnej uzależniony jest od wielu czynników m.in. wieku zwierzęcia, sposobu odżywiania, utrzymania itd. W tkance kostnej grubowłóknistej (splotowatej) jest stosunkowo więcej osteocytów i osteoidu w porównaniu z substancją nieorganiczną. Dlatego też kości młodych zwierząt są mniej zmineralizowane i zawierają więcej wody. Tkanka kostna dorosłego psa zwiera w przybliżeniu 30% związków organicznych (20% białka i 10% tłuszczu), ok. 50-60% związków mineralnych i ok. 10-20% wody. Składnik organiczny z punktu morfologicznego stanowią komórki (ok. 5% masy tkanki kostnej) oraz substancja międzykomórkowa (ok. 25% masy tkanki kostnej). 99% substancji masy międzykomórkowej stanowi kolagen, a 1% stanowi istota podstawowa, w skład której wchodzą glikozaminoglikany (mukopolisacharydy), białka, lipidy i peptydy. Składniki mineralne kości tworzą przede wszystkim: fosforan wapnia (ok. 85%), węglan wapnia (ok. 13%) i fosforan magnezu (ok. 2%) oraz w mniejszych ilościach: chlorek i fluorek wapnia oraz sód i potas. Kość zawiera również niewielkie ilości cynku, miedzi i manganu. Wapń stanowi 38% masy kostnej, fosfor 19%, a magnez 0,7%.  Fosforan wapnia występuje w kościach głównie w postaci hydroksyapatytu.

Zewnętrzna powierzchnia kości jest pokryta włóknistą błoną - okostną, a wewnętrzna powierzchnia (od strony jamy szpikowej z wyjątkiem powierzchni stawowych) - śródkostną. Okostna zawiera naczynia krwionośne, nerwy i komórki kościotwórcze, które w przypadku złamania przyczyniają się do regeneracji kości, wytwarzając kostninę. Naczynia odżywiające kość przenikają od okostnej przez kanały wnikające do kanałów osteonów (podstawowy składnik strukturalny i czynnościowy tkanki kostnej zbitej). Zaś naczynia przeznaczone do odżywiania szpiku kostnego wnikają do jamy szpikowej przez kanał odżywczy. Nerwy wnikają do kości wraz z naczyniami. Trzon kości długiej jest dość sztywną strukturą przypominającą wyglądem rurę, którą tworzy istota zbita. W swym wnętrzu trzon mieści obszerną jamę szpikową wypełnioną szpikiem kostnym. Szpik kostny jest silnie ukrwioną, miękką tkanką o gąbczastej strukturze. Podstawową jednostką budulcową szpiku kostnego jest tkanka siateczkowata pochodzenia mezenchymalnego (rodzaj tkanki łącznej) oraz naczynia włosowate charakteryzujące się cienkimi ściankami i zatokowymi poszerzeniami. Elementy siateczki tworzą specyficzną sieć, w której oczkach zawieszają się komórki występujące w szpiku. W czasie rozwoju płodowego wszystkie kości zawierają szpik kostny czerwony, który staje się dominującym źródłem ciałek krwi u płodu pod koniec ciąży. W skład szpiku czerwonego wchodzą naczynia krwionośne oraz komórki macierzyste zrębu i komórki krwiotwórcze zrębu. Komórki macierzyste zrębu tworzą zespół prekursorów dla komórek tłuszczowych, fibroblastów, osteoblastów, komórek śródbłonka. Natomiast część krwiotwórcza zrębu tworzy krwinki czerwone, prekursorzy limfocytów, monocyty, makrofagi, granulocyty i płytki krwi. Tuż po porodzie i w pierwszych tygodniach życia ten rodzaj szpiku nadal jest obecny we wszystkich kościach, ma wysycone czerwone zabarwienie i intensywnie wytwarza ww. komórki oraz elementy morfotyczne krwi. Fizjologicznie u młodych psów w szpiku przeważają komórki krwi (ok. 75 %). W trakcie rozwoju zwierzęcia szpik zmienia barwę na jasnoróżową. Z biegiem czasu czerwony szpik przekształca się w szpik żółty, który powstaje w wyniku systematycznego odkładania się w nim tłuszczu. U zwierząt dorosłych ilość komórek tłuszczowych i komórek krwi zawartych w szpiku jest mniej więcej równa, a u zwierząt starszych dominują komórki tłuszczowe (ok. 75%). Szpik żółty jest hematologicznie nieczynny tzn. nie wytwarza komórek krwi. Jednak u zwierząt dorosłych w sytuacjach nagłej potrzeby szpik żółty może ulec przekształceniu w szpik czerwony. W zasadzie u zwierząt dorosłych szpik czerwony znajduje się jedynie w nasadach kości długich oraz w niektórych kościach płaskich i krótkich.

 

Końce bliższy i dalszy trzonu (nasady) przedłużają się w odcinki przynasadowe. Zarówno powierzchniowe (korowe) warstwy nasady, jak i przynasady tworzy istota zbita, a ich wnętrze zbudowane jest z substancji gąbczastej. Powierzchnia stawowa nasad pokryta jest warstwą chrząstki szklistej, noszącej nazwę chrząstki stawowej.

 

 

Wzrost kości długich

U młodych zwierząt będących w okresie wzrostu w kościach długich istnieją dwa wyspecjalizowane obszary chrząstki wzrostowej odpowiedzialnej za wzrost kości. Punkt kostnienia nasady dzieli chrząstkę odcinków końcowych kości długich na dwie części: na płytkę chrzęstną - chrząstkę stawową, skierowaną ku sąsiednim kościom i pokrywającą tzw. powierzchnię stawową kości, oraz na płytkę chrzęstną - chrząstkę nasadową, oddzielającą w kości rosnącej nasadę od przynasady. W wyniku różnych procesów kościotwórczych zachodzących w chrząstce nasadowej, odkładanie nowej kości ma miejsce od strony przynasady i kość rośnie na długość. Natomiast drugi obszar dotyczy chrząstki stawowej pokrywającej powierzchnie stawowe kości długich, która u młodych zwierząt służy, nie tylko do zapewnienia swobodnego i bezbolesnego ruchu w stawie, ale także jej najgłębsza warstwa stanowi strefę wzrostu kości. W tym miejscu również zachodzą procesy kościotwórcze, podczas których od środka odkładana jest nowa warstwa kości prowadząca do wzrostu nasad oraz modelowania końców kości długich. U rosnących zwierząt chrząstka stawowa pokrywająca powierzchnie stawowe składa się z dwóch warstw chrząstki szklistej, które różnią się od siebie zarówno pod względem morfologicznym, jak i fizycznym. Bardzo często określane są jako kompleks stawowo-nasadowy. Warstwa stawowa rozciąga się od linii bazofilnej poprzez chrząstkę do powierzchni stawowej.

 

Wzrost kości wiąże się z osyfikacją śródchrzęstną, czyli kostnieniem pośrednim na podłożu tkanki chrzęstnej. Ten typ kostnienia zachodzi zarówno w chrząstce kompleksu stawowo-nasadowego jak i w płytce nasadowej. Niewątpliwą zaletą tego sposobu kształtowania kości jest to, iż w sposób ciągły i harmonijny dochodzi do wzrostu oraz wydłużania kości, poprzez równomierny przyrost chrząstki, a następnie zastępowania jej tkanką kostną, z zachowaniem wszystkich właściwości mechanicznych kości, przez co jest ona w stanie spełniać swoje funkcje podporowe, mimo licznych i dynamicznych zmian zachodzących w jej przebudowie.

 

Obie chrząstki zbudowane są z tkanki chrzęstnej szklistej, która składa się z chondrocytów osadzonych na podłożu składającym się z chondromukoidu i kolagenu. Chondrocyty odpowiedzialne są za syntezę substancji pozakomórkowej zwanej macierzą chrzęstną. Skład i budowa macierzy chrzęstnej decydują o właściwościach biologicznych i mechanicznych tkanki chrzęstnej. W płytce nasadowej można wyróżnić klika warstw różnicujących się chondrocytów, gdzie zachodzą skomplikowane procesy prowadzące do formowania tkanki kostnej i przyrostu kości na długość. Kości długie rosną na długość dzięki stałym podziałom komórek chrząstki w tej części płytki nasadowej, która jest skierowana ku nasadzie. Natomiast w części płytki nasadowej skierowanej ku trzonowi kości następuje niszczenie chrząstki i odkładanie kości. W ten sposób płytka nasadowa przesuwa się, nie zmieniając swojej grubości, a jej przemieszczanie wyznacza tempo wzrostu kości na długość.

 

W podobny sposób rośnie nasada kości. W najgłębszej warstwie chrząstki stawowej stykającej się z właściwą chrząstką stawową namnażają się chondrocyty, które następnie przemieszczają się szeregami w kierunku środka nasady kości. W warstwie przylegającej do nasady powstaje płytka przygotowawczego wapnienia, na której podłożu zachodzą procesy kostnienia. Dzięki temu jednocześnie z wydłużaniem się trzonów powiększają się i wydłużają również nasady.

 

Histologicznie można wyróżnić w chrząstce cztery warstwy. Warstwa spoczynkowa zawiera małe i niezróżnicowane komórki będące prekursorami komórek licznie dzielących się w kolejnej strefie proliferacyjnej. W chrząstce nasadowej chondrocyty układając się jeden za drugim tworzą w tej strefie łatwo rozróżnialne kolumny, natomiast w warstwie wzrostowej chrząstki stawowej organizacja kolumnowa jest mniej oczywista, ponieważ komórki tworzą coś na kształt większych skupisk. Ostatecznie w strefie przerostowej (hipertroficznej) procesy mitotyczne ulegają zahamowaniu, a najstarsze chondrocyty ulegają przerostowi (hipertrofii). W przegrodach międzykomórkowych odkładają się sole wapnia, co przygotowuje macierz chrząstki do wapnienia. Powstaje strefa zwapnienia, w której chrząstka ulega zwapnieniu, a chondrocyty degenerują i ulegają apoptozie (zaprogramowanemu biologicznie obumarciu). Zwapniała chrząstka tworzy specyficzne rusztowanie pod przyszłą tkankę kostną. Na tym etapie następuje penetracja naczyń kapilarnych i wnikanie osteoblastów do strefy mineralizacji chrząstki (w płytce nasadowej od strony przynasady, zaś w strefie wzrostowej chrząstki stawowej z naczyń warstwy podchrzęstnej odchodzą kapilary, które drogą kanałów chrzęstnych penetrują do warstwy zwapniałej chrząstki). Osteoblasty osadzają się na pozostałej części zwapniałych przegród międzykomórkowych chrząstek i rozpoczynają wydzielanie substancji kostnej. W ten sposób powstają pierwsze beleczki kostne zawierające resztki istoty międzykomórkowej chrząstki. Beleczki kostne powiększają się i zlewają, co prowadzi do wytworzenia tkanki kostnej grubowłóknistej, czyli splotowatej, która jest pierwszym pokoleniem wytworzonej tkanki kostnej i swoją budową znacznie różni się od późniejszych. Kość splotowata posiada dużą ilość osteocytów o bezładnym układzie oraz dużą ilość osteoidu w porównaniu do substancji nieorganicznych. Cechą najbardziej charakteryzującą tą tkankę kostną są włókna kolagenowe ułożone w grube pęczki o nieregularnym przebiegu. Ostatecznie kość ta niszczona jest przez osteoklasty i podlega resorpcji, a na jej miejsce osteoblasty wytwarzają blaszki kości drobnowłóknistej tworząc następne pokolenie kostne. Tak powstaje tkanka kostna gąbczasta zbudowana z blaszek kostnych, które w tym przypadku układają się luźno w nieregularnie ułożone beleczki kostne, pomiędzy którymi znajduje się szpik kostny. Całość tworzy strukturę podobną do gąbki - stąd nazwa tej tkanki kostnej.

 

 

W momencie zakończenia procesu wzrastania kości na długość chrząstka nasadowa ulega przekształceniu w kość. Po zaniku chrząstki nasadowej pozostaje ślad w postaci podwójnej blaszki kostnej zwanej kresą albo linią nasadową. U psów najintensywniejszy wzrost kości odbywa się w ciągu pierwszych 10-ciu miesięcy życia. W ciągu następnych 2-3 miesięcy wzrost kości na długość zostaje znacznie zahamowany i ostatecznie chrząstka nasadowa zanika około 13-go miesiąca życia zwierzęcia.

 

Oprócz wzrostu na długość, kości oczywiście rosną również wszerz. Za proces ten odpowiadają komórki kościotwórcze (osteoblasty) znajdujące się na przylegającej do kości warstwie okostnej i komórki kościogubne (osteoklasty) zlokalizowane na przylegającej do kości warstwie śródkostnej. Wzrost kości odbywający się na grubość następuje poprzez odkładanie się kolejnych warstw kości od okostnej oraz poprzez przebudowę wewnętrznej struktury kostnej.

 

 

Aby kość mogła wzrastać na długość i grubość, muszą zachodzić jednocześnie procesy tworzenia i resorpcji (wchłaniania składników mineralnych) kości. Organizm rośnie i rozwija się. O tym jak intensywne są to procesy w okresie szczenięco-młodzieżowym może chociażby świadczyć fakt, iż szczenię czarnego teriera rosyjskiego rodzi się ze średnią wagą urodzeniową oscylującą w granicach 450-550 gram, a maluch bez problemu mieści się w dłoni dorosłego człowieka. Zaledwie po 8 tygodniach życia szczenię osiąga wagę w granicach 7-10 kilogramów, a wciągu następnych 8 miesięcy życia, w zależności od płci, zwiększy ją jeszcze 4-6 krotnie. Oprócz nabierania masy szczenię będzie również rosło, przybierając po kilka centymetrów miesięcznie, co ostatecznie u rocznego młodzika powinno przełożyć się na wzrost zgodny ze standardem rasy tj. suki 66-74 cm, zaś psy 70-78 centymetrów. Naturalnie  całkowity wzrost, jak również ostateczne zakończenie rozwoju kośćca jest uwarunkowane genetycznie, ale duży udział w prawidłowości wzrostu i rozwoju odgrywa również szeroko rozumiane środowisko. Przy sprzyjających warunkach rozwojowych okres wzrostu kości na długość zostanie zakończony, ale warto wspomnieć, że wbrew pozorom kość pozostanie bardzo aktywną tkanką i do końca życia zwierzęcia w kościach będzie zachodził proces zastępowania zużytej - słabszej tkanki kostnej, kością nową - bardziej odporną na obciążenia mechaniczne. W okresie szczenięcym i młodzieżowym dominuje proces budowy nad resorpcją (utratą) kości, tak że kilkuletnie zwierzę osiąga tzw. szczytową masę kostną. Jest ona genetycznie uwarunkowana. W okresie późniejszym tj. po wejściu w wiek seniora, w przebudowie kości zaczyna przeważać resorpcja nad syntezą, a kości stają się bardziej kruche. Proces przebudowy kości nazywany jest modelowaniem kości. Modelowanie kości usuwa drobne jej uszkodzenia oraz dostosowuje jej budowę do zmieniających się obciążeń działających na kość. Jest ono wynikiem harmonijnego współdziałania prekursorów osteoklastów z osteoblastami, w wyniku czego dochodzi do niszczenia, a następnie odbudowy kości w nowym kształcie. Współdziałanie osteoklastów i osteoblastów odbywa się za pośrednictwem ich błonowych glikoprotein.

 

Czynniki warunkujące prawidłowy rozwój i wzrost kości

Jeśli wszystko przebiegnie bez najmniejszych zakłóceń, to kości długie kończyn psa ukształtują się prawidłowo. Aby jednak proces ten mógł przebiec bezproblemowo ważne jest spełnienie licznych warunków dyktowanych przez środowisko życia zewnętrznego, jak i wewnętrznego. Wbrew pozorom pierwsze wytyczne w tym kierunku pojawiają się już w momencie zapłodnienia i rozwoju oraz przebiegu ciąży, stanu zdrowotnego i kondycji samej matki, jak i nie trudno się domyślić - ojca szczeniąt również.

 

W życiu płodowym szczenięcia kluczowe znaczenie odgrywa prowadzenie oraz żywienie suki. Powszechnie wiadomo, że nieprawidłowe żywienie matki, niektóre choroby matki oraz zatrucia przebyte w trakcie ciąży mogą wpływać ujemnie na rozwój płodów. Po urodzeniu dochodzi jeszcze jeden ważny element całej układanki, a mianowicie szeroko rozumiane środowisko, które odgrywa istotną rolę m.in. w kształtowaniu aparatu ruchu młodego organizmu.

Na wzrost i rozwój kości mają wpływ różne czynniki. Najkrócej rzecz ujmując są to:

  • genetyka:

    • predyspozycje genetyczne odziedziczone po przodkach;

    • spontaniczne mutacje powstałe w życiu płodowym;

    • wady wrodzone;

    • choroby wrodzone;

  • środowisko:

    • żywienie;

    • higiena utrzymania;

    • klimat;

    • nasłonecznienie;

    • naświetlenie;

    • ruch szczenięcia;

    • pielęgnacja;

    • zaburzenia hormonalne;

    • choroby nabyte;

    • urazy mechaniczne.

Czynnikami bezpośrednio regulującymi wzrost i rozwój kośćca są hormony. Czynniki środowiska zewnętrznego, jak i wewnętrznego oddziałując na podwzgórze stymulują lub hamują sekrecję hormonu uwalniającego hormon wzrostu, który reguluje wydzielanie somatotropiny przez przedni płat przysadki. Hormon ten stymuluje wytwarzanie przez wątrobę innego hormonu - somatomedyny, działającego na poziomie tkankowym. Somatomedyna przyspiesza procesy wzrostu pobudzając syntezę proteoglikanów, DNA i RNA w chrząstkach, syntezę białka, DNA i RNA w mięśniach oraz zwiększa wykorzystanie glukozy. Głodzenie lub niedożywienie skutecznie obniża działalność somatomedyny. Brak lub niedobór wydzielania hormonu wzrostu u szczeniąt prowadzi do karłowatości przysadkowej. Rozpatrując wzrost organizmu należy zwrócić uwagę, także na hormony tarczycy, które zwiększając zużycie tlenu i wzmacniając przemiany białkowe, węglowodanowe, mineralne oraz tłuszczowe w ustroju przyczyniają się do prawidłowego jego wzrostu i rozwoju. Warto wiedzieć, iż nadczynność tarczycy skutecznie przyspiesza rozwój kośćca z przedwczesnym zanikaniem chrząstek wzrostowych. Z innych hormonów, które warunkują prawidłowy wzrost i rozwój należy wymienić hormony sterydowe. Testosteron wydzielany w małych ilościach stymuluje wzrost, zwiększając zarówno procesy kostnienia w chrząstkach wzrostowych, jak i działanie somatotropiny. Jednak już jego nadmiar hamuje wpływ somatotropiny i przyspiesza zanikanie chrząstek wzrostowych. Estrogeny wpływają na wiele cech i funkcji organizmu, szczególnie suk, ale organizm samca również ich potrzebuje. Hormony te biorą udział w regulacji gospodarki wapniowej - zwiększają odkładanie wapnia w kościach oraz stymulują wzrost kości i chrząstek. Jednak już ich nadmiar wpływa hamująco na wzrost kośćca i przyspiesza zanikanie chrząstek wzrostowych. Hormony produkowane pod wpływem ACTH w warstwach pasmowatej i siatkowatej kory nadnerczy - glikokortykoidy - regulują przemiany białek, węglowodanów i tłuszczów. Nieprawidłowe wydzielanie glikokortykoidów powoduje opóźnianie wzrostu i rozwoju kośćca, poprzez zmniejszenie oddziaływania somatotropiny na chrząstkę wzrostową, co prowadzi do karłowatości.

 

Nie mniejszą rolę w procesie rozwojowym odgrywa również zachowanie wewnętrznej równowagi wapniowo-fosforanowej w organizmie, bowiem przebieg przemian mineralnych w kości uzależniony jest właśnie od gospodarki wapniowo-fosforanowej. Z kolei gospodarka ta zależy z jednej strony od podaży wapnia i fosforu w odpowiedniej dawce i wzajemnym stosunku ilościowym oraz od prawidłowego wchłaniania tych pierwiastków w przewodzie pokarmowym, z drugiej od wydalania tych pierwiastków z kałem i moczem oraz od potrzeb związanych ze wzrostem i rozwojem organizmu. Równowagę tego pierwiastkowego duetu dodatkowo uzupełniają, niektóre hormony i witamina D₃. Kościec zawiera 99% wapnia i 90% fosforu ustrojowego. Pierwiastki te występują w kośćcu w układzie 2:1. Organizm wchłania większą część wapnia w jelitach, skąd dostaje się on do surowicy krwi, płynu tkankowego i komórek. Nie wchłonięty z przewodu pokarmowego wapń wraz z wapniem endogennym wydalany jest z kałem lub przez nerki. W nerce wapń jest filtrowany przez kłębuszki, po czym następuje jego resorpcja zwrotna w kanalikach nerkowych. W następstwie tego w prawidłowych warunkach zaledwie tylko niewielka jego ilość jest wydalana wraz z moczem. Pula wapnia wewnątrzustrojowego zawartego w surowicy krwi, płynie pozakomórkowym i komórkach pozostaje w równowadze z szybko wymienianym wapniem z uwodnionej, zjonizowanej otoczki kryształów apatytu. Ustrojowa homeostaza wapnia jest utrzymywana za pośrednictwem układu regulacji hormonalnej, w której główną rolę odgrywa parathormon i kalcytonina. Oprócz tych hormonów swój udział w regulacji homeostazy wapnia mają również hormony wzrostu, tarczycy, płciowe, glikokortykoidy i witaminy. Szczególnie istotne znaczenie ma aktywna postać witaminy D (hormon 1,25(OH)2D), który jest głównym stymulatorem wchłaniania wapnia w jelitach. 80% fosforu ustrojowego znajduje się w kościach, a pozostałe 20% w innych narządach, tkankach i we krwi. fosfor wchłania się w jelicie cienkim, a warunkiem prawidłowej jego resorpcji jest zrównoważony stosunek wapnia do fosforu w pożywieniu. Zarówno nadmiar, jak i niedobór wapnia upośledza wchłanianie fosforu.

 

Jak widać z powyższych informacji poszczególne elementy tej skomplikowanej układanki zależą wzajemnie od siebie. Brak lub nadmiar któregokolwiek z ww. elementów pociągnie za sobą kaskadę różnorakich nieprawidłowości, które odbiją się nie tylko na samym funkcjonowaniu organizmu, ale z pewnością przyczynią się do powstawania różnych schorzeń i chorób, które nie ominą również układu ruchu psa.

 

Naturalnie kolejnymi niezbędnymi warunkami do prawidłowego wzrostu kości jest dobre krążenie krwi w okolicy chrząstek nasadowych, prawidłowe unerwienie i czynność kończyny. Obciążenia małe i umiarkowane pobudzają wzrastanie tkanek (kości chrząstki stawowej), a nadmierne działają szkodliwie (złamania zmęczeniowe, zwyrodnienie stawu). Jeśli długotrwały nacisk działa na rosnącą kość w jej osi długiej i przekracza jej indywidualny stopień tolerancji, to dojdzie do zahamowania rośnięcia kości na długość. Po raz pierwszy zjawisko to opisał Delpech. Przeprowadzono doświadczenia na zwierzętach, które wykazały, że stopień zahamowania rośnięcia kości jest proporcjonalny do:

  • fizjologicznej szybkości jej wzrastania;

  • wieku;

  • wielkości sił nacisku;

  • czasu trwania przeciążenia.

Im organizm młodszy, tym mniejszymi siłami zahamować można wzrastanie jego kości. W momencie gdy ustanie działanie nadmiernego obciążenia kości, wzrastanie może postępować normalnie lub w sposób wzmożony, pod warunkiem, że wskutek długotrwałego przeciążenia nie doszło do zaniku chrząstki nasadowej. Nadmierny, ale niesymetryczny ucisk chrząstki nasadowej powoduje nierównomierne zahamowanie rośnięcia, większe po stronie silniejszego ucisku. Mechanizm ten prowadzi do wygięcia osi kończyny. Kierunek zagięcia kątowego osi kończyny jest pochodną kierunku działania siły, a stopień jej zagięcia jest wynikiem wartości siły i czasu jej działania.

 

W przypadku zniszczenia chrząstki nasadowej następuje zahamowanie wzrostu kości na długość. Jeśli zniszczeniu uległy wszystkie strefy chrząstki nasadowej na dość znacznej powierzchni, to powstaje most kostny, łączący nasadę z przynasadą. Jeśli blok ten wytworzy się pośrodku chrząstki nasadowej, zahamowaniu rośnięcia towarzyszyć będzie skrzywienie kości. Gdy mamy do czynienia ze zrostem kostnym części mimośrodkowych nasady i przynasady, powstają zagięcia długiej osi kości (koślawość, szpotawość, przodo- lub tyłozgięcie). Również złamanie kości długich u szczeniąt może doprowadzić do zahamowania czynności chrząstki nasadowej. Przy zahamowaniu czynności chrząstki nasadowej spowodowanym urazem, zapaleniem ropnym kości i stawu itp. zazwyczaj dochodzi do skrócenia kończyny w stopniu wynikającym z udziału chrząstki nasadowej w tworzeniu danej kości.

 

Chcąc podsumować powyższe informacje możemy napisać, że szansa na pomyślny odchów szczenięcia znacznie wzrośnie, jeśli zapewnimy zwierzęciu odpowiednie środowisko bytowania, właściwą ilość i jakość substancji odżywczych koniecznych dla rozwoju i wzrostu, zadbamy o ułożenie odpowiedniego planu dnia uwzględniającego pory karmienia, odpoczynku, zabaw i spacerów, tak by młody organizm miał szansę prawidłowo rozwijać się zarówno pod względem emocjonalnym, psychicznym, jak i fizycznym.

 

Chrząstka stawowa

stanowi rodzaj tkanki łącznej podporowej o dość skomplikowanej strukturze, która ma za zadanie zapewnić swobodny, niebolesny i precyzyjny ruch w stawie, często bardzo lub wielokrotnie obciążanym. Dlatego też w formie cienkiej warstwy (średnio 0.5-2 mm, choć w miejscach szczególnie narażonych na tarcie i duże obciążenia jej grubość może dochodzić do 6 mm), pokrywa stawowe zakończenia kości, zapobiegając ich degradacji w wyniku pracy aparatu ruchu. Aby temu podołać budowa chrząstki nadaje jej specyficznej twardości z zachowaniem odpowiedniej gęstości i sprężystości. Dzięki temu z łatwością odkształca się ona pod wpływem sił przenoszonych w czasie przemieszczania się ciała, w znacznej mierze znosząc duże przeciążenia działające na staw. Możemy zatem napisać, że prawidłowo ukształtowana chrząstka stawowa pełni rolę swoistego amortyzatora. Dla uściślenia powinniśmy dodać, że powierzchnie stawowe kości pokrywa chrząstka szklista (cartilago hyalina), gdzie z łaciny słowo "hyalinus" oznacza coś szklistego, przeźroczystego. Nie trudno się zatem domyślić, że chrząstka ta cechuje się charakterystycznymi właściwościami tzn. jest jasna, przeźroczysta, połyskliwa i swym wyglądem przypomina szklaną powierzchnię. Ale przyrównanie właściwości chrząstki szklistej do szkła nie powinno nikogo zwieść, ponieważ oprócz charakterystycznej dla chrząstki i szkła przeźroczystości, sama powierzchnia stawowa (w przeciwieństwie do tafli szkła) jest tylko pozornie gładka, a w rzeczywistości ma bardzo złożoną strukturę, na którą składają się liczne pofałdowania i drobniejsze zagłębienia. Dzięki takiej budowie powierzchnia chrząstki stawowej może osiągać bardzo niski współczynnik tarcia, który dodatkowo jeszcze jest minimalizowany specyficznymi właściwościami płynu maziowego, który od strony wnętrza stawu pokrywa powierzchnie stawowe.

 

Tkanka chrzęstna składa się z komórek chrzęstnych - chondrocytów (ok 1-2%) oraz z macierzy pozakomórkowej (ok. 98-99%), produkowanej przez te komórki, które w całokształcie odpowiedzialne są za syntezę, katabolizm i homeostazę chrząstki. W zasadzie, to właśnie kompozycja i budowa macierzy chrzęstnej decyduje o właściwościach mechanicznych oraz biologicznych chrząstki stawowej. W skład macierzy chrząstki wchodzi przede wszystkim woda (60-80%), agregan (ok. 10%) oraz pozostałą część stanowi mieszanka białek kolagenowych (głównie zbudowanych z kolagenu typu II, IX, X i XI) tworzących włókna kolagenowe i innych składników (np. chondronektyny, fibronektyny, tenascyny-C, enzymów i ich inhibitorów oraz cytokiny np. TGFβ - transformujący czynnik wzrostu β stymulujący różnicowanie się chrząstki).

 

W macierzy chrząstki cienkie włókna kolagenowe tworzą misternie utkaną sieć, która układa się w rusztowanie nadające chrząstce kształt, spoistość i trwałość mechaniczną. Przestrzenie pomiędzy włóknami wypełnione są kompleksami wielkocząsteczkowych białek i glikozoaminoglikanów (GAG) zwanych proteoglikanami. Najważniejszym proteoglikanem chrząstki jest agrekan składający się z licznych łańcuchów siarczanu chondroityny (A i C) oraz nieco mniejszej ilości łańcuchów siarczanu keratanu. Swoją nazwę agrekan zawdzięcza zdolności do agregacji z kwasem hialuronowym, który mimo iż też należy do glikozaminoglikanów i występuje macierzy, to nie jest w stanie tworzyć kowalencyjnego wiązania z białkami i z tego powodu, nie wchodzi w skład typowego proteoglikanu, a tworzy coś na wzór osi dla innych proteoglikanów. Warto wspomnieć, że w biosyntezie glikozaminoglikanów (kwasu hialuronowego, siarczanu chondroityny i siarczanu keratanu) uczestniczy aminocukier - glukozamina. Proteoglikany i ich agregaty posiadają niebywałą zdolność wiązania ogromnych ilości wody, co sprawia, że chrząstka posiada odpowiednią odporność na odkształcenia powstające w wyniku działania na nią różnych sił fizycznych. W tej skomplikowanej sieci zanurzone są niczym orzechy w cieście pojedyncze lub zebrane w grupy izogeniczne (2-5 sztuk otoczonych wspólną torebką), okrągłe lub owalne chondrocyty umiejscowione w jamkach chrzęstnych. Jak już wspomnieliśmy wyżej, chondrocyty odpowiadają za produkowanie macierzy, a ich liczba i aktywność, najwyższa w trakcie tworzenia chrząstki, z wiekiem maleje. W porównaniu z kośćmi substancja międzykomórkowa chrząstki jest słabiej zmineralizowana, nie zawiera zakończeń nerwowych, naczyń limfatycznych, ani naczyń krwionośnych, wskutek czego odżywianie chrząstki szklistej możliwe jest za pomocą dyfuzji, od strony stawu, przez płyn maziowy. Natomiast od strony kości, z naczyń warstwy podchrzęstnej odchodzą kapilary, które penetrują do warstwy zwapniałej chrząstki, a nawet przechodzą przez nią. W ten sposób kilka procent powierzchni chrząstki ma kontakt z układem naczyniowym.

 

Do przebiegu prawidłowych procesów odżywczych chrząstki niezbędny jest ruch, zmiany ciśnienia i nacisku na powierzchnię stawową. Płyn odżywiający jest wtedy wciskany w nią i wyciskany, podobnie jak woda w gąbce. Unieruchomienie lub zmniejszone obciążenie stawu pogarszają odżywienie chrząstki. Nie jest też korzystny stały lub nadmierny ucisk, który prowadzi do deformacji warstwy chrząstki i jej zaniku.

 

Chrząstka stawowa zwierząt dorosłych podzielona jest na cztery odrębne strefy. Jej najbardziej zewnętrzną część, znajdującą się w bezpośrednim sąsiedztwie jamy stawu, stanowi cieniutka (ok 10% z całej szerokości), ale za to bardzo wytrzymała na siły zgniotu i nacisku warstwa powierzchniowa (stawowa), która zawiera małe, spłaszczone lub owalne, fibroblastopodobne komórki i liczne włókna kolagenowe ułożone równolegle do powierzchni stawowej. W zewnętrznej części tej warstwy nie znajdziemy komórek macierzy, za to jest ona bogata w kolagen i zawiera dużą ilość kwasu hialuronowego, a stosunkowo mało pozostałych glikozaminoglikanów. Kolejna warstwa nosi nazwę pośredniej (przejściowej) i jest znacznie szersza od poprzedniczki (ok. 50% z całej szerokości). Warstwa ta zawiera sferyczne komórki, których rozmieszczenie, pomiędzy skośnie ułożonymi włóknami kolagenowymi, jest nieregularne. Najgłębiej położona jest warstwa promienista (głęboka), która ma najwyższą koncentrację proteoglikanów i najmniejszą zawartość wody. Jak sama nazwa wskazuje włókna kolagenowe w tej warstwie przebiegają prostopadle lub promieniście do powierzchni stawowej, zaś uszeregowane duże i okrągłe chondrocyty ułożone są prostopadle do powierzchni stawowej. W badaniu mikroskopowym (barwionym) można zaobserwować także linię bazofilną, tzw. granicę falistą, która wyraźnie odgranicza tkankę chrzęstną uwapnioną od nieuwapnionej. Bezpośrednio z warstwą podchrzęstną kości styka się ostatnia warstwa chrząstki nosząca nazwę - zwapniałej. W tej warstwie występuje największa różnorodność chondrocytów pod względem ich budowy, wielkości i rozmieszczenia. Obecne są tu zarówno komórki małe, jak i duże, a część z nich jest zdegenerowana lub nekrotyczna. Włókna kolagenowe mają przypadkowe ukierunkowanie i są impregnowane solami wapnia. Tak uwapniona chrząstka trwale splata się z pofałdowaną powierzchnią kości podchrzęstnej, w której to włókna kolagenowe chrząstki stawowej biorą początek. Łącznie zwapniała chrząstka i podchrzęstna warstwa kości określane są mianem płytki podchrzęstnej. Grubość tej właśnie warstwy najlepiej ukazuje wielkość nacisku na chrząstkę. W obszarach gdzie ta warstwa jest najgrubsza występuje zazwyczaj największe odkształcenie tkanki chrzęstnej.

 

Prawidłowo ukształtowana i odpowiedniej grubości chrząstka stawowa amortyzuje wstrząsy w stawie oraz sprzyja równomiernemu rozłożeniu nacisku na całą powierzchnię stawową. Wydawałoby się, że jest idealna, gdyby nie fakt, że brak ochrzęstnej na powierzchniach stawowych, a także unaczynienia i unerwienia sprawia, że gdy ulegnie uszkodzeniu ma bardzo ograniczone zdolności regeneracji.

 

Stawy

Aby kości mogły ze sobą "współpracować" niezbędne są oczywiście stawy - czyli ruchome połączenia między kośćmi. W organizmie psa występuje wiele rodzajów stawów, a każdy z nich ma przydzielone odpowiednie zadania biologiczne, stąd też posiadają one odmienną budowę i ruchomość.

 

W łańcuchu kostno-stawowym kończyny miedniczej wyróżniamy następujące połączenia:

  • staw krzyżowo-biodrowy;

  • spojenie miedniczne;

  • więzadło krzyżowo-guzowe;

  • błonę zasłonową;

  • staw biodrowy;

  • staw kolanowy;

  • połączenia kości podudzia;

  • stawy stopy.

Ponieważ z racji omawianego problemu najbardziej interesuje nas staw biodrowy, to skupimy się na szerszym omówieniu tego stawu.

 

Staw biodrowy (łac. articulatio coxae)

jest jednym z największych stawów organizmu u psa, zaliczanych do stawów wieloosiowych o kulistym charakterze. Staw biodrowy łączy dwie kości - kość udową (udo) i miednicę. Staw biodrowy pomaga zachować równowagę i przenosi ciężar ciała z tułowia na kończyny tylne, ale przede wszystkim umożliwia kończynom tylnym ruch.

 

Kość miedniczna jest kością parzystą, która powstała ze zrośnięcia trzech kości: biodrowej, kulszowej i łonowej. Kości miedniczne łączą się ze sobą w części doczaszkowej za pomocą spojenia łonowego, a w części doogonowej łączą się z kością krzyżową kręgosłupa. Dwie kości miednicze i kość krzyżowa tworzą miednicę. W obrębie tej kości znajduje się panewka stawowa dla główki kości udowej. Wszystkie kości wchodzące w skład kości miednicznej biorą udział w wytworzeniu panewki. Panewka ma kształt głębokiego kubkowatego dołu. Jest u dołu przerwana przez wcięcie panewki, które prowadzi do dołu panewki znajdującego się w jej dnie. Do brzegu panewki, który stanowi obwodową wargę powierzchni księżycowatej przyczepia się obrąbek panewki, który ponad wcięciem panewki wytwarza więzadło poprzeczne panewki. Obrąbek stawowy jest włóknisto-chrzęstną strukturą, która stanowi przedłużenie panewki stawu biodrowego. Obrąbek stawowy ma za zadanie chronić głowę kości udowej przed uderzeniami o kostny brzeg panewki oraz zabezpiecza pełny ruch w stawie. Dół panewki wypełniony jest tkanką tłuszczową. Powierzchnie stawowe stawu biodrowego tworzą pokryte chrząstką szklistą (z wyjątkiem głęboko wykrojonego dołu panewki i słabiej zaznaczonego dołka głowy): kulista głowa kości udowej i powierzchnia księżycowata panewki stawu biodrowego. Głowa kości udowej jest idealnie dopasowana do panewki. Na jej szczycie umiejscowione jest niewielkie wgłębienie tzw. dołek głowy kości udowej stanowiący miejsce przyczepu więzadła głowy kości udowej. Cały staw otoczony jest mocną, grubą i obszerną torebką stawową, która stanowi ważną cześć stawu. Owa torebka zbudowana jest z warstwy zewnętrznej, zwanej błoną włóknistą, oraz warstwy wewnętrznej - cienkiej, delikatnej błony maziowej. Pomiędzy nimi biegną nerwy, naczynia krwionośne oraz limfatyczne. Błona maziowa jest miękką, dobrze ukrwioną, przesuwalną błoną łącznotkankową, zbudowaną z synoviocytów A i B oraz komórek dendrytycznych, która wydziela lepką, bezbarwną lub jasnożółtą, ciągliwą (długość nitki 3-5 cm) i przeźroczystą maź stawową (płyn stawowy) wypełniającą jamę stawową torebki.

 

 

 

Objętość płynu stawowego oczywiście zależy od konkretnego stawu. U psów średnia wynosi 0.24 ml (0.01-1.0 ml), a pH mieści się w zakresie od 7.0 do 7.8. Doświadczenia wykonane przy udziale psów wykazały, że pH obniża się podczas wysiłku fizycznego i uzyskuje wyższe wartości w trakcie spoczynku. Płyn stawowy stanowi mieszaninę składników osocza przenikających do jamy stawowej przez ściany naczyń krwionośnych błony maziowej i substancji wytwarzanych wewnątrz stawu. Kwas moczowy, glukoza, elektrolity i białka o niskiej masie cząsteczkowej (mniejszej niż 100000 Daltonów), to składniki pochodzenia osoczowego. Normalny poziom białek płynu maziowego wynosi około 2.0-2.5 g/dl. Białka krzepnięcia, nie występują w normalnej mazi stawowej, podczas gdy białka układu plazminy można zidentyfikować w mazi stawowej w różnych ilościach. W zdrowym płynie stawowym liczba leukocytów nie przekracza wartości <3 (*103/l), zaś neutrofili <6-10 (%), a komórek jednojądrzastych 90-100. W płynie stawowym obecne są również składniki komórkowe, choć ich liczba jest niestała i może mieścić się w zakresie 0-3000/mm³. W mazi stawowej można również stwierdzić różnorodne enzymy.

 

Składnikami wytwarzanymi w obrębie stawu są aminocukry (glikozoaminoglukany), które produkowane są przez wewnętrzną stawową błonę śluzową. Konsystencja mazi stawowej jest bezpośrednio zależna od składu substancji odżywczych krwi. Szczególnie aminocukry (kwas hialuronowy, siarczan glukozaminy, siarczan chondroityny), a także lubrycyna i kolagen są istotne dla lepkości mazi stawowej. Gdy brakuje tych składowych, śluz staje się rzadki i zatraca swoje właściwości smarne.

 

Błona maziowa wydziela i resorbuje płyn stawowy, odżywia chrząstkę, ułatwia poślizg powierzchni stawowych, a dzięki bogatemu ukrwieniu żywo reaguje odczynem zapalnym i wysiękowym na szkodliwe czynniki, takie jak: uraz, zakażenie, przeciążenie, niezborny ruch itp. Wszystkie struktury powleczone są mazią stawową, co zapewnia prawidłowe poruszanie się główki kości udowej w panewce i dostarcza wartościowe środki odżywcze dla komórek chrząstki. Prawidłowe stawy mają tak mały współczynnik tarcia, że bez szczególnie dużego obciążenia lub urazu nie może dojść do ich zużycia. Od strony zewnętrznej staw wzmacniają otaczające go ścięgna i więzadła.

 

Stan czynnościowy stawów jest uzależniony od stanu chrząstki stawowej, aparatu więzadłowo-torebkowego i otaczających te okolice mięśni. Kość udową z miednicą łączy złożony układ więzadłowy. Ma on szczególnie ważne znaczenie dla stabilności stawu biodrowego, zabezpieczając go w ten sposób przed ruchami przekraczającymi normalny zakres jego ruchomości. Mięśnie wokół stawu biodrowego spełniają dwie funkcje. Dostarczają siłę do wykonywania ruchów stawu biodrowego we wszystkich kierunkach. A także stabilizują całą kończynę tylną podczas stania, chodzenia oraz innych aktywności.

 

Zakres ruchu w stawie zależy przede wszystkim od kształtu powierzchni stawowych. Istnieje również kilka dodatkowych czynników, które w określony sposób ograniczają ruchy w stawach. Przede wszystkich do tych uwarunkowań należą więzadła i torebka stawowa oraz otaczające staw mięśnie. Tak więc zgodność ruchowa stawów jest jakby wypadkową wszystkich tych wymienionych elementów. Chociaż staw biodrowy jest skonstruowany zgodnie z normalnym schematem obowiązującym dla wszystkich ssaków, to u psa wyróżnia się on większym zasięgiem i wszechstronnością ruchu, co wyróżnia go na tle innych gatunków zwierząt domowych. Zawdzięcza to swojej specyficznej budowie. Dzięki stawowi biodrowemu kończyny tylne mogą wykonać następujące ruchy:

- zginania i prostowania;

- przywodzenia i odwodzenia;

- ruch obrotowy.

Obserwując psa bez trudu zauważymy, że poszczególne odcinki kończyn łączą się ze sobą pod pewnymi kątami, które są nazwane kątami stawowymi. Zginanie stawów prowadzi do zmniejszenia tych kątów, a prostowanie przyczynia się do ich powiększenia - przy czym ruchy odbywają się w jednej osi ruchu. Jeśli przyjrzymy się przemieszczaniu kończyn w stosunku do płaszczyzny strzałkowej środkowej ciała to ruchy te mogą prowadzić do przysuwania kończyn, czyli przywodzenia lub odsuwania ich od tej płaszczyzny, czyli odwodzenia. Obydwa rodzaje ruchów odbywają się w jednej osi obrotu i u psów zakres ten jest niewielki. Jeszcze mniejszy jest zakres ruchów obrotowych. Polegają one na tym, że jedna z kości biorących udział w tworzeniu stawu ma możliwość obrócenia się wokół swojej długiej osi. Praktycznie u psów możliwe jest to tylko w obrębie podramienia.

 

DYSPLAZJA STAWU BIODROWEGO, CO TO WŁAŚCIWIE ZNACZY?

 

Dysplazja stawów biodrowych (łac. dysplasia, ang. hip dysplasia) - jak sama nazwa wskazuje jest chorobą dotyczącą nieprawidłowości zachodzących w stawie biodrowym i prowadzących do jego uszkodzeń oraz deformacji i zwyrodnień. Najczęściej dotyczy przede wszystkim dużych, ciężkich, szybko-rosnących ras, choć wg ostatnich badań rasy średnie i małe też się z nią borykają. Stwierdzono również, że duże i ciężkie rasy statystycznie częściej dają objawy kliniczne choroby, niż rasy mniejsze. Badania nad dysplazją stawów biodrowych wykazały, że jest ona chorobą dziedziczną o charakterze poligenicznym, a liczba genów warunkujących jej powstanie nie jest aktualnie do końca określona. Takie cechy genetycy nazywają ilościowymi. Cechy ilościowe są kontrolowane przez kumulatywne efekty wielu loci genowych, jak również przez wpływ zróżnicowanego środowiska, w jakim żyją poszczególne osobniki. Istnieje także nowo wyróżniona kategoria cech zmieniających się w sposób nieciągły, ale kontrolowanych w sposób ilościowy (ciągły). Kombinacja czynników genetycznych i środowiskowych sprawia, że niektóre osobniki przekraczają próg z jednego stadium genotypowego do drugiego. Nie przejawiają się one w postaci wzajemnie się wykluczających przeciwieństw, lecz przyjmują wartości zawarte w określonym przedziale, wyznaczonym przez wartości skrajne - najwyższa i najniższa. W każdej losowo wybranej grupie osobników można stwierdzić rożne wartości danej cechy ilościowej, których rozkład zbliżony jest najczęściej do normalnego. W przypadku dysplazji wartościami skrajnymi są - z jednej strony - doskonały stan stawów biodrowych - z drugiej zaś - ciężka ich deformacja i na ogół, w losowo dobranej grupie osobników, stwierdzić można różne stadia pośrednie, pomiędzy ciężką dysplazją, a jej brakiem.

ZDROWE STAWY

STAWY Z POWAŻNYMI ZMIANAMI DYSPLASTYCZNYMI

 

Co to oznacza w praktyce?

Problematyka dziedziczenia tego schorzenia jest o tyle skomplikowana, że dotychczas znana jedyna metoda prześwietlania i dopuszczania do hodowli psów wolnych od dysplazji nie gwarantuje, że z takiego skojarzenia na świat przyjdzie 100% zdrowego potomstwa. Może się również tak zdarzyć, że po rodzicach obciążonych tą chorobą urodzą się szczenięta wolne od tego schorzenia. W zasadzie pomimo wielu nadal krążących wątpliwości naukowcy są jedynie zgodni, co do tego, że po obydwojgu rodzicach wolnych od dysplazji, istnieje większa szansa uzyskania wyższego procentu zwierząt również wolnych od tej choroby, niż w przypadku skojarzenia obydwojga rodziców obciążonych tą chorobą. Naukowcy również są zgodni, co do faktu, że punktem wyjścia w rozwoju dysplazji jest pourodzeniowa luźność stawów biodrowych.

 

Istnieją trzy podstawowe czynniki mające wpływ na postnatalny obraz rosnącego stawu biodrowego psa:

  • genetyczne:

    określające wielkość, kształt, wzajemne stosunki anatomiczne, umięśnienie i unerwienie stawu;

  • środowiskowe:

    • czynniki mechaniczne i ruch wymuszony codzienną aktywnością zwierzęcia wpływający na rozwój i modelowanie stawu oraz

    • sposób odżywiania, czyli zachowanie równowagi wewnętrznej organizmu;

  • osobnicze:

    proces kostnienia na podłożu chrzęstnym u danego osobnika.

Dysplazja stawu biodrowego bierze swój początek z genetycznej predyspozycji psa do zbyt luźnych połączeń poszczególnych elementów stawu biodrowego (a przede wszystkim głowy kości udowej i panewki miednicy) oraz tkanek otaczających staw (mięśnie, więzadła). Dany osobnik "obciążony genetycznie" rodzi się z normalnymi stawami biodrowymi, a cały proces rozwoju tego schorzenia rozpoczyna się w momencie podjęcia przez niego aktywności ruchowej - czyli ok. 2 tygodnia jego życia w wyniku wyżej wspomnianych nieznanych mechanizmów o podłożu genetycznym. Zatem "luźny" staw biodrowy zaczyna funkcjonować nieprawidłowo, zostaje zaburzona równowaga, rozwija się niestabilność i nadmierna ruchomość głowy kości udowej, która zamiast przylegać ściśle do panewki miednicy zaczyna się od niej oddalać. Skutkiem tego oddalania jest ocieranie się główki kości udowej o krawędź stawu, co prowadzi do stanu zapalnego.

 

W ciągu kilku miesięcy niezgodnej pracy panewki i kości udowej zakłócającej proces wzrostowy obu tych części dochodzi do utraty pierwotnego kształtu przez panewkę, która ulega spłyceniu, głowa kości udowej też zatraca swój regularny zaokrąglony kształt stopniowo podlegając deformacji. Dodatkowo brak dostatecznego wsparcia ze strony mięśni pogłębia rozluźnienie stawu. Powoduje to dalsze oddalanie się głowy kości udowej od panewki, serię mikro urazów, stany zapalne, co ma wpływ na funkcjonowanie pozostałych tkanek również. Uszkodzeniu w postaci utraty elastyczności i rozciągnięciu ulegają: torebka stawowa i więzadła tracąc swoje napięcie, co sprzyja dalszemu rozluźnieniu i degradacji całego stawu biodrowego.

 

Rozwój choroby jej nasilenie i tempo w każdym przypadku jest indywidualne. W efekcie pojawiający się stan zapalny i ból doprowadza do ograniczenia ruchu i likwidacji mechanizmu podciśnieniowego. Czynniki te pociągają za sobą zaniki mięśniowe, brak prawidłowego odżywiania struktur chrzęstnych stawu - w takich warunkach destrukcja stawu postępuje szybciej. Zmianom zapalnym i zwyrodnieniowym towarzyszą zaburzenia ruchu, a brak ruchu wyklucza możliwość powrotu do zdrowia. Im luźniejszy jest kontakt panewki i głowy kości udowej, tym szybciej i mocniej będzie uszkadzana chrząstka. Natomiast przy słabym rozluźnieniu stawu takie zmiany mogą pojawić się dopiero po kilkunastu miesiącach, a czasem nawet po kilku latach. Ponadto zaobserwowano ciekawe zjawisko - psy z silnie rozwiniętą muskulaturą zadu są mniej podatne na skutki wywołane zmianami dysplastycznymi. Psy, u których udział tkanki tłuszczowej wynosi 5-10% masy ciała (psy krępe, limfatyczne lub o słabo wyodrębnionych mięśniach i luźnej skórze) chorują częściej niż psy, u których udział tkanki tłuszczowej wynosi 1-2% masy ciała (psy o wyraźnie zarysowanych mięśniach i przylegającej skórze).


W przypadku CTR-a właściciel może nigdy nie dowiedzieć się, że jego podopieczny cierpi na to schorzenie. Dlaczego? Wynika to z budowy anatomicznej czernysza. Silna i mocna konstrukcja z bardzo dobrze rozwiniętą muskulaturą sprawia, że CTR obciążony tym schorzeniem w stopniu lekkim może nie dać żadnych klinicznych objawów tej choroby. Mało tego: wielokrotnie czernysze dotknięte dysplazją w stopniu ciężkim potrafią żyć, jak zdrowe psy i tylko "wprawne oko" jest w stanie wykryć nieprawidłowości w funkcjonowaniu aparatu ruchu u danego osobnika, a ostatecznie istnienie choroby można potwierdzić wykonując zdjęcie RTG.   
Generalnie rzecz biorąc przebieg dysplazji można sklasyfikować, jako pierwsze stadium luźnego stawu, które pogłębiając się przechodzi w drugie stadium dysproporcji pomiędzy panewką miednicy, a głową kości udowej i stadium finalne - czyli degradacja kości i zaawansowane zwyrodnienia.


Oczywiście należy zaznaczyć, że właśnie w zależności od stopnia degradacji stawu oraz predyspozycji rasowych i właściwości osobniczych objawy kliniczne tego schorzenia można zaobserwować już u kilkunastotygodniowego szczenięcia, jak również  może się ono ujawnić dopiero u dorosłego psa lub w sytuacji braku objawów klinicznych o chorobie można dowiedzieć się niejako "przypadkiem" podczas np. prześwietlenia psa.

 

DYSPLAZJA, A ŚRODOWISKO

 

Czy ogólnie pojęte środowisko może być jedyną przyczyną powstania i rozwoju choroby?

Współczesna nauka i znane nam badania wykluczają taką możliwość.

 

Czy środowisko, żywienie i prowadzenie może mieć wpływ na ujawnienie lub brak tego schorzenia?

Biorąc pod uwagę stan dzisiejszej wiedzy trudno na to pytanie udzielić jednoznacznej odpowiedzi. Wśród hodowców, naukowców i lekarzy weterynarii znajdziemy zwolenników różnych teorii. Naukowcy zgodnie jednak stwierdzają, że nieprawidłowe prowadzenie szczenięcia w okresie jego silnego wzrostu i rozwoju, a przede wszystkim:

  • złe odżywianie (nadmierne przekarmianie prowadzące do otyłości);

  • nadmierne forsowanie (intensywne ćwiczenia, bieganie, skoki);

  • nieodpowiednia suplementacja preparatami wapniowo-mineralnymi i witaminami;

  • urazy i kontuzje nabyte np. podczas poruszania się szczenięcia po śliskich nawierzchniach; 

mogą mieć wpływ na szybkość postępowania tego schorzenia, jego nasilenie i czas ujawnienia się.


Jak już wspomnieliśmy wyżej dokładny mechanizm powstawania i rozwoju choroby mimo prowadzenia intensywnych badań nadal nie został poznany. Jednak w miarę postępu naukowego i na podstawie prowadzonych doświadczeń naukowcy sugerują, że w ok. 70% o wystąpieniu choroby decydują geny, zaś pozostałe 30% warunkuje udział środowiska.

 

Należy pamiętać, że dysplazja stawów biodrowych jest chorobą nieuleczalną, ale wczesna diagnoza oraz podjęte odpowiednie kroki profilaktyczno-lecznicze (prawidłowa dieta, oszczędne prowadzenie, leki, środki wspomagające terapię, ew. zabiegi chirurgiczne itp.), mogą mieć znaczący wpływ na zdecydowane spowolnienie tempa postępowania choroby i podniesienie komfortu życia chorego psa.


JAK PRAWIDŁOWO POPROWADZIĆ SZCZENIĘ CZARNEGO TERIERA ROSYJSKIEGO?

 

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na dwa najważniejsze aspekty:

  • żywienie;

  • aktywność ruchową.

Szczenię czarnego teriera rosyjskiego rodzi się ze średnią wagą urodzeniową oscylującą w granicach 450-550 gram, a maluch bez problemu mieści się w dłoni dorosłego człowieka. Zaledwie po 8 tygodniach życia szczenię osiąga wagę w granicach 7-10 kilogramów, a wciągu następnych 8 miesięcy życia, w zależności od płci, zwiększy ją jeszcze 4-6 krotnie. Oprócz nabierania masy szczenię będzie również rosło, przybierając po kilka centymetrów miesięcznie, co ostatecznie u rocznego młodzika powinno przełożyć się na wzrost zgodny ze standardem rasy tj. suki 66-74 cm, zaś psy 70-78 centymetrów. Prawidłowy sposób poprowadzenia i żywienia szczenięcia przez pierwsze 12-cie miesięcy jego życia, kiedy wzrost i zwiększanie masy ciała jest najintensywniejsze jest niezwykle ważny i bardzo często determinuje późniejszą zdrowotność zwierzęcia.

 

Metod żywienia jest kilka: tradycyjna (jedzenie gotowane), suche karmy i dieta BARF. Jednak karmienie tradycyjne, jak i dieta BARF wymagają stosownej wiedzy w łączeniu i doborze odpowiednich składników, co dla osoby początkującej może być kłopotliwe w zastosowaniu, dlatego też w naszym opracowaniu skupimy się jedynie na suchych karmach.

 

Współcześnie sklepowe półki uginają się od różnorodnych karm i dodatków, zaś każdy producent zachwala swój produkt, jako najlepszy. Laikowi może być naprawdę trudno dokonać słusznego wyboru. Pierwszą osobą, która powinna udzielić odpowiednich wskazówek z zakresu żywienia CTR-a jest hodowca. Ale gdyby tej pomocy zabrakło, to zawsze należy kierować się podstawową zasadą: karma sucha powinna być dostosowana do wieku psa, co oznacza mniej więcej tyle, że szczenięta prowadzimy na karmie z serii dla szczeniąt - najlepiej dla ras dużych i olbrzymich, a psa dorosłego na pełnowartościowej karmie bytowej dostosowanej do jego trybu życia i wieku (również ze wskazaniem dla ras dużych i olbrzymich). Oprócz tego zawsze czytać należy dokładnie składy karm. Nie zawsze droga oznacza dobra. Dobra to taka, która jest odpowiednio zbilansowana, a oprócz niezbędnych składników - źródeł białka, witamin, mikro-, makro elementów oraz wypełniaczy będzie posiadała w swoim składzie również substancje wspomagające i chroniące rozwój stawów. Kolejna ważna sprawa, to stosowanie umiaru i pilnowanie optymalnej wagi zwierzęcia. Przekarmienie w okresie silnego wzrostu to dodatkowe kilogramy i obciążenie dla bardzo młodego, jeszcze słabo wykształconego i wciąż rozwijającego się układu kostnego. Te "nadprogramowe kilogramy" mogą mieć znaczenie w rozwoju i kształtowaniu stawów również. Po konsultacji z lekarzem weterynarii można do psiej diety włączyć preparaty wspomagające i ochraniające rozwój chrząstki stawowej - szczególnie w okresie wzmożonego wzrostu (o ile karma ich nie zawiera lub zawiera w niewystarczającej ilości). Jednym z nadal "pokutujących" przekonań jest podawanie "na wszelki wypadek" dawek wapnia i witaminy D₃, bez względu na rodzaj serwowanego psu pożywienia. Proszę pamiętać, że podawanie wapnia i witaminy D₃ może mieć swoje racjonalne uzasadnienie w przypadku karmienia zwierzęcia metodami tradycyjnymi, gdzie trudno jest w sposób naturalny zbilansować w stopniu wystarczającym te składniki. Natomiast w przypadku stosowania suchych i pełnowartościowych karm, gdzie producenci zadbali o to, by wszystkie składniki znajdowały się w odpowiedniej równowadze, takie postępowanie nie ma żadnego uzasadnienia, a wręcz przeciwnie przynosi szkody. Pisaliśmy już o tym, ale jeszcze raz podkreślimy, że podawanie witaminy D₃ powoduje zwiększenie przyjmowania wapnia przez organizm. Zatem jeśli dodawanie wapnia i witaminy D₃ nie jest podyktowane względami medycznymi (niedobory, krzywica), to wysoki poziom wapnia we krwi spowoduje wzmożenie procesu przebudowywania kości, który kończy się najczęściej wadliwą mineralizacją (cienkie, łamliwe kości), szybkim wzrostem i  przyspieszonym procesem ich wapnienia.


Kolejnym ważnym punktem w prowadzeniu młodego CTR-a jest zapewnienie mu odpowiedniej aktywności ruchowej po dobrym jakościowo podłożu. Co to w praktyce oznacza?


Zwierzę rośnie szybko i intensywnie, a kościeć u rocznego młodzika nadal znajduje się w fazie rozwoju. I chociaż ten imponujący już rozmiarami młody osobnik może robić na nas duże wrażenie, to należy pamiętać, że jego konstrukcja szkieletowa jest dość delikatna. Każdy wymuszony wysiłek i forsowanie z pewnością dla młodego organizmu nie będzie obojętne. Dlatego też zaleca się, by szczenię i młodzika celowo nie obciążać. Nie oznacza to jednak, że młodego CTR-a trzeba zamknąć w klatce, a na dwór wyprowadzać zaledwie na siusiu i to też na smyczy:-). Najlepszym wyjściem z sytuacji jest zachowanie zdrowego rozsądku i zapewnienie zwierzęciu w miarę możliwości ruchu swobodnego na tyle, na ile sam będzie miał ochotę. Przemyślane dawkowanie ruchu u szczeniąt i młodzików polega na tym, że powinno wyprowadzać się zwierzę kilka razy dziennie na 15-20 minutowy spacer, a nie w ramach braku czasu i rekompensaty fundować mu jeden wielokilometrowy marsz. Latem bardzo dobrą formą aktywności fizycznej dla psa jest pływanie w otwartych akwenach, a zimą można skorzystać z zamkniętych basenów lub wodnych bieżni. Obydwoje formy aktywności wodnej doskonale rozwijają mięśnie, nie obciążając przy tym stawów. Warto również zwrócić uwagę na to po jakim podłożu zwierzę się porusza. Z pewnością wyprawy w góry, wielogodzinne wspinaczki, skoki przez przeszkody i bieg psa przy rowerze należy w okresie rozwojowym wykluczyć. Również właściciele piętrowych domów oraz posiadacze mieszkań na "entym" piętrze będą musieli ograniczyć zwierzęciu chodzenie po schodach, a zwolennicy posadzkowych podłóg wypolerowanych na błysk, które zazwyczaj są niemiłosiernie śliskie, winni zadbać o to, by na czas wzrostu psa zostały one przykryte stabilnymi wykładzinami, starym dywanem lub "tępym" gumoleum, które po prostu z upływem czasu nie będzie żal wyrzucić.

OBJAWY

Zmiany dysplastyczne mogą dać o sobie znać w każdym momencie życia psa obciążonego schorzeniem. Należy jednak podkreślić, że przypadki dysplazji ciężkiej stosunkowo częściej fizycznie ujawniają się już u szczeniąt 12 tygodniowych, a w przypadku stopnia lekkiego widoczne objawy mogą wystąpić dopiero u w pełni dojrzałego, kilkuletniego psa. Może się również tak zdarzyć, że zostanie ona wykryta tylko w przypadku wykonania badania RTG, bowiem pies nie będzie dawał wyraźnych oznak mogących świadczyć o problemie.

Do typowych objawów zmian dysplastycznych zaliczamy:

  • problemy ze wstawaniem, szczególnie po dłuższym leżeniu;

  • ostrożne kładzenie się, wyraźnie widać, że pies szuka odpowiedniej pozycji nie powodującej bólu;

  • podstawianie nóg pod siebie (w ten sposób pies odciąża jedną lub dwie chore kończyny);

  • wady postawy: postawa wąska, postawa rozbieżna, postawa podsiebna - o ile stanowią odchylenie o co najmniej 10% od postawy normalnej - mogą być symptomem problemów ze stawami, aczkolwiek nie muszą wskazywać na dysplazję;

  • chodzenie po schodach i skoki sprawiają psu dużą trudność;

  • kulawizna i utykanie na jedną lub obie tylne nogi;

  • podczas biegu pies odbija się jednocześnie  z obydwu kończyn tylnych (chód zajęczy);

  • w ruchu można zaobserwować krótki wykrok (o ile nie jest to związane z budową anatomiczną);

  • w ruchu można zaobserwować zmiany w motoryce ruchu: chód jest sztywny i/lub chwiejny (kołysanie na boki);

  • problemy z poruszaniem się szczególnie po dłuższym odpoczynku, kiedy nogi nie są jeszcze "rozchodzone";

  • pies sam ogranicza sobie ruch do niezbędnego minimum;

  • po każdym wysiłku pies dłuższy czas odpoczywa w pozycji siedzącej często z jedną nogą wyciągniętą na bok;

  • objawy kulawizny i utykania nasilają się po wysiłku i zaobserwować je można zazwyczaj na drugi dzień;

  • podczas wstawania pies kilkakrotnie podejmuje "nieudane" próby podniesienia się;

  • charakterystyczne "strzelania" w kościach również mogą być symptomem problemów ze stawami, aczkolwiek nie muszą wskazywać na dysplazję.

ROZPOZNANIE I DIAGNOZA

 

Ponieważ dysplazja stawów biodrowych jest chorobą nieuleczalną o charakterze postępującym, zaleca się, by w ramach profilaktyki, właściciele już 12-sto tygodniowych szczeniąt ras dużych i olbrzymich oraz najbardziej predysponowanych odwiedzili doświadczonego lekarza weterynarii i poddali swoje pociechy pierwszym badaniom w kierunku wykluczenia/potwierdzenia tego schorzenia. Kontrola taka daje możliwość uzyskania odpowiedniej porady względem prowadzenia szczenięcia teoretycznie zagrożonego tą chorobą oraz pozwala na wstępne przeprowadzenie badań, na podstawie których lekarz może określić dalsze rokowania. W razie wykrycia nieprawidłowości w budowie stawu biodrowego lekarz może odpowiednio wcześnie wprowadzić wymagane leczenie.

 

Diagnoza jest wieloetapowa. Do najważniejszych jej składowych należą:

 

1. Wywiad z właścicielem zwierzęcia:

Podstawą każdej diagnozy jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu z właścicielem zwierzęcia. Podczas rozmowy lekarz zbiera informacje odnośnie rasy, wieku pacjenta, jego wagi, sposobu karmienia, przebiegu ewentualnych chorób lub kontuzji oraz wszelkich nieprawidłowości, które zdążył zauważyć właściciel i czasu kiedy się one pojawiły. Na dalszym etapie lekarz przechodzi do wstępnych badań.

 

2. Badanie kliniczne psa świadomego (ocena postawy i zachowań psa w spoczynku oraz ruchu):

W pierwszej kolejności ocenie podlega kondycja ogólna zwierzęcia. Niezwykle ważne podczas zbierana danych do postawienia trafnej diagnozy jest przeprowadzenie wstępnych obserwacji związanych z aparatem ruchu psa. Zwierzę oceniane jest w siadzie, pozycji stojącej oraz w ruchu. Stabilny i prawidłowo zbudowany narząd ruchu warunkuje bezproblemowe poruszanie się psa. W dużym uproszczeniu możemy napisać, że swobodny ruch uzależniony jest przede wszystkim od stanu kości, stawów, chrząstek, mięśni, ścięgien, więzadeł, nerwów, unaczynienia i innych narządów pomocniczych - czyli wszystkich elementów składowych kończyny. Aby jednak zwierzę mogło się efektywnie poruszać jego kończyny muszą być, nie tylko prawidłowo zbudowane, ale również poprawnie ustawione i optymalnie dla rasy ukątowane. Błędy postawy kończyn oraz zbyt małe lub zbyt duże kątowania przyczyniają się do nienaturalnego obciążania poszczególnych partii ciała i kości, co u młodego rosnącego organizmu może się przełożyć na liczne nieprawidłowości w obrębie nasad kości i chrząstki wzrostowej. Dysproporcje wywierają również wpływ na harmonię i efektywność ruchu, gdzie przy znacznych odchyleniach dochodzi do większych nakładów pracy organizmu, a więc przekłada się to na szybsze męczenie organizmu i przedwczesne zużywanie stawów, mięśni, ścięgien i innych narządów pomocniczych, co w efekcie bardzo często prowadzi do powstawania różnego rodzaju patologii w obrębie kończyn.

 

Zatem prawidłowe ustawienie i ukątowanie kończyn tylnych jest istotne, nie tylko z punktu widzenia standardów ras, ale przede wszystkim ze względów zdrowotnych. Z definicji prawidłowa postawa ciała, to układ jego poszczególnych elementów zapewniający najlepszą jego stabilność, pracę narządów wewnętrznych, wydolność statyczno-dynamiczną, przy najmniejszym obciążeniu organizmu dla zapewnienia tych warunków. Zgodnie z tym, przy budowie pożądanej przez wzorzec i prawidłowym ukątowaniu, kończyny tylne zdrowego CTR-a, prawidłowo żywionego i pielęgnowanego, oglądane od tyłu są proste i ustawione równoległe względem siebie; rozstawione szerzej, niż przednie, a ciężar równomiernie rozkłada się na opuszki palców. Udo jest średniej długości, lekko nachylone, szerokie, o dobrze rozwiniętych mięśniach. Kolano, jest dobrze kątowane, a podudzie nie powinno być krótsze od uda. Śródstopie: jest mocne, krótkie, pionowe, a łapy trochę mniejsze od przednich i bardziej owalne.


Oglądane z boku kończyny ustawione są trochę za psem. Osie długie kończyn prowadzone wzdłuż linii pośrodkowych tylnych biegną prostopadle w dół: rozpoczynają się jeszcze na obszarze obręczy kości miedniczej i docierają do podłoża, na którym stoi pies w połowie szerokości każdej z opuszek centralnych (prościej rzecz ujmując: linia pionowa dzieli każdą kończynę na dwie równe, co do szerokości części).

 

Wstępne badanie lekarz prowadzi u zwierzęcia stojącego, ustalając m.in. symetrię kończyn i mięśni, obrys stawów. W przypadku wad postawy dochodzi do załamania długiej osi kończyny w jednym ze stawów w czterech możliwych kierunkach: do przodu lub do tyłu, do wewnątrz albo na zewnątrz. Wady te w zależności od stopnia zmian mogą nie mieć wpływu na komfort życia psa, mogą same w sobie stanowić jednostkę wymagającą korekty i leczenia lub też mogą być czynnikiem wyzwalającym (pogłębiającym), kolejne kostno-stawowe nieprawidłowości (w tym dysplazję stawów). W zależności od wieku pacjenta, nasilenia zmian patologicznych w obrębie stawów i odczuć bólowych zwierzę będzie instynktownie próbowało ustawiać kończy w sposób, który umożliwi mu zminimalizowanie odczuwanego bólu i dyskomfortu wynikającego ze zmian w obrębie chorego stawu (stawów). Do najczęściej notowanych nieprawidłowych postaw, przy dysplazji stawów biodrowych należą: postawa wąska (zbieżne ustawienie, linia pionu odchylona do wewnątrz na kształt litery "V"), postawa krowia (rozbieżne ustawienie, rotacja kości udowych, pięty skierowane do wewnątrz), postawa rozbieżna (linia pionu odchylona na zewnątrz, zwierzę wygląda, jakby stało w rozkroku) lub postawa podsiebna (kończyny oglądane z boku są podstawione pod psa, punkt styku z ziemią odchyla się do przodu od teoretycznej osi kierunkowej pionowej). Patrząc z boku na chorego psa można łatwo zauważyć charakterystyczny garb w okolicy lędźwiowo-krzyżowej, który jest efektem przeprostu w stawach kolanowych i skokowych. Ponadto zwierzę obarczone dysplazją i odczuwające ból niechętnie stoi i bardzo szybko przechodzi do pozycji "siad" często z charakterystycznie wyciągniętą do boku jedną lub obydwiema tylnymi nogami.

 

Po zakończeniu oceny postawy psa lekarz uważnie przyjrzy się prowadzeniu kończyn w ruchu. U zdrowego CTR-a zbudowanego zgodnie ze standardem rasy ruch powinien być swobodny, zbalansowany, płynny. W ruchu stawy elastycznie rozginają się i zginają. Najbardziej typowym ruchem jest energiczny kłus z dużym wykrokiem wynikającym z silnego wyrzutu tylnych kończyn i znacznego wymachu przednich kończyn. Linia górna: grzbiet i zad zachowują elastyczność. W przypadku dysplazji stawów biodrowych można zaobserwować nienaturalne chodzenie (zwierzę pochylone, zgarbione, "zgaszone"), pies kołysze się na boki, w ruchu widać krótki wykrok, a przy przyspieszeniu pies woli poruszać się skokami (jak zając) odbijając się jednocześnie z dwóch tylnych łap. Bardzo często też można zaobserwować opuszczanie głowy w momencie obarczania chorej kończyny i podnoszenie jej w trakcie obciążania kończyny zdrowej. W przypadku dużych zmian i/lub odczuwanego bólu można zaobserwować także utykanie na jedną lub obydwie chore kończyny.

 

W kilku prostych próbach np. przeskok przez przeszkodę, oparcie przednich łap na podwyższeniu lub ruch po niestabilnym podłożu (np. miękki piasek) lekarz może również ocenić reakcje psa na przeciążenia. W przypadku dysplazji biodrowej zwierze podejmuje takie próby bardzo niechętnie, a jeśli już to stara się je wykonywać tak aby maksymalnie chronić i odciążać chorą kończynę (chore kończyny). Lekarz może zatem wychwycić wszelkie nieprawidłowości włącznie z niewielkimi odchyleniami, które w ruchu po normalnym podłożu mogą nie być przez zwierzę akcentowane.

 

Naturalnie postawienie trafnej diagnozy tylko i wyłącznie na podstawie oceny zachowań psa w postawie i ruchu jest niemożliwe. W dalszej części rozpoznania lekarz z pewnością wykona badanie fizykalne psa.
 

3. Badanie kliniczne psa świadomego (badania fizykalne i/lub USG):

Badanie fizykalne polega na dokładnym osłuchaniu i badaniu palpacyjnym kończyn tylnych wraz z miednicą. Badanie to lekarz rozpoczyna się od palców i kontynuuje w kierunku obręczy. W trakcie omacywania każdej kości, stawu lub tkanek miękkich lekarz określi asymetrię (pomiędzy kończynami), sprawdzi odpowiedź na ból, oceni obrzęk, ciepłotę ciała, będzie poszukiwał różnych anomalii np. guzów, sprawdzi zakres ruchomości, niestabilność, trzeszczenia oraz zbada czucie. Podczas badania lekarz postara się ocenić położenie głów kości udowych oraz oceni swobodę ruchów biernych. Odpowiednio chwytając każdą kończynę wykona próby zgięciowe tj. przytrzymując odpowiednio kończynę wykona zgięcie kończyny oraz ruchy odwodzenia, przywodzenia i odwracania. W trakcie tych prób będzie nasłuchiwał ewentualnych dźwięków (charakterystyczne "klik"), których pojawienie się jest sygnałem informującym o  przemieszczaniu się obluzowanej głowy kości udowej, a także będzie bacznie obserwował zakres ruchów i reakcje psa. Ruchy te mogą bowiem przyczynić się do odczuwalnego dyskomfortu i/lub bólu, co z pewnością spotka się z oporem ze strony zwierzęcia. Na tym etapie lekarz powinien także dokonać oceny różnicowej.

 

4. Rozpoznanie różnicowe:

opiera się na wywiadzie, objawach oraz badaniu przedmiotowym. W przypadku dolegliwości związanych z kończynami tylnymi i kulawizny lekarz musi wziąć pod uwagę różne schorzenia manifestujące się w podobny sposób, jak dysplazja stawów biodrowych. Najłatwiej będzie to przedstawić za pomocą poniższego zestawienia:

 

szczenięta i młodzież ras dużych i olbrzymich

psy dorosłe i starsze ras dużych i olbrzymich

martwica chrzęstno-kostna stawu kolanowego OCD

martwica chrzęstno-kostna stawu skokowego OCD

uogólnione zapalenie kości (panosteitis)

złamania nasad

złamania kości kończyny tylnej

zwichnięcie rzepki

osteodystrofia przerostowa

oderwanie przyczepu prostownika palca długiego

częściowe przerwanie ścięgna Achillesa

choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoarthritis)

zapalenie kości

złamania kości kończyny tylnej

zwichnięcie stawu biodrowego

zwichnięcie stawu kolanowego

zwichnięcie stępu

zwichnięcie rzepki

zespół więzadłowo-łąkotkowy

przerwanie ścięgna Achillesa

nowotwór kości

nowotwór tkanek miękkich

zespół lędźwiowo-krzyżowy

choroba tarczki międzykręgowej odcinka piersiowo-lędźwiowego

 

Niestety bardzo często zebranie danych z wywiadu, oceny postawy i ruchu oraz badania fizykalnego nie jest wystarczające do postawienia ostatecznego rozpoznania. Stąd też przy podejrzeniu dysplazji stawów biodrowych konieczne jest zastosowanie dodatkowych metod tj. badań obrazowych, które w zasadzie ostatecznie pozwalają sformułować prawidłową diagnozę. W zależności od wieku pacjenta lekarz może zdecydować się na wykorzystanie badania USG lub technik przeprowadzanych w znieczuleniu ogólnym.

 

Badanie USG - metoda wczesnej diagnostyki dysplazji stawów:

badaniu USG można poddać praktycznie wszystkie stawy obwodowe. Z uwagi na brak promieniowania jonizującego badanie ultrasonograficzne jest badaniem bezpiecznym, nieinwazyjnym i bezbolesnym, które znalazło zastosowanie również w medycynie weterynaryjnej. Do obrazowania wnętrza psiego ciała wykorzystywane są fale akustyczne o wysokiej częstotliwości, które są niesłyszalne dla ludzkiego ucha, ale słyszą je np. psy, czy nietoperze. Ponieważ każdy narząd odbija ultradźwięki inaczej, to dzięki tej właściwości można rozpoznać jego strukturę. Najprościej rzecz ujmując możemy napisać, że ultrasonograf układa odbite fale w obrazy oraz rejestruje kształty, które osoba przeprowadzająca badanie może obserwować na monitorze i ocenić ich prawidłowość budowy, bądź też zdiagnozować nieprawidłowości w ocenie statycznej albo dynamicznej.


Ważną częścią aparatu jest głowica, w której znajduje się przetwornik ultradźwięków. Obraz narządu lub wybranej tkanki powstaje na monitorze dzięki temu, że impuls akustyczny zostaje zamieniony na elektryczny. Badanie ultrasonograficzne narządu ruchu umożliwia ocenę struktur stawowych (chrząstka stawowa, błona maziowa, płyn stawowy, kaletki i inne ruchome elementy stawu) oraz okołostawowych (mięśnie, więzadła, ścięgna, nerwy, naczynia krwionośne, tkanka tłuszczowa). Ze względu na właściwości fal ultradźwiękowych, wykorzystanie badania USG w ocenie struktur stawowych jest nieco ograniczone. W zasadzie u zwierząt dorosłych badanie USG pozwala dobrze ocenić w obrębie stawu tkanki miękkie układu kostno-szkieletowego oraz tylko powierzchnie kości, gdyż wysoki współczynnik tłumienia oraz wysoka impedancja akustyczna tkanki kostnej sprawiają, że daje ona silne echo i uniemożliwia ocenę struktur położonych głębiej.

 

Poniżej przedstawiamy najczęstsze zastosowania badania USG w ocenie schorzeń dotykających miednicę i kończyny tylne:

  • ocena wad wrodzonych (m.in. dysplazja stawów);

  • ocena chorób stawu biodrowego okresu szczenięcego;

  • choroba reumatyczna stawów;

  • deformacje, zwyrodnienia i obrzęki stawów;

  • asymetria obwodu kończyny;

  • wszelkie urazy w obrębie miednicy i kończyn tylnych;

  • wszelkie urazy stawów i ścięgien;

  • nowotwory skóry i tkanki podskórnej;

  • obrzęk mięśni;

  • zmiany w wielkości węzłów chłonnych;

  • bóle kończyn różnego pochodzenia. 

W przypadku szczeniąt badanie ultrasonograficzne stawów znalazło jednak szersze zastosowanie, głównie jako metoda wczesnej diagnostyki wszelkich nieprawidłowości w obrębie badanego stawu i otaczających go struktur. Wykorzystanie tej metody możliwe jest dzięki temu, iż w pierwszych tygodniach życia szczenięcia w budowie stawów dominują struktury chrzęstne we wciąż kształtujących się stawach, a fale emitowane przez aparat USG mają zdolność właśnie ukazywania tych struktur chrzęstnych. Dodatkowo bezpieczeństwo tej metody i całkowita bezinwazyjność pozwalają na jej wielokrotne wykorzystanie bez ryzyka dla badanego zwierzęcia. Tak wczesna obserwacja rozwoju struktur stawowych pozwala na określenie prawidłowości ich rozwoju, a także na wykrycie ewentualnych wad. Z kolei wczesne zdiagnozowanie wszelkich zmian chorobowych daje możliwość podjęcia szybkich kroków leczniczych, co w przypadku dysplazji stawów u psów ma istotne znaczenie.

 

Zalety badania ultrasonograficznego stawów u młodych szczeniąt:

  • badanie bezbolesne i nieinwazyjne;

  • w badaniu widoczne są elementy chrzęstne struktur stawowych;

  • badanie umożliwia ocenę statyczną i dynamiczną w czasie rzeczywistym badanego stawu;

  • możliwość wykonania badania na wczesnym etapie życia szczenięcia (optymalny wiek do 4 tygodnia życia);

  • badanie bezpieczne, bez konieczności stosowania znieczulenia ogólnego;

  • badanie można wykonać bez żadnych uprzednich przygotowań;

  • badanie można wielokrotnie powtarzać, nawet w niewielkich odstępach czasu.

Generalnie wykonanie badania nie wymaga żadnych wcześniejszych przygotowań. Do badania zwierzę układane jest na boku (lewym lub prawym w zależności od badanego stawu), a następnie osoba wykonująca badanie odsłoni fragment ciała, który będzie podlegał badaniu (w praktyce dotyczy to wygolenia niewielkiego pola w obrębie stawu). Przed przyłożeniem głowicy lekarz smaruje przygotowane wcześniej pole żelem ułatwiającym przewodzenie. Przesuwając głowicę, uzyskuje obraz całego badanego narządu, który w łatwy sposób odczytuje na monitorze. Jedynym przeciwwskazaniem do wykonania tego typu badania są otwarte rany, stany zapalne, zakażenia, oparzenia itp. uszkodzenia w polu obejmującym badanie.

 

5. Badanie kliniczne psa w głębokiej sedacji (do wyboru: próby ortopedyczne, RTG, TK, MRI i inne):

Ponieważ dysplazja stawu biodrowego związana jest z nieprawidłowym ukształtowaniem panewki bliższego końca kości udowej oraz zależna jest od wzajemnego przemieszczenia elementów tworzących staw, to techniki obrazowe, które mogą to uwidocznić mają duże znaczenie w jej diagnozowaniu i są stosowane w przypadkach wątpliwych. Najwcześniej wykonywanym badaniem jest zdjęcie rentgenowskie oraz w przypadku szczeniąt również próby ortopedyczne. Ale  wraz z rozwojem medycyny weterynaryjnej w diagnozowaniu stanu stawów zastosowane znalazła również tomografia komputerowa i magnetyczny rezonans jądrowy. W zależności od możliwości diagnostycznych danej kliniki i wieku pacjenta lekarz może wykonać badanie obrazowe stawów biodrowych stosując jedną z wyżej wymienionych metod i na podstawie otrzymanego obrazu dokona odczytu, który docelowo potwierdzi lub wykluczy zmiany dysplastyczne na danym etapie rozwoju psa.

 

Próby ortopedyczne:

Pozwalają na dokładną ocenę ruchomości stawów i sprawdzenie patologicznych ruchomości. Jednak do badań tych potrzebne jest znieczulenie pacjenta.

  1. Test Ortolaniego: prof. Mario Ortolani pierwszy raz przedstawił swoje uwagi dotyczące metod rozpoznania zmian dysplastycznych w roku 1936 na Akademii Nauk w Ferrarze (dotyczyła diagnozowania niemowląt). Metoda ta została "zaadoptowana" na potrzeby diagnostyki weterynaryjnej. Stosuje się ja u szczeniąt w wieku ok. 8 tygodni. Test Ortolaniego wykonuje się w znieczuleniu ogólnym. Zwierzę układane jest w pozycji na grzbiecie, z kolanami ułożonymi równolegle do siebie i prostopadle do stołu. Nogi unoszone są do pozycji pionowej i zginane w kolanach. Lekarz układa ręce na zgiętych kolanach. Badanie polega na słyszalnym i wyczuwalnym przeskakiwaniu biodra podczas biernego odwodzenia i rotacji na zewnątrz kończyny dolnej maksymalnie zgiętej w stawach kolanowych i biodrowych z jednoczesnym wciskaniem kończyny dolnej w kierunku panewki stawu biodrowego. Wyczucie uślizgu, przeskoku czy też kliknięcia oznacza powrót podwichniętej głowy kości udowej do panewki miednicy i pozytywny wynik próby. Kąt odwiedzenia uda, przy którym następuje odprowadzenie podwichnięcia nazywany jest kątem repozycji i jest on tym większy, im bardziej rozciągnięta jest torebka stawu;

     

  2. Test Barlowa: opracowany został przez Thomasa  G. Barlowa - angielskiego pediatrę, w latach 60-tych ubiegłego stulecia. Metoda ta została również "zaadoptowana" na potrzeby diagnostyki weterynaryjnej. Podobnie, jak w próbie Ortolaniego test wykonywany jest na szczenięciu podanemu sedacji i ułożonym na grzbiecie miednicą w kierunku badającego. Ułożenie dłoni badającego jest takie, jak w próbie Ortolaniego. Badanie polega na wyczuwalnym palcami przemieszczeniu głowy kości udowej poza panewkę stawu biodrowego. Podczas wykonywania manewru lekarz obejmuje jedną ręką miednicę, z kciukiem ułożonym na spojeniu łonowym i pozostałymi palcami na kości krzyżowej, a drugą ręką obejmuje udo, z kciukiem na przyśrodkowej powierzchni uda i pozostałymi palcami w okolicy pośladkowo-krętarzowej. Wywierając lekki ucisk na kolana w osi kości udowych przywodzi uda czekając na ślizg, przeskok lub kliknięcie, który pojawiając się oznacza podwichnięcie głowy kości udowej. Negatywny wynik próby Barlowa oznacza albo brak podwichnięcia, albo niemożność repozycji podwichniętej głowy na skutek zmian zwłókniających torebki stawu;

     

  3. Test Bardensa: opracowany został przez J.W. Bardensa w latach 70-tych ubiegłego stulecia. Badaniu poddaje się szczenięta w wieku 6-8 tygodni. Próba polega na badaniu każdej kończyny oddzielnie. Do badania lewego stawu biodrowego szczenię jest układane na prawym boku miednicą w kierunku badającego. Kciuk prawej ręki lekarz opiera na guzie kulszowym większym, a palec środkowy na guzie biodrowym, zaś palec wskazujący na krętarzu większym. Udo obejmuje ręką  lewą tak, żeby palce znajdowały się na przyśrodkowej powierzchni uda, jak najbliżej stawu biodrowego, w takim ułożeniu lekarz wypycha udo starając się wypchnąć głowę kości udowej z panewki w kierunku bocznym. Dzięki temu lekarz może wyczuć palcem wskazującym prawej ręki jakikolwiek ruch krętarza większego ku górze. Analogicznie do badania prawego stawu udowego szczenię układane jest na lewym boku, a lekarz prawą ręką wypycha udo i głowę kości udowej i tym razem ocenia ją lewą ręką. Palec wskazujący umieszcza na krętarzu w celu oceny i pomiaru przemieszczenia, które jest diagnozowane w milimetrach. l tak: do 2 mm - staw normalny, 3 do 4 mm - wartość graniczna (staw prawie normalny), 5 do 6 mm - staw dysplastyczny, powyżej 6 mm - ciężkie zniekształcenia stawu. Bardens uznał, że wiarygodność jego testu wynosi ok. 85%. Inni badacze oceniali ten test zarówno lepiej - na 92%, jak i gorzej. Podkreślano, że daje ona duży odsetek wyników fałszywie ujemnych - nawet do 53%.

Klasyczne badanie RTG:

w badaniach obrazowych układu kostno-stawowego psów najpowszechniej stosowaną techniką jest radiografia. Jednak zastosowanie radiografii u bardzo młodych zwierząt jest w znacznym stopniu ograniczone. Po pierwsze, specyficzna budowa układu kostnego szczeniąt sprawia, że badania RTG są mało przydatne. Związane to jest głównie z wieloma elementami chrzęstnymi i łącznotkankowymi dominującymi w budowie stawów młodego osobnika, co sprawia że interpretacja ich obrazu RTG jest prawie niemożliwa. Po drugie promieniowanie jonizujące nie jest obojętne dla młodego organizmu, a wręcz przeciwne szkodliwe. Dlatego też metoda ta powinna być wykorzystywana u młodych szczeniąt tylko w uzasadnionych przypadkach, gdy istnieje realne podejrzenie dysplazji stawów biodrowych. U ras dużych i olbrzymich, które borykają się z dysplazją stawów biodrowych, w ramach profilaktyki badanie to może być przeprowadzone w okresie od 3 do 6 miesiąca życia. Wykonanie badania tym czasie i ewentualne zdiagnozowanie zmian dysplastycznych daje możliwość na podjęcie szybkiej procedury leczniczej z zastosowaniem szerokiego wachlarza metod leczniczych, które po przekroczeniu tego progu wiekowego nie mogą być już wykorzystane.

 

Samo prześwietlenie kości po raz pierwszy zostało zastosowane przez Wilhelma Konrada Roentgena, który w dniu 8 listopada 1895 roku dokonał epokowego odkrycia nowego rodzaju promieni, które nazwał promieniami X. 23 stycznia 1896 r. w Wurzburgu odbyło się historyczne posiedzenie, podczas którego Wilhelm K. Roentgen przekazał światu lekarskiemu swoje genialne odkrycie. Od  tej pory badanie RTG jest niezastąpioną metodą rozpoznawania zarówno zmian pourazowych w kościach (złamań czy zwichnięć), jak też zaburzeń struktury kości w chorobach zwyrodnieniowych, w tym dysplazji, zarówno w medycynie ludzkiej, jak i weterynarii.


Przed badaniem RTG każde zwierzę powinno być odpowiednio do niego przygotowane. Na ok. 12 godzin poprzedzających wizytę w pracowni radiologicznej zwierzę nie powinno być już karmione, tak by na badanie zostało doprowadzone na czczo. Procedura ta jest konieczna głównie z tego powodu, iż zdjęcia RTG wykonywane są po uprzednim podaniu środków uspokajających w tym narkozy, która ma wpływ na rozluźnienie mięśni. Zwiotczenie mięśni najczęściej doprowadza do wywołania wymiotów. Przed podaniem narkozy pies powinien być koniecznie zważony, a ilość środka nasennego dobrana do wagi psa!. Chcemy to szczególnie podkreślić, bowiem czernysz z racji obfitego owłosienia może dawać złudny obraz psa cięższego, niż w rzeczywistości jest. Prawidłowo zaaplikowane znieczulenie ogólne u zwierząt bez przeciwwskazań do jego stosowania jest całkowicie bezpieczne i poprzez zniesienie odruchów i zwiotczenie mięśni umożliwia odpowiednie ułożenie zwierzęcia w celu wykonania zdjęć w różnych projekcjach.

 

Najczęściej zdjęcia wykonywane są metodą "klasyczną" w pozycji I podczas, której pies układany jest na grzbiecie z wyprostowanymi kończynami ułożonymi równolegle do kasety, kości udowe muszą być równolegle położone względem siebie, bez odwrócenia kolan. Zdjęcie wykonywane jest w projekcji brzuszno-grzbietowej, a takie ułożenie umożliwia uchwycenie na kliszy całej miednicy i oczywiście kończyn ze stawami kolanowymi włącznie. Dobre ułożenie oraz jakość otrzymanego zdjęcia ma decydujące znaczenie dla ostatecznego odczytu zdjęcia i prawidłowego zdiagnozowania stanu stawów. Stąd też wykonanie precyzyjnego ułożenia, a potem zdjęć u psa przytomnego jest praktycznie niewykonalne. O ile w przypadku wykonywania zdjęcia ze wskazań medycznych pewne niedociągnięcia mogą zostać wybaczone, tak w przypadku wykonywania zdjęcia, które następnie posłuży do oceny stawów i zakwalifikowania ich pod względem hodowlanym, staranność i precyzja jest niezbędna. Niestety istotnym problemem występującym przy tej metodzie diagnostycznej jest niestety zła jakość zdjęć wynikająca często z niedostatecznego zwiotczenia mięśni oraz złego ułożenia psa do zdjęcia. Obydwa te czynniki występując razem lub osobno skutecznie zaburzają otrzymany obraz i sprawiają, że ostateczny wynik może być zafałszowany.

 

Prawidłowo wykonane zdjęcie musi dać dobry obraz do odczytu następujących elementów:

  • symetryczne skrzydła kości biodrowych;

  • otwory zasłonowe równej wielkości i kształtu;

  • grzbietową krawędź panewki widoczną przez głowę kości udowej;

  • równolegle leżące kości udowe;

  • rzepki leżące nad bloczkami kości udowych.

Wobec różnorodności zmian widocznych w obrazie rentgenowskim dysplastycznych stawów biodrowych konieczne jest wyznaczenie kryteriów, względem których ocenia się stopień zaawansowania tych zmian. Punktem odniesienia do opisu stawów biodrowych nieprawidłowych jest oczywiście obraz stawów biodrowych zdrowych. Prawidłowo zbudowany staw biodrowy posiada głęboką półkolistą panewkę. Krawędź doczaszkowa panewki ma kształt półkolisty, jest skierowana w stronę krętarza większego. Kształt kości podchrzęstnej panewki części doczaszkowej jest równoległy do wypukłości kości udowej, mineralizacja kości powinna być w tym miejscu półksiężycowata najgrubsza w środku i stopniowo zwężająca się ku końcowi. Brak osteofitów (narośli kostnych, jednych z postaci zmian zwyrodnieniowych). Głowa kości udowych powinna mieć mieć gładką, kulistą powierzchnię (z wyjątkiem miejsca, gdzie znajduje się dołek głowy), równoległą do doczaszkowej krawędzi panewki. Środek głowy kości udowej powinien znajdować się wewnątrz panewki, za linią krawędzi dogrzbietowej panewki (widocznej na dobrej jakości radiogramach). Kąt Norberga jest większy, bądź równy 105°.

 

zdjęcie RTG zdrowe stawy

Ogólne kryteria stosowane do oceny zdjęcia RTG w Europie:

  • kąt Norberga;

  • stopień nadwichnięcia stawu;

  • doczaszkowy kontur panewki;

  • grzbietowy brzeg panewki;

  • doczaszkowo boczny brzeg panewki;

  • ocena dołu panewki;

  • doogonowy brzeg panewki;

  • wielkość wyrośli kostnych na głowie kości udowej i szyjce kości udowej;

  • kontur głowy kości udowej.

W przypadku dysplazji stawu biodrowego w zależności od wieku zwierzęcia, rasy i stopnia zaawansowania zmian w stawach biodrowych mamy do czynienia z różnym obrazem radiologicznym uwidocznionych nieprawidłowości. Zmiany widoczne w badaniu rentgenowskim świadczące o dysplazji to przede wszystkim spłycenie panewek i spłaszczenie głów, przemieszczenie boczne głowy kości udowej z łoża panewki, czyli nadwichnięcie lub zwichnięcie, wtórne zmiany zwyrodnieniowe i kąt Norberga mniejszy, niż 105°.

 

zdjęcie RTG stawy obciążone dysplazją

 

Niestandardowe rentgenologiczne metody diagnostyczne:

  1. Metoda PennHIP (z ang. University of Pennsylvania Hip Improvement Program). W 1983 r. doktor Gail Smith z University of Pennsylvania School of Veterinary Medicine pomyślnie opracował nowe metody naukowe do wczesnego diagnozowania dysplazji. Badania prowadzone w jego laboratorium miały na celu określenie podatności na dysplazję u psów młodszych, niż 16 tygodni. W roku 1993 na Uniwersytecie Pensylwania w USA dr Smith ostatecznie dopracował metodę oceny stawów biodrowych zwaną PennHIP. Ta metoda została uznana za obiektywną metodę oceny stawów biodrowych. W metodzie tej ocenia się bierną luźność stawów u szczeniąt od 16 tygodnia życia, choć zaleca się, aby minimalny wiek badanych psów wynosił około 6 miesięcy. W metodzie tej wykorzystuje się serię 3 zdjęć RTG, które służą ocenie stawów biodrowych.
    1. zrobione w wersji "klasycznej", z wyciągniętymi kończynami;
    2. zrobione w ułożeniu kompresyjnym (maksymalnie wsunięta głowa kości udowej do panewki stawu biodrowego);
    3. zrobione w ułożeniu rozsuniętym (maksymalnie wysunięta głowa kości udowej z panewki stawu biodrowego).
    Z pierwszego zdjęcia ocenia się stopień zmian zwyrodnieniowych stawów. Na zdjęciu drugim i trzecim wykonuje się pomiary do oceny tzw. indeksu kompresji (IC) i indeksu dystrakcyjnego (DI, z ang. Distraction Index). Sposób pomiaru jest następujący. Na radiogram nanoszone są dwa okręgi - jeden otacza cień panewki oraz drugi otacza głowę kości udowej. Następnie lekarz wyznacza odcinek łączący dwa centra - głowy kości udowej oraz panewki. Obliczenie indeksu kompresji/dystrakcji uzyskuje się przez podzielenie długości wyznaczonego odcinka przez średnicę głowy kości udowej CDI=d/r. Indeks kompresji jest wskaźnikiem stopnia wypełnienia dna panewki, zaś indeks dystrakcji opisuje bierną luźność stawu. Wartość indeksu dystrakcji zawarta jest między 0 i 1, przy czym wartość 0 oznacza staw zdrowy, wartość 1 całkowicie zwichnięty. ID można też opisać jako procent głowy kości udowej, który znajduje się poza stawem (np. ID=0;75 oznacza, że 75% głowy kości udowej znajduje się poza panewką. Im większa jest wartość tego indeksu, tym bardziej rozluźniona jest torebka stawowa oraz więzadło obłe i tym większe jest prawdopodobieństwo wystąpienia choroby zwyrodnieniowej stawu (DJD, z ang. Degenerative Joint Disease). Przyjmuje się, że indeks o wartości 0.3 i poniżej oznacza bardzo małe prawdopodobieństwo rozwoju choroby zwyrodnieniowej tego stawu, podczas gdy indeks o wartości 0.7 i powyżej to bardzo duże prawdopodobieństwo rozwoju zwyrodnienia stawów biodrowych;

     

  2. Metoda DAR (z jęz. ang. Dorsal Acetabular Rim). Nazwa tej metody jest skrótem od Dorsal Acetabular Rim - angielskiego określenia dogrzbietowego obrąbka panewkowego. Metoda ta powstała praktycznie w tym samym czasie, co metoda PennHIP i jest techniką dopracowaną w szczegółach przez doktor Barclay Slocum i Therese Devine Slocum. Polega ona na wykonaniu przednio-tylnego zdjęcia RTG miednicy, czyli w położeniu pionowym do płaszczyzny obrazowania. Taki rentgenogram pozwala na zmierzenie kąta nachylenia panewki, tzw. AS (z ang. Acetabular Slope). Rentgenogram typu DAR pozwala na bardzo dokładne obejrzenie i ocenę obrąbka panewkowego. Pomiaru AS dokonuje się poprzez przeprowadzenie linii stycznej do pierwszego miejsca kontaktu głowy kości udowej z panewką w kierunku osi długiej miednicy. Przyjmuje się, że kąt nachylenia poniżej 12° jest normalny, podczas gdy wartość powyżej 15° wskazuje na duże prawdopodobieństwo rozwoju w przyszłości zwyrodnieniowej choroby stawów;

     

  3. Metoda DLS (z jęz. ang. dorsolateral subluxation) - (podwichnięcie grzbietowo-boczne). Metoda ta została wynaleziona w latach 90-tych XX wieku i ostatecznie została opatentowana w 1999 roku, przez naukowców: James'a P. Farese'a, George'a Lust'a i Rory'ego J. Todhunter'a z USA. Metoda ta stanowi połączenie oceny stanu bioder z wykorzystaniem zdjęcia RTG i obrazu uzyskanego z TK. Metoda ta pozwala obiektywnie ocenić podwichnięcie głowy kości udowej podczas obarczania grzbietowo-bocznego u zwierząt już w wieku 8 miesięcy. Przyjmuje się, że jest to metoda, która ocenia stawy w ich fizjologicznym położeniu oraz fizjologicznym obciążeniu. Uważa się, że opisuje funkcjonalną luźność stawów biodrowych. Do badania zwierzę jest znieczulane oraz odpowiednio układane na stole, który jest wyłożony odpowiednio wyprofilowaną formą piankową. Zwierzę jest układane na mostku w pozycji klęczącej. Kolana są zgięte i przywiedzione, oparte na powierzchni stołu, a uda są ustawione prostopadle do stołu. W projekcji grzbietowo brzusznej wykonywane jest zdjęcie RTG oraz tomografia komputerowa TK. Dla każdego stawu określa się, jaki procent cienia głowy kości udowej położony jest przyśrodkowo od najbardziej bocznego punktu przedniego rąbka panewki (w badaniu RTG) i od najbardziej bocznego punktu w połowie długości grzbietowego rąbka panewki (w CT). DLS wyliczany jest ze wzoru DLS = d/θ × 100, gdzie d jest odległością między styczną do głowy kości udowej wewnątrz panewki, a równoległą do niej linią opuszczoną z przedniej części panewki; θ zaś jest średnicą okręgu, w który wpisuje się głowa kości udowej. Indeks DLS jest wyliczany dla każdego stawu osobno. Przyjęto, że indeks DLS nie zmienia się po 8 miesiącu życia. Psy z indeksem DLS >55% uznawane są za zwierzęta zdrowe, zaś psy z indeksem <45% są zagrożone wystąpieniem dysplazji stawów biodrowych oraz chorobą zwyrodnieniową. DLS (%) testowy zakres wynosi od 20% do 80%.

Oprócz wyżej opisanych metod oceny radiologicznej stanu stawów biodrowych naukowcy z różnych rejonów Świata opracowali jeszcze następujące:
- metoda HEI (z jęz. ang. hip-extended index);
- metoda brzuszno-grzbietowa "na żabę" ("frog leg" view);
- metoda brzuszno-grzbietowa z użyciem klina (wedge view);
- metoda Flückigera;
- metoda KLM;
- metoda "prawo złotego podziału" dr Janickiego.

Jednak z uwagi na to, że są one mało popularne oraz w zasadzie bardzo rzadko wykorzystywane, nie zostaną one szerzej omówione w tym opracowaniu.

 

Badania obrazowe z wykorzystaniem TK i MRI - zaawansowane technologie w diagnostyce dysplazji stawów biodrowych:
Wśród metod obrazowania narządów i tkanek o bardzo dużej dokładności i szczegółowości wymienia się tomografię komputerową (TK) i pokrewny jej rezonans magnetyczny (MRI). Istotą obu tych technik wizualizacyjnych jest odwzorowanie narządów w przekrojach, warstwami, czyli wykonywanie zdjęć tomograficznych (tomos - dzielący, graphos - zapis). Dzięki nim można zlokalizować ognisko chorobowe nawet kilkumilimetrowej średnicy, a obrazy narządów przedstawić z dokładnością zbliżoną do obrazów przedstawianych w atlasie. Zarówno tomografia komputerowa, jak i rezonans magnetyczny, mimo wielu podobieństw, powstają jednak z wykorzystaniem różnych zjawisk fizycznych, z czego największe znaczenie ma:
- promieniowanie rentgenowskie X (w tomografii komputerowej);
- magnetyczny rezonans jądrowy (w znacznie bardziej skomplikowanej metodzie - w rezonansie magnetycznym).

  1. Tomografia komputerowa (TK) promieniami RTG jest to wysoce specjalistyczna, stosunkowo nowa metoda diagnostyczna. Została ona wprowadzona w 1972 r. przez Hounsfielda, a następnie również zaadoptowana na potrzeby weterynarii. Dzięki niej stało się możliwe warstwowe oglądanie wszystkich tkanek organizmu. Dawka promieni jest, co prawda nieco wyższa, niż w tradycyjnym prześwietleniu RTG, ale za to TK wnosi znacznie więcej informacji. Tomograf to bardzo nowoczesny aparat rentgenowski sterowany przez rozbudowany system komputerowy. Upraszczając, różnica pomiędzy badaniem RTG, a TK polega na tym, że lampa rentgenowska w tomografii komputerowej podczas ekspozycji wykonuje obrót wokół pacjenta, który w trakcie skanowania tomografem jest przesuwany na ruchomym stole. Umożliwia to obrazowanie poszczególnych warstw oraz przekrojów poprzecznych badanych narządów, co nie jest możliwe w klasycznej radiografii. Badanie TK wymaga znieczulenia ogólnego zwierzęcia, ponieważ do uzyskania dobrej jakości tomogramów konieczne jest unieruchomienie pacjenta na około 10-20 minut. Tomografia komputerowa umożliwia diagnozowanie zmian zlokalizowanych w różnych miejscach, w tym znacząco poprawiła diagnostykę różnych chorób kości i stawów np. przy podejrzeniu choroby zwyrodnieniowej dużych stawów, przy podejrzeniu rozwoju dysplazji, dla oceny zmian pourazowych, w diagnostyce nowotworów łagodnych i złośliwych kości, przewlekłych i nietypowych stanów zapalnych kości i stawów. Tomografia komputerowa charakteryzuje się bardzo dużą dokładnością w diagnozowaniu dolegliwości np. w obrębie kości i stawów. Wykonane zdjęcia obrazują nie tylko obszary kostne, ale również tkanki miękkie, ścięgna, naczynia oraz struktury tkanki nerwowej.
    Pomijając wiele oczywistych zalet tomografii komputerowej, metoda ta nie jest rutynowo wykonywana w diagnostyce laboratoryjnej małych zwierząt, przede wszystkim ze względu na wysoki koszt badania oraz małą dostępność sprzętu tomograficznego;

     

  2. Magnetyczny rezonans (MRI) służy do bardzo dokładnego obrazowania narządów wewnętrznych i polega na umieszczeniu pacjenta w komorze aparatu, w stałym polu magnetycznym o wysokiej energii. Aparat diagnostyczny emituje fale radiowe, które docierając do pacjenta i jego poszczególnych tkanek wzbudzają w nich powstanie podobnych fal radiowych (to zjawisko nazywa się rezonansem), które z kolei zwrotnie są odbierane przez aparat. W praktyce jako "rezonator" wykorzystuje się jądro atomu wodoru. Liczba jąder wodoru w poszczególnych tkankach jest różna, co między innymi umożliwia powstawanie obrazu. Komputer dokonując skomplikowanych obliczeń na ekranie przedstawia uzyskane dane w formie obrazów struktur anatomicznych. Na żądanie operatora komputer może również dokonać obliczeń w taki sposób, aby przedstawić obraz anatomiczny w dowolnie wybranej płaszczyźnie. Badanie polega na wykonaniu mapy rozkładu jąder atomowych wodoru po umieszczeniu chorego psa w polu magnetycznym. Diagnoza opiera się na różnej zawartości wody charakterystycznej dla poszczególnych narządów i ognisk patologicznych. MR w przeciwieństwie do innych badań radiologicznych nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego, lecz nieszkodliwe dla organizmu pole magnetyczne oraz fale radiowe. Badanie to umożliwia w sposób całkowicie nieinwazyjny bardzo dokładną ocenę struktur anatomicznych całego organizmu, w dowolnej płaszczyźnie i także trójwymiarowo. Obecnie jest to metoda pozwalająca w najlepszy sposób ocenić struktury anatomiczne oraz ewentualną patologię z dokładnością do kilku milimetrów. Niestety badanie za pomocą MRI należy do najdroższych badań w radiologii i w Polsce oferuje je tylko kilka klinik.
    Podobnie jak przy tomografii komputerowej pacjent musi być wprowadzony w stan znieczulenia ogólnego.

6. Ostateczne rozpoznanie:

Zebranie informacji z wywiadu, badania fizykalnego oraz obrazowego powinno wystarczyć do postawienia ostatecznego rozpoznania. W przypadku stwierdzenia dysplazji stawów biodrowych konieczne jest podjęcie odpowiedniego leczenia zachowawczego i/lub operacyjnego dostosowanego do wieku pacjenta oraz zdiagnozowanych nieprawidłowości.

 

OCENA STANU STAWÓW BIODROWYCH W CELACH HODOWLANYCH ZGODNIE Z WYMOGAMI FCI

 

W związku z tym, że dysplazja stawów biodrowych jest chorobą dziedziczną o bardzo nieprzyjemnych konsekwencjach, to wiele organizacji kynologicznych (w tym FCI) wprowadziło różne programy hodowlane mające na celu ograniczenie występowania tego schorzenia w populacji psa rasowego. Jednym z najbardziej efektywnych jest wprowadzenie wymogu prześwietlenia stawów (RTG) w kierunku określenia HD, w celu uzyskania kwalifikacji hodowlanej i eliminacja z hodowli zwierząt obciążonych schorzeniem. Badanie wykonywane jest u zwierząt w wieku powyżej 12 miesiąca życia i 18 miesiąca życia (rasy duże) zgodnie z zaleceniami FCI, a do oceny zdjęć uprawnieni są wyznaczeni lekarze weterynarii. Każdy kraj członkowski sam reguluje, dla których ras wprowadza obowiązek prześwietleń w kierunku określenia HD, jednak zważywszy na konsekwencje choroby, to w zasadzie każdy osobnik rasy z grupy dużej lub olbrzymiej powinien być poddany takiemu badaniu przed wykorzystaniem go w hodowli.

 

W Polsce ZKwP wprowadził obowiązek badania na HD (od 12 miesiąca życia) dla następujących ras:

  • Bouvier des Flandres: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Owczarek francuski Beauceron: wynik badania na dysplazję: A, B, C ;

  • Owczarek francuski Briard: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Owczarek niemiecki: wynik badania na dysplazję: A, B;

  • Owczarek podhalański:  wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Owczarek południoworosyjski Jużak: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Owczarek staroangielski bobtail: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Owczarek szkocki długowłosy i krótkowłosy: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • polski owczarek nizinny: wynik badania na dysplazję: psy - A, B, suki - A, B, C;

  • Bernardyn krótkowłosy i długowłosy: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Berneński pies pasterski: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Bokser: wynik badania na dysplazję: A, B, C (psy oraz od 1.01.2011 - suki);

  • Doberman: wynik badania na dysplazję: A, B;

  • Hovawart: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Mastiff neapolitański: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Nowofundland: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Owczarek kaukaski: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Owczarek środkowoazjatycki: wynik badania na dysplazję: A, B, C;

  • Rottweiler: wynik badania na dysplazję: A, B;

  • Sznaucer olbrzym czarny oraz pieprz i sól: wynik badania na dysplazję: A, B;

  • Wyżły brytyjskie: wynik badania na dysplazję: A, B, C (psy i suki kwalifikowane po 01.07.2011);

  • Wyżły kontynentalne: wynik badania na dysplazję: A, B, C (psy i suki kwalifikowane po 01.07.2011);

  • Retrievery: wynik badania na dysplazję: A, B, C (psy i suki urodzone po 01.01.2006).

W wykazie nie ma CTR-a, jednak współcześnie niemal wszyscy hodowcy w kraju wykonują takie badanie dobrowolnie, a do rozrodu przeznaczają zwierzęta z wynikami A, B i C.

 

Przed badaniem RTG każdy pies powinien być odpowiednio do niego przygotowany. Na ok. 12 godzin poprzedzających wizytę w pracowni radiologicznej zwierzę nie powinno być już karmione, tak by na badanie zostało doprowadzone na czczo. Procedura ta jest konieczna głównie z tego powodu, iż zdjęcia RTG wykonywane są po uprzednim podaniu środków uspokajających w tym narkozy, która ma wpływ na rozluźnienie mięśni. Zwiotczenie mięśni najczęściej doprowadza do wywołania wymiotów. Ponieważ masy kałowe mogą utrudnić odczytanie zdjęcia, to przed przestąpieniem progów pracowni RTG wskazane jest także wyprowadzenie psa na spacer w celu załatwienia potrzeb fizjologicznych. Przed podaniem narkozy pies powinien być również zważony, a ilość środka nasennego dobrana do wagi psa!. Chcemy to szczególnie podkreślić, bowiem czernysz z racji obfitego owłosienia może dawać złudny obraz psa cięższego, niż w rzeczywistości jest. Prawidłowo zaaplikowane znieczulenie ogólne u zwierząt bez przeciwwskazań do jego stosowania jest całkowicie bezpieczne i poprzez zniesienie odruchów i zwiotczenie mięśni umożliwia odpowiednie ułożenie zwierzęcia w celu wykonania zdjęć w różnych projekcjach. Nie zaleca się wykonywania badania u suk tuż przed, w trakcie oraz zaraz po cieczce, u suk ciężarnych i w okresie karmienia szczeniąt.

 

Najczęściej zdjęcia wykonywane są metodą "klasyczną" w pozycji I podczas, której pies układany jest na grzbiecie z wyprostowanymi kończynami ułożonymi równolegle do kasety, kości udowe muszą być równolegle położone względem siebie, bez odwrócenia kolan. Zdjęcie wykonywane jest w projekcji brzuszno-grzbietowej, a takie ułożenie umożliwia uchwycenie na kliszy całej miednicy i oczywiście kończyn ze stawami kolanowymi włącznie. Dobre ułożenie oraz jakość otrzymanego zdjęcia ma decydujące znaczenie dla ostatecznego odczytu zdjęcia i prawidłowego zdiagnozowania stanu stawów. Stąd też wykonanie precyzyjnego ułożenia, a potem zdjęć u psa przytomnego jest praktycznie niewykonalne. O ile w przypadku wykonywania zdjęcia ze wskazań medycznych pewne niedociągnięcia mogą zostać wybaczone, tak w przypadku wykonywania zdjęcia, które następnie posłuży do oceny stawów i zakwalifikowania ich pod względem hodowlanym, staranność i precyzja jest niezbędna. Niestety istotnym problemem występującym przy tej metodzie diagnostycznej jest niestety zła jakość zdjęć wynikająca często z niedostatecznego zwiotczenia mięśni oraz złego ułożenia psa do zdjęcia. Obydwa te czynniki występując razem lub osobno skutecznie zaburzają otrzymany obraz i sprawiają, że ostateczny wynik może być zafałszowany.


Otrzymane zdjęcie RTG dla psów zarejestrowanych w organizacji zrzeszonej w FCI jest oceniane zgodnie z wytycznymi opartymi na zaleceniach tej organizacji. Istota przeprowadzenia oceny zdjęcia jest weryfikacja dopasowania i ustawienia główki kości udowej w panewce biodrowej, co świadczy o jej dostatecznej głębokości. Ocenie podlegają wszystkie widoczne na zdjęciu rentgenowskim składniki stawów biodrowych oraz mierzony jest kąt Norberga.

 

Kryteria oceny dla HD według Fluckigera (1996)

Parametr 1

Parametr 2

Parametr 3

Parametr 4

Parametr 5

Parametr 6

 

Punkty dla każdego parametru

kąt Norberga

pozycja środka głowy kości udowej (FHC) w stosunku do dogrzbietowego brzegu panewki (DAM)

kontur doczaszkowo bocznego brzegu panewki

struktura kości
podchrzęstnej w
doczaszkowym brzegu
panewki

kontur głowy kości udowej (H) i przejście z głowy kości udowej do szyjki kości udowej (T) szyjka kości udowej (N)

linia Morgana

≥ 105°

FHC przyśrodkowo od DAM (> 2mm)

półkolisty, jest skierowana w stronę krętarza większego

drobna struktura, równa i gruba

H: okrągła, kulista powierzchnia

niewidoczna

0

≥ 105 i niedopasowanie lub < 105° i dopasowanie

FHC przyśrodkowo od DAM (1-2mm)

horyzontalny

równa i gruba

H: okrągła, słabiej wyrażona, N: cylindryczna

pozycja II: angular shoulder

1

≥ 100°

FHC nakłada się na DAM

lekko spłaszczony lub niewielkie osteofity

bocznie lekko zgęstniała, lub przyśrodkowo lekko rozrzedzona

H: lekko spłaszczona

T: bardzo niewielkie osteofity

cienka z ostrym grzbietem

(≤ 1 mm)

2

≥ 90°

FHC poprzecznie wg DAM (1-5mm), >¹/₃ FHC leży w obrębie panewki

umiarkowanie spłaszczony lub niewielkie osteofity lub podzielona powierzchnia stawu

poprzecznie

umiarkowanie zagęszczona lub przyśrodkowo umiarkowanie

rozrzedzona

H: umiarkowanie spłaszczona

T: niewielkie osteofity

(rozproszona), grzbiet (≤ 3 mm)

3

≥ 80°

FHC poprzecznie wg DAM (6-10mm), >¼ FHC leży w obrębie panewki

mocno spłaszczony, umiarkowane osteofity

poprzecznie silnie zagęszczona lub tylko bocznie rozbudowana

H: umiarkowanie zdeformowana

T: umiarkowane osteofity

grzbiet (≥ 3 mm)

4

<  80°

FHC poprzecznie wg DAM (>10mm),

<¼ FHC

leży w obrębie panewki

brak brzegu

bardzo

zdeformowana panewka

rozsiana lub zrównana z panewką miednicy lub

nieobecna

H: masowo zdeformowana

T: masywne osteofity

grzbiet z masywnymi osteofitami

5

 

Kodowanie punktów według Fluckigera (1996) do stopni dysplazji wg FCI

 

STOPIEŃ DYSPLAZJI

PUNKTY

INTERPRETACJA

A

0-2

STAWY NORMALNE
B 3-6 STAWY PRAWIE NORMALNE
C 7-12 DYSPLAZJA LEKKA
D 13-18 DYSPLAZJA ŚREDNIA
E >18 DYSPLAZJA CIĘŻKA

 

Po zakończeniu oceny zdjęcia i przyznaniu stopnia określającego HD lekarz wykonujący badanie wbija do rodowodu zwierzęcia pieczątkę i dokonuje wpisu wraz z podaniem stopnia HD, daty badania, numeru badania. Wszystko potwierdza imienną pieczęcią i swoim podpisem. Dodatkowo wydawany jest oddzielny druk z opisem przeprowadzonego badania.

 

 

 

Klasyczne metody badania radiologicznego wykorzystane u zwierząt w wieku poniżej 12 miesięcy nie mogą wykluczyć ryzyka rozwoju dysplazji, nawet przy obrazie zdrowych stawów. Według Corley'a możliwość wykluczenia dysplazji przy badaniu przeprowadzonym w wieku ponad 12 miesięcy wzrasta do 70%, a badanie przeprowadzone w wieku 24 miesięcy daje 95% szansy na wykluczenie możliwości rozwoju dysplazji, przy stwierdzonych zdrowych stawach. Nie mniej jednak zdjęcie RTG i ocena na jego podstawie prawidłowości budowy stawów biodrowych jest dotychczas najszerzej wykorzystywaną metodą w wykrywaniu i profilaktyce tego schorzenia.

SKALA OCEN HD OBOWIĄZUJĄCA W FCI W TYM W POLSCE

A - Wolny od dysplazji - stawy doskonałe;
B - Wolny od dysplazji - stawy prawie normalne;
C - Dysplazja lekka;
D - Dysplazja częściowa/ograniczona;
E - Dysplazja ciężka.

PRZYKŁADOWE ZDJĘCIA I KOMENTARZ DO SKALI OCEN HD OBOWIĄZUJĄCYCH W FCI W TYM W POLSCE

1. Stawy biodrowe "A"

Prawidłowo zbudowany staw biodrowy posiada głęboką półkolistą panewkę. Krawędź doczaszkowa panewki ma kształt półkolisty, jest skierowana w stronę krętarza większego. Kształt kości podchrzęstnej panewki części doczaszkowej jest równoległy do wypukłości kości udowej, mineralizacja kości powinna być w tym miejscu półksiężycowata najgrubsza w środku i stopniowo zwężająca się ku końcowi. Brak osteofitów (narośli kostnych, jednych z postaci zmian zwyrodnieniowych). Głowa kości udowych powinna mieć mieć gładką, kulistą powierzchnię (z wyjątkiem miejsca, gdzie znajduje się dołek głowy), równoległą do doczaszkowej krawędzi panewki. Środek głowy kości udowej powinien znajdować się wewnątrz panewki, za linią krawędzi dogrzbietowej panewki (widocznej na dobrej jakości radiogramach). Kąt Norberga jest większy, bądź równy 105°.

2. Stawy biodrowe "B"

Nieznaczna "luźność" (niezgodność powierzchni stawowych) stawu biodrowego widoczna, jako niewielkie poszerzenie się szpary stawowej w kierunku przyśrodkowym (przy braku koślawości stawu). Kąt Norberga wynosi co najmniej 105 stopni lub kąt Norberga wynosi mniej, niż 105 stopni w przypadku doskonałego wpasowania głowy w panewce. Brak osteofitów (narośli kostnych, jednych z postaci zmian zwyrodnieniowych).

3. Stawy biodrowe "C"

Oczywista niezgodność (nadwichnięcie) stawu rozszerzanie się szpary stawowej do przyśrodka i możliwe również do boku. Kąt Norberga większy, niż 100 stopni. Niewielka asymetria zagęszczenia kości podchrzęstnej  panewki od strony doczaszkowej. Delikatne cechy zwyrodnienia stawu (ledwo widoczne w postaci osteofitów na głowie i szyjce kości udowej oraz na krawędziach panewki).

4. Stawy biodrowe "D"

 

Wyraźne nadwichnięcie stawu biodrowego z rozejściem się linii szpary stawowej z powodu starcia krawędzi doczaszkowej panewki. Kąt Norberga większy, niż 90 stopni. Zagęszczenie kości podchrzęstnej panewki ulega wyprostowaniu, jest bardzo cienka przyśrodkowo, silnie zgrubiała doczaszkowo i bocznie. Wyraźne zmiany zwyrodnieniowe w postaci osteofitów na głowie i szyjce kości udowej oraz na krawędziach panewki. Nierówności widoczne na krawędziach szyjki kości udowej. Panewka miednicy jest ewidentnie płytsza i szersza, niż zwykle.

 

5. Stawy biodrowe "E"

 

 

 

Bardzo duże zniekształcenie krawędzi doczaszkowej panewki oraz jej silne spłycenie i poszerzenie. Kontakt pomiędzy głową kości udowej, a panewką ogranicza się do 0.5 cm linii w doczaszkowej części stawu. Kąt Norberga jest mniejszy, niż 90 stopni. Gruby mankiet osteofitów wokół szyjki kości udowej, wypełnienie wklęsłości na dogrzbietowej krawędzi szyjki, między głową, a krętarzem. Tylko około 25% głowy kości udowej leży w obrębie panewki (przyśrodkowo do krawędzi dogrzbietowej panewki). Głowa kości udowej jest zniekształcona, przybiera formę kapelusza grzyba. Osteofity na krawędzi doczaszkowej panewki. Możliwe podwichnięcia.

PORÓWNANIE SKALI OCEN Z RÓŻNYCH ORGANIZACJI KYNOLOGICZNYCH

TUTAJ

WYKAZ LEKARZY UPRAWNIONYCH W POLSCE DO ODCZYTU ZDJĘĆ RTG I DOKONANIA WPISU DO RODOWODU

TUTAJ

 

TROCHĘ STATYSTYKI….


Każdy hodowca ma swoją wizję rasy doskonałej, w której stara się dążyć do otrzymania jak najlepszych efektów hodowlanych. Kojarzenie i odpowiedni dobór osobników wymaga dużej wiedzy, umiejętności, no i co tu ukrywać szczęścia również. Największe rozterki zaczynają się rodzić w momencie podejmowania kluczowych decyzji, jak hodować, jak rozmnażać, na jakie cechy postawić, a jakie niwelować… na dokładkę w przypadku choroby, której mechanizmy dziedziczenia są tak skomplikowane i nadal w sferze badań, podejmowanie ostatecznych decyzji bywa bardzo trudne. Aby uzmysłowić wszystkim, co mamy na myśli, przedstawiamy kilka zestawień odnoszących się do procentowego dziedziczenia dysplazji u psów uzyskanych ze skojarzeń, gdzie jedno (dwoje) z rodziców było obciążone dysplazją (wolne od dysplazji).


Pierwsze zestawienie pochodzi z USA i dotyczy 124320 psów różnych ras, które na przestrzeni lat od 1993 - do lutego 2003 miały wykonane badanie na dysplazję i wyniki tych badań zostały zgłoszone do OFA. Wykorzystano informacje dostarczone przez właścicieli reproduktorów i suk w odniesieniu do ojca i matki tych psów. Porównanie zostało dokonane w celu ustalenia zawartości procentowej dysplazji wykrytej u szczeniąt pochodzących od tych rodziców. I tak:
- 117,391 psów ze skojarzeń zdrowy reproduktor/zdrowa suka dało 9.3% dysplastycznych przypadków;
- 2,576 psów ze skojarzeń zdrowy reproduktor/dysplastyczna suka dało 18.8% dysplastycznych przypadków;
- 4,086  psów ze skojarzeń dysplastyczny reproduktor/ zdrowa suka dało 18.9% dysplastycznych przypadków;
- 285 psów ze skojarzeń dysplastyczny reproduktor/dysplastyczna suka dało 33.7% dysplastycznych przypadków;
Tak więc wyraźnie widać, że szansa uzyskania szczeniąt dysplastycznych jest 3,62 razy większa w przypadku skojarzenia obydwojga rodziców chorych, niż w przypadku skojarzenia obydwojga rodziców zdrowych.
 
Drugie zestawienie wg Monkiewicza i Wajdzika z "Kynologii i wiedzy o psie":
- skojarzenie zdrowy reproduktor/zdrowa suka (80 potomków) dało 17,5% dysplastycznych przypadków;
- skojarzenie zdrowy reproduktor/dysplastyczna suka (74 potomków) dało 28,4% dysplastycznych przypadków;
- skojarzenie dysplastyczny reproduktor/zdrowa suka (24 potomków) dało 41,7% dysplastycznych przypadków;
- skojarzenie dysplastyczny reproduktor/dysplastyczna suka (13 potomków) dało 46,2% dysplastycznych przypadków.
Powyższe zestawienie pokazuje, że szansa na uzyskanie zdrowego potomstwa po obydwojgu zdrowych rodzicach wynosi 17,5 %,  a przy skojarzeniu obydwojga rodziców chorych ryzyko wystąpienia choroby wynosi, aż 46,2 %.


Kolejny przykład przeprowadzonych podsumowań wyników prześwietleń w kierunku dysplazji pochodzi z Finlandii. Na przestrzeni lat zgromadzono badania 69349 psów w 22 rasach, które urodziły się w latach 1988-1995. Wyniki zostały przeanalizowane i porównywane do danych z przed 1988 roku. Jakie wyciągnięto wnioski? W większości ras zanotowano, że wynik badania i częstotliwość występowania dysplazji pozostał bez istotnych zmian. Program kontroli nie doprowadził do szybkiego postępu i wyeliminowania schorzenia. Zatem wywnioskowano, że ograniczenia stopnia występowania schorzenia nie można się spodziewać opierając się jedynie na fenotypowej selekcji. Prawdopodobnie obserwowanie, badanie i selekcja pod kątem potomstwa przebadanych psów powinna dać lepsze rezultaty tym bardziej, że dla wielu fińskich hodowców i inne kryteria selekcji w hodowli były i są równie ważne.

 

Biorąc pod uwagę wyżej wymienione wyniki należy sobie uświadomić, że prześwietlenie obydwojga rodziców i skojarzenie pary z wynikami wolny HD-A i/lub HD-B nie daje gwarancji na otrzymanie w 100% zdrowego potomstwa. Należy jednak zaznaczyć, że odsetek wystąpienia tego schorzenia po rodzicach prześwietlonych będzie mniejszy, niż po rodzicach ze stwierdzonym badaniem RTG obciążeniem tym schorzeniem.


W Niemczech - kraju uznanego za bardzo rygorystyczny pod względem prześwietleń, CTR-y są dopuszczone do hodowli z wynikiem prześwietlenia A1 i A2 (wolny/stawy doskonałe), B1 i B2 (wolny/stawy prawie normalne). Hodowla niemiecka po wielu latach ograniczeń i używania w hodowli tylko psów prześwietlonych osiągnęła spadek występowania psów obciążonych chorobą, ale jednocześnie szerokie zawężenie puli genetycznej zrodziło nowe problemy, z którymi hodowla niemiecka musiała i w sumie nadal się zmaga. W pewnym okresie Niemcy z braku powszechności wykonywania badań w innych krajach praktycznie ograniczyli się tylko do używania w hodowli populacji rasy dostępnej na terytorium własnego kraju i niemal dochowali się "własnej odmiany" rasy.  Na szczęście w porę problem został zauważony i od kilku lat hodowcy niemieccy starają się tak dobierać skojarzenia, by wyprowadzić w swoich hodowlach typ obecnie pożądany i znowu sięgają po pulę genetyczną dostępną w innych krajach europejskich - w tym szczególnie w krajach ściany wschodniej (warunkiem jest oczywiście posiadanie prześwietlenia w kierunku dysplazji wynik - A lub B). Wzrosła liczba nowych importów. Tym samym po wielu latach hodowli i doczekaniu się rodowodu czteropokoleniowego z wynikami prześwietleń na HD, hodowcy niemieccy znowu wprowadzają do swoich hodowli psy, spoza granic Niemiec - w tym z Rosji - zwierzęta, które niejednokrotnie są pierwszymi przedstawicielami prześwietlonymi na dysplazję w swoim IV pokoleniowym rodowodzie. Przykład ten doskonale obrazuje, jak cienka jest granica i jak trudno w hodowli psa rasowego dokonywać odpowiednich wyborów. Skupienie się na wyeliminowaniu tylko jednego problemu, nie jest złotym środkiem, a rodzi kolejne trudności, którym trzeba stawić czoła. Tak więc znalezienie wyważonej drogi, pomiędzy eliminacją schorzenia, a prowadzeniem hodowli powinno stanowić dla każdego hodowcy najważniejszy priorytet.


Innym przykładem są kraje, w których prześwietla się rasę, ale do hodowli dopuszcza się psy/suki z z wynikami A, B, C i D - kojarzy się tam między sobą osobniki zarówno wolne od dysplazji z wynikami A lub B, jak również obciążone nią w stopniu lekkim C i częściowym D. Uzyskiwane wyniki prześwietleń potomstwa pokazują różnorodny rozkład obciążenia tym schorzeniem u nowych pokoleń.


Jak widać z powyższych informacji mechanizmy dziedziczenia choroby nie są sprawą jednoznaczną i prostą. Dysplazja stawów biodrowych jest chorobą rozwojową i w zależności od rasy może dotyczyć od ok. 2% do niemal 50% psów. Najczęściej dotyczy obu stawów biodrowych, choć dysplazja jednostronna również może wystąpić i spotykana jest także u CTR-a - szczególnie widoczne jest to w krajach prowadzących zapis i ocenę badań RTG dla każdego stawu osobno.

 

Szacunkowe dane pokazują, że w zależności od rasy, dysplazja jednostronna występuje od 3% do 30% psów z dysplazją stawów biodrowych. Wskaźnik dziedziczności choroby waha się od 0.2 do 0.6 zależnie od rasy i badanej populacji rasy oraz kraju, w którym takie badania przeprowadzono. Zaznaczyć jednak należy, że są to tylko dane poglądowe i szacunkowe bowiem, by były miarodajne cała populacja danej rasy powinna być poddana tym badaniom.


Ostatnia grupa to kraje, w których nie ma obowiązku poddawania CTR-a prześwietleniu przed dopuszczeniem do hodowli m.in. kraj pochodzenia rasy - Rosja oraz najbardziej nas interesujący, czyli Polska. Indywidualnie część hodowców decyduje się na prześwietlenie swoich psów, jednak nie można mówić tu o żadnym odniesieniu tych prześwietleń do rzeczywistości, bo po prostu liczba tych prześwietleń w stosunku do populacji jest nadal znikoma.

Zgodnie z opinią Corley'a i Keller'a, pies z doskonałymi stawami, u którego wśród braci i sióstr zdiagnozowano ponad 25% przypadków dysplazji jest gorszym materiałem hodowlanym, niż pies ze stawami "fair", u którego po przebadaniu rodzeństwa stwierdzono mniej, niż 25% przypadków dysplastycznych. Z tych wniosków pierwsi już korzystają m.in. hodowcy owczarka niemieckiego w Niemczech. Klub Rasy Owczarka Niemieckiego opracował nowy program oparty na wyliczaniu ZW (Zuchtwert) - czyli wartości hodowlanej poszczególnych osobników. Metoda ta ma na celu ocenić szacowaną zdolność przekazania określonych cech (w tym dysplazji) potomstwu. Składową tych wyliczeń stanowią oceny poszczególnych cech plus wynik badania pod kątem dysplazji z porównania wyników uzyskanych od potomstwa danego osobnika. Metoda nie jest łatwa i wymaga dużej wiedzy, ale w przypadku posiadania wieloletniej dokumentacji hodowlanej, również pod kątem prześwietleń, może być realna do zastosowania.

 

BAZA WYNIKÓW PRZEŚWIETLEŃ CTR-ÓW W KIERUNKU HD I/LUB ED PRZYGOTOWANA NA POTRZEBY NASZEGO PORTALU

 

TUTAJ

 

PRZYSZŁY NABYWCO... O CZYM POWINIENEŚ PAMIĘTAĆ...

 

Decydując się na nabycie CTR-a należy zdawać sobie sprawę z odpowiedzialności i roli jaka ciąży, nie tylko na hodowcy, ale na przyszłym nabywcy również. Jak zatem planować nabycie szczenięcia? Przede wszystkim należy kierować się "zdrowym rozsądkiem", a zakup szczenięcia powinien być decyzją przemyślaną. Należy zapoznać się z możliwe, jak największą liczbą materiałów dotyczących rasy, porozmawiać z hodowcami, poobserwować czernysze w życiu codziennym i na ringu wystawowym, tak by mieć pełną świadomość walorów rasy, jak i jej niedostatków… rasa idealna bowiem pod każdym względem nie istnieje.

 

Mi się to nie przytrafi… po lekturze tego artykułu osoby tak myślące powinny zmienić poglądy. Statystycznie na kogoś "trafi", a wówczas lepiej być na taką ewentualność odpowiednio przygotowanym, niż w popłochu szukać informacji lub o zgrozo obwiniać wszystkich za "całe zło". Proszę pamiętać, że psiego przyjaciela nabywa się "na dobre i na złe". Warto również wiedzieć, że osoba świadoma niebezpieczeństw czyhających na małego czernysza może mieć realny wpływ na zminimalizowanie "złych" statystyk.

Co to w praktyce oznacza?

  • szczenię powinno mieć udokumentowane pochodzenie i pochodzić z hodowli zarejestrowanej w ZKwP lub inne organizacji zagranicznej uznanej przez FCI;

  • szczenię powinno pochodzić od rodziców posiadających wyniki prześwietleń (najlepiej jeśli wyniki badań na HD będą oscylowały w granicach HD-A lub HD-B. Warunkowo u jednego z rodziców można dopuścić wynik HD-C, o ile drugie będzie posiadało wynik HD-A);

  • warto przyjrzeć się drzewu rodowemu malucha i sprawdzić ile egzemplarzy zostało prześwietlonych w kierunku HD oraz jakie posiadają wyniki;

  • o ile matka szczenięcia oraz jego ojciec dali już wcześniej potomstwo i dane takie są możliwe do zdobycia, to warto sprawdzić, jak kształtują się rezultaty badań ich potomstwa w kierunku HD;

  • wybór powinien paść na hodowcę i hodowlę, która cieszy się dobrą opinią;

  •  zawsze należy dopilnować, by hodowca sporządził z nabywcą stosowną umowę kupna-sprzedaży psa określając w niej prawa i obowiązki zarówno hodowcy, jak i nabywcy;

A kiedy w domu pojawi się już mały czernyszek:

  • szczenię należy prowadzić zgodnie ze wskazówkami i zaleceniami hodowcy oraz prowadzącego lekarza weterynarii;

  • warto zadbać o dobrą opiekę weterynaryjną doświadczonego weterynarza;

  • na wizyty należy stawiać się regularnie. W ramach profilaktyki w okresie najintensywniejszego rozwoju i wzrostu nawet raz w miesiącu.  W przypadku zaobserwowania niepokojących objawów - niezwłocznie;

  • szczenię należy karmić karmami dobrze zbilansowanymi przeznaczonymi dla ras dużych, szybko-rosnących, dopasowanych do wieku zwierzęcia;

  • należy utrzymywać optymalną wagę ciała zwierzęcia;

  • należy zapewnić psu odpowiednią dawkę aktywności ruchowej, bez nadmiernego obciążania organizmu;

  • po konsultacji z weterynarzem można wdrożyć program profilaktycznej ochrony stawów;

  • mając świadomość, jak dużą rolę odgrywa profilaktyka i wczesna diagnostyka można zdecydować się na badanie USG lub zdjęcie kontrolne RTG stawów biodrowych w okresie do 6 miesiąca życia szczenięcia.

LECZENIE

 

W przypadku ras dużych i olbrzymich, do których zaliczamy również CTR-a, trafna diagnoza postawiona we wczesnym okresie szczenięcym odgrywa istotną rolę, przy wyborze odpowiedniej metody postępowania z chorym psem. Wielu autorów różnych opracowań podaje, że do 20% psów ze stwierdzoną dysplazją nie daje żadnych jej zewnętrznych objawów!. Mając na uwadze ten fakt oraz to, że dysplazja stawów biodrowych jest chorobą nieuleczalną o charakterze postępującym, powinniśmy mieć świadomość tego, jak ważna jest wczesna i prawidłowa diagnostyka, która pozwala na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia zachowawczego (w tym żywienie, rehabilitacja, fizykoterapia, suplementy, leki), chirurgicznego lub obydwu jednocześnie. Takie postępowanie mimo iż w 100% nie wyleczy zwierzęcia, to jednak prowadzi do spowolnienia procesów degradacyjnych stawów, poprawienia kondycji zwierzęcia i zapewnienia mu możliwe wysokiego komfortu życia. Wg danych OFA, aż 76% psów dotkniętych poważnymi zmianami dysplastycznymi - w tym również chorobami zwyrodnieniowymi będącymi następstwem zmian dysplastycznych - jest w stanie, przy prawidłowym poprowadzeniu i zastosowaniu odpowiednich metod profilatyczno-leczniczych, funkcjonować całkiem normalnie.

 

Co oznacza przy diagnozie dysplazja stawów biodrowych pojęcie "przypadek ciężki"?

Tak na prawdę jest to sprawa indywidualna i w każdym przypadku zależna od danego osobnika. Nie istnieje skala porównawcza, bowiem każdy organizm reaguje inaczej, i każdy w mniej lub bardziej efektywny sposób "potrafi" sobie częściowo poradzić z objawami chorobowymi. Dlatego też identyczny wynik widnieje tylko na papierku. Niektórzy lekarze często dzielą dysplazję na rentgenowską i kliniczną. Rentgenowska to taka, która została wykryta na podstawie zdjęcia RTG i zapisana odpowiednim do degradacji stawu stopniem, zaś kliniczna to taka, która często jeszcze przed wykonaniem zdjęcia dała objawy w postaci bólu, czy upośledzenia ruchu psa. Często bywa tak, że jeden pies ze stwierdzoną dysplazją w stopniu C, D lub E funkcjonuje, jak "zdrowy", nie dając żadnych zewnętrznych objawów choroby, a drugi, z tym samym stopniem, będzie manifestował je w różnoraki sposób.
 

Leczenie zachowawcze
Jeśli psa dotyka dysplazja w stopniu lekkim lub nie dającym objawów, to wówczas metody zachowawcze niewymagające ingerencji chirurgicznej wydają się, jak najbardziej odpowiednie. W skład leczenia zachowawczego wchodzi m.in.

 

Farmakoterapia

Farmakoterapia dysplazji stawów obejmuje leczenie objawowe schorzenia dostępnymi lekami głównie o działaniu przeciwbólowym i/lub przeciwzapalnym i/lub przeciwgorączkowym tj. lekami niesterydowymi, lekami steroidowymi lub lekami opoidowymi. Dobranie odpowiedniego leku i dawki zależy od indywidualnego przypadku i zawsze musi odbywać się na wskazanie i pod nadzorem lekarza weterynarii. W przypadku leków homeopatycznych lekarz powinien posiadać również doświadczenie w leczeniu holistycznym. Terapia zachowawcza z użyciem leków opiera się przede wszystkim na walce z bólem i zapaleniem.

  • niesteroidowe środki przeciwzapalne i przeciwbólowe (NLPZ)

    to bardzo szeroka i niejednorodna grupa leków o właściwościach przeciwbólowych i/lub przeciwzapalnych i/lub przeciwgorączkowych, których historia sięga aż 1763 roku. Mechanizm działania tych leków polega na hamowaniu aktywności cyklooksygenazy (COX) niezbędnej do przemian metabolicznych kwasu arachidonowego. W toku prowadzonych badań wyodrębniono dwie postacie tego enzymu, konstytutywną (COX-1) występującą zawsze w organizmie, która jest odpowiedzialna za syntezę prostaglandyn spełniających funkcje fizjologiczne i postać indukowaną (COX-2), która jest właśnie odpowiedzialna za syntezę prostaglandyn pozapalnych w miejscu zapalenia. Zahamowanie działalności szczególnie COX-2 ma istotne znaczenie z klinicznego punktu widzenia. Najczęstsze wskazania do zastosowania tej grupy leków są związane z wykorzystaniem podstawowych mechanizmów działania NLPZ, czyli efektu przeciwbólowego, przeciwgorączkowego i przeciwzapalnego. Poszczególne leki należące do tej szerokiej grupy różnią się zarówno profilem, siłą działania, jak i toksycznością.

    W medycynie weterynaryjnej do najczęściej stosowanych leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych należą m.in. Rimadyl, Carpodyl F i Canidryl (substancja czynna Karprofen); Trocoxil (substancja czynna Mawakoksyb); Ketoprofen (substancja czynna Ketoprofen); Metacam, Animeloxan, Loxicom, Meloxivet i Rheumocam (substancja czynna Meloksykam); Tolfedine (substancja czynna kwas tolfenamowy); Zubrin (tepoksalina). W przypadku stwierdzenia dysplazji, lekarze w pierwszej kolejności sięgają właśnie po leki z tej grupy, o ile przebieg choroby jest lekki lub umiarkowany. Niesteroidowe leki przeciwzapalne należy jednak stosować u psów z rozwagą i umiarem, ponieważ długotrwałe podawanie leków z tej grupy może doprowadzić do owrzodzeń żołądka i jelit, które powstają w wyniku częściowego hamowania COX-1, która odgrywa fizjologiczną rolę w utrzymaniu homeostazy krążeniowej, cytoprotekcji w obrębie przewodu pokarmowego i nerek.

  • steroidowe leki przeciwzapalne (SLPZ)

    to grupa leków hormonalnych pochodzenia naturalnego lub syntetycznego. Hormony steroidowe wykorzystywane w  sterydoterapii (steroidoterapii), to te które są produkowane przez korę nadnerczy. Kora nadnerczy wydziela takie hormony jak: mineralokortykoidy, glikokortykoidy i androgeny nadnerczowe, jednak w lecznictwie weterynaryjnym szerokie zastosowanie znalazły tylko te glikokortykoidy, które wykazują silne działanie przeciwzapalne i jednocześnie bardzo słabe działanie mineralokortykoidowe tj. prednizolon i prednizon, które są otrzymywane syntetycznie. Ogólnie rzecz biorąc leki z tej grupy wpływają na zmniejszenie gromadzenia się leukocytów i ich adhezję do śródbłonka, hamują proces fagocytozy i rozpad lizosomów, zmniejszają liczbę limfocytów, eozynofilii, monocytów, blokują zależne od IgE wydzielanie histaminy i leukotrienów. Hamują syntezę i uwalnianie cytokin. Hamując aktywność fosfolipazy A2 poprzez lipokortynę, nie dopuszczają do uwalniania kwasu arachidonowego, a w konsekwencji do syntezy mediatorów zapalenia (leukotrienów i prostaglandyn). Wszystko to, choć nie leczy podstawowej choroby, to prowadzi do szybkiego łagodzenia objawów zapalenia. Steroidowe leki powinny pomóc stłumić silny ból, opanować rzut zapalny i mogą również wykazywać wpływ ochronny na chrząstkę poprzez dezaktywację metaloproteinaz. Niestety leki z tej grupy obarczone są szeregiem skutków ubocznych m.in. osłabiają metabolizm chondrocytów oraz zmniejszają syntezę proteoglikanów i kolagenu. Ze względu na skutki uboczne i ujemny wpływ na chrząstkę przy długoterminowym stosowaniu, kortykosteroidy rzadko są wykorzystywane w leczeniu uszkodzeń chrząstki i zmian zwyrodnieniowych. Jeśli jednak lekarz sięgnie po leki z tej grupy, to powinny one być stosowane, w minimalnych dawkach, krótko i tylko i wyłącznie wówczas, gdy jest to absolutnie niezbędne.

  • opioidowe leki przeciwbólowe

    opioidy to substancje, które naturalnie występują w przyrodzie. Swoją nazwę zawdzięczają jednemu z najstarszych znanych leków, czyli opium. Opioidy znajdziemy zarówno w roślinach np. morfina czy kodeina, które nazywane są opiatami, jak i w organizmie psa, gdzie występują pod postacią peptydów, takich jak endorfiny czy enkefaliny. We współczesnej medycynie weterynaryjnej szeroko stosowane są jednak opioidy zsyntetyzowane w laboratoriach farmaceutycznych, które swoimi właściwościami naśladują endogenne peptydy opioidowe poprzez powodowanie przedłużonej aktywacji receptorów opioidowych. W zależności od tego z jakiego typu receptorami wiąże się określony lek opioidowy wyróżnia się: opioidy agonistyczne w postaci naturalnej, półsyntetycznej i syntetycznej (morfina, hydromorfon, fentanyl, oksymorfon, metadon), antagonistyczne (buprenorfina) oraz agonistyczno-antagonistyczne (butorfanol). Właściwości lecznicze tej grupy leków polegają na hamowaniu różnych dróg przekaźnictwa bólu. Leki z tej grupy należą do bardzo silnych leków przeciwbólowych, których efekt obserwowalny jest bardzo szybko, jednak obarczone są one różnymi skutkami ubocznymi stąd też leki z tej grupy powinny być stosowane krótko i tylko i wyłącznie wówczas, gdy rzut bólu jest bardzo silny, inne leki nie pomagają lub pies je źle toleruje. Podstawowe działania niepożądane opioidów, które mogą wystąpić, to przede wszystkim wpływ na zachowanie psa tj. uspokojenie, otępienie, zaburzenia nastroju, a także nudności, wymioty, spowolnienie perystaltyki przewodu pokarmowego, zaparcia, świąd, depresja oddechowa, a przy dłuższym stosowaniu uzależnienie.

    W lecznictwie weterynaryjnym stosuje się jeszcze tramadol, który działa na podobnych zasadach, jak ww. opioidy, a oprócz tego jest jeszcze inhibitorem zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny. Jest to równie silny lek należący do syntetycznych opioidów, jednak nie uzależnia tak, jak to ma miejsce w przypadku ww. opioidów. Tramadol może być też stosowany w połączeniu z NLPZ. W zasadzie przy prawidłowym dawkowaniu poza uspokojeniem zwierzęcia i możliwością wystąpienia dolegliwości ze strony układu pokarmowego, nie wykazuje większych skutków ubocznych.

  • antybiotyki

    to różnorodna grupa leków przeciwdrobnoustrojowych, która posiada zdolność niszczenia bakterii (działanie bakteriobójcze) lub znacząco wpływa na hamowanie ich wzrostu (działanie bakteriostatyczne), a niektóre mogą działać także przeciwgrzybiczo. Antybiotyki są substancjami wytwarzanymi w naturze przez pewne drobnoustroje, które w odpowiednio dobranych dawkach wykazują właściwości lecznicze, nie powodując działania toksycznego na organizm psa. W zależności od pochodzenia rozróżniamy antybiotyki naturalne, półsyntetyczne lub syntetyczne. Leki te stosowane są wówczas, gdy doszło do infekcji bakteryjnej i/lub grzybiczej. Leki z tej grupy o szerokim spektrum działania to np. Clavamox (połączenie amoksycyliny i klawulanianu potasu), Simplicef (proksetyl cefpodoksymu) lub Keflex (cefaleksyna). Ponadto prowadzone badania nad doksycykliną i minocykliną wykazały, że hamują one działalność enzymów, które są odpowiedzialne za rozkład chrząstki. Wyniki jednych z badań sugerują, że doksycyklina zmniejszyła degenerację chrząstki u psów z chorobą zwyrodnieniową stawów.

  • Cartrophen Vet

    1ml roztworu do wstrzykiwań zawiera: pentozan wielosiarczanowy (sól sodowa) - 100mg. Jest to lek podawany w formie zastrzyków (czterokrotna dawka 3 mg/kg w odstępie od 5 do 7 dni). Następnie należy powtórzyć podawanie leku po upływie 6 miesięcy. Wielosiarczan pentazolu jest stosunkowo nowym lekiem, z powodzeniem stosowanym w terapii zwyrodnieniowej choroby stawów u psów. Lek ten wpływa na metabolizm chondrocytów, pobudzając biosyntezę składników macierzy zewnątrzkomórkowej i hamuje aktywność enzymów proteolitycznych, biorących udział w degradacji chrząstki szklistej. Ponadto powoduje on przywrócenie syntezy kwasu hialuronowego o prawidłowej masie cząsteczkowej przez synowiocyty. Wskazaniem do stosowania leku jest choroba zwyrodnieniowa stawów i związane z nią zaburzenia mięśniowo - kostne u psów, a w szczególności: - osteoartroza - zwłaszcza dotyczące wielu stawów; - oddzielająca jałowa martwica chrzęstno-kostna; - urazy stawów i zmiany zapalne tkanek w okolicach stawów występujące: u psów pracujących lub biegających na wyścigach; po wykonaniu inwazyjnych zabiegów diagnostycznych lub uszkodzeniu tkanek stawów spowodowanym zabiegami chirurgicznymi;

  • Rhus tox 30C (30X) lub Rhus Toxicodendron

    jest to lek homeopatyczny otrzymany z wielokrotnego rozcieńczenia (w skali C wg Hahnemanna 30C równe jest rozcieńczeniu 10¯⁶⁰) wyciągu otrzymywanego z rośliny o nazwie sumak jadowity tzw. bluszcz trujący (Toxicodendron pubescens) rośliny trującej występującej w płd. wsch. rejonach Stanów Zjednoczonych i w Kanadzie. Dawniej gatunek ten zaliczany był do rodzaju sumak (Rhus). Od nazwy rośliny pochodzi nazwa leku, który jako środek homeopatyczny jest bezpieczny do stosowania również u psów. Doświadczenia prowadzone na myszach pokazały, że stosownie tego leku znacznie usprawniło funkcje stawów. Środek jest polecany do stosowania w chorobie reumatycznej mięśni i stawów o ostrym jak i o przewlekłym przebiegu. Pomaga na poranne zesztywnienie, bóle mięśni i stawów. Pomaga w ostrych lub przewlekłych dolegliwościach układu kostno-stawowego, bólach kostnych, stawowych lub mięśniowych, nerwobólach, nadwyrężeniach mięśni, skręceniach stawów, bolesnych ograniczeniach zakresu ruchów. Może być stosowany przy wrażliwości na zmiany temperatur i pogody. Lek dostępny jest w formie kropli lub pastylek do wewnętrznego stosowania.

Weterynaryjna medycyna regeneracyjna

to stosunkowo nowa (rozwijająca się od 10 lat) i bardzo innowacyjna dziedzina medycyny weterynaryjnej, której celem jest leczenie za pomocą zastępowania komórek starych i chorych przez komórki młode (terapia komórkami macierzystymi, inżynieria tkankowa), lub regeneracja organizmu za pomocą terapii genowej. Tę gałąź medycyny weterynaryjnej, nie bez kozery określa się medycyną weterynaryjną XXI wieku i należy spodziewać się jej dynamicznego rozwoju w ciągu najbliższych lat. Być może w przyszłości weterynaryjna medycyna regeneracyjna pozwoli na całkowite leczenie schorzeń, które obecnie uznawane są za nieuleczalne. Naukowcy i lekarze pokładają w niej ogromne nadzieje. Obecnie weterynaryjna medycyna regeneracyjna oferuje kilka metod do zastosowania u zwierząt tj. leczenie komórkami macierzystymi, leczenie osoczem bogatopłytkowym (PRP) i leczenie autologiczną kondycjonowaną surowicą - terapia Irap. Wszystkie te metody polecane są do leczenia: urazów ścięgien i więzadeł, urazów mięśni szkieletowych, urazów stawów, schorzeń oraz zwyrodnienia stawów (OA) biodrowych, kolanowych i łokciowych, złamań (brak zrostu po złamaniach, tzw. stawy rzekome), stanów zapalnych kości, gojenia tkanek miękkich (przyspieszenia procesu gojenia), urazów kręgosłupa.

  • komórki macierzyste:

    w 2012 roku świat obiegła informacja o przyznaniu nagrody Nobla naukowcom zajmującym się komórkami macierzystymi. Otrzymała ją para badaczy - John B. Gurdon - pionier badań nad klonowaniem i Shinya Yamanaka - twórca indukowanych pluripotentnych komórek macierzystych. Od wielu lat trwają badania nad wykorzystaniem komórek macierzystych w medycynie ludzkiej. Stąd też metoda została zaadoptowana na potrzeby weterynarii. Pionierskie badania i leczenie zwierząt zapoczątkowano w USA, a potem w Europie przez firmę VetRegen, która również Polsce otworzyła pierwsze laboratorium pozyskiwania komórek macierzystych i bank komórek macierzystych. W Polsce metoda leczenia komórkami macierzystymi dostępna jest od 2012 roku i pionierami w jej zastosowaniu byli lekarze z Lubelskiego Centrum Małych Zwierząt. 

    Komórki macierzyste to komórki pierwotne, niewyspecjalizowane, które mają olbrzymi potencjał do namnażania się i przekształcania w komórki wyspecjalizowane. W konsekwencji więc mogą budować nowe tkanki. Pozyskiwanie komórek macierzystych odbywa się z pominięciem skomplikowanego zabiegu chirurgicznego (pobranie w miejscowym znieczuleniu lub pełnej sedacji), a komórki mogą być pozyskane ze szpiku kostnego, z tkanki tłuszczowej lub ze sznura pępowinowego. W weterynarii pobranie niewielkiego wycinka tłuszczowego, z którego następnie zostaną odpowiednio wyizolowane komórki macierzyste jest najczęściej stosowaną metodą na ich pozyskanie. Wycinek trafia do laboratorium, w którym dochodzi do odpowiedniego pozyskania komórek macierzystych z tłuszczu, potem namnożenia ich do wymaganej liczby i przygotowania ich do ponownego wszczepienia do organizmu zwierzęcia (szczepienie przypomina podanie zastrzyku). U młodych zwierząt, do 5-6 roku życia, stosuje się komórki macierzyste autologiczne (własne), natomiast u zwierząt starszych, które mają problemy ze stawami, stosuje się komórki allogeniczne, czyli pobrane od innego psa. Obok właściwości regeneracyjnych komórki macierzyste mają działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Teoretycznie leczenie komórkami macierzystymi daje efekty w 95% przypadków. Po podaniu w  miejsce docelowe (w przypadku dysplazji stawów - dostawowo) komórki takie odnajdują miejsce urazu, różnicują się w tkance, modulują system immunologiczny, pobudzają czynnik wzrostu i regenerują uszkodzone miejsca. Wg prowadzonych statystyk u ponad 80% pacjentów zaobserwowano poprawę komfortu i jakości życia, w takich przypadkach jak zwyrodnienia stawów i dysplazje. Należy jednak pamiętać, że choć możliwości regeneracyjne tych komórek są duże, to w przypadku dysplazji stawowej największą skuteczność terapii można zaobserwować w przypadkach, gdzie nie doszło jeszcze do ogromnych zniszczeń i degeneracji stawów. Obecnie w Polsce wiele klinik oferuje możliwość zastosowania komórek autologicznych m.in. w terapii dysplazji u psów. Stosowanie macierzystych komórek allogenicznych w Polsce ma obecnie status niejasny. Główny Lekarz Weterynarii w dniu 15 września 2016 roku wprowadził zakaz wprowadzania do obrotu na obszarze całego kraju weterynaryjnego produktu leczniczego o nazwie: "allogeniczne komórki macierzyste";

  • osocze bogatopłytkowe (Platelet-rich plasma - PRP)

    jest koncentratem płytek krwi w niewielkiej objętości osocza. Otrzymywane jest w procesie wirowania krwi pobranej z żyły, bezpośrednio od pacjenta przed zabiegiem. Krwinki płytkowe uwalniają siedem podstawowych czynników wzrostu: trzy izomery PDGF (αα, ββ, αβ), TGF-β1, TGF-β2, VEGF oraz EGF. Osocze bogatopłytkowe zawiera również białka odpowiedzialne za adhezję komórkową: fibrynę, fibronektynę oraz vitronektynę. PRP stosowane w terapii dostawowej i dościęgnowej, to PRP ubogoleukocytarne nieaktywowane i PRP ubogoleukocytarne aktywowane. W ortopedii PRP jest stosowane do przyspieszenia zrostu kostnego i gojenia tkanek miękkich, takich jak mięśnie, ścięgna lub trudno gojące się rany. W warunkach operacyjnych stosuje się czynniki wzrostu jako działanie wspomagające w leczeniu chirurgicznym. W warunkach ambulatoryjnych PRP można wykorzystać z powodzeniem w leczeniu stawowych zmian zwyrodnieniowych. Bardzo często przed podaniem komórek macierzystych stosuje się podanie osocza bogatopłytkowego, którego zadaniem jest jeszcze lepsze przygotowanie podłoża, przed wstrzyknięciem samych komórek. Zwielokrotniona ilość płytek krwi aktywuje i stymuluje transformację mezenchymalnych komórek macierzystych w procesie regeneracyjnym.

  • autologiczna kondycjonowana surowica (Autologous Conditioned Serum - ACS) - terapia Irap:

    wykorzystanie terapeutyczne ACS (Terapia Irap) w weterynarii zostało opracowane przez niemiecką firmę Orthogen we współpracy z dr T. Weinbergerem w 2001 roku, a w 2005 roku zostały udostępnione pierwsze zestawy do szerszego zastosowania u zwierząt hodowlanych i towarzyszących. W Polsce terapia jest dostępna od niedawna wyłącznie w wybranych i licencjonowanych ośrodkach.

    Produkt leczniczy, czyli ACS, wytwarzany jest w 100% z krwi pobranej od danego zwierzęcia. Nie zawiera absolutnie żadnych dodatków. Wstrzykiwany jest do organizmu tego samego zwierzęcia, skąd pozyskano krew - stąd wyrażenie autologiczna. Krew na drodze przemian wywołanych w wyniku zastosowania opatentowanej procedury, która sprawia, że krew pobudzana jest do produkcji właściwego białka przeciwzapalnego - antagonisty receptora interleukiny-1 (IL-1Ra), zmienia swój skład, mogąc być, po odpowiedniej obróbce, przydatną do celów leczniczych. Proces ten poprawia właściwości krwi, czyli prowadzi do jej kondycjonowania. A surowica, to słowo opisujące płynną fazę krwi, będącą oczekiwanym produktem leczniczym. Tak mniej więcej można w skrócie wytłumaczyć nazwę tego leczniczego produktu.

    Zagadka terapii Irap polega na specjalnie skonstruowanej i chronionej patentem strzykawce, którą z żyły danego zwierzęcia zostaje pobrana krew. W strzykawkach znajdują się borokrzemowe szklane kulki. W określonych warunkach (czas i temperatura) część komórek krwi gromadzi się wokół tych powierzchni i zaczyna produkować odpowiednie cytokiny (białka wpływające na wzrost, proliferację i pobudzenie komórek biorących udział w odpowiedzi odpornościowej oraz komórek hemopoetycznych), w tym m.in. białko przeciwzapalne - antagonistę receptora interleukiny-1 (IL-1Ra) które bardzo korzystnie wpływa m.in. na procesy regeneracyjne. Interleukina-1 (IL-1) jest białkiem przekaźnikowym - substancją, która ostrzega komórki organizmu o urazie lub zakażeniu. Reakcją organizmu na uszkodzenie jest zapalenie. Stan zapalny trwający dłużej niż kilka dni przechodzi w stan przewlekły. Zadaniem białek przekaźnikowych, w tym antagonisty receptora interleukiny-1 (IL-1Ra) jest zahamowanie stanu zapalnego. U zwierzęcia, u którego nasila się proces zapalny związany z destrukcja stawów zaburza się równowaga (homeostaza) pomiędzy interleukiną-1, a antagonistą receptora interleukiny-1 na niekorzyść tego drugiego, co w efekcie powoduje nasilenie procesu zapalnego. Zastosowanie ACS pozwala przerwać ten proces, ponieważ zawartość IL-1Ra w ACS jest znacznie wyższa i IL-1Ra ma zdolność do wiązania receptorów IL-1. W ten sposób uzyskiwany jest przeciwzapalny i chroniący chrząstkę efekt.

    Po zsyntetyzowaniu białek ochronnych i wytworzeniu ACS może nastąpić wstrzyknięcie  surowicy wyprodukowanej z krwi pacjenta w chory staw lub okolice zmienionego zapalnie nerwu. Terapia obejmuje 3-4 podania ACS w dotknięte procesem patologicznym miejsce. Wstrzyknięcia stosuje się w odstępach co 7-10 dni. Początkowe efekty zwykle uzyskuje się po pierwszym podaniu, pełen efekt kliniczny, przeciwbólowy terapii Irap rozwija się po ok. 2-3 tyg. od ostatniego podania i utrzymuje się od 2 do 4 lat. Odnotowano przypadki, gdzie ponowne stosowanie terapii nie było konieczne, bo efekt utrzymał się ponad 8 lat.  Zastosowanie terapii Irap daje następujące efekty: przeciwbólowe, przeciwzapalne, hamuje proces niszczenia chrząstek stawowych i dzięki czynnikom wzrostu działa regenerująco na stawy oraz poprawia jakość mazi stawowej. Terapia Irap może być stosowana m.in. w dysplazjach stawów, zapaleniu i/lub zwyrodnieniu stawów, przewlekłym zapaleniu stawów, gdzie podawanie leków i preparatów leczniczych dostawowo nie przyniosło efektów, ostrym zapaleniu stawów z wysiękiem stawowym i przy uszkodzeniach ścięgien.

Weterynaryjna medycyna niekonwencjonalna

zaliczane są tutaj wszelkie metody leczenia, które wcale lub słabo są akceptowane przez środowiska naukowe zajmujące się weterynaryjną medycyną konwencjonalną opartą na badaniach i dowodach potwierdzonych naukowo. Jednak w przypadku wielu chorób stosowanie metod alternatywnych również może przynieść wymierne korzyści. Do najczęściej wykorzystywanych w przypadku schorzeń stawów jest akupunktura i akupresura.

  • akupunktura klasyczna:

    akupunktura jest metodą leczniczą liczącą sobie niemal cztery tysiące lat, pochodzącą z chińskiej medycyny ludowej. Nazwa jej pochodzi od łacińskich słów: acus - igła, oraz punctum - punkt, ukłucie. Polega ona na wkłuwaniu w skórę w ściśle określonych punktach ciała igieł srebrnych lub złotych na głębokość od 2 mm do 3 cm, na czas od kilku sekund do kilku godzin - miejsca wkłucia są zależne od dolegliwości na jaką cierpi pacjent. Akupunktura wywiera działanie bodźcowe na współczulny układ nerwowy. Jest szczególnie przydatna w zwalczaniu chorób neurologicznych i ortopedycznych. Należy tu wymienić między innymi dysplazję stawów biodrowych, zapalenie kości i stawów oraz przewlekle choroby kręgosłupa. Akupunktura jest obecnie uznawana w wielu krajach jako uzupełnienie medycyny konwencjonalnej, chociaż mechanizm jej działania nie do końca jest jasny. Na pacjenta można oddziaływać nie tylko za pomocą igieł, ale również przez stymulację wiązką promieni laserowych (laseropunktura), prądem (elektroakupunktura) i stymulację ogrzewaniem (termopunktura).

  • akupresura:

    zabieg akupresury to masowanie i uciskanie punktów znajdujących się na 12 meridianach (kanałach energetycznych). Ten specyficzny masaż mobilizuje organizm do walki z chorobą i pobudza wytwarzanie naturalnych substancji przeciwbólowych. Akupresurę stosuje się w celu usunięcia bólów głowy, mięśni, stawów i kręgosłupa.

Zoofizjoterapia:

inaczej zwana fizjoterapią weterynaryjną jest dziedziną opartą na zastosowaniu naturalnych czynników fizycznych takich jak: światło, woda, ciepło, zimno, powietrze, elektryczność, których wpływ wywołuje odpowiednie reakcje fizjologiczne tkanek. Zoofizjoterapia od niedawna jest ważną gałęzią medycyny weterynaryjnej i nie należy mylić jej z medycyną niekonwencjonalną. Zabiegi fizjoterapii weterynaryjnej powinny być wykonywane przez certyfikowanego zoofizjoterapeutę lub lekarza weterynarii, który posiada przeszkolenie w zakresie prowadzenia fizykoterapii i terapii manualnej. Zoofizjoterapia stosowana jest zazwyczaj jako terapia wspomagająca i uzupełniająca leczenie farmakologiczne i/lub operacyjne, a w jej skład wchodzi m.in.

  1. masaż leczniczy:

    to zespół różnego rodzaju zabiegów manualnych, które w sposób mechaniczny, poprzez powierzchnie masowanego ciała, działają na skórę, tkankę podskórną, mięśnie, stawy, a także pośrednio na układ krążenia, nerwowy oraz nawet na narządy wewnętrzne. Wskazaniem do stosowania masażu leczniczego są m.in. przewlekłe choroby mięśniowo-szkieletowe, restrykcje ruchowe, czy nadmierne i obniżone napięcie mięśniowe;

  2. kinezyterapia;

    to nic innego, jak leczenie ruchem. Kinezyterapia powinna być przeprowadzana przez doświadczonego zoologa - terapeutę. Kinezyterapię dzieli się na ćwiczenia bierne (pasywne), ćwiczenia czynne (aktywne) i rozciąganie (stretching). Odpowiednio dobrane ćwiczenia mogą zdecydowanie pomóc w utrzymaniu odpowiedniej kondycji organizmu chorego zwierzęcia, szczególnie w partiach ciała wymagających wzmożonej uwagi np. w przypadku OCD ćwiczenia będą tak dobrane, aby mogły poprawić funkcjonowanie mięśni, zapobiec ich zanikaniu, przykurczom itp. w zmienionych chorobowo stawach oraz całej kończynie;

  3. fizykoterapia:

    jest jedną z metod fizjoterapii, w której na organizm oddziałuje się rozmaitymi czynnikami fizykalnymi - zarówno naturalnymi, jak i wytworzonymi sztucznie, dzięki którym w tkankach zostaje pobudzony proces biologiczny. W fizykoterapii wykorzystuje się: prąd, pole magnetyczne, ultradźwięki, bodźce termiczne (ciepło, zimno), światło (laser, sollux) oraz wodę. Fizykoterapia może być stosowana jako leczenie uzupełniające lub jako podstawowa forma leczenia w jej skład m.in. wchodzi:

    • hydroterapia:

    jest stosowaną od wieków formą leczenia, która została zaadoptowana również na potrzeby psich pacjentów. Oparta jest na 3 prostych elementach: ciepło, zanurzanie się w wodzie i ruch wody zwany hydromasażem. Ciepło rozszerza naczynia krwionośne i przyśpiesza obieg krwi w organizmie. Umożliwia to enzymom i endomorfinom (naturalnie uśmierzającym ból) szybsze, bardziej efektywne działanie i to w częściach ciała, takich jak mięśnie i stawy, które zostały nadwyrężone, uszkodzone lub naciągnięte. Ciepło ułatwia także komórkom pozbycie się pozostałości metabolizmu, zastąpienie ich tlenem i innymi substancjami odżywczymi dla organizmu. Unoszące się na powierzchni wody ciało waży 90% mniej. Ograniczony ciężar to mniejsze naciski na kręgosłup, grupy mięśni, więzadła i stawy. Korzyści płynące z obniżenia nacisków na ciało w połączeniu z ciepłem i masażem są ogromne. Hydromasaż polegający na masowaniu strumieniem wody różnych części ciała jest ostatnim i kluczowym elementem tej kuracji. Ciało poddawane hydromasażowi czerpie korzyści dla swoich układów: kostnego, oddechowego, neuromięśniowego i krążenia. Strumienie wody skierowane we właściwe miejsca stymulują i relaksują punkty zapalne. Masaż prowadzi również do poprawy elastyczności, krążenia i zapewnienia ogólnych terapeutycznych korzyści. Ważne jest to, by woda w basenie hydroterapii miała odpowiednią temperaturę, 26-30 stopni Celsjusza. To chroni psi organizm przed wychłodzeniem po zanurzeniu, jak również zapobiega przegrzaniu w czasie wykonywania ćwiczeń. Uzyskany efekt termiczny może ogrzać powierzchownie stawy podczas wykonywanych ćwiczeń, co jest ważne zarówno dla urazów tkanek miękkich, jak i samego stanu zapalnego toczącego się w stawach. Hydroterapia może przyczynić się do wzmocnienia mięśni, poprawy ich stabilności i zwiększenia mobilności, tym samym spowalniając progresję choroby zwyrodnieniowej stawów oraz zmniejszając odczuwalny ból. Hydroterapia, w różnej formie, jest również korzystna po operacjach ortopedycznych, bowiem właściwości wyporu wody obniżają wartości bilansowego obciążenia kończyn, więc ćwiczenia rehabilitacyjne mogą rozpocząć się znacznie wcześniej, niż zwykle ma to miejsce w normalnych warunkach lądowych;

    • ciepłolecznictwo:

    należy do najstarszych metod leczenia we wszystkich kulturach. Ciepłolecznictwo to nic innego, jak  leczenie ciepłem, które polega na dostarczeniu do ustroju energii cieplnej, głównie drogą przewodzenia i przenoszenia. Nieżyjący już prof. dr med. Zbigniew Oszast trafnie określał rolę i znaczenie ciepłolecznictwa: "Energia cieplna stanowi najsilniejszy przeciwbólowy i przeciwzapalny doraźny środek, jakim dysponuje fizykoterapia". Dlatego leczenie ciepłem ma również zastosowanie w weterynarii, a szczególnie w przypadku schorzeń układu kostnego. Do najprostszych źródeł przekazujących organizmowi ciepło w wyniku przewodzenia należą termofory, poduszki elektryczne, okłady żelowe, woreczki z piaskiem. Ciepło z tych urządzeń przenika do organizmu stosunkowo płytko i raczej nie daje efektów głębokiego przegrzania. Zabiegi te mogą być stosowane również w warunkach domowych;

    • krioterapia:

    należy do najstarszych metod leczenia we wszystkich kulturach. Krioterapia, to nic innego, jak  leczenie zimnem, które polega na chwilowym schładzaniu pewnego obszaru powierzchni skóry pacjenta preparatami lub urządzeniami dostarczającymi zimno. Do najprostszych źródeł przekazujących organizmowi zimno w wyniku przewodzenia należą mrożone okłady żelowe, czy woreczki z lodem przykładane na zmienione chorobowo miejsce. Zimno z tych przedmiotów przenika do organizmu stosunkowo płytko i nie daje efektów głębokiego przemrożenia, dlatego też współcześnie stosuje się nowoczesne urządzenia za pomocą, których można miejscowo schładzać wybrane obszary powierzchni skóry pacjenta strumieniem np. bardzo zimnego ciekłego azotu. Zabieg zamrażania i rozmnażania powtarza się w jednym cyklu kilkakrotnie. Ekstremalnie niskie temperatury przyczyniają się do reakcji obronnej organizmu. Początkowo naczynia krwionośne kurczą się, zaś przepływ krwi i przemiana materii spowalniają się. Następnie obrona organizmu przybiera formę gwałtownego rozszerzenia się naczyń krwionośnych i zwiększenia przepływu krwi. W ten sposób do komórek ciała dociera znacznie więcej tlenu, substancji przeciwzapalnych i składników odżywczych. Krioterapia miejscowa stosowana jest głównie w okresie wczesnych urazów, gdyż pomaga w zmniejszeniu bólu, procesu zapalnego, obrzęków, zwiększeniu zakresu ruchu w stawie i zwiększeniu siły mięśniowej. Ponadto stosowana jest w różnego rodzaju zapaleniach stawów, zapaleniach okołostawowych oraz do zwalczania przewlekłego bólu. Dzięki zabiegom krioterapii czas rekonwalescencji stawu po urazie ulega skróceniu;

    • laseroterapia:

    zabieg ten polega na stymulowaniu chorobowo zmienionych tkanek promieniowaniem laserowym. Jest to sztucznie wzmocnione światło oddziałujące na elementy komórkowe. Dzięki laseroterapii można dostarczyć w głąb tkanek dodatkowa energię wspomagającą likwidowanie stanów zapalnych przyśpieszających gojenie ran oraz wzmacniającą naturalne procesy regeneracyjne organizmu. Dzięki działaniu lasera uzyskać również można w nieinwazyjny sposób działanie przeciwbólowe oraz terapeutyczne polegające na wywoływaniu drgań w atomach i tkankach w trakcie przechodzenia przez tkanki w okolicy poddawanej zabiegowi, stymulując tym samym procesy autoregeneracyjne organizmu;

    • magnetoterapia:

    to metoda leczenia pulsującym polem magnetycznym niskiej częstotliwości. Jej prekursorem był James Maxwell, który ponad sto lat temu uzyskał patent na lecznicze wykorzystywanie impulsowego pola magnetycznego w medycynie ludzkiej skąd metoda została zaadoptowana na potrzeby weterynaryjne. W przeciwieństwie do metod konwencjonalnych fizykoterapii, umożliwia ona głębokie, a nie wyłącznie powierzchniowe oddziaływanie na organizm. Co więcej, jest to praktycznie jedyna metoda wskazana i zalecana do stosowania przy stanach zapalnych. Terapia polem magnetycznym jest bezpieczna, może być stosowana u młodych szczeniąt i może stanowić samodzielną metodę lub mieć istotne znaczenie w procesie kompleksowego leczenia. Szczególnie wskazana przy chorobie zwyrodnieniowej stawów kończyn, zapaleniu stawów i tkanek okołostawowych, uszkodzeniach mięśni, torebki stawowej i więzadeł;

    • ultrasonoterapia - ultradźwięki:

    jest to zabieg polegający na oddziaływaniu ultradźwiękami - drganiami mechanicznymi oddziaływującymi nawet do 3 cm w głąb ciała. Ultradźwięki wytwarzane są przez specjalną głowicę i przekazywane tkankom w celu wywołania w nich działania cieplnego, mechanicznego i fizykochemicznego. Dzięki zastosowaniu tej metody w tkankach powstaje "mikromasaż". Terapia ultradźwiękowa ma przede wszystkim działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe;

    • elektroterapia:

    zajmuje się leczeniem objawowym schorzeń m.in. układu ruchu i neurologicznych za pomocą różnego rodzaju prądów leczniczych, w którym wykorzystuje się do leczenia prąd stały, modulowane prądy średniej częstotliwości oraz prądy impulsowe małej i średniej częstotliwości. Efekt jej działania jest uzależniony od rodzaju zastosowanego prądu i jego parametrów. Do najczęstszych skutków działania zaliczyć można: redukcję, a nawet zniesienie bólu, stymulację mięśni, przyspieszenie komórkowej przemiany materii, resorpcję krwiaków i wysięków śródstawowych, zwiększenie zasięgu ruchów, zwiększenie siły i masy mięśni (zarówno mięśni zdrowych, jak i w stanie zaniku, np. z powodu unieruchomienia), przywrócenie czynności mięśni, zwiększenie napięcia mięśniowego oraz efekt przekrwienny w tkance;

    • światłolecznictwo:

    to nic innego, jak zastosowanie różnego rodzaju fal świetlnych w celach leczniczych. W fototerapii wykorzystuje się naturalne źródła światła (helioterapia) oraz źródła sztuczne (aktynoterapia), wśród których zastosowanie w fizykoterapii weterynaryjnej mają lampy sollux - źródła światła podczerwonego i lampy Bioptron - źródła światła spolaryzowanego. Zabieg z wykorzystaniem promieniowania podczerwonego IR, przyczynia się do przekrwienia i rozluźnienia tkanek, przyspieszenia procesów regeneracji oraz zmniejszenia odczuwanego bólu. Światło Bioptron działa biostymulująco. Efektem jest wzmocnienie systemu odpornościowego i stymulacja procesów regeneracji całego organizmu. Wskazaniami do zastosowania światła Bioptron jest m.in. leczenie bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawów, przy reumatoidalnym zapaleniu stawów, urazach mięśniowo-szkieletowych, urazach tkanek miękkich mięśni, ścięgien i więzadeł, skurczach mięśni, zmęczeniu mięśni, zapaleniach ścięgien, zerwaniu więzadeł i mięśni.

Suplementacja preparatami wspomagającymi struktury stawowe, w tym chrząstkę stawową:
suplementacja preparatami wspomagającymi struktury stawowe w przypadku dysplazji stawów jest nieodłączną częścią terapii leczniczej, bowiem ze względu na rozległe uszkodzenia i/lub ryzyko pogłębiania uszkodzeń staw i struktury poboczne potrzebują dodatkowego wsparcia. W wielu pracach udowodniono, że podawanie substancji wpływających na odnowę i ochronę struktur stawowych przyczyniło się do znacznego poprawienia funkcjonowania stawów obciążonych dysplazją. W poniższym zestawieniu zdecydowaliśmy się wymienić większość ze znanych nam substancji różnorodnego pochodzenia, które mogą być uwzględnione w terapii leczniczej. Niektóre z niżej wymienionych substancji występują w różnych gotowych preparatach i bardzo często są ze sobą odpowiednio łączone (szerszy spis gotowych produktów znajduje się w dalszej części artykułu), aby dodatkowo wzmóc działanie danego specyfiku.

  1. Substancje naturalne:

    • Glukozamina:

    jest organicznym związkiem chemicznym pochodzenia naturalnego. W warunkach prawidłowych glukozamina powstaje z glukozy, a produktem pośrednim jest glukozo-6-fosforan. Jej dalsze przemiany, polegające na reakcji z acetylokoenzymem-A, stanowią punkt wyjścia do produkcji innych aminocukrów, będących budulcami np. kwasu sialowego, keratanu, kwasu hialuronowego, chondroityny, dermatanu itd., a także glikoprotein, glikozaminoglikanów (odpowiedzialnych za odbudowywanie uszkodzonych chrząstek), czy proteoglikanów. Zatem związek ten pośrednio lub bezpośrednio bierze udział w tworzeniu m.in. powierzchni stawowych, ścięgien, więzadeł, czy płynu stawowego.

    Glukozamina może występować w kilku postaciach jako:

    • chlorowodorek glukozaminy;

    • N-acetylo-glukozamina;

    • jodowodorek glukozaminy;

    • siarczan glukozaminy.

    Największe zastosowanie terapeutyczne mają sole glukozaminy, a mianowicie siarczan glukozaminy oraz chlorowodorek glukozaminy.

    Chrząstka stawowa pozbawiona jest naczyń krwionośnych, a jej odżywianie możliwe jest tylko i wyłącznie za pomocą płynu stawowego (mazi stawowej), zawierającego m.in. wspomnianą glukozaminę. Gdy organizm nie dysponuje wystarczającą ilością glukozaminy, to maź stawowa traci swoje pierwotne właściwości - ulega rozrzedzeniu, jest bardziej wodnista, co sprawia, iż stawy nie są wystarczająco "smarowane" i stają się bardziej podatne na wyeksploatowanie oraz różne uszkodzenia.

    Glukozamina wpływa korzystnie na stan zdrowia stawów poprzez pobudzenie syntezy glikozaminoglikanów, a te z kolei stanowią konstrukcję nośną dla kolagenu. Glukozamina jest również związkiem łatwo przyswajalnym przez tkankę kostną i chrzęstną. Ułatwia wbudowanie siarki w strukturę chrząstki. Dodatkowo glukozamina zatrzymuje wodę w tkankach łącznych, co sprawia, że są one giętkie i sprężyste.

    Niedobory glukozaminy mogą być z powodzeniem uzupełniane poprzez stosowanie różnorodnych suplementów, ponieważ glukozamina jest substancją łatwo rozpuszczalną w wodzie i wchłania się w jelicie cienkim w dość wysokim procencie. Osobą, która po raz pierwszy otrzymała glukozaminę poprzez hydrolizę chityny stężonym kwasem solnym był Georg Ledderhose i dokonał tego w 1876 roku. Jednak dopiero wiele lat później, bo w 1939 roku Walter Haworth opracował pełną stereochemię.

    Współcześnie glukozaminę można nabyć w następujących formach: siarczan glukozaminy, chlorowodorek glukozaminy i N-acetyloglukozamina. Najczęściej polecaną formą glukozaminy w leczeniu uszkodzeń chrząstek jest siarczan glukozaminy, który jest związkiem dość dobrze przez naukę poznanym.

    Ponieważ glukozamina wchodzi w skład budowy pancerzyków krewetek, homarów i małży, to stanowią one główne źródła pozyskiwania tego związku na skale przemysłową. Siarczan glukozaminy może być stabilizowany solami sodu lub potasu. Funkcje budulcową i odżywczą glukozaminy wykorzystuje się do stymulacji regeneracyjnej zmienionej chorobowo chrząstki. Prowadzone badania kliniczne wykazały, że siarczan glukozaminy posiada właściwości, regeneracyjne, anaboliczne oraz przeciwzapalne. Bardzo często glukozamina stanowi składnik preparatów wieloskładnikowych, które komponowane są w taki sposób, aby skuteczność poszczególnych składowych suplementu była jeszcze większa;

    • Chondroityna:

    jest organicznym związkiem chemicznym pochodzenia naturalnego. W prawidłowych warunkach chondroityna powstaje z kwasu glukuronowego i N-acetylogalaktozaminy (której prekursorem jest N-acetyloglukozamina), tworząc polisacharyd. Ze względu na miejsce podłączenia grupy -SO3 (atom węgla nr 4 lub 6) do cząsteczki N-acetylogalaktozaminy, wyróżniane są 2 rodzaje siarczanu chondroityny: A i C. Istnieją również cząsteczki chondroityny z podstawionym atomem węgla nr 2, jak i bez grupy SO3. Różnorodność tworzących cząsteczkę chondroityny dwusacharydów i ich różna w niej procentowa zawartość sprawia, że siarczany chondroityny są bardzo zróżnicowane, mają różną masę cząsteczkową, gęstość i ładunek.

    Chondroityna odgrywa m.in. kluczową rolę w wytwarzaniu proteoglikanów chrząstki stawowej. Siarczan chondroityny hamuje rozkład chrząstki i pobudza jej naprawę. Jest on niezbędny do prawidłowego metabolizmu, rozwoju i regeneracji chrząstki. Zwiększa uwodnienie stawu, co dodatkowo nawilża powierzchnie stawowe chrząstek. Działa przeciwbólowo, zwiększa ruchomość i stabilizuje szerokość szpary stawowej. Kwas chondroitynosiarkowy będący podstawowym składnikiem kości jest dobrze wchłaniany i bierze udział w metabolizmie i regeneracji. Ma ogromny wpływ na wytrzymałość i sprawność stawów.

    Niedobory chondroityny mogą być z powodzeniem uzupełniane poprzez stosowanie różnorodnych suplementów. Na skalę przemysłową chondroityna pozyskiwana jest z chrząstek bydła (krów), szczególnie z chrząstek pierścieniowatych tchawicy, jak również wytwarzana jest z chrząstki rekina i wieloryba. Bardzo często chondroityna stanowi składnik preparatów wieloskładnikowych, które komponowane są w taki sposób, aby skuteczność poszczególnych składowych suplementu była jeszcze większa;

    • Kwas hialuronowy:

    polisacharyd, (właściwie glikozoaminoglikan), który występuje we wszystkich organizmach żywych i należy do najliczniejszej grupy związków mających identyczną budowę chemiczną. Jego nazwa pochodzi od greckiego słowa hyalos, czyli "szkło". Nie trudno się zatem domyślić, że jest bezbarwny i jak sama nazwa wskazuje szklisto-przeźroczysty.

    Kwas hialuronowy jest składnikiem płynu stawowego, gdzie odpowiada za jego lepkość i właściwości smarujące. W chrząstce stanowi on 1% wszystkich glikozaminoglikanów. Kwas hialuronowy produkowany jest przez błonę maziową - ważny składnik każdego stawu. Kwas hialuronowy jest także źródłem substancji odżywczych dla chrząstki.

    Niedobory kwasu hialuronowego mogą być z powodzeniem uzupełniane poprzez stosowanie różnorodnych preparatów. Na skalę przemysłową kwas hialuronowy jeszcze nie tak dawno temu pozyskiwany był ze źródeł naturalnych tj. grzebieni kogucich, skóry rekina lub pępowiny. Jednak stale rosnące zapotrzebowanie na ten produkt sprawiło, że obecnie wytwarzany jest on przy zastosowaniu metod biotechnologicznych, gdzie kwas ten produkowany jest przez pewną grupę bakterii.

    W przypadku stawów kwas ten może być podawany w formie różnych preparatów doustnie lub jest podawany w formie pozajelitowej (wstrzyknięcie dostawowe), a rezultatem jego stosowania jest zwiększenie lepkości płynu stawowego, zmniejszenie zapalenia i zmiatanie wolnych rodników tlenowych. Bardzo często kwas hialuronowy stanowi składnik preparatów wieloskładnikowych, które komponowane są w taki sposób, aby skuteczność poszczególnych składowych suplementu była jeszcze większa;

    • Nienasycone kwasy tłuszczowe (Omega-3):

    tłuszcze Omega-3 to nienasycone kwasy tłuszczowe, których ostatnie wiązanie podwójne w łańcuchu węglowym znajduje się przy trzecim od końca atomie węgla. Do tej grupy należą m.in. wielonienasycone kwasy pełniące ważną rolę w odżywianiu psów. Kwasy tego typu nie mogą być syntetyzowane w organizmie zwierzęcym i muszą być dostarczane w pożywieniu, w przeciwieństwie do kwasów endogennych. Dlatego też kwasy te nazywane są niezbędnymi nienasyconymi kwasami tłuszczowymi (NNKT).  Podstawowym kwasem z grupy Omega-3 jest kwas ALA (kwas alfa-linolenowy) - prekursor kwasu DHA (kwasu dokozaheksaenowego) i EPA (kwasu eikozapentaenowego). Prowadzone badania udowodniły, iż wśród licznych funkcji kwasy tłuszczowe Omega-3 mają właściwości przeciwzapalne i łagodzą objawy reumatoidalnego zapalenia stawów. Ponadto nienasycone kwasy tłuszczowe wpływając pozytywnie na metabolizm białek są niezbędne w przemianach tkanki mięśniowej i tkanki chrzęstnej. Kwasy Omega-3 obniżają również aktywność enzymów biorących udział w degradacji kolagenu, zapobiegając w ten sposób niszczeniu tkanki chrzęstnej, a w konsekwencji uszkodzeniu stawów. Kwasy omega-3 poprzez zmniejszenie poziomu prozapalnych cytokin oraz wpływ na równowagę wapnia, aktywność osteoblastów oraz proces osteoblastogenezy korzystnie wpływają również na metabolizm kości zwierząt. 

    Jedynymi naturalnymi źródłami liczącej się ilości kwasów Omega-3, które mogą być podawane psom są: tłuste ryby morskie: śledź, łosoś, makrela, sardynki, ale też nieco mniej tłuste: tuńczyk, halibut i pstrąg tęczowy. Ponadto olej lniany tłoczony na zimno oraz oleje z tłustych ryb morskich (łosoś, tuńczyk, pstrąg tęczowy, śledź, makrela), olej z małża zielonego oraz olej uzyskiwany z mikroalg należących do rodzaju Schizochytrium.. Kwasy tłuszczowe Omega-3 ze względu na obecność podwójnego wiązania mają dużą zdolność przyłączania tlenu i w efekcie ulegają psuciu (jełczenie). Popsute nie nadają się do spożycia, stąd też bardzo często ich trwałość przedłużana jest dodatkiem witaminy E. Kwasy Omega-3 transportowane są przez tłuszcze, co sprawia, że ich przyswajalność jest niestety niska. Dostępne są również gotowe preparaty zawierające te kwasy, które także mogą stanowić uzupełnienie terapii leczniczej. Należy jednak nadmienić, iż pierwsze efekty działania kwasów Omega-3 pojawiają się dopiero po kilku tygodniach regularnego stosowania. Bardzo często kwasy Omega-3 stanową składnik preparatów wieloskładnikowych, które komponowane są w taki sposób, aby skuteczność poszczególnych składowych suplementu była jeszcze większa. Kwasy te dodawane są również do wielu karm;

    • Kolagen:

    to główne białko tkanki łącznej. Nazwa pochodzi z języka greckiego kolla - "klej" i suffix - gen - "wytwarzanie". Kolagen występuje w wielu tkankach organizmu, a jego budowa jest zróżnicowana w zależności od funkcji i miejsca występowania. Białko to składa się z kilkudziesięciu aminokwasów połączonych w łańcuchy. Łańcuchy kolagenu łączą się po trzy tworząc w ten sposób włókna. Twarde wiązki włókien kolagenu zwanych włóknami kolagenowymi są głównym składnikiem macierzy zewnątrzkomórkowej, która występuje w  większości tkanek i nadaje komórkom strukturę z zewnątrz, a także kolagen znajduje się wewnątrz niektórych komórek. Kolagen ma bardzo wysoką odporność na rozciąganie i jest głównym składnikiem powięzi, chrząstek, więzadeł, ścięgien, kości i skóry. Kolagen wytwarzany jest w naturalny sposób przez psi organizm oraz podlega regularnej wymanianie starego na nowy. Jednak wraz z upływem czasu, stopniowo organizm psa traci zdolność jego odtwarzania. Niedobory kolagenu sprawiają, że ww. tkanki tracą swoje właściwości. Zmniejsza się sprężystość kości i stają się one bardziej łamliwe, dochodzi do zwyrodnienia stawów. Stąd też jego uzupełnianie wydaje się bardzo uzasadnione.

    Kolagen jest powszechnie stosowany w medycynie ludzkiej i weterynaryjnej, kosmetyce, a nawet w przemyśle spożywczym (np. żelatyna jest specyficzną odmianą przetworzonego kolagenu). Przy takich schorzeniach, jakim jest m.in. dysplazja stawów biodrowych wskazane jest podawanie preparatów dostarczających kolagen do organizmu zwierzęcia. Na skalę przemysłową kolagen pozyskiwany jest w sposób syntetyczny, ze skór zwierząt hodowlanych oraz ze skór rybich i dostępny jest w formie różnych preparatów. Jednak nabywając gotowe preparaty radzimy zwracać uwagę z czego kolagen został pozyskany, ponieważ nie wszystkie mają taką samą wartość. Kolagen hydrolizowany, to nic innego jak hydrolizowana żelatyna kolagenowa, która jest bardzo często stosowana w tanich suplementach, jako zamiennik natywnego białka kolagenowego, niestety jest niepełnowartościowa. Uzyskanie kolagenu ze skór wieprzowych i bydlęcych wymaga bardzo agresywnej obróbki chemicznej i/lub enzymatycznej, które powodują znaczną degradację tego białka. Za najwartościowszy uważany jest kolagen pozyskiwany ze skór rybich, ponieważ specyficzna obróbka materiału zachowuje wszelkie jego właściwości.

    Bardzo często kolagen stanowi składnik preparatów wieloskładnikowych, które komponowane są w taki sposób, aby skuteczność poszczególnych składowych suplementu była jeszcze większa.

    Galaretka z kurzych łapek to domowy sposób naszych babć na poprawę funkcjonowania struktur stawowych. Jej niewątpliwą zaletą jest łatwość przygotowania, cena i dostępność. Zawiera duże ilości kolagenu, a zatem jest niezwykle zdrowa na stawy. Poza tym można ją podawać psu w każdym wieku i w każdych ilościach.  

    Łapki należy dokładnie oczyścić, obciąć pazury i wrzucić do garnka. Zalać dużą ilością wody, tak by całe były przykryte. Gotować tak długo, aż same się rozlecą i będzie można je bez problemu obrać. Obrane z kości "mięsko" wrzucić z powrotem do wywaru dodając drobno pokrojone warzywa. Gotować około 15 minut. Następnie można wg uznania dodać trochę zieleninki - drobno posiekaną natkę pietruszki i/lub koperek i gotować jeszcze ok. 5 minut. Teraz wystarczy przelać do miseczek i pozostawić do ostygnięcia, a następnie włożyć do lodówki, by galaretka stężała. Dodawać do pożywienia uprzednio wyjmując z lodówki, by galareta nabrała trochę pokojowej temperatury;

    • Kreatyna:

    z biochemicznego punktu widzenia, to kwas β-metyloguanidynooctowy - organiczny związek chemiczny zawierający elementy strukturalne guanidyny i kwasu octowego. W organizmach zwierzęcych tworzy się w trakcie przemiany materii (w wątrobie, trzustce i nerkach) i występuje głównie w mięśniach oraz w ścięgnach. Kreatyna jest zatem naturalnie wytwarzana w organizmie z aminokwasów (argininy, glicyny i metioniny). Następnie jest transportowana z krwią do mięśni i wnika do wnętrza komórek mięśniowych dzięki swoistym białkom błony komórkowej, aktywowanym przez insulinę. Hormon ten jest zatem odpowiedzialny za wychwyt kreatyny przez komórki mięśniowe. Tam wspiera produkcję trifosforanu adenozyny (ATP), która jest głównym źródłem energii dla mięśni podczas aktywności fizycznej. W trakcie wysiłku wspomaga pracę mięśni i ścięgien oraz wydłuża ich wydajność i wytrzymałość. Wpływa także na przyrost masy mięśniowej. Pula kreatyny endogennej może być również z powodzeniem uzupełniania wraz ze spożywanym pokarmem, bowiem kreatyna występuje w czerwonym mięsie, drobiu wieprzowinie i rybach. Dane szacunkowe podają, że kilogram tych produktów zawiera średnio około 4-5 gramów kreatyny. Po spożyciu w formie niezmienionej jest ona transportowana, aż do jelita cienkiego gdzie ulega wchłanianiu i następnie wraz z krwią dostaje się do mięśni i ścięgien i jest w nie wbudowywana. Tam ulega częściowemu przekształceniu do fosfokreatyny i uzupełnia tym samym pulę kreatyny endogennej.

    Niektórzy naukowcy sugerują, że suplementacja gotowymi preparatami kreatyny może być przydatna w terapii u psów dotkniętych atrofią mięśniową (zanikiem mięśni) będącą skutkiem choroby zwyrodnieniowej stawów;

    • Enzymy proteolityczne (proteazy):

    samo słowo "enzym" pochodzi od greckiego słowa "enzymas"  (fermentować). Enzymy to grupa białek działających w komórkach i płynach ustrojowych żywych organizmów, jako biokatalizatory reakcji biosyntezy i rozkładu. W komórce enzymy występują pojedynczo lub tworzą układy wielo-enzymatyczne katalizujące szereg następujących po sobie reakcji. Dzięki enzymom wszelkie reakcje biochemiczne mogą przebiegać bardzo szybko przy zachowaniu normalnej temperatury i pH organizmu. Z tego też względu spełniają one w organizmie zasadniczą rolę i od ich aktywności oraz efektywności zależy po prostu zdrowie psa. Enzymy są wykorzystywane do różnych funkcji w ciele zwierzęcia. Procesy komórkowe, trawienie, wchłanianie substancji odżywczych i pokarmowych są zależne od odpowiednich enzymów. Najczęściej właściciele psów myślą, że enzymy (w ogólnym rozumieniu tego słowa) są niezbędne do trawienia pokarmu. A w rzeczywistości, to enzymy wytwarzane przez trzustkę są niezbędne do trawienia składników pokarmowych dostarczonych wraz z pożywieniem. Dopiero prawidłowo strawione przez enzymy trzustkowe, dietetyczne substancje odżywcze mogą być wchłonięte przez organizm zwierzęcia. Trzustka produkuje amylazy (trawiące węglowodany), lipazy (trawiące tłuszcze) i różne proteazy (trawiące białko). Chociaż prawdą jest, że trzustka produkuje enzymy wspomagające trawienie żywności, to dodatkowe enzymy pochodzące z pożywienia również mogą korzystnie wpływać na prawidłowy przebieg procesów trawienia, chociażby maksymalizując wykorzystanie składników pokarmowych dostępnych z diety. Zatem suplementacja enzymami trzustkowymi może mieć swoje uzasadnienie w przypadku chęci poprawy procesów trawienia i wchłaniania oraz w przypadku niedoborów tych enzymów wynikających z różnych chorób trzustki. My jednak chcielibyśmy zwrócić uwagę na jeszcze jedną możliwość zastosowania enzymów, głównie enzymów proteolitycznych (proteaz) pochodzenia roślinnego tj. bromelainy (pochodzi z ananasa) i papainy (pochodzi z papai), które oprócz funkcji trawiennych, posiadają właściwości, które mogą być wykorzystane w medycynie weterynaryjnej. Dzięki prowadzonym badaniom odkryto, że te proteazy podane w odpowiednim czasie przed lub po posiłku nie zostaną zużyte do procesów trawiennych, ale krążąc w krwi rozbijają białka odpowiedzialne za stan zapalny i usuwają fibrynę, która przedłuża stan zapalny. Zatem mogą się one z powodzeniem nadawać do łagodzenia m.in. stanów zapalnych, bólu różnego pochodzenia. Oprócz tego wpływają na szybszą regenerację tkanek oraz poprawiają wydolność układu odpornościowego. Dodatkowo papaina wykazuje również właściwości przeciwpasożytnicze. W prowadzonych badaniach udowodniono też, że właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe papainy są zbliżone do tych uzyskiwanych z aspiryny. Te wszystkie zalety papainy i bromelainy mogą być również wykorzystane w leczeniu dysplazji stawów, tym bardziej, że suplementacja tymi enzymami jest stosunkowo bezpieczna. Decydując się na suplementację tymi enzymami należy jednak pamiętać, że bromelaina może wpływać na "rozrzedzenie krwi", stąd też nie powinna być łączona z lekami o takich właściwościach.

    Ponieważ enzymy są dość delikatnymi związkami i ulegają szybkiej dezaktywacji w podwyższonej temperaturze, to należy się z nimi obchodzić bardzo ostrożnie. Nie powinny być dodawane do ciepłej żywności, ani ciepłej wody. Jeśli suplement jest w postaci proszku to wystarczy odmierzyć odpowiednią ilość i wymieszać z pożywieniem lub wodą o temperaturze pokojowej. Na rynku dostępne są różne preparaty przeznaczone dla ludzi i/lub psów: jednoskładnikowe (zwierają tylko papainę lub bromelainę), dwuskładnikowe (zwierają papainę i bromelainę), a także wieloskładnikowe, które oprócz papainy i bromelainy zawierają enzymy trzustkowe (np. pankreatynę, trypsynę i/lub chymotrypsynę) i substancje wzmagające ich działanie np. bioflawonoidy (kwercetynę i/lub rutynę). Przy czym warto zauważyć, iż preparaty posiadają takie same składy, a te przeznaczone dla ludzi wydają się być bardziej ekonomiczne w użyciu.

    • Metylosulfonylometan MSM (metylosiarczan metanu, dimetylosulfon):

    jest organicznym związkiem siarki oraz składnikiem naturalnej żywności. MSM w środowisku naturalnym powstaje jako siarczek dimetylu i wytwarzany jest przez fitoplankton morski. Po wytworzeniu emitowany jest do nadoceanicznej atmosfery, gdzie z kolei ulega utlenianiu do postaci dimetylosulfotlenku - związku siarki stanowiącego prekursor MSM. Wraz z opadami atmosferycznymi dimetylosulfotlenek, przedostaje się do gleby, a stamtąd czerpany jest przez rośliny. MSM jest białą, bezzapachową, krystaliczną i lekko gorzką substancją, która zawiera 34% siarki. Wzór chemiczny MSM to (CH3)2SO2. Badania medyczne wykazały, że MSM i substancje pokrewne DMSO i siarczek metylu DMS dostarczają 85% siarki, która obecna jest we wszystkich żywych organizmach. MSM stanowi więc, wartościowe źródło bioaktywnej, organicznej siarki. W warunkach naturalnych MSN dostarczany jest do organizmu wraz z pożywieniem. Naturalnymi źródłami MSM, które mogą być spożywane przez psy są: nasiona słonecznika, soczewica, soja, jogurt. świeże owoce i warzywa. Przy nieprawidłowej diecie lub różnych schorzeniach mogą jednak wystąpić niedobory tego związku i powinien on być uzupełniany poprzez podawanie odpowiednich preparatów. Do produkcji suplementów MSM jest pozyskiwany zazwyczaj z miazgi sosnowej zawierającej ligninę, w skład której wchodzi siarka stanowiąca składnik cząsteczek białka. Aby zwiększyć efektywność działania MSM powinien on być podawany z naturalną witaminą C i witaminą B12. W organizmie MSM pełni wiele różnorodnych funkcji m.in. wspiera budowę ścięgien, więzadeł i mięśni. Uczestniczy w syntezie kolagenu i keratyny. Działa przeciwreumatycznie i przeciwzapalnie. Odgrywa dużą rolę przy regeneracji tkanki chrzęstnej w stawach. Nadaje jej w połączeniu z glukozaminą i chondroityną odpowiednią elastyczność i wspomaga ich funkcjonowanie. Wspomaga również działanie leków stosowanych w leczeniu zapalenia stawów pomagając im dotrzeć do chorych komórek.
    Połączenie glukozaminy, chondroityny i MSN, to najczęściej spotykana kombinacja występująca w różnych preparatach. Poprzez wzajemne uzupełnianie i współdziałanie wartość terapeutyczna takiego preparatu znacznie wzrasta.

    • S-adenozylometionina (SAM, s-adenosylmethionine):

    jest to organiczny związek, pochodna aminokwasów - metioniny i adenozyny, który wytwarzany jest w wątrobie. SAM została odkryta przez Włocha GL Cantoni'ego w 1952 roku. Pozyskiwana jest również w laboratorium i dostępna jest w formie suplementu diety w USA od 1999 roku, a także w Kanadzie i wielu krajach europejskich. Związek ten magazynowany jest w wątrobie oraz w mózgu i jest głównym dostarczycielem grup metylowych w procesach syntezy hormonów, kwasów nukleinowych, białek, fosfolipidów, katecholamin i innych neurotransmitterów takich jak dopamina i serotonina. Odgrywa ważną rolę w szeroko rozumianym metabolizmie.

    S-adenozylometionina bierze m.in. udział w syntezie kreatyny będącej źródłem energii dla mięśni i tkanek, a także zwiększa grubość tkanek w stawach. Od kilkunastu lat trwają intensywne badania nad tym związkiem. W 2002 roku agencja U.S. Department of Health and Human Services przeprowadziła skrupulatną ocenę SAM. Wykazała ona skuteczność SAM w stabilizacji nastroju oraz funkcji wątroby i stawów, i to bez efektów niepożądanych. Związek ten posiada również zdolności zmniejszania bólu towarzyszącego osteoarthritis, a jego skuteczność jest porównywalna ze skutecznością niesteroidowego leku przeciwzapalnego celekoksybu. W weterynarii związek ten jest również wykorzystywany. Można go znaleźć w wieloskładnikowych preparatach, a także dodawany jest do niektórych karm;

    • DL-fenyloalanina (DLPA, DL-phenylalanine):

    jest to organiczny związek, aminokwas egzogenny, występujący w większości białek, którego organizm psa nie potrafi wytwarzać i głównym jego źródłem jest pożywienie bogate w białko. W organizmie ulega w wątrobie procesowi utlenienia do tyrozyny. Z kolei tyrozyna może zostać przekształcona w mózgu oraz w gruczole nadnerczowym w hormony dopaminy, noradrenaliny i epinefryny (adrenaliny). Fenyloalanina posiada dwie formy. L-Fenyloalanina jest związkiem, który występuje w środowisku naturalnym i jest łatwo przyswajalna przez organizm. L-Fenyloalanina pełni zatem funkcję odżywczą (budulcową), jest istotna dla utrzymania prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego oraz jest odpowiedzialna m.in. za poprawę nastroju, poprzez regulowanie poziomu takich substancji chemicznych w mózgu, jak dopamina i noradrenalina.

    Natomiast forma D-fenyloalaniny powstaje w wyniku działania pewnych bakterii podczas procesu metabolizmu (składnik znanego antybiotyku), a także może być wytwarzana w laboratorium w sposób syntetyczny. D-Fenyloalanina zwiększa poziom enkefalin (naturalnych substancji przeciwbólowych) hamując działanie enzymów rozkładających enkefaliny, co wykorzystywane jest w leczeniu przewlekłego bólu.

    DL-fenyloalanina (DLPA) jest preparatem składającym się w połowie  z naturalnej L, a w połowie syntetycznej D postaci fenyloalaniny i dzięki takiemu połączeniu może wpływać bezpośrednio na poprawę nastroju, a także może skutecznie obniżać i tłumić reakcje bólowe. Preparat ten może być zatem wykorzystany do zwalczania chronicznego bólu m.in. stawów, kręgosłupa, mięśni, ścięgien, czy artretyzmu. Niewątpliwą zaletą DL-fenyloalaniny jest to, że ma zdolność wybiórczego leczenia bólu, przy tym nie upośledza reakcji obronnych organizmu np. reakcja na oparzenie, zranienie, czy użądlenie oraz przy długotrwałym stosowaniu nie uzależnia. Jak sugerują niektórzy weterynarze suplementacja z wykorzystaniem tego preparatu może być zatem alternatywą dla syntetycznych leków przeciwbólowych stosowanych w ww. dolegliwościach. Uwaga: DOPA nie powinna być stosowana razem z inhibitorami monoaminooksydazy wykorzystywanych w leczeniu m.in. w choroby Cushninga, Zespołu Zaburzeń Poznawczych Psów (CCD), a także z amitrazą (można ją znaleźć m.in. w niektórych obrożach p/pasożytniczych).

    Źródłem naturalnej fenyloalaniny są pokarmy bogate w białko. DLPA można znaleźć w jednoskładnikowych (aktualnie ludzkich) lub wieloskładnikowych (również przygotowywanych z myślą o psach) preparatach.

    • Niezmydlające frakcje awokado i soi (Avocado Soybean Unsaponifiable ASU):

    ekstrakty olejowe z awokado i soi są stosowane w tradycyjnej medycynie ludowej od wieków. Jednak dopiero od lat 50-tych XX wieku właściwości lecznicze pochodzące z tych olejów roślinnych poddawane są licznym badaniom laboratoryjnym i klinicznym, których prekursorem był prof. Heni Thiers. Odkrycie niezwykłych zalet tych olejów zaowocowało opracowaniem wiele lat później (lata 90-te XX wieku) produktu o nazwie: niezmydlające frakcje z awokado i soi (ASU), które przygotowywane jest z 1/3 frakcji pochodzącej z oleju z awokado i 2/3 frakcji pochodzących z oleju z soi.

    Co oznacza określenie "niezmydlający się"? Tak zwany proces zmydlania (saponifikacji) polega na przekształceniu tłuszczu zwierzęcego lub oleju roślinnego w mydło. Proces ten odbywać się może np. jednoetapowo poprzez potraktowanie triglicerydów (estrów gliceryny i trzech kwasów tłuszczowych) silnym roztworem zasadowym (np. ługiem sodowym), w wyniku czego tworzy się sól kwasu tłuszczowego (mydło), glicerol (gliceryna) i i frakcja tłuszczu, której nie dało się zmydlić lub przekształcić w mydło, nazywanej właśnie "niezmydlającą się". W rzeczywistości w procesie przekształcania otrzymuje się zaledwie 1% tej frakcji. Ponieważ frakcja ta nie może być przekształcona w mydło, podobnie jak reszta "dobrych" tłuszczy zawiera wiele cennych składników, których zalety mogą być na szerszą skalę wykorzystane w lecznictwie. Z prowadzonych badań, które zostały wykonane na pojedynczych składowych tych olejów wynika, iż główne znaczenie lecznicze odgrywają fitosterole - związki przypominające budową cholesterol, które są składnikami błon komórek roślinnych, a także tokoferole - rodzina związków, które zawierają wiele form witaminy E

    W prowadzonych na ludziach badaniach klinicznych wykazano, iż ASU znacznie zmniejsza objawy choroby zwyrodnieniowej stawów, a o produkcie zrobiło się dość głośno. Od tego momentu produktem tym zaczęła się również interesować weterynaria. Przeprowadzono różne doświadczenia z udziałem zwierząt hodowlanych oraz towarzyszących (w tym psów) i wykazano, że preparat ten wpływa na poprawę stanu stawów, poprzez stymulowanie wytwarzania chrząstki, przy jednoczesnym zmniejszeniu rozpadu istniejącej chrząstki. Odnosi się to do obu głównych składników chrząstki tj. kolagenu, który zapewnia chrząstce wsparcie i dużych cząsteczek proteoglikanów chrząstki, które działają, jak amortyzatory i mają poślizgowe właściwości. W przeciwieństwie do innych substancji, które mogą pobudzać produkcję kolagenu, ASU stymuluje komórki chrzęstne do produkcji czterech rodzajów kolagenu ważnych dla chrząstki stawowej, w dokładnie tym samym stosunku, w jakim znajdują się one w normalnej, zdrowej chrząstce stawowej. Ponadto ASU wpływa na zmniejszenie bólu, stanów zapalnych, co jednocześnie przekłada się na możliwość zmniejszenia ilości podawanych leków przeciwbólowych i/lub przeciwzapalnych. ASU wykazuje przede wszystkim działanie przeciwzapalne, ponieważ hamuje szereg cytokin prozapalnych, takich jak II-1β, II-6, II-8 oraz prostaglandyny E2. Ponadto pod wpływem ASU dochodzi do zahamowania zależnej od II-1β aktywności stomyelizyny i kolagenazy (Boileau i wsp., 2009). Ponadto ASU hamuje także aktywność MMP-13, który jest główną proteazą odpowiedzialną za degradację kolagenu typu II i hamuje również aktywność iNOS (induktywną formę syntazy tlenku azotu), która (jak przypuszczają naukowcy) przyczynia się do rozwoju zmian zapalnych u osobników z zapaleniem stawów.

    W standardowym preparacie optymalny stosunek awokado do soi wynosi 1:2, stosunek 1:1: daje jeszcze efekt leczniczy, zaś 2:1 jest całkowicie bezużyteczny. ASU można nabyć w postaci gotowych suplementów diety, a także bardzo często łączony jest on z innymi związkami wykazującymi działanie ochronne na stawy. Również niektórzy producenci karm uwzględniają ASU w składach swoich produktów;

    • Chrząstka rekina:

    rekiny to zwierzęta rządzące oceanami nieprzerwanie od 300 milionów lat. Jest ich ponad 200 gatunków. Wyróżniają się tym, że ich szkielet zbudowany jest wyłącznie z chrząstki (6-8% procent masy ich ciała) i nie posiada części kostnych. O wyjątkowej odporności tych stworzeń stanowi właśnie ta chrząstka, która jak wiemy, zbudowana jest m.in. z chondroityny i glukozaminy, a oprócz tych związków znajduje się w niej bardzo dużo innych aktywnych biologicznie składników. Chrząstka rekina dostępna w różnych suplementach, to nic innego, jak odpowiednio spreparowane, wysuszone i sproszkowane rekinie chrząstki. Spośród wielu wymiernych korzyści chrząstka rekina wywiera m.in. pozytywny wpływ na chrząstkę stawową. Doprowadza do jej regeneracji, reguluje wytwarzanie mazi stawowej, ogranicza zapalenie stawów, oraz wpływa na spowalnianie postępujących zmian reumatycznych lub zwyrodnieniowych. Z amerykańskich i belgijskich eksperymentów wynika jednoznacznie, że chrząstka rekina jest całkowicie nietoksyczna. Dostępna jest jako indywidualny preparat w postaci 100% sproszkowanej chrząstki rekina lub wchodzi w skład innych suplementów. Warto wiedzieć, że za najbardziej skuteczne uznawane są preparaty uzyskane z chrząstki rekina głębinowego.

    • Małże Perna, Małża zielona nowozelandzka (Perna canaliculus):

    to jadalne skorupiaki, które od setek lat są spożywane przez rdzennych mieszkańców Nowej Zelandii, którzy praktycznie nie zmagają się z artretycznymi chorobami stawów. Te obserwacje skłoniły naukowców do przeprowadzenia licznych badań w celu wyjaśnienia ich leczniczych właściwości, które z pewnością wiążą się z ich składem. Jak się okazało małże te zawdzięczają swoje liczne i dobroczynne właściwości unikalnej kompozycji różnych składników, które wzajemnie się uzupełniają. Mogą się one m.in. poszczycić bogatą zawartością aminocukrów zwanych glukozaminoglikanami (GAG), fosfolipidów, steroli, aminokwasów, kwasów tłuszczowych typu Omega-3, kwasu krzemowego, substancji mineralnych, pierwiastków śladowych (wapń, jod, żelazo, fosfor, potas, selen, sód, cynk) oraz witamin: A, B1, B2, B3, B5, B6, B12, C, D1 oraz D3. Już tylko analizując ich skład widać, że większość z tych związków odgrywa znaczącą rolę w wielu procesach zachodzących w organizmie i ma wpływ na stan i funkcjonowanie różnych narządów, w tym również na aparat ruchu. Jak nie trudno się domyślić znalazły się firmy, które zdecydowały się wykorzystać te nadzwyczajne właściwości małży na szerszą skalę w celach leczniczych. Hodowane są one w specjalnych warunkach w wodach otaczających Nową Zelandię. Po uzyskaniu odpowiednich rozmiarów małże są zbierane, a do dalszych celów wykorzystywane są ich skorupy, które są poddawane procesowi oczyszczania, mrożenia i liofilizacji. Po takim przygotowaniu otrzymany proszek jest gotowy, aby bezpośrednio dodać go do jadalnych produktów. W jego skład wchodzi: 61% białka, 13% węglowodanów, 12% glikozaminoglikanów (GAGs), 5% tłuszczu (w tym kwasu eikozatetraenowego lub EAT), 5% składników mineralnych i 4% wody. Dzięki takiemu składowi proszek uzyskany w małży Perna ma następujące właściwości: działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo na stawy i otaczające go struktury;

    zmniejsza obrzęki stawów

    wspomaga leczenie artrozy

    uzupełnia skład płynu stawowego

    zmniejsza zesztywnienie stawów

    wspomaga regenerację tkanki kostnej i chrzęstnej.

    Udowodniono, że w warunkach naturalnych, zastosowana dawka 0.45 g na 10 kg wagi ciała psa, przy trwającym przewlekłym zapaleniu stawów (artroza) wystarczyła do uzyskania pozytywnych efektów w likwidowaniu objawów artrozy (Bierer&Bui, 2002). Po podaniu Perna canaliculus zmniejszał się ból, sztywność więzadeł i następował szybszy powrót do zdrowia po wysiłku fizycznym. Powyższe pozytywne działanie należy przypisać całemu aktywnemu kompleksowi wyizolowanemu z małża, a nie tylko glukozaminie (co udowodniono doświadczalnie). Ogromna część tego pozytywnego działania przypada na właściwości kwasu eikozatetraenowego (ETA), który spełnia zadanie substancji przeciwzapalnej i przeciwbólowej. Zatem dodatek do karmy kompletnego ekstraktu z małża i jego muszli będzie zdecydowanie bardziej efektywne i tańsze, niż podawanie tylko samej sproszkowanej muszli lub pojedynczej substancji, jak siarczan chondroityny, czy glukozaminy;

    • Sproszkowany młody róg jelenia lub łosia (deer velvet, cornu cervi, lu rong):

    poroże, to wyrostki kostne, które umiejscowione są na kości czołowej większości samców z rodziny jeleniowatych. Wraz z wiekiem zwierzęcia poroże rozrasta się i rozgałęzia tworząc imponującą "koronę" (jelenie) lub okazałe łopaty (łosie). Corocznie na wiosnę następuje wymiana poroża, stare jest zrzucane i rozpoczyna się wzrost kolejnego. Rosnące poroże pokrywa owłosiona skóra zwana scypułem (deer velvet), silnie unerwiona, zawierająca liczne naczynia krwionośne, która ochrania wewnętrzną strukturę rosnącej kości i chrząstki tworzącego się rogu. W końcu po około 4 miesiącach intensywnego wzrostu scypuł zaczyna wysychać i jeleń ściera go ocierając porożem o okoliczne zarośla.

    Od tysięcy lat w medycynie chińskiej wykorzystuje się przetworzone młode rogi jelenia lub łosia w różnej formie (proszek, tabletki, maści itd.). Suplementy diety wykonywane są z wewnętrznego rdzenia poroża łosia znajdującego się na etapie wzrostu, gdy obecny jest jeszcze scypuł. Zazwyczaj poroże pozyskiwane jest na 60-85 dzień od momentu rozpoczęcia wymiany i wzrostu, zanim jeszcze zdąży stwardnieć. Wówczas znajdują się ono w fazie chrząstki i ma największą aktywność biologiczną.

    Preparaty przygotowywane na bazie rogu stosuje się m.in. jako środek wzmacniający, w celu poprawy zdrowia kości, stawów i kolan, aby odżywić krew, aby zmniejszyć obrzęk, do wzmocnienia mięśni i w celu poprawy ogólnej odporności. Liczne doniesienia o skuteczności tego suplementu sprawiły, że w latach 80-tych XX wieku zaczęli się nim również intensywnie interesować naukowcy. Pierwsze badania prowadzili Rosjanie. Kolejne prowadzone były w Chinach, Korei i Japonii. W końcu w 1999 roku amerykańskie FDA przeprowadziło badania kliniczne, które potwierdziły skuteczność preparatów przygotowywanych na bazie sproszkowanego młodego rogu jelenia lub łosia z gatunków Cervus Sp. (północnoamerykańskie łosie i jelenie) w leczeniu zapalenia stawów, reumatoidalnego zapalenia stawów, choroby zwyrodnieniowej stawów. Ponadto potwierdzono, iż suplementy oparte na jego składzie działają przeciwzapalnie, przeciwbólowo, zmniejszają obrzęki i zakażenia.

    Na czym polega sekret tego produktu? Jak udowodniono w badaniach, sproszkowany młody róg jelenia lub łosia zwiera wiele różnych składników, w tym: siarczan chondroityny, siarczan glukozaminy, kolagen typu II, aminokwasy, niezbędne kwasy tłuszczowe, kwas uronowy, proteoglikany, prekursory hormonu wzrostu (IGF-I), prostaglandyny: A, E i F (przede wszystkim PGF1 alfa i PGF2 alfa) oraz wiele składników mineralnych. Jak widać większość z tych składowych rogu jest nam dobrze znana ze swoich właściwości regenerujących tkankę kostną i chrzęstną. Dodatkowo prostaglandyny wykazują właściwości zmniejszające obrzęk wynikających z licznych uszkodzeń i nieprawidłowości w chorym stawie.

    Po roku 2000 w specjalistycznej prasie zaczęły pojawiać się prace, w których opisywano wyniki prowadzonych badań i doświadczeń z zastosowaniem sproszkowanego młodego rogu jelenia lub łosia również u psów z chorobą zwyrodnieniową stawów (Moreau M. i współ. 2004). Wyniki badań są obiecujące i także potwierdzają skuteczność tego suplementu u zwierząt z chorobą zwyrodnieniową stawów. Suplementy stworzone z myślą o psach są dostępne na terenie Kanady i USA;

    • Błona ze skorupki jaja (eggshell membrane):

    wewnątrz każdej skorupki jaja, a dokładnie tuż pod nią, znajduje się przeźroczysta, wyściełająca ją błona (pergaminowa zewnętrzna i wewnętrzna). Zapewne każdy bez problemu ją kojarzy, bo nie raz zdejmował ją z ugotowanego na twardo jajka. Otóż okazało się, że ta błona składa się z cennych substancji, a przede wszystkim z włóknistego białka - kolagenu typu I (ok. 25%), szeregu różnych glikozaminoglikanów (glukozamina, siarczan chondroityny, siarczan dermatanu, kwas hialuronowy), a także kwasu sialowego, owatransweryny, lizozymu, dwóch rzadkich aminokwasów desmozyny i izodesmozyny (odpowiedzialnych za sprężystość elastyny), transformującego czynnika wzrostu β - białka biorącego udział w naprawie tkanek, różnicowaniu komórek i funkcji immunologicznych. Jak wiemy większość z tych składników jest z powodzeniem wykorzystywane w profilaktyce i leczeniu wielu schorzeń toczących się w obrębie kości, chrząstki i stawów. Nic więc dziwnego, że błona ze skorupek jaja zainteresowała szersze grono naukowców zajmujących się poszukiwaniem kolejnych preparatów wspomagających leczenie m.in. zwyrodnień, zapaleń i bólów stawów. Tym bardziej, że w samych Stanach Zjednoczonych każdego roku przemysł przetwórczy pozostawia po sobie, aż 24 mld skorupek jaj!. Naukowcy wynaleźli sposób na wydobywanie owej błony, co wbrew pozorom, ze względu na jej kruchość nie jest takie łatwe, w sposób pozwalający na jej wykorzystanie w zakresie przemysłowym. W latach 2003-2006 przeprowadzono na ludziach liczne próby kliniczne z zastosowaniem suplementacji preparatem otrzymanym z błon skorupek jaj. Wyniki były bardzo obiecujące. Wykazano zmniejszenie dolegliwości bólowych, poprawiła się mobilność i zakres ruchu stawów. Bardzo szybko preparaty z błoną pozyskiwaną ze skorupek jaj zaczęły pojawiać się na rynku i zyskały grono licznych zwolenników. Pozytywne wyniki badań i dobre opinie zachęciły również lekarzy weterynarii do przetestowania przydatności tego suplementu dla psów. Prowadzone badania w obrębie psów także potwierdziły dobroczynny wpływ tego suplementu na poprawę funkcjonowania chorych stawów. Aktualnie można nabyć suplementy zawierające opatentowane składniki wykonane z błon pozyskanych ze skorupek jaj.

    • Siara bydlęca (colostrum):

    inaczej znana pod określeniem pierwszego pokarmu - mleka niedojrzałego - produkowanego przez matkę w pierwszych godzinach (do 72h) po porodzie. Jak dowodzą ostatnio publikowane badania siara jest najbardziej życiodajnym suplementem diety, który zawiera ponad 250 związków chemicznych. Jest to najbogatszy biologicznie produkt naturalny dostępny w przyrodzie, który określany jest jako bioaktywny fenomen natury. Naturalnie suka produkuje tylko tyle siary ile potrzebują jej szczenięta, więc pozyskiwanie jej do celów leczniczych byłoby znacznie utrudnione. Okazuje się jednak, że cielne i karmiące krowy produkują siary w nadmiarze i tylko ich siara zawiera większość czynników odpornościowych i czynników wzrostu, znajdujących się w colostrum innych ssaków. Dlatego colostrum pochodzące od krów może być używane zamiennie przez wszystkie inne ssaki. Prowadzone badania dowiodły, że podawanie preparatów przyrządzonych na bazie siary znacznie poprawiło kondycję psów chorujących na wiele różnych schorzeń m.in. siara przyczyniła się do naturalnego wzmocnienia i regeneracji tkanek.  Prowadzone doświadczenia dowiodły, że podawanie siary wspomaga przyswajanie glukozaminy. Z badań wynika, że IgF (czynnik wzrostu) jest niezbędny do wykorzystania glukozaminy i bez odpowiedniej ilości tego czynnika odpowiednie zagospodarowanie glukozaminy w organizmie jest niemożliwe. Czynnik wzrostu obecny w siarze ułatwia własne procesy regeneracyjne organizmu i pozwala na jeszcze lepsze wykorzystanie takich suplementów, jak chondroityna, czy glukozamina.

  2. Przeciwutleniacze (antyoksydanty, antyutleniacze):

    to związki, które przeciwdziałają procesom utleniania. Utlenianie jest procesem, bez którego nie byłoby życia, jednak jednym z efektów ubocznych utleniania jest powstawanie tzw. wolnych rodników tlenowych, czyli cząsteczek z jednym wolnym elektronem. Cząsteczki te są bardzo niebezpieczne, ponieważ wchodzą w reakcje z białkami, niszczą błony komórkowe, mogą także uszkadzać kwasy nukleinowe RNA i DNA. W wyniku ich niekorzystnego działania może również dochodzić do uszkodzeń i zapaleń stawów. Na szczęście organizm potrafi samoczynnie walczyć z wolnymi rodnikami dzięki antyoksydantom. Pewną ich część organizm jest w stanie wytworzyć sam - są to tzw. antyoksydanty endogenne. Jednak główna ich ilość dostarczana jest razem z pożywieniem (antyoksydanty egzogenne). Kluczowym "czynnikiem sukcesu" jest jednak zapewnie psu takiego pokarmu, który pozwoli na wytwarzanie odpowiedniego zapasu antyoksydantów. Przeciwutleniaczami może być bardzo wiele różnych substancji: witamin (A, C, E), minerałów (selen, cynk, magnez), enzymów, aminokwasów, polifenoli, kartenoidów, glutation, sulforafan. Do najważniejszych substancji zaliczanych do przeciwutleniaczy, które mają znaczenie dla ochrony układu kostnego i stawów należą m.in.

    1. Witaminy o właściwościach przeciwutleniających:

      • Witamina C

    istnieje kilka rodzajów witaminy C rozpuszczalnej w wodzie, przy czym najbardziej znane to: kwas askorbinowy (najprostsza postać witaminy C), kwas dehydroaskorbinowy (utleniona forma kwasu askorbinowego) i sole mineralne kwasu askorbinowego tzw. askorbiniany mineralne np. askorbinian wapnia, askorbinian, potasu, czy askorbinian sodu (buforowane formy witaminy C). Wszystkie te związki wykazują podobne działanie biologiczne.

    Wśród naukowców toczą się jednak spory odnośnie tego, która forma jest najbardziej korzystna dla psów. Istnieją strony, które uważają, że kwas askorbinowy jest najlepszy, ponieważ hydrolizuje bardzo łatwo z wodą, co sprzyja jego optymalnemu wchłanianiu w ścianach jelita. Z tego też powodu również jego nadmiar jest w dość prosty sposób wydalany wraz z moczem. Kwas dehydroaskorbinowy to utleniona postać kwasu askorbinowego i jego największa aktywność notowana jest w komórkach organizmu psa, gdzie generuje on utlenianie tych komórek. Niektórzy uważają, że to ta forma jest łatwiejsza do przyswojenia przez organizm psa. Jeszcze inni lekarze zalecają stosowanie tylko i wyłącznie askorbinianów mineralnych, które posiadają mniej kwaśny odczyn przez co są delikatniejsze dla żołądka i nie wywołują skutków ubocznych (np. biegunek), do tego mają zdolność wchłaniania się do organizmu w dowolnym miejscu przewodu pokarmowego.

    Witamina C pełni w organizmie psa wiele różnych funkcji m.in. zwiększa odporność organizmu, bierze udział w produkcji kolagenu i ma wpływ na funkcjonowanie wszystkich tkanek łącznych. Przyspiesza gojenie ran oraz zrastanie uszkodzonych kości. Prowadzone od wielu lat badania kliniczne potwierdziły, iż suplementacja witaminą C wpływa na poprawę funkcjonowania kości, ścięgien, więzadeł oraz stawów.

    Warto nadmienić, iż dla większości ssaków (w tym psa) kwas askorbinowy tak na prawdę nie jest witaminą, gdyż mogą one go samodzielnie syntezować. Zdrowy pies jest w stanie wyprodukować dziennie około 18 miligramów witaminy C na każdy funt (0.45 kg) wagi ciała i teoretycznie taka ilość powinna mu wystarczyć. Ze względu na to, że ryzyko toksyczności witaminy C jest niskie, ponieważ nadmiar witaminy C w organizmie jest filtrowany przez nerki i następnie nadwyżki są wydalane wraz z moczem, to suplementacja witaminy C przy schorzeniach kostno-stawowych jest zalecana. Niektórzy weterynarze ostrzegają jednak, iż mogą pojawić się problemy z nerkami w wyniku długotrwałego nadużywania tego suplementu, aczkolwiek nie ma dostępnych badań, które udowodniałyby, że witamina C stosowana długotrwale może być szkodliwa. Mimo wszystko warto zastanowić się nad tym ostrzeżeniem, szczególnie wtedy, gdy dany osobnik jest obciążony genetyczną hiperurykozurią (wynik badania HU/HU), ponieważ witamina C (wartość ph 4.1) poprzez zakwaszanie moczu może nasilić powstawanie kryształów kwasu moczowego. W takiej sytuacji warto sięgać po askorbiniany mineralne (np. askorbinian wapnia lub askorbinian sodu), które są związkami o pH zasadowym (pożądanym w hiperurykozurii) i przy stosowaniu dawek uderzeniowych nie powodują problemów z kwasowością.

    Jednym z ostatnich odkryć medycyny weterynaryjnej jest suplement o nazwie Ester C®. To opatentowana formuła bardziej wchłanianej formy witaminy C, która zwiera jej aktywne metabolity. Zaletą tej formy witaminy C jest bez wątpienia buforowanie jej wapniem, co sprawia, że jest ona niekwaśna i posiada zasadowe pH 6.7. Ester-C®, zawiera też wspominane wyżej aktywne metabolity, które sprawiają, że taka forma witaminy może być bardzo szybko wchłaniana przez komórki, w przeciwieństwie do tradycyjnej witaminy C (kwasu askorbinowego), który najpierw z surowicy krwi dociera do nerek, gdzie polega filtracji i spora jego część tracona jest wraz z moczem. Ta forma witaminy C jest więc przyjazna dla przewodu pokarmowego i nerek, nawet w większych dawkach;

    Witamina C dostępna jest, jako samodzielny suplement diety, a także wchodzi w skład wielu preparatów mieszanych i jest również dodawana do karm.

    Stosowanie w problemach stawowych:

    rasy duże (szczenięta w wieku od 6 do 24 tygodni): 500 mg - 1000 mg;

    rasy olbrzymie (szczenięta w wieku od 6 do 24 tygodni): 1000 mg - 2000 mg;

    rasy duże (powyżej 6-go miesiąca życia): 1000 mg - 2000 mg;

    rasy olbrzymie (powyżej 6-go miesiąca życia): 2000 mg - 4000 mg.

    Źródła w pożywieniu:

    porzeczka czarna, biała i czerwona, agrest, malina, truskawka, kalafior, groszek zielony, ziemniaki, pomidory, rzepa, wątroba, ziemniaki, przetwory z owoców dzikiej róży.

    • Witamina E:  

    pod nazwą "witamina E" tak na prawdę kryje się cała grupa związków zwanych tokoferolnami. Z ośmiu istniejących tokoferoli oznaczonych jako: alfa, beta, gamma, delta, epsilon, zeta, eta, theta najsilniej i najskuteczniej działa alfa-tokoferol. Witamina E powstaje tylko w roślinach, a zwierzęta jej nie syntetyzują. Dlatego też witamina ta z pokarmami pochodzenia roślinnego lub w formie suplementacyjnej musi być regularnie dostarczana do organizmu. Wchłaniana jest w jelitach do limfy wraz z tłuszczami, w obecności soku trzustkowego i kwasów żółciowych, a we krwi krąży związana z frakcjami LDL i HDL lipoprotein. Formy octanowe są rozkładane przez esterazę trzustkową, co ułatwia jej wchłanianie. Wchłaniane jest około 10-70% witaminy podanej w pokarmie. W przeciwieństwie do innych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach witamina E jest magazynowana bardzo krótko. Półokres trwania witaminy E w osoczu, wątrobie i nerkach wynosi 2-5 dni, zaś w tkance nerwowej: 28-80 dni. W organizmie jest przechowywana w wątrobie, tkance tłuszczowej, sercu, mięśniach, jądrach, macicy, krwi, nadnerczach i przysadce mózgowej.

    Witamina E uznawana jest za najlepszy przeciwutleniacz, czyli pogromcę niszczących organizm wolnych rodników. Wśród wielu funkcji godna odratowania jest ta polegająca na ochronie nienasyconych kwasów tłuszczowych (Omega-3) oraz komórek tkanki chrzęstnej, przed procesami utleniania. Najskuteczniej działa w duecie z witaminą C.

    dzienne zapotrzebowanie:

    zawartość w karmie:

    - psy rosnące: 6.1 IU (na każde 1,000 kcal ME);

    - psy dorosłe: 22 IU/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

    minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

    - psy rosnące: 1.2 IU/kg;

    - psy dorosłe: 0.5 IU/kg.

    Zapotrzebowanie rośnie wraz ze wzrostem zawartości NNKT w diecie: 1 g wielonienasyconych kwasów tłuszczowych może rozłożyć do 3 j.m. witaminy E.

    Źródła w pożywieniu:

    ziarna zbóż, ryż, oleje roślinne - słonecznikowy, żółtko jaja, kasze - jęczmienna i gryczana, tran, masło, groszek zielony, płatki owsiane, makaron kukurydziany.

    1. Pierwiastki o właściwościach przeciwutleniających:

    • Selen:

    występuje w organizmie w śladowych ilościach, mimo to zaliczany jest do niezbędnych mikroelementów, które powinny być dostarczane do organizmu wraz z pożywieniem. Selen jest najbardziej toksycznym pierwiastkiem śladowym i z tego powodu bardzo długo pomijany był w wytycznych dietetycznych. Podejście do tego pierwiastka zmieniło się, gdy  odkryto, że najważniejszą rolą selenu w organizmie jest jego udział w wytwarzaniu enzymu (peroksydazy glutationowej), który chroni błony komórkowe przed szkodliwym działaniem wolnych rodników. Do tego mikroelementu doskonale pasuje maksyma, iż "w małych i proporcjonalnych do zapotrzebowań organizmu dawkach pomaga, a przy dużych szkodzi".

    Ten śladowy pierwiastek znajduje się niemal we wszystkich komórkach, ale największe jego ilości występują wątrobie, nerkach, sercu i śledzionie. W produktach spożywczych selen występuje jako selenoaminokwasy. Selen w postaci organicznej wchłaniany jest na zasadzie transportu aktywnego, zaś selen w postaci nieorganicznej - na zasadzie transportu biernego. Selen wydalany jest przez nerki. Pierwiastek ten chroni układ odpornościowy, broniąc go przed bakteriami i wirusami. Wykazuje też działanie przeciwzapalne, dlatego też wspomaga leczenie takich przewlekłych schorzeń, jak chociażby reumatoidalne zapalenie stawów. Razem z witaminą E pozytywnie wpływa na przebieg osteoartrozy i łagodzi ból. Jest on konieczny do prawidłowego funkcjonowania układów enzymatycznych. U psów potwierdzono, że selen może być całkowicie zastąpiony przez witaminę E.  Warto również nadmienić, iż witamina C osłabia wchłanianie selenu. Do takiej sytuacji dochodzi, gdy w organizmie jest jej za dużo.

    Toksyczność:

    toksyczność selenu u psów jest dość rzadkim zjawiskiem, ale może wystąpić, jeśli spożycie przekracza 0.9 mg selenu na każdy funt pokarmu (na suchą masę) przez dłuższy okres czasu. Poziom selenu w diecie >5 ppm może wywołać objawy po dłuższym działaniu. Poziom w przedziale 10-25 ppm może skutkować poważnymi objawami.

    Doustna dawka selenu w zakresie 1-5 mg/kg jest śmiertelna dla większości zwierząt. Pozajelitowy selen jest również bardzo toksyczny, szczególnie dla młodych zwierząt i powoduje śmierć u szczeniąt już w małych dawkach: 1.0 mg/kg. Stopień zatrucia selenem zależy od przyjętej ilości i czasu, jaki upłynął od spożycia. Zatrucia u zwierząt charakteryzują się stanami: ostrym, podprzewlekłym lub przewlekłym.

    Zapotrzebowanie:

    zawartość w karmie:

    - psy rosnące: 0.03 mg (na każde 1,000 kcal ME);

    - psy dorosłe: 0.11 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

    minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

    - psy rosnące: 0.6 µg/kg;

    - psy dorosłe: 2.2 µg/kg.

    Źródła w pożywieniu:

    Zawartość selenu w produktach rolnych zależy od jego obecności w glebie, na której zostały wyhodowane, i może się różnić dwustukrotnie. Pszenica, ciemny ryż i owies są doskonałymi źródłami selenu, jeśli pochodzą z uprawy na glebie bogatej w ten pierwiastek. Drób, półtłuste mleko, chude mięso, podroby również zawierają sporo selenu. Bogatym źródłem selenu są także ryby słono i słodkowodne.

    • Magnez:

    zaliczany jest do najcenniejszych, niezbędnych biopierwiastków, pełniących w psim organizmie wyjątkową rolę. Ponad połowa zawartego w psim organizmie magnezu znajduje się w kościach, jedna czwarta w mięśniach, a reszta pozostaje w płynach ustrojowych i organach, takich jak nerki i serce. Stosunkowo duży zapas tego pierwiastka w tkance kostnej ma zapewnić jego stały dopływ do reszty tkanek w momentach niedoboru w pożywieniu. Magnez wchłania się w jelicie cienkim na zasadzie dyfuzji ułatwionej i transportu aktywnego.

    Wśród wielu funkcji magnez wykazuje się zdolnością utrzymywania pobudliwości tkanki mięśniowej, nerwowej oraz odpowiada za kurczliwość mięśni gładkich i szkieletowych. Jest składnikiem kości i zębów. Magnez jest też niezbędny do prawidłowego przyswajania wapnia w kości. Aby wszelkie procesy nerwowe w organizmie psa przebiegały prawidłowo, stosunek wapnia do magnezu powinien wynosić jak 2:1. Zbyt mała podaż magnezu w pokarmach sprzyja m.in. zwiększonej kruchości kości oraz zmniejsza ogólną odporność organizmu. Nadmiar magnezu jest wydalany z moczem i jest niebezpieczny jedynie w przypadku patologicznej niewydolności nerek. Magnez należy do pierwiastków słabo przyswajalnych. Z pokarmów wchłania się go zaledwie 15-40%.

    Zapotrzebowanie:

    zawartość w karmie:

    - psy rosnące: 0.11 g (na każde 1,000 kcal ME);

    - psy dorosłe: 0.04 % (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

    minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

    - psy rosnące: 0.28 mg/kg;

    - psy dorosłe: 0.10 mg/kg.

    Źródła w pożywieniu:
    mąka sojowa, kasza jęczmienna, orzechy, kasza gryczana, pestki dyni, kukurydza, soczewica, szpinak, banany, mąka pełnoziarnista, ser żółty, kości (z pominięciem kości drobiowych), niektóre wody mineralne (niegazowane).

    • Cynk: 

    jest jednym z minerałów śladowych, zaliczanych do niezbędnych mikroelementów. Mimo iż cynk znany jest od wieków to dopiero w 1957 roku potwierdzono jego ważną rolę, jaką pełni w organizmie. Jest obecny w centrach aktywnych wielu (około 200) enzymów uczestniczących w różnych procesach, w tym w przemianach metabolicznych. W związku z tym ma wpływ na wszystkie podstawowe procesy życiowe. Bierze udział między innymi w mineralizacji kości, gojeniu się ran, wpływa na pracę systemu odpornościowego, reguluje prawidłowe wydzielanie insuliny przez trzustkę i stężenie witaminy A oraz cholesterolu. Ma również swój udział w regulacji ciśnienia krwi i rytmu serca. Chroni komórki przed niszczącym działaniem wolnych rodników. Wchłanianie cynku zachodzi głównie w jelicie cienkim, a o jego wchłanianiu, jak również o transporcie w organizmie decydują przede wszystkim aminokwasy, zwłaszcza histydyna. Cynk nie jest uważany za wysoce przyswajalny. Badania pokazują, że od 5% do 40% spożytego cynku jest rzeczywiście wchłanianego. Około 25% jest transportowane przez odpowiedni mechanizm. Spożyty cynk wiąże się z albuminami osocza i beta-2-makroglobuliną, gdzie jest następnie przenoszony do hepatocytów. Od 30% do 40% cynku wiąże się z białkami i jest pobierany przez wątrobę, a następnie zwalniany do krwiobiegu. Część cynku zawartego we krwi osadza się w wątrobie, nerkach, prostacie, mięśniach i trzustce. Cynk jest eliminowany głównie poprzez wydzieliny trzustki i dróg żółciowych i wydalany wraz z kałem oraz w niewielkich ilościach w moczu (<10%). Dzięki diecie bogatej w cynk lub dodatkowemu stosowaniu preparatów (np. siarczan cynku) można wspomagać leczenie reumatyzmu.

    Toksyczność:

    Cynk nie należy do pierwiastków chemicznych o wysokiej toksyczności, ale mimo to nadmiar cynku osłabia system obronny, zwiększa się ilość lipidów w osoczu, zmniejsza się ilość witamin A oraz E i w ostateczności dochodzi do wymiotów i nieżytów żołądka. Nie jest znana minimalna dawka toksyczna dla metalicznego cynku. Najniższa dawka soli cynku, która powodowała zgon u 50% narażonych zwierząt (LD 50) wynosiła około 100 mg/kg masy ciała w przypadku ostrej toksyczności.

    Teoretycznie efekt toksyczności może wystąpić przy połknięciu przez zwierzę kilku monet bitych ze stopów zawierających duże ilości cynku, może wystąpić na skutek picia i jedzenia z ocynkowanych pojemników lub w skutek zjedzenia maści i kremów z dużą zawartością cynku. W dużych ilościach (powyżej 50 mg na kilogram masy ciała, lub 1 do 3 groszy), spożycie cynku może prowadzić do uszkodzeń wątroby i niewydolności nerek oraz śmierci.

    Zapotrzebowanie:
    zawartość w karmie:
    - psy rosnące: 9.7 mg (na każde 1,000 kcal ME);
    - psy dorosłe: 35.6 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);
    minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:
    - psy rosnące: 1.94 mg/kg;
    - psy dorosłe: 0.72 mg/kg.

    Suplementacja:

    Dieta bogata w świeże mięso nie powinna wymagać dodatkowych suplementów cynku. Większość komercyjnych karmy klasy Premium dla zwierząt domowych posiada dodatkowe porcje cynku, aby przeciwdziałać szkodom/stratom podczas jej przetwarzania.

    Źródła w pożywieniu:

    Najlepszym źródłem cynku są: jadalne wodorosty, mięso, mleko krowie i kozie, żółtko jaja, ryby, chuda wołowina, serca kurze, baranina, indyk, drożdże piwne, pełne ziarno, rośliny strączkowe, pokarm bogaty w proteiny, otręby, orzechy, pestki dyni oraz nierafinowane pokarmy.

  3. Fitoterapia:

    to leczenie przy pomocy roślin bardziej znane pod pojęciem ziołolecznictwo. Pierwsze wzmianki o fitoterapii pochodzą z Egiptu, skąd ta dziedzina wiedzy rozprzestrzeniła się na kolejne kraje. W Europie termin ziołolecznictwo pojawił się w końcu XIX wieku jako odpowiedź na rozwój lecznictwa opartego o środki chemiczne. W Polsce pierwsza publikacja z tej dziedziny pojawiła się w 1933 roku. Obecnie fitoterapię możemy podzielić na tradycyjną (opartą o wykorzystanie w lecznictwie ziół lub mieszanek) i nowoczesną, która wykorzystuje izolowane z roślin czynne substancje, otrzymywane w oparciu o najnowsze zdobycze nauki i procesy technologiczne. Lek nazywamy roślinnym, jeśli substancje czynne pochodzenia roślinnego stanowią co najmniej 60% jego składu. Bardzo często rośliny lecznicze wchodzą w skład różnych mieszanek ziołowych i suplementów diety oraz stanowią dodatek np. do gotowych karm dostępnych dla psów. Poniżej przedstawiamy wybrane rośliny i zioła, które dzięki swoim właściwościom mogą wspomagać terapię leczniczą prowadzoną u zwierząt dotkniętych dysplazją stawów biodrowych.

    • Jukka Wspaniała (Yucca gloriosa) i Jukka Schidigera (Yucca Schidigera):

    pod nazwą Yucca kryje się ok 50 gatunków zimozielonych bylin, krzewów i drzew z rodzaju Yucca. Rośliny te są dobrze znane i wyróżniają się charakterystycznymi, sztywnymi, mieczowatymi liśćmi zebranymi w rozety oraz pięknymi, dużymi kwiatostanami. Wszystkie pochodzą z gorących i suchych części Ameryki Północnej, Ameryki Środkowej, Ameryki Południowej oraz Karaibów, ale ze względu na atrakcyjny wygląd są chętnie uprawiane, jako rośliny ozdobne, także w innych częściach Świata.

    Rośliny z rodzaju Yucca  od wieków były wykorzystywane przez tubylców w różnych celach. Wykonywano z nich tkaniny, liny, sandały, paski, kosze, maty i inne wyroby, a korzenie (głównie z Yucca Elata "Soaptree" niezwykle bogate w saponiny) stanowiły substytut mydła i szamponu. Tradycyjne zastosowanie obejmuje również wykorzystywanie tych roślin do celów spożywczych, ponieważ niektóre gatunki mają jadalne owoce, kwiaty, nasiona i kwitnące łodygi, a zdecydowanie rzadziej korzenie. W tym miejscu chcielibyśmy również podkreślić, iż bardzo często rodzaj Yucca jest mylony z Maniokiem jadalnym (Manihot esculenta) potocznie zwanym Yuca, z którego pozyskuje się i na szeroką skalę wykorzystuje spożywczo jadalne korzenie. Rodzaj Yucca nie ma nic wspólnego z gatunkiem Yuca i są to całkowicie różne rośliny!.

    Indianie nazywają jukkę drzewem życia, dlaczego? Bo oprócz pięknego wyglądu, wpływa również dobroczynnie na organizm człowieka. W tradycyjnej medycynie pozyskiwane z różnych części rośliny surowce służyły do przygotowywania wywarów, lub proszków, które stosowano w wielu różnorodnych dolegliwościach m.in. oczyszczająco, odtruwająco, w łagodzeniu bólu różnego pochodzenia, w tym w bólach reumatycznych, zapaleniach stawów, czy problemach żołądkowo-jelitowych.

    W czasach obecnych surowce pozyskiwane z tych roślin są głównie stosowane do wyrobu mydeł, szamponów i stanowią dodatek do żywności. Jednak ze względów na szerokie właściwości lecznicze tych roślin ostatnimi czasy wzbudzają one bardzo szerokie zainteresowanie, nie tylko wśród zielarzy i lekarzy holistycznych, ale także wśród naukowców. Szczególnie dużo uwagi poświęca się Juce Wspaniałej, która w stanie naturalnym występuje głównie w Północnej Karolinie, na Florydzie i w Alabamie oraz Juce Schidigera, którą spotkać można w środowisku naturalnym głównie na Pustyni Mojave, Pustyni Chihuahua i Pustyni Sonora, a także w południowo-wschodniej Kalifornii, Kalifornii Dolnej, Nowym Meksyku i w południowej Nevadzie oraz w Arizonie.

    Na czym polega popularność tych roślin? Otóż z prowadzonych badań wynika, iż rośliny te zawierają przede wszystkim saponiny steroidowe (sarsasapogeninę, spirostanol, furostanol, tigogeninę), polifenole, resweratol i wiele innych stylbenów (yuccaols A, B, C, D i E, gloriosaols), fitosterole, chlorofil, chlorofilinę, liczne enzymy, witaminy i minerały. Skład taki sprawia, iż suplementy przygotowywane na bazie jukki charakteryzują się unikalnymi właściwościami detoksykacyjnymi, przeciwzapalnymi, przeciwgrzybicznymi i moczopędnymi. Ostatnio udowodniono, że saponiny pozyskane z jukki stosowane są z dobrym skutkiem do leczenia zapaleń kości i stawów, w dysplazji stawów oraz innych problemach kostno-stawowych. Naturalne stylbeny pobudzają procesy syntezy białka, zwiększają retencję azotu, przyspieszają ogólny wzrost i rozwój. Pobudzają osteogenezę i chondrogenezę (rozwój kości i chrząstek). Działanie tych substancji można przyrównać do działania sterydów, z tą znaczącą różnicą, że są one całkowicie naturalne i jeśli są właściwie dawkowane, to nie wywołują żadnych objawów ubocznych - w przeciwieństwie do sterydów otrzymywanych syntetycznie lub pochodzenia zwierzęcego - nie podrażniają przewodu pokarmowego. Oprócz tego czynne związki zawarte w tych roślinach wspomagają trawienie, regulują procesy wydalania, przeciwdziałają formowaniu się kamieni moczowych, chronią jelita i wątrobę. Obniżają wydzielanie szkodliwych gazów i redukują nieprzyjemny zapach odchodów.

    Jukkę można nabyć w postaci sproszkowanej lub płynnego ekstraktu, a także stanowi ona składnik wielu preparatów ochraniających chrząstkę stawową. W karmach komercyjnych dla psów znajdują się przeważnie śladowe ilości jukki.

    • Ostryż (Curcuma domestica):

    to rodzaj bylin liczący około 100 gatunków z rodziny imbirowatych, które występują głównie na subkontynencie indyjskim, w południowo-wschodniej Azji, na południu Chin, w Nowej Gwinei i północnej Australii. Niepodważalną sławę rodzajowi przysporzył ostryż długi (Curcuma longa), którego kłącza wykorzystywane są w kuchni (produkt jadalny i przyprawowy), kosmetyce, przemyśle (głównie tekstylnym i spożywczym) i przede wszystkim tradycyjnym lecznictwie. Współcześnie ten gatunek praktycznie nie występuje już w stanie dzikim, a jest uprawiany na skalę przemysłową głównie w Indiach, Chinach, Azji południowo-wschodniej i Pakistanie w dwóch podstawowych odmianach: ostryż okrągły (grube kłącza o barwie szarożółtej lub nieco brunatnej) i ostryż podłużny (cienkie kłącza o palczastym rozłożeniu i barwie żółtej lub żółto-zielonej). Surowe kłącza obydwu odmian ostryżu są intensywnie żółte oraz cechuje je silny aromat i lekko gorzki smak. Dorodne i dojrzałe kłącza są zbierane, parzone wrzątkiem, a następnie suszone i po usunięciu skórki mielone. W wyniku tego procesu powstaje żółto-pomarańczowy proszek, który powszechnie znany jest pod nazwą kurkuma. Kurkuma używana jest głównie jako przyprawa wchodząca w skład wielu mieszanek przyprawowych oraz jako barwnik spożywczy i tekstylny. Kurkuma wchodzi m.in. w skład przyprawy curry, sosu Worcester i wielu rodzajów musztardy. Ale walory smakowe, zapachowe i kolorystyczne kurkumy to nie wszystko. Lecznicze przymioty kurkumy znane są od setek lat. Słynie m.in. z właściwości przeciwzapalnych, antyoksydacyjnych, przeciwdrobnoustrojowych, przeciwnowotworowych, żółciopędnych, oczyszczających, diuretycznych, hepatoprotekcyjnych, tonizujących i antymutagennych. Prowadzone badania udowodniły również, że kurkuma dzięki zawartości turmeronu (związek, który pobudza namnażanie i różnicowanie komórek nerwowych w mózgu oraz wspomaga naprawę mózgu po chorobie lub urazie) może przyspieszać procesy naprawcze w mózgu. W kłączu ostryżu znajdziemy m.in. sole mineralne (głównie wapno, żelazo, magnez i mangan), witaminy (w tym głównie B1 (tiamina), B2 (ryboflawina), B3 (niacyna), B9 (kwas foliowy) i kwas askorbinowy), tłuszcze (około 5% zawartości w kłączu), kwas ferulowy, błonnik (około 20% zawartości w kłączu), proteiny (około 7% zawartości w kłączu), skrobię (około 60% masy kłącza). W skład kłącza wchodzą również olejki eteryczne (maksymalnie do 5.5%) zawierające różne seskwiterpeny, z których wiele jest typowych wyłącznie dla tej rośliny. W składzie identyfikowanych substancji zapachowych znajduje się m.in. ar-turmeron (ok. 25%), alfa-turmeron (ok. 18%), beta-turmeron (ok. 12.5%), beta-caryophyllen (ok. 2.2%), eukaliptol (ok. 1.6%) i alfa-phellanderen (ok. 0.4%). Z kolei za intensywne żółte zabarwienie kłącza odpowiadają zawarte w nim barwniki tzw. kurkuminoidy (polifenole, które spełniają niezwykle pożyteczną rolę tak jak bardziej znane flawonoidy), które obejmują m.in. następujące związki: diferuilometan - bardziej znany jako kurkumina (ok. 70%), demetoksykurkumina (ok. 15%), bis-dimetoksykurkumina (ok. 3%) i cyklokurkumina. Najistotniejszym związkiem aktywnie czynnym wyodrębnionym z kurkumy jest wspominania już wyżej kurkumina, która stanowi w kłączach ostryżu od 5 do 10% suchej masy. Kurkumina to jeden z najpotężniejszych przeciwutleniaczy znanych dzisiejszej nauce. Ponadto posiada ona właściwości przeciwzapalne (leczenie zapalenia stawów, chorób reumatycznych, zapaleń kości i stawów, bólów stawów i mięśni, zapaleń ścięgien, nerwobóli), immunosupresyjne (poprzez hamowanie proliferacji limfocytów oraz blokowanie wytwarzania przez nie cytokin prozapalnych może wspomóc terapię chorób autoimmunizacyjnych oraz alergii), neuroochronne (poprzez pobudzanie powstawania chaperonin, które zapobiegają tworzeniu źle sfałdowanych białek i ich agregacji może wspomóc leczenie różnych chorób układu nerwowego), lipofilne, żółciopędne, żółciotwórcze, przeciwskurczowe, przeciwdrobnoustrojowe, przeciwnowotworowe. Należy zwracać uwagę na to, aby używać wysokiej jakości produktów, najlepiej z upraw ekologicznych, zakupionych w sklepach zielarskich. Powszechnie dostępna przyprawa "kurkuma" ze sklepów spożywczych ma małą wartość leczniczą, ponieważ zawiera ledwie od 2 do 4% kurkuminy. W celach leczniczych zaleca się wykorzystywanie produktów standaryzowanych na 95% zawartość kurkuminoidów.

    W przypadku wielu produktów zielarskich cały naturalny kompleks jest zdecydowanie bardziej efektywny, niż pojedyncze substancje, dlatego też bardzo często kurkumina stanowi składnik różnych gotowych preparatów leczniczych. Niektórzy producenci karm również dodają ją do składów swoich produktów;

    • Hakorośl rozesłana - czarci pazur, diabelski pazur - (Harpagophytum procumbens A.P. de Candolle):

    to południowo-afrykańskie pnącze, które wytwarza bulwiaste korzenie spichrzowe. Surowiec zielarski stanowią właśnie te korzenie Radix Harpagophyti, które zbiera się po przekwitnięciu rośliny. Z korzeni sporządza się proszek: Pulves Harpagophyti, ekstrakt płynny i suchy - Extractum Harpagophyti. Wyciągi z korzenia hakorośli posiadają różnorodne właściwości przeciwzapalne, przeciwreumatyczne, przeciwartretyczne i przeciwbólowe. Preparaty przygotowane na bazie czarciego pazura przyśpieszają odbudowę tkanki łącznej (w tym chrząstki stawowej). Naturalne flawonoidy wpływają stabilizująco na metabolizm tkanki chrzęstnej oraz formowanie powierzchni stawowych kości, usprawniając funkcjonowanie stawów. Zalecane są w dysplazji stawów, reumatoidalnych zapaleniach stawów, bólach mięśni i stawów, w stanach zapalnych ścięgien i więzadeł, w kontuzjach, nerwobólach, czy w zapaleniu wielonerwowym.

    W przypadku wielu produktów zielarskich cały naturalny kompleks jest zdecydowanie bardziej efektywny, niż pojedyncze substancje, dlatego też bardzo często czarci pazur stanowi składnik różnych gotowych preparatów leczniczych. Niektórzy producenci karm również dodają go do składów swoich produktów;

    • Kadzidłowiec mielony (Boswellia Serrata):

    to drzewo z rodziny osoczynowatych rosnące głównie w Afryce Wschodniej i na Półwyspie Arabskim oraz Indyjskim. Ze względu na aromatyczne substancje żywiczne (olibanum) używany jest do produkcji kadzidła i perfum, ale także od wielu wieków ceniony jest przez lekarzy ajurwedyjskich. Preparaty lecznicze przygotowywane na bazie surowca z kadzidłowca były stosowane w leczeniu chorób układu ruchu.

    Żywica zawiera 5-10% aromatycznych olejków, 65-85% związków rozpuszczalnych w alkoholu (diterpeny, triterpeny) oraz ok. 20% gum rozpuszczalnych w wodzie (galaktoza, arabinoza, kwas metyloglukuronowy). Charakterystyczny dla olejku z Bosfwellia Serrata jest alfa-tujen (50%) i p-cymen (14%). Związki terpenowe to alfa- i beta-amyryna oraz tetra i pentacykliczne kwasy triterpenowe.

    Podstawowy surowiec leczniczy stanowi gumożywica, która po zebraniu jest suszona i rozdrabniana na proszek, a na jego bazie przygotowywane są ekstrakty, nalewki, tabletki itd. Główną substancją czynną zawartą w gumożywicy tej rośliny są kwasy boswelliowe (ok. 65% kwasów boswelliowych). Jako pochodna pirazoliny, kwasy boswelliowe są bardzo skuteczne w utrzymywaniu zdrowych stawów, wykazują właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe, a także regenerują uszkodzone naczynia krwionośne, ułatwiają dopływ krwi do zaognionych stawów i tkanek oraz wspierają i odżywiają narząd ruchu. Badania wykazały, że kwasy boswelliowe mają działanie przeciwzapalne w stopniu porównywalnym do niesterydowych leków przeciwzapalnych. Obniżają procesy kataboliczne tkanki łącznej i chronią chrząstkę stawową przed destrukcyjnym działaniem niektórych enzymów. Kadzidłowiec hamuje działanie leukotrienów - mediatorów powodujących stany zapalne w organizmie. W przeciwieństwie do niesterydowych leków przeciwzapalnych, długoterminowe przyjmowanie ekstraktów z Boswellii Serrata nie powoduje podrażnień, ani owrzodzenia żołądka.

    W badaniach przeprowadzonych na psach w wielu klinikach szwajcarskich udowodniono, iż preparaty z kadzidłowca mogą być z powodzeniem wykorzystywane do leczenia chorób układu ruchu u psów:

    odżywia chrząstkę stawową;

    zmniejsza sztywność stawów;

    redukuje ból;

    działa przeciwzapalnie;

    poprawia ukrwienie i ruchomość stawów.

    W przypadku wielu produktów zielarskich cały naturalny kompleks jest zdecydowanie bardziej efektywny, niż pojedyncze substancje, dlatego też bardzo często Boswellia Serrata stanowi składnik różnych gotowych preparatów leczniczych. Niektórzy producenci karm również dodają ją do składów swoich produktów;

    • Koci pazur (Uncaria guianensis i Uncaria tomentosa):

    to górskie pnącza czepne o charakterze lian z rodziny marzanowatych, które pochodzą z rejonów lasów deszczowych Amazonii, ale spotykane są również w innych tropikalnych obszarach Ameryki Południowej i Środkowej m.in. w Peru, Kolumbii, Ekwadorze, Gujanie, Wenezueli, Gwatemali, Panamie, na Surinamie, Trinidadzie i Kostaryce. Pnącze obydwu blisko spokrewnionych gatunków może osiągać do 30 metrów długości i wyróżnia się charakterystycznie zagiętymi kolcami czepnymi (większe i bardziej zagięte u Uncaria guianensis), w kształcie kociego pazura. To właśnie od tej cechy pierwsi odkrywcy tych roślin nadali im nazwę "Una de Gato", co w dosłownym tłumaczeniu oznacza "koci pazur" (cat claw). Uncaria tomentosa (czepota puszysta lub vilcacora) posiada małe żółto-białe kwiaty, zaś Uncaria guianensis wykształca czerwono-pomarańczowe kwiaty. Odmienne formy tego gatunku, różnią się także zabarwieniem kory, która po przecięciu jest biała, żółta lub czerwona. Wiążą się z tym różnice w zawartości substancji czynnych oraz zmienna jest aktywność terapeutyczna pozyskanych substancji. Surowiec zielarski stanowią liście, kora i korzenie, z których przygotowuje się różne preparaty. Oba gatunki mają bardzo długą historię zastosowań w medycynie tradycyjnej, a lokalne plemiona stosują je od tysiącleci na różne dolegliwości, w tym m.in. przy zapaleniach kości i stawów, w reumatyzmie, do gojenia ran, w różnych infekcjach i stanach zapalnych oraz przy schorzeniach immunologicznych.

    Przy tak wielu różnych tradycyjnych zastosowaniach tych tropikalnych roślin, nie dziwi fakt, że zwróciły one na siebie uwagę zachodnich badaczy i naukowców. Badania rozpoczęły się w roku 1970 i w ciągu następnych dziesięcioleci przynosiły kolejne potwierdzenia szerokich właściwości leczniczych produktów wykonywanych na bazie surowca pozyskanego z tych roślin.

    Skład chemiczny surowca obydwu gatunków jest zbliżony i bardzo bogaty, aczkolwiek stosunek zawartości alkaloidów bywa różny. Warto też nadmienić, że zawartość poszczególnych alkaloidów jest różna i zależy od części rośliny, z której surowiec został pozyskany. Najwięcej związków znajduje się w korzeniach oraz korze. Od kilku lat wiadomo też, że w przyrodzie występują także dwie chemoodmiany gatunku Unicaria tomentosa, różniące się znacznie zawartością poszczególnych alkaloidów i ich proporcjami.

    Główne związki bioaktywne to liczne alkaloidy z dwóch podstawowych grup: tetracykliczne alkaloidy indolowe (hirsutyna i jej N-tlenek, hirsuteina, korynanteina, dihydrokorynanteina i jej N-tlenek), pentacykliczne alkaloidy indolowe (akuammigina, tetrahydroalstonina, izoajmalicyna, angustina i angustolina) oraz tetracykliczne alkaloidy oksoindolowe (rynchofilina i jej N-tlenek, izorynchofilina i jej N-tlenek, korynokseina, izokorynokseina, rotundifolina i izorotundifolina) i pentacykliczne alkaloidy oksoindolowe (mitrafilina, izomitrafilina, pteropodyna (unkaryna C), izopteropodyna (unkaryna E), speciofilina (unkaryna D) i unkaryna F). Całkowita zawartość alkaloidów oksoindolowych w ekstraktach z różnych zbiorów tych roślin wynosi około 6 mg/g tkanki rośliny. Oprócz nich w materiale zielarskim zidentyfikowano także: farmakologicznie czynne polifenole: (flawonoidy: taniny i procyjanidyny), glikozydy (kwas chinowy), triterpeny (kwasy ursolowy i oleanowy), fitosteroidy (b-fitosterol, stigmasterol, kampesterol) i inne. W przypadku chorób przebiegających w obrębie stawów szczególnie może nas interesować obszar badań koncentrujący się na właściwościach przeciwzapalnych kociego pazura.

    Dotychczas za substancje o charakterze przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym w tych roślinach uznawano zawarte w niej sterole, triterpeny i polifenole, ale prowadzone badania doprowadziły do odkrycia jeszcze jednego związku tj. glikozydu - kwasu quinovic, który został uznany za najsilniejszy składnik o charakterze przeciwzapalnym, który występuje w tych roślinach. Prowadzone badania in vivo i in vitro udowodniły, iż dzięki zawartym w roślinie glikozydom stany zapalne mogą być hamowane w bardzo wysokim procencie (od 46% do 86%). Podawanie suplementów zawierających koci pazur może znacznie przyczynić się do łagodzenia stanów zapalanych w obrębie stawów i ograniczania odczuć bólowych. Zaleca się stosowanie w reumatoidalnych zapaleniach stawów oraz w chorobach zwyrodnieniowych stawów. Preparaty suplementacyjne w postaci proszków, tabletek, herbat i nalewek dostępne są w USA i Kanadzie.

    W przypadku wielu produktów zielarskich cały naturalny kompleks jest zdecydowanie bardziej efektywny, niż pojedyncze substancje, dlatego też bardzo często Boswellia Serrata stanowi składnik różnych gotowych preparatów leczniczych. Niektórzy producenci karm również dodają ją do składów swoich produktów;

    • Liściokwiat garbnikowy, amla (Phyllanthus emblica):

    to  gatunek drzewa pochodzący z Azji (Chiny, Półwysep Indyjski, Indochiny, Malezja). Uprawiany jest głównie w Indiach dla swoich jadalnych owoców, które nieco przypominają wyglądem agrest, stąd też wzięła się popularna nazwa rośliny "indyjski agrest". W tradycyjnej medycynie indyjskiej (Ayurveda) amla wykorzystywana jest do leczenia różnych schorzeń od wieków. Powszechnie uważa się, że ma ona działanie przeciwzapalne, antybakteryjne, a także dzięki właściwościom antyoksydacyjnym również i odmładzające. Surowcem zielarskim są wszystkie części rośliny, które wykorzystuje się w formie przetworzonej, jak i świeże. Na ich bazie przyrządza się różnorakie produkty. Owoce zawierają duże stężenie kwasu askorbinowego, który rozkłada się pod wpływem ciepła (ogrzewanie, pieczenie). Zawartość kwasu askorbinowego z owoców została oznaczone na poziomie około 1 g na 100 ml świeżego soku owocowego, co odpowiada za 45% - 70% ich aktywności antyoksydacyjnej. Inne związki mające właściwości przeciwutleniające znajdujące się w owocach to: emblikaniny A i B, kwas galusowy, galusan metylu, corilagin, furosin i geraniin. Ponadto, zawierają one fenole, w tym kwas elagowy, kwercetynę, kemferol, flawonoidy, glikozydy i proantocyjanidyny. Korzenie zawierają glikozydy i garbniki. Pomimo iż owoce nie zawierają kwasów tłuszczowych, to w nasionach znajduje się olej, który jest bogaty w kwas linolowy (44.0%) i kwas oleinowy (28,4%). Od wielu lat w literaturze branżowej pojawiają się opsy prowadzonych badań i doświadczeń z zastosowaniem tego suplementu w celu wykazania jego właściwości. Jedna z prac poświęcona była właściwościom przeciwzapalnym przeciwutleniającym, przeciwbólowym i chondroprotekcyjnym ekstraktu z owoców amli. Otrzymano dość obiecujące rezultaty pokazujące, iż wyciąg ten pozytywnie wpływa na  ochronę macierzy chrząstki. (Sumantran V.N 2008). Wysoka zawartość kwasu askorbinowego oraz liczy innych przeciwutleniaczy jest skutecznym narzędziem walki z bólem m.in. towarzyszącym artretycznym zmianom w stawach. Obecnie można na rynku nabyć preparaty wieloskładnikowe wzbogacone o ten składnik;

    • Dzika róża (Rosa canina):

    to  niezwykle popularny gatunek kolczastego krzewu z rodziny różowatych, który dorasta do 2 m wysokości i występuje w stanie dzikim lub jest uprawiany. Posiada kwiaty pojedyncze lub zebrane w kwiatostany, pięciopłatkowe o palecie barw od białej do różowej. Owoce wielkości 2-3 cm, koloru ciemno czerwonego, szupinkowe. Róża dzika jest gatunkiem zbiorowym, obejmującym liczne podgatunki nieznacznie różniące się między sobą ząbkowaniem liści. Występuje na obszarach umiarkowanych i ciepłych półkuli północnej. Można ją spotkać prawie w całej Europie, w Afryce Północnej, na Wyspach Kanaryjskich, na Maderze, w Azji, rozprzestrzeniła się także w Australii i Nowej Zelandii. W Polsce jest gatunkiem pospolitym. Ceniona za swe liczne właściwości, znana i stosowana w medycynie tradycyjnej oraz kuchni i kosmetyce od wieków. W dawnych czasach była wykorzystywana do leczenia wścieklizny, stąd też wzięła się angielska nazwa rośliny "dog-rose". Surowiec zielarski stawią owoce dzikiej róży (Rosae fructus, syn. Cynosbati fructus) oraz kwiaty, na bazie których przyrządza się różne preparaty. W kosmetyce używane są: owoce, nasiona oraz kwiaty. Z płatków róży pozyskuje się niezwykle drogi olejek różany, który ze względu na swe właściwości oraz piękny zapach wykorzystywany jest głównie w przemyśle kosmetycznym. Produktem ubocznym destylacji olejku jest woda różana, która również znalazła zastosowanie w przemyśle kosmetycznym.

    Z owoców róży pozyskuje się także olej zawierający witaminę E, karotenoidy, sterole oraz nienasycone kwasy tłuszczowe (kwas linolowy, kwas linolenowy). Olej ten stosowany jest w fitoterapii do leczenia stanów zapalnych skóry, oparzeń i trudno gojących ran. W przemyśle spożywczym zastosowanie znalazły owoce oraz kwiaty (płatki róży), na bazie których przyrządza się soki, aromaty, nalewki, wino, syropy, galaretki, dżemy i konfitury. Płatki róży należy zbierać na początku kwitnienia podczas suchej pogody i od razu rozkładać do suszenia w cieniu i przewiewie. Owoce zrywa się, gdy są w pełni dojrzałe, ale twarde - od sierpnia do października.

    Owoce dzikiej róży są wyjątkowo zasobne w witaminę C - mają jej 30-40 razy więcej niż cytrusy. Ponadto polskim naukowcom udało się wyhodować odmianę dzikiej róży, której nadano nazwę "Konstancin". Jej owoce zawierają aż 3500 mg witaminy C w 100 g soku, tj. 4 razy więcej niż w owocach zwykłej dzikiej róży i 100 razy więcej niż w cytrusach. W owocach znajdziemy także dużo innych witamin: A, B1, B2, E, K, P, a także bioflawonoidy (astragalina, izokwercetyna, tylirozyd), karotenoidy (beta-karoten, likopen i zeaksantyna), garbniki, cukry (18%), pektyny (do 4%), kwasy organiczne (do 2%), w tym cytrynowy i jabłkowy (około 1.5%), olejek eteryczny (0.03%) i sole mineralne. Oprócz tego owoce zawierają galaktolipid, który (jak wykazały badania) łagodzi wiele dolegliwości kostno - stawowych. Dla odmiany kwiaty zawierają duże ilości flawonoidów, antocyjanów, garbników i olejku eterycznego. 

    Preparaty lecznicze przygotowywane na bazie dzikiej róży działają witaminizująco, antyoksydacyjne, krwiotwórczo, a niektóre składniki dzikiej róży mają również działanie bakteriobójcze i przeciwzapalne. Prowadzone badania wykazały także, że proszek z dzikiej róży działa ochronnie na błonę komórkową, co pomaga w budowaniu chrząstki i zapobiega jej degeneracji. Zatem proszek z dzikiej róży dzięki dużej zawartości naturalnej witaminy C oraz galaktolipidu, stanowi doskonały i naturalny preparat na stawy, ponieważ działa przeciwbólowo, przeciwreumatycznie, zmniejsza sztywność stawów, regeneruje chrząstkę stawową, poprawia elastyczność i ruchomość stawów.

    W przypadku wielu produktów zielarskich cały naturalny kompleks jest zdecydowanie bardziej efektywny, niż pojedyncze substancje, dlatego też bardzo często dzika róża stanowi składnik różnych gotowych preparatów leczniczych;

    • Lukrecja gładka (Glycyrrhiza gabra):

    to bylina z rodziny bobowatych. Nazwa Glycyrrhiza wywodzi się od greckiego słowa "glycos", które oznacza słodki i "rhiza", czyli korzeń. Występuje w stanie dzikim w Azji Środkowej, Azji Mniejszej i w południowej części Europy. Uprawiana jest m.in. we Włoszech, Hiszpanii oraz w Polsce. Lukrecja jest wieloletnią rośliną zielną, o grubym, rozgałęzionym korzeniu z licznymi rozłogami dorastającymi do kilku metrów długości. To właśnie korzeń wraz z rozłogami stanowi główny surowiec wykorzystywany w lecznictwie. Po okorowaniu i wysuszeniu ma żółty kolor. Jest bezwonny i bardzo słodki dzięki zawartym w nim trójterpenoidzie - glicyryzynie (kwas glicyryzynowy). Związek ten jest 50 razy słodszy od zwykłego białego cukru (sacharozy). Jest głównym składnikiem aktywnym ekstraktów otrzymywanych z korzenia lukrecji. Glicyryzyna posiada silne własności wiązania wody w skórze, jest więc skutecznym składnikiem nawilżającym. Składową kwasu glicyryzynowego jest kwas glicyretynowy. Oba związki odpowiadają m.in. za działanie antyalergiczne, immunostymulujące, antyzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, antyobrzękowe, antyoksydacyjne i łagodzące.
    Oprócz kwasu glicyryzynowego i glicyretynowego, surowiec zawiera wiele innych związków aktywnych, które w sumie stanowią 40-50% suchej masy korzenia. Wszystkie te związki wspomagają działanie głównego składnika, czyli kwasu glicyryzynowego, tworząc kompleks o aktywności biologicznej wyższej niż czysty, wyizolowany kwas glicyryzynowy lub kwas glicyretynowy. Współczesne badania potwierdziły silne przeciwzapalne właściwości wyciągów z lukrecji. Wyciągi z lukrecji łagodzą stany zapalne skóry, podrażnienia, swędzenie i działają przeciwobrzękowo, przy mało nasilonych zmianach mogą zastępować środki steroidowe np. hydrokortyzon. Saponiny zawarte w lukrecji wykazują działanie przeciwzapalne podobne do adenokortykotropiny i dezoksykortykosteronu. Wykazują działanie przeciwreumatyczne i przeciwartretyczne. Saponiny nie wykazują jednak działań ubocznych charakterystycznych dla ACTH i kortykosteronu. Przyśpieszają i nasilają syntezę interferonu.

    W przypadku wielu produktów zielarskich cały naturalny kompleks jest zdecydowanie bardziej efektywny, niż pojedyncze substancje, dlatego też bardzo często lukrecja stanowi składnik różnych gotowych preparatów leczniczych. Niektórzy producenci karm również dodają ją do składów swoich produktów;

    • Wiązówka Błotna (Filipendula ulmaria):

    jest to gatunek byliny z rodziny różowatych. Występuje w strefie klimatu oceanicznego, od niżu, aż po wysokie położenia górskie w strefie eurosyberyjskiej. W Polsce jest rośliną pospolitą, miejscami występuje bardzo licznie. Znalazła szerokie zastosowanie w lecznictwie dzięki swoim licznym właściwościom. Zawarta w niej salicyna jest uznawana za naturalną ziołową aspirynę, ma szerokie właściwości przeciwzapalne i przeciwreumatyczne. Polecana ona jest do stosowania w różnych stanach, jako środek uśmierzający ból m.in. w chorobach przebiegających z zapaleniem stawów. Należy zwracać uwagę na to, aby używać wysokiej jakości produktów najlepiej z upraw ekologicznych, zakupionych w sklepach zielarskich.

    W przypadku wielu produktów zielarskich cały naturalny kompleks jest zdecydowanie bardziej efektywny, niż pojedyncze substancje, dlatego też bardzo często wiązówka błotna stanowi składnik różnych gotowych preparatów leczniczych;

    • Wierzba (Salix L.):

    jest rodzaj drzew, krzewów lub płożących krzewinek z rodziny wierzbowatych (Salicaceae Mirb.). Występuje około 400 gatunków tego rodzaju. Rośnie na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii i Antarktydy. W celach leczniczych wykorzystuje się następujące gatunki: wierzbę purpurową (Salix purpurea L.), wierzbę kruchą (Salix fragilis L.), wierzbę białą (Salix alba L.), wierzbę pięciopręcikowatą (Salix pentandra L.) i wierzbę wiciową (Salix viminalis L.). Surowiec zielarski stanowi kora wierzby (Salicis cortex), którą pozyskuje się z 2-3 letnich gałęzi wczesną wiosną, gdy ruszą soki i można ją łatwo oddzielić od drewna. Zebrana kora jest następnie suszona i mielona. Tak przygotowana stanowi produkt wyjściowy do przygotowywania różnych produktów leczniczych. 

    Kora stanowi głównie źródło glikozydów fenolowych (m.in. salicyny oraz salikortyny) - to odpowiedniki roślinnej aspiryny. Zgodnie z europejskimi wymaganiami jakościowymi, kora wierzb pozyskiwana do wytwarzania preparatów leczniczych powinna zawierać co najmniej 1.5% glikozydów salicylowych. Obok związków kwasu salicylowego kora wierzby zawiera inne glikozydy, pochodne kwasu cynamonowego, kwas elagowy, flawonoidy oraz garbniki z grupy katechin (od 8 do 20%).

    Na czym polega sekret właściwości leczniczych kory? Związki kwasu salicylowego, rozpadając się w przewodzie pokarmowym, uwalniają alkohol salicylowy utleniający się do kwasu salicylowego. W ten sposób powstają rozpuszczalne sole tego kwasu, które bardzo łatwo wchłaniają się do krwiobiegu. Mają one m.in. działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz antybakteryjne. Ponieważ związki zawarte w korze hamują wytwarzanie prostaglandyn (to z kolei związki, które wywołują i podtrzymują procesy zapalne w stawach i mięśniach), kora znalazła zastosowanie we wspomaganiu leczenia schorzeń aparatu ruchu w tym dysplazji stawów, czy chorób reumatycznych. Preparaty ze sproszkowanej kory zawierają naturalne związki buforujące i - w odróżnieniu od aspiryny - nie powodują negatywnych skutków ubocznych dla układu pokarmowego.

    Korę wierzby można znaleźć w składach wielu preparatów suplementacyjnych.

    Podając preparaty przygotowane na bazie kory wierzby należy pamiętać, że jej właściwości są zbliżone do działania aspiryny, dlatego też nie powinna być ona łączona z lekami z grupy NLPZ;

    • Seler zwyczajny (Apium graveolens):

    jest rośliną warzywną, należącą do rodziny baldaszkowatych. Ta odmiana spotykana jest tylko w uprawie, ale jego dziko rosnących kuzynów można spotkać  w Europie, Azji Zachodniej i Środkowej, na Kaukazie i w Afryce. Uprawiany przede wszystkim dla aromatycznego, kulistego korzenia spichrzowego oraz liści, które wykorzystuje się do przyrządzania różnych potraw. Nasiona selera są  drobne i niewielkich rozmiarów. Posiadają charakterystyczną, ciemnobrązową barwę. Bulwa i liście są źródłem błonnika, białka, witamin (witamina K (duże ilości) beta-karoten, witamina C (więcej, niż w owocach cytrusowych), kwas foliowy, witamina B kompleks, witamina E i inne), minerałów (potas (duże ilości), wapń, fosfor, magnez, sód i inne), fitosteroli, kwasów Omega-6, luteoliny, przeciwutleniaczy, takich jak: falkarinol, falkarindiol, panaxydiol i metylo-falkarindiol.

    Cała roślina zawiera olejki złożone w 90% z terpenów i seskwiterpenów. Nasiona selera, z którego głównie pozyskuje się olejek aromatyczny, zawierają od 1.5 do 3% olejku eterycznego odpowiedzialnego za charakterystyczny zapach oleju z nasion selera. Chemicznymi składnikami lotnego oleju z nasion selera w 60-70% jest limonen, ftalidy i β-salinene, kumaryny (psoralen), furanokumaryny (bergapten), flawonoidy (apiina, apigenina) i inne. Nasiona selera zawierają także: kwas oleinowy i linolowy.

    Oprócz tego, że seler gości na wielu stołach, w formie warzywa i przyprawy, to zyskał też uznanie, jako roślina o właściwościach leczniczych. Głównie ekstrakty i olejek uzyskiwane z nasion selera, a także wywary przygotowywane z poszczególnych części rośliny znalazły zastosowanie w tradycyjnych schematach medycznych. Seler uważany jest za świetnego antyoksydanta, który chroni organizm przed wolnymi rodnikami. Oprócz tego seler posiada właściwości, oczyszczające, odtruwające, moczopędne, hipotensyjne, rozkurczowe, przeciwzapalne, przeciwreumatyczne i przeciwbólowe. Od wieków seler wykorzystywany był m.in. w leczeniu i łagodzeniu bólów stawowych, w chorobach reumatycznych i różnych stanach zapalnych. Jak dowodzą współcześnie prowadzone badania dzięki swojemu składowi seler może być skuteczny w terapii zapalenia stawów, reumatyzmie, przy łagodzeniu obrzęków i bólu.

    W przypadku wielu produktów zielarskich cały naturalny kompleks jest zdecydowanie bardziej efektywny, niż pojedyncze substancje, dlatego też bardzo często seler stanowi składnik różnych gotowych preparatów leczniczych. Niektórzy producenci karm również dodają go do składów swoich produktów;

    • Korkowiec amurski (Phellodendron amurense Rupr.):

    jest to gatunek drzewa występujący we wschodniej Rosji, północnych Chinach, Korei, Mandżurii i Japonii. Oprócz tego uprawiany jest w wielu krajach Azji, Ameryki Północnej i Europy, również w Polsce. Swoją nazwę korkowiec zawdzięcza grubej, elastycznej, mocno spękanej korze pokrywającej starsze pędy i pień, która używana jest do wyrobu korka, mebli, a także służy za surowiec zielarski, który w tradycyjnej medycynie chińskiej jest wykorzystywany do leczenia wielu schorzeń zapalnych (w tym stawów i kości) od tysiącleci. Kora zbierana jest zimą z co najmniej 10-letnich drzew, a następnie jest suszona i służy do wyrobu różnych wywarów i ekstraktów. Kora zawiera m.in. alkaloidy: berberynę, palmatynę, jatroryzynę, kanadynę, magnoflorynę, phellodendrine, flawonoidy, takie jak: limonolidy, w tym limonin i obakunone, saponiny, kumaryny, fitosterole (kampesterol, beta-sitosertol, 7-dehydrostigmasterol) i inne. Wykazuje silne właściwości przeciwbólowe, przeciwzapalne. W 2011 roku (Kim JH i wsp.) w specjalistycznej prasie ukazał się artykuł, w którym opisano efekty przeprowadzonego doświadczenia, w którym ludzką chrząstkę stawową poddano działaniu ekstraktu z korkowca amurskiego. Badanie udowodniło, iż ma on korzystny wpływ na chrząstkę stawową, hamuje procesy zapalne oraz degradacyjne zachodzące w chrząstce i w całokształcie może służyć do ochrony chrząstki. Badania z udziałem psów nie były prowadzone, mimo to korkowiec amurski można znaleźć w składach kilku preparatów przeznaczonych dla psów;

    • Wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis):

    jest to gatunek rośliny zielnej z rodziny wiesiołkowatych, która pochodzi z Ameryki Północnej, ale jest gatunkiem powszechnie występującym w wielu krajach np. w Polsce. Ta pospolita roślina, którą można spotkać na polach, łąkach i bezdrożach cechuje się bardzo niepospolitymi właściwościami leczniczymi, które skrupulatnie wykorzystywano w lecznictwie tradycyjnym od dziesiątków lat. Głównym surowcem zielarskim są nasiona, z których na zimno tłoczy się olej wiesiołkowy (Oleum Oenotherae). To właśnie on jest szeroko stosowany w lecznictwie, a także do wyrobu kosmetyków. Na czym polega sekret wiesiołka? Pozyskiwany z nasion olej zawiera wyjątkowo duże ilości niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) z grupy Omega-6: kwasu linolowego (LA) i bardzo rzadkiego u roślin kwasu gamma-linolenowego (GLA). Oprócz tego w jego skład wchodzą inne kwasy tłuszczowe np. oleinowy, palmitynowy i stearynowy, a także fitosterole, enzymy, białko bogate w aminokwasy siarkowe i tryptofan, witamina E, cynk, magnez, selen i wapń. Tak bogaty i unikalny skład sprawia, że olej z wiesiołka może być wykorzystywany w leczeniu różnych schorzeń, jak choroby skóry, układu krążenia, trawienia, a także najbardziej nas interesujących tj. schorzeniach atakujących stawy.

    Kwasy obecne w oleju z wiesiołka działają leczniczo w chorobach reumatycznych, w przypadku złamań i uszkodzeń więzadeł, łagodzą bóle - dzieje się tak, ponieważ olej wiesiołkowy regeneruje tkankę chrzęstną i łączną właściwą, a także przyspiesza gojenie się ran i przeciwdziała zapaleniu stawów.

    Olej z wiesiołka powinien być stosowany na zimno, ponieważ tylko wtedy zachowuje wszystkie najcenniejsze właściwości swoich składników. Dostępny jest w formie płynnej lub w kapsułkach. Można go dodawać bezpośrednio do pożywienia psa. Po otwarciu należy przechowywać go w lodówce i zużyć w ciągu roku.

    • Ocet jabłkowy (cider vinegar):

    jest produktem fermentacji soku lub moszczu jabłkowego, który bez problemu można nabyć w niemal każdym sklepie spożywczym lub przygotować samemu. Większość z nas kojarzy ocet głównie z przyprawą dodawaną np. do sałatek, jednak ocet jabłkowy posiada również wiele dobroczynnych właściwości, które w niekonwencjonalnej medycynie są wykorzystywane od lat. Ocet jabłkowy jest bogaty w wiele różnych składników m.in. kwasy: octowy, cytrynowy i mlekowy, a także witaminy (A, witaminy z grupy B, C, E, P i beta-karoten), minerały (potas, fosfor, chlor, sód, magnez, wapno, siarkę, żelazo, fluor, krzem i inne) oraz pektyny. Przy czym warto zaznaczyć, że głównym składnikiem octu jabłkowego są pektyny, witamina E i potas.

    Zastosowanie octu jabłkowego jest wszechstronne: poprawia metabolizm, równoważy pH w organizmie, wzmacnia odporność, wpływa na jakość sierści, zwalcza dolegliwości skórne, odstrasza insekty, likwiduje modzele na łokciach i stawach skokowych, oczyszcza układ moczowy i zapobiega tworzeniu się kamieni, ma właściwości antybakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe i detoksykujące. Jak donoszą źródła ocet jabłkowy zapobiega również osłabieniu mięśni, remineralizuje kości, uśmierza bóle stawowe i niweluje zapalenie stawów, ponieważ rozbija złogi wapnia, które rozwijając się w stawach, powodują ich ból oraz sztywność. Ocet jabłkowy uzupełnia też niedobory potasu, co także może być korzystne dla psów, cierpiących na dysplazję stawu biodrowego.

    Najwięcej korzyści można osiągnąć korzystając z wysokiej jakości produktu tj. polecany jest ocet własnej roboty lub taki, który będzie produktem organicznym, surowym, niepasteryzowanym i nieogrzewanym.

    • Bioperyna (Bioperine):

    to wyciąg otrzymywany z owocu pieprzu czarnego (Piper nigrum) lub z owoców pieprzu długiego (Piper longum). Wyciąg zawiera 95% piperyny (substancji czynnej występującej w owocach). Bioperyna posiada zdolność zwiększania absorpcji różnych uzupełniających substancji odżywczych w istotny sposób, dzięki czemu wpływa na wzrost ich biodostępności, co sprawia, że podawane leki lub suplementy mogą zostać przyswojone przez organizm w maksymalny sposób). Piperyna w sposób istotny zwiększa wchłanianie selenu, witaminy B i betakarotenu oraz ułatwia absorpcję koenzymu Q10. Piperyna ma również właściwości antybakteryjne (wrażliwe są na nią Bacillus subtilis, Bacillus sphaericus, Staphylococcus aureus, Klebsiella aerogenes oraz Chromobacterium violaceum), a także działa przeciwutleniająco, przeciwzapalne i przeciwbólowo. Bioperyna jest jedyną formą piperyny, jaka uzyskała patent za zdolność zwiększania bioprzyswajalności składników odżywczych i jest jedyną formą piperyny, która przeszła badania kliniczne w USA potwierdzające jej bezpieczeństwo i skuteczność działania w suplementach diety. I chociaż sama bioperyna nie jest suplementem z grupy docelowej polecanej dla chorych stawów, to jej korzystny wpływ na przyswajalność substancji zwartych w suplementach diety sprawia, że jest ona w tym celu chętnie do składu wielu preparatów dodawana.

Kontrola i ograniczenie ruchu:

odpowiednia dawka ruchu jest oczywiście niezbędna dla prawidłowego rozwoju młodego organizmu. Jednak przy wystąpieniu dysplazji stawów, która daje objawy kliniczne ruch może sprawiać zwierzęciu zdecydowaną trudność, dlatego też powinien on być ograniczony i kontrolowany. Zaleca się klika krótszych, ale częstszych spacerów, najlepiej po miękkiej nawierzchni, takiej jak trawa, by nie przeciążać zwierzęcia i nie doprowadzać do kolejnych uszkodzeń zajętych schorzeniem stawów i kości. Należy również zrezygnować z prowadzania psa po schodach.

 

Odpowiednio zbilansowana dieta:

chociaż prowadzone nad dysplazją stawów badania nie dały odpowiedzi na pytanie, co konkretnie dopowiada za powstawanie choroby, to zdecydowanie widać, iż w wielu pracach naukowych wątek odpowiedniego odżywiania oraz jego wpływ na rozwój schorzenia przewija się wielokrotnie. Rzeczywiście na przestrzeni lat w licznych badaniach udowodniono, że nieprawidłowe odżywianie, a w szczególności: przekarmianie, zbyt wysoka kaloryczność pożywienia, nadmiar lub niedobór poszczególnych składowych diety wpływa negatywnie na rozwój i wzrost młodego organizmu psa np.

  • zbyt dużo wapnia w diecie:

    • przyspiesza wzrost kości (maksymalne tempo wzrostu - duże obciążenie dla organizmu);

    • obniża wchłanianie żelaza i cynku oraz zaburza metabolizm witaminy K, co skutkuje utratą wapnia z tkanki kostnej;

    • może doprowadzić do osteochondrozy - dochodzi do uszkodzenia chrząstek; może także dotyczyć stref wzrostu kości;

  • zbyt mało wapnia w diecie przyczynia się do:

    • łamliwości kości;

    • demineralizacji kości;

    • zniekształcenia kości;

  • wysoki poziom fosforu zmniejsza absorpcję wapnia w jelitach;

  • niedobór fosforu wpływa na demineralizację i osłabienie kości;

  • niedobór wapnia i nadmiar fosforu lub witaminy D może zamanifestować się kulawizną;

  • witamina D i jej metabolity odgrywają istotną rolę w mechanizmie regulacji metabolizmu wapnia:

    • niedobór witaminy D prowadzi do niedostatecznej mineralizacji kości, a płytki wzrostowe nie ulegają odp. zwapnieniu;

    • nadmiar witaminy D przyspiesza procesy wzrostowe (długie i cienkie kości, deformacje, wąska klatka, karpi grzbiet);

  • witamina K spełnia rolę koenzymu w procesie tworzenia m.in. osteokalcyny (najważniejsze białko budulcowe kości):

    • niedobór witaminy K przyczynia się do deformacji cząsteczek osteokalcyny, przez co zdolność tego białka do wiązania wapnia w kościach jest słabsza;

  • niedobór miedzi prowadzi do:

    • zaburzeń metabolizmu kości;

    • obrzęków i zmian kostnych;

    • nieprawidłowego tworzenia się kolagenu;

  • nadmiar magnezu hamuje wzrost kości;

  • niedobór cynku może prowadzić do zaburzenia wzrostu i rozwoju układu szkieletowego;

  • dieta wysokokaloryczna (bogata w tłuszcze lub białka):

    • nadmiar białka i/lub tłuszczu w pożywieniu zmniejsza wchłanianie wapnia przez organizm;

    • prowadzi do osłabienia płytek wzrostowych i kości (wzrasta podatność na urazy mechaniczne);

    • sprzyja otłuszczeniu (zwiększona waga obciąża niedojrzały układ kostno-stawowy).

W przypadku stwierdzenia dysplazji stawów należy dokładnie przyjrzeć się dotychczasowemu żywieniu psa i jeśli to konieczne należy dokonać stosownych korekt. Mając na uwadze tempo rozwoju szczeniąt CTR-a należy zapewnić szczenięciu kompletny i zbilansowany pokarm w ilości umożliwiającej prawidłowe, ale nie maksymalne, tempo wzrostu. Niepisana zasada mówi, iż utrzymywanie względnie szczupłych szczeniąt oraz dostarczanie im odpowiednich ilości pokarmu gwarantuje optymalne tempo wzrostu i rozwoju kośćca.

Na tempo wzrostu i rozwoju psa wpływ ma wiele składników żywieniowych. Psy ras dużych i olbrzymich rosną i rozwijają się do 18-24 miesiąca życia, stąd też zrównoważona dieta uwzględniająca odpowiednią podaż energii, białka, minerałów i witamin jest w tym okresie szczególnie ważna. Najlepsze diety, to takie, które są oparte na wysokowartościowych produktach - najlepiej naturalnych i organicznych składnikach, które cechują się dobrą przyswajalnością. Dodatkowo dieta powinna być wzbogacona w przeciwutleniacze, Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe, probiotyki i substancje ochraniające chrząstkę stawową.

 

 WYBRANE SKŁADNIKI Z PROFILU ŻYWIENIOWEGO DLA PSÓW OPUBLIKOWANEGO PRZEZ F.E.D.I.A.F. W 2011 ROKU NA 100G SUCHEJ MASY

 

DAWKA

ZWIERZĘ DOROSŁE

SZCZENIĘTA ≤ 14 TYG.

SUKI W CIĄŻY I KARMIĄCE

SZCZENIĘTA≥ 14 TYG.

DAWKA MAKSYMALNA

(L) PRAWNA, (N) ŻYWIENIOWA

  REKOMENDOWANE MINIMUM
BIAŁKA OGÓŁEM g 18 25 20 -

TŁUSZCZ

g

5.5

8.5

8.5

-

WAPNO

g

0.50

1.0

0.8-1.0

SZCZENIĘTA ≤ 14 TYG.: 1.6 (N)

SZCZENIĘTA≥ 14 TYG.: 1.8 (N)

FOSFOR

g

0.40

0.90

0.70

ZWIERZĘ DOROSŁE: 1.8 (N)

Ca:P

 

1/1-2/1

1/1-1.6/1

 1.8/1**

-

MAGNEZ g 0.07 0.04 0.04 -
MIEDŹ mg 0.72 1.10 1.10 2.8 (L)
CYNK μg 7.2 10 10 28.4 (L) SZCZENIĘTA: 100 (N)
WITAMINA D IU 50 50.2 50 227 (L) 320 (N)

** dotyczy szczeniąt dużych i olbrzymich ras przed ukończeniem 6 miesiąca życia. Po tym okresie ilość wapna powinna być zredukowana do 0.80% (suchej masy) i stosunek Ca:P powinien być dostosowany do ilości 1.8/1.

 

  WYBRANE SKŁADNIKI Z PROFILU ŻYWIENIOWEGO DLA PSÓW OPUBLIKOWANEGO PRZEZ A.A.F.C.O. W 2014 ROKU

 

DAWKA

(SUCHA MASA)

SZCZENIĘTA

ORAZ SUKI W CIĄŻY I KARMIĄCE

MINIMUM

ZWIERZĘTA DOROSŁE

MINIMUM

MAKSIMUM

BIAŁKA OGÓŁEM % 22.5 18.0 -
TŁUSZCZ % 8.5 5.5 -
WAPNO % 1.2 0.5 1.8
FOSFOR % 1.0 0.4 1.6
Ca:P 1:1 1:1 2:1
MAGNEZ % 0.06 0.06 -
MIEDŹ mg/kg 12.4 7.3 -
CYNK mg/kg 100 80 -
WITAMINA D IU/kg 500.0 500.0 3.000.0

 

Cechy karmy wskazanej dla ras dużych i olbrzymich:

  • linia dla szczeniąt ras dużych i olbrzymich;

  • wysokowartościowe, naturalne i jak najmniej przetworzone składniki;

  • karma bez sztucznych polepszaczy smaku, zapachu, barwników i sztucznych konserwantów;

  • kaloryczność średnio 380 kcal/100g;

  • zawartość białka ok. 26% (przedział 23-26%);

  • zawartość tłuszczu 12-14%;

  • zawartość wapnia 0.7-1.2%;

  • stosunek wapnia do fosforu 1.2:1;

  • dodatek związków chroniących chrząstkę stawową;

Pożywienie należy serwować w regularnych odstępach czasu, a miska ze świeżą i czystą wodą powinna być stale dla psa dostępna. Więcej o żywieniu CTR-a Tutaj.

 

Głównym celem leczenia zachowawczego jest maksymalne spowolnienie degradacji kości i chrząstki stawowej, walka z bólem i zapaleniem, poprawa kondycji i wydolności organizmu oraz umożliwienie psu w miarę normalnego funkcjonowania:

  • zaleca się utrzymanie optymalnej wagi psa;

  • zaleca się przejść na odpowiednie karmy przeznaczone dla psów z chorobami układu kostnego;

  • zaleca się stosowanie odpowiednich preparatów chroniących chrząstkę stawową;

  • w razie konieczności wdraża się terapię lekami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi;

  • aktywność ruchowa psa powinna być pod stałą kontrolą (ograniczone spacery, częściej, a krócej, bez forsowania);

  • posłanie powinno być umieszczone w ciepłym miejscu i z dala od przeciągów;

  • zaleca się stosowanie masaży oraz wykonywanie odpowiednich ćwiczeń mających na celu utrzymanie mięśni w dobrej kondycji (np. pływanie);

  • odpowiednio dobrane zabiegi fizjoterapeutyczne mogą wspomóc terapię i podnieść standard życia psa;

  • warto zaopatrzyć się w przyrządy i akcesoria ułatwiające psu funkcjonowanie (np. miski na podwyższeniu, rampa do wchodzenia i schodzenia po schodach, specjalne ortopedyczne posłanie).

Leczenie chirurgiczne

Jeśli jednak stopień wykrytej dysplazji jest wysoki i/lub objawy choroby tak bardzo nasilone, że mimo wykorzystania dostępnych metod zachowawczych normalne funkcjonowanie psa jest niemożliwe, to wówczas pozostaje tylko odpowiednie dopasowanie i wykonanie jednego lub więcej z dostępnych zabiegów oferowanych przez weterynaryjną chirurgię ortopedyczną.

 

Celem leczenia ortopedycznego jest zniesienie lub zminimalizowanie odczuwanego bólu, zachowanie, poprawienie lub przywrócenie zaburzonej funkcji narządu ruchu (ratowanie naturalnego stawu i jego stabilizacja), jeśli zaś jest to niemożliwe - zmniejszenie i ograniczenie do minimum szkodliwych następstw i grożącego kalectwa (resekcja głowy i szyjki kości udowej, wymiana stawu na sztuczny).  W przypadkach zaawansowanych w celu ratowania życia lekarz może zalecić amputację chorej kończyny.

 

Najprostszymi i najmniej inwazyjnymi metodami wspomagającego leczenia chirurgicznego dysplazji stawów biodrowych jest aktywna walka z bólem. W celu zniesienia lub zminimalizowania odczuwalnego bólu wykonane mogą być następujące zabiegi:

  1. Operacje na mięśniu grzebieniowym (łac. musculus pectineus) i jego ścięgnie (Pectineal Myotomy/Myectomy): prowadzone przez lata badania wykazały, że u zwierząt obciążonych dysplazją stawów biodrowych ulega zmniejszeniu masa mięśniowa otaczająca miednicę i staw biodrowy. Jednym z mięśni, który może mieć wpływ na pogorszenie stanu funkcjonalności stawu jest mięsień grzebieniowy (łac. musculus pectineus) odpowiedzialny za siły przywodzące uda. W badaniach wykazano, że u zwierząt dysplastycznych obraz mikroskopijny tego mięśnia oraz jego kurczliwość odbiega od wyglądu i funkcji mięśnia psów wolnych od dysplazji. Teoretycznie przyjęto, że cienki i mocno nieelastyczny mięsień grzebieniowy powoduje napięcie w takim kierunku, że działająca siła dąży do wypychania głowy kości udowej z panewki, a sam napięty mięsień jednocześnie tworzy więcej luzu w stawie. Sytuacja taka prowadzi do licznych przykurczów, napięć i w efekcie odczuwalnego przy każdym ruchu bólu. Ponad 6 dekad temu dwóch lekarzy: J. Barden i L.J. Wallace wprowadzili pierwsze metody operacyjnego usuwania napięcia i przykurczu tego mięśnia poprzez wykorzystanie pektinotomii lub pektinektomii (częściowe wycięcie lub przecięcie mięśnia). A ostatecznie w 1967 roku operacje prowadzone na tym mięśniu zostały jeszcze poszerzone o tenotomię (nacięcie ścięgna) i tenektomię (częściowe wycięcie ścięgna). Są to zabiegi przeprowadzane w obrębie ścięgna otaczającego ten mięsień, które jest odpowiedzialne za przenoszenie siły skurczu mięśniowego na elementy kostne szkieletu w obrębie stawu biodrowego.

    W ten sposób usuwa się przykurcz stawu, który powstał w wyniku nadmiernego napięcia elementów kurczliwych mięśnia, co poprawia motorykę ruchu stawu oraz całkowicie lub częściowo znosi odczuwalny ból. Zabiegi te bywają często wstępem do późniejszej redresji stawu i nie wykluczają możliwości przeprowadzenia w przyszłości innych zabiegów w obrębie uszkodzonego stawu biodrowego. Warto również zaznaczyć, że zabiegi te mogą być jednocześnie wykonane na obydwu chorych stawach. Optymalny wiek do przeprowadzenia jednego z ww. zabiegów to 6- 16 miesięcy. Niestety mimo iż operacje te przynoszą szybką ulgę, bo minimalizują ból, to nie zabezpieczają chorego stawu (lub stawów) przed postępowaniem dalszej degradacji i rozwojem choroby zwyrodnieniowej, ponieważ nie mają wpływu na jakąkolwiek stabilizację dysplastycznego stawu (lub stawów). Można zatem oczekiwać, że efekty będą utrzymywać się tylko przez określony czas (w zależności od stopnia zniekształcenia i postępu procesu degradacyjnego od kilku miesięcy do kilku lat), a ból prawdopodobnie powróci. Aktywność ruchowa ograniczona jest do 2 tygodni po zabiegu. Powikłania obejmują ryzyko wystąpienia włóknienia ponownie przyłączanego mięśnia lub ścięgna oraz istnieje możliwość zebrania się płynu w okolicach okołooperacyjnych tzw. seroma.

     

  2. Odnerwienie stawu biodrowego (Hip Nerve Denervation):

    ta technika operacyjna pochodzi z Niemiec, jest mało inwazyjna i zabiegowi mogą być poddane zarówno szczenięta, jak i zwierzęta dorosłe. Unerwienie stawu biodrowego pod względem nerwów zawierających włókna czuciowe odpowiedzialne za odbieranie różnych bodźców (w tym i bólowych) można podzielić na trzy strefy: przednio-boczną, tylno-boczną i brzuszną. Strefy te są unerwiane przez rozgałęzienia nerwu pośladkowego przedniego, nerw kulszowy oraz nerw udowy. W przypadku dysplazji stawu biodrowego, przy dużych zniekształceniach i postępującej chorobie zwyrodnieniowej, każdy ruch w chorym stawie przysparza zwierzęciu cierpienia. Zabieg polega na mechanicznym zniszczeniu gałązek czuciowych dochodzących do torebki stawu biodrowego z ww. nerwów, co powoduje brak odbierania bodźców i w efekcie zwierzę wcale (lub w ograniczonym stopniu) odbiera bodźce bólowe z chorego obszaru. Zabieg ten bywa często łączony z innymi technikami operacyjnymi oraz nie wyklucza w przyszłości możliwości przeprowadzenia innych operacji w obrębie odnerwionego stawu biodrowego. Warto również zaznaczyć, że zabieg ten może być jednocześnie wykonany na obydwu chorych stawach. Niestety mimo iż operacja ta przynosi szybką ulgę, bo minimalizuje ból (poprawę widać już po 2-3 dniach od przeprowadzenia zabiegu), to nie zabezpiecza chorego stawu (lub stawów) przed postępowaniem dalszej degradacji i rozwojem choroby zwyrodnieniowej, ponieważ nie ma wpływu na jakąkolwiek stabilizację dysplastycznego stawu (lub stawów). Można zatem oczekiwać, że choroba będzie nadal postępować, a w wyniku rozwoju zmian zwyrodnieniowych u części zwierząt możne nastąpić nawrót bolesności w dysplastycznym stawie (lub stawach).

Jak już wspomnieliśmy wyżej zabiegi mające na celu zniwelowanie bólu stanowią pewien rodzaj prewencji i nie są metodami docelowego leczenia rekomendowanego w protokole postępowania z dysplazją stawów biodrowych. Właściwe techniki operacyjne polegają na celowej zmianie ułożenia określonych struktur wchodzących w skład stawu biodrowego oraz otaczających je w celu poprawy stabilizacji i/lub biomechaniki stawu, ukierunkowania wzrostu poszczególnych kości i maksymalnego spowolnienia dalszego procesu degradacyjnego chorego stawu (lub stawów). Niestety zastosowanie większości metod obwarowane jest dodatkowymi obostrzeniami: wiek pacjenta, waga oraz wielkość i naturalnie stopień zmian. Dla zwierząt młodych, u których nie doszło jeszcze do wtórnych zmian zwyrodnieniowych weterynaria oferuje następujące zabiegi.

  1. Zespolenie spojenia łonowego - symfysiodeza (JPS - Juvenile Pubic Symphysiodesis):

    metoda zespolenia spojenia łonowego jest stosunkowo nową techniką operacyjną zastosowaną u psów po raz pierwszy w roku 2000. Warunkiem wykonania zabiegu JPS jest wiek zwierzęcia. Kwalifikują się do niego tylko osobniki bardzo młode w wieku od 2 do 5 miesięcy, u których nie nastąpiły jeszcze silne procesy degradacyjne chorego stawu (lub stawów).  Ideą metody JPS jest zniszczenie (za pomocą koagulacji) chrzestnego wiązania spojenia łonowego u zwierząt, u których miednica jeszcze rośnie. Dalszy wzrost miednicy po zabiegu powoduje jej częściową deformację, pożądaną przez lekarza. Polega ona na częściowym spoziomowaniu ułożenia panewek stawów biodrowych, a co za tym idzie, zwiększeniu pokrycia główki kości udowej przez panewkę. Rezultat takiego działania bardzo przypomina skutki potrójnej osteotomii miednicy, zabieg jest jednak znacznie mniej traumatyczny i rekonwalescencja trwa tylko kilka dni, a sam pacjent może wrócić do domu jeszcze tego samego dnia. Rana pooperacyjna goi się w ciągu tygodnia, a pełną sprawność szczenię uzyskuje po kilku dniach. Powikłania praktycznie nie występują, aczkolwiek może dojść do uszkodzenia dróg moczowych zazwyczaj w wyniku błędu i niedoświadczenia lekarza przeprowadzającego zabieg. Inną niedogodnością jest nieznaczne zwężenie kanału miednicy (średnio o 18-20%), które w przyszłości wiąże się z problemami w naturalnym rodzeniu u suk (konieczność wykonywania cesarskiego cięcia). Oczywiście z etycznego punktu widzenia zwierzęta ze zdiagnozowaną dysplazją nie powinny być rozmnażane, a sterylizowane, ponieważ dysplazja jest chorobą dziedziczną i brak jej oznak u rodzica nie znaczy, że nie przekaże on uszkodzonych genów na potomstwo! Badania wykazały, że metoda ta jest skuteczna w 95% przypadków, a po wygojeniu ran i rekonwalescencji na radiogramie praktycznie nie widać żadnych śladów chirurgicznej ingerencji.

     

  2. Operacja potrójnej osteotomii miednicy (TPO - triple pelvic osteotomy):

    w latach 60-tych i do połowy 70-tych XX wieku lekarze: R.B. Hohn, R.L. Rudy i W.O. Brinker prowadząc różne badania ostatecznie zaadoptowali (ze stosownymi zmianami) na potrzeby leczenia dysplazji stawów biodrowych u psów wykorzystywane w leczeniu dysplazji stawu biodrowego u ludzi różne techniki osteotomii miednicy, które u dysplastycznych zwierząt również przyniosły zamierzone skutki. W zależności od postępu naukowego przeprowadzane były operacje wg różnych procedur (technika dr Hohna, technika dr Rudyiego czy acetabuloplastyka wg dr Brinkera) współcześnie jednak najszerzej wykorzystywanym zabiegiem jest przedstawiona w 1969 roku przez dr Rudyiego potrójna osteotomia miednicy.

    TPO jest techniką, której celem jest poprawienie biomechaniki dysplastycznego stawu biodrowego i zatrzymanie lub spowolnienie w nim rozwoju zmian zwyrodnieniowych. Niestety, tak jak w przypadku JPS, jej zastosowanie jest ograniczone dodatkowymi wymogami. Operacja TPO może być wykonywana tylko u psów z przedziału wiekowego od 4 do 12 miesięcy, przy czym za optymalny przyjmuje się wiek 5-9 miesięcy. Zwierzę musi zostać poddane badaniu klinicznemu z zastosowaniem testu Ortolaniego. Do zabiegu kwalifikuje się osobnik, u którego stwierdzono objaw Ortolaniego w stopniu +/- lub +. Dodatkowo musi zostać wykonane zdjęcie RTG stawów i na jego podstawie lekarz musi ocenić stopień schorzenia. Warunkiem dopuszczającym do TPO jest brak  (lub wyrażenie w minimalnym stopniu) w obrębie stawu dysplastycznego zmian zwyrodnieniowych. Ponadto ocenie podlega grzbietowy brzeg panewki oraz jej głębokość. U zwierząt z dysplastycznym zwichnięciem głowy kości udowej lub jej nadwichnięciem w stopniu średnim lub dużym nie powinno wykonywać się operacji potrójnej osteotomii miednicy. Ostateczna technika przebiegu operacji może się nieco różnić i zależna jest od wyboru operatora, nie mniej jednak podstawowe zasady są następujące. Operacja przeprowadzana jest w znieczuleniu ogólnym i może być jedno- lub obustronna. Pacjent jest odpowiednio układany, a przecięciu podlegają kości miednicy w trzech różnych miejscach (kość kulszowa, łonowa i biodrowa) i takim zespoleniu tych części, by uległo zmianie ułożenie panewki stawu biodrowego poprzez nałożenie jej na głowę kości udowej. Panewka jest przekręcana o 15-30° bocznie od swojego anatomicznego ułożenia. Kąt ten należy przed zabiegiem dokładnie ustalić na podstawie wyników badania Ortolaniego i zdjęcia rentgenowskiego typu DAR. Panewka w nowym położeniu ustalana jest za pomocą specjalnych płytek o różnej wielkości i stopniu skręcenia.

    Po zabiegu TPO zwierzę zaczyna ponownie obciążać operowaną kończynę po ok. 3 tygodniach. Przez pierwsze 8 tygodni po zabiegu obowiązują zwierzę pewne restrykcje względem ruchu, który powinien być ograniczony do kilku krótkich wyjść dziennie pod stałym nadzorem właściciela i przy zabezpieczeniu kończyn tylnych odpowiednią chustą odciążającą kończyny. Absolutnie zakazane są skoki, bieganie, chodzenie po śliskiej nawierzchni i schodach, które mogą przyczynić się do obluzowania, a nawet utraty płytek stabilizujących cięcia. W takiej sytuacji konieczna będzie reoperacja. Po upływie tego czasu zazwyczaj wykonywane jest zdjęcie RTG w celu sprawdzenia postępu w gojeniu się ran i zrastania kości. Taka procedura powtarzana jest, co 4 tygodnie, aż do momentu stwierdzenia zakończenia procesu zrastania kości. Cała rekonwalescencja po zabiegu trwa ok. 3 miesiące. Operacja obarczona jest ryzykiem. Do podstawowych zalicza się utratę lub obluzowanie implantów w skutek nieprawidłowej opieki pooperacyjnej. Inny możliwym powikłaniem może być uszkodzenie nerwu kulszowego, który przebiega w obrębie miednicy i jest odpowiedzialny za ruchy zginania w obrębie stawu biodrowego, kolanowego i skokowego. Niektóre samce zaraz po ingerencji chirurgicznej mogą mieć problem z oddawaniem moczu. Prawdopodobnie związane to jest z napięciem cewki moczowej wynikającej z nowego ustawienia miednicy. Zazwyczaj dolegliwość ta mija po 4-6 tygodniach od zabiegu. Wskaźnik powodzenia TPO jest wysoki i wynosi od 85% do 90%, ale tylko wówczas gdy operacja była wykonana u prawidłowo zakwalifikowanego pacjenta.

     

  3. Trójetapowa osteotomia międzykrętarzowa szyjki kości udowej (ITO - three-plane intertrochanteric osteotomy):

    jest to technika, której celem jest poprawienie biomechaniki dysplastycznego stawu biodrowego, zatrzymanie lub spowolnienie w nim rozwoju zmian zwyrodnieniowych i ograniczenie odczuwalnego bólu. Praktycznie w sytuacji, gdy kąt nachylenia miednicy jest równy lub większy, niż 30°, a kąt nachylenia kości udowej jest większy, niż 146° wybór tej metody jest uzasadniony. Efektem zabiegu jest ściślejsze dopasowanie głowy kości udowej do panewki. Niestety, tak jak w przypadku TPO, jej zastosowanie jest ograniczone dodatkowymi wymogami. Operacja ta może być wykonywana tylko u zwierząt, u których zmiany dysplastyczne nie są jeszcze nasilone i nie doszło do znaczącej przebudowy panewki. W obrazie RTG nie widać zmian zwyrodnieniowych w obrębie stawu, sama panewka jest wystarczająco głęboka, a grzbietowy brzeg panewki w miarę normalny. Operacja powinna być wykonywana tylko u psów z przedziału wiekowego od 4 do 12 miesięcy, przy czym za optymalny przyjmuje się wiek 5-9 miesięcy. W danym czasie może być przeprowadzony tylko jeden zabieg na staw. Jeśli wykonania tego zabiegu wymagają dwa stawy, to wówczas odstęp pomiędzy zabiegami powinien wynosić 3-4 tygodnie. Operacja jest przeprowadzana w pełnym znieczuleniu i obejmuje trzy etapy. W pierwszym następuje precyzyjne wycięcie odpowiedniej wielkości klina z kości udowej i ustawienie szyjki kości udowej w kierunku bardziej prostopadłym do trzonu kości udowej, co zmienia ustawienie z koślawości do szpotawości. W etapie drugim antewersja (przodoskręcenie) z głowy i szyi kości udowej zostaje zmniejszona i obrócona do normalnego kąta. Średni kąt nachylenia szyjki kości udowej u psa wynosi 149° (norma od 141° do 157°). Osteotomia międzykrętarzowa koryguje ten kąt do około 135°. W ostatnim etapie głowa kości udowej, szyjka i krętarz większy zostają przysunięte przyśrodkowo w stosunku do trzonu kości udowej, i tym samym następuje skuteczne wydłużenie szyjki kości udowej. Po usunięciu klina ustawienie kości udowej zmienia się w trzech płaszczyznach. Całość stabilizowana jest dobranymi płytkami i śrubami. Zabieg sprawia, że kość udowa jest dociągana w kierunku stawu biodrowego, a głowa ściślej przylega do panewki. Prowadzone badania dowodzą, że u od 84% do 89% zwierząt w okresie od 15 miesięcy do 3 lat po wykonaniu tego zabiegu efekty ocenianie były na doskonałe, bardzo dobre i dobre.

Zwierzętom, których stawy nie uległy jeszcze mocnej degradacji, ale są one wiekowo już zbyt duże na wykonanie JSP lub z jakiś przyczyn nie kwalifikują się do TPO lub ITO, a z racji wieku radykalne zabiegi FHO i THR nie są dla nich odpowiednie, ortopedia weterynaryjna proponuje technikę zwaną DARoplastyką dogrzbietowego obrąbka panewkowego (DARthroplasty - Dorsal Acetabular Rim). Jest to stosunkowo młoda i obiecująca metoda w skutecznej walce z bólem i kulawizną. Idealnymi kandydatami do przeprowadzenia tego zabiegu są zwierzęta, których zdjęcia RTG pokazują, iż stawy biodrowe są dość płytkie ze słabo wyrażonym dogrzbietowym obrąbkiem panewkowym. A widoczne podwichnięcia mogą być umiarkowane lub ciężkie. Operacja przeprowadzana jest w całkowitej narkozie. Zabieg polega na wydłużeniu w kierunku bocznym dogrzbietowego brzegu panewkowego poprzez pobranie przeszczepu kostnego z biodrowego skrzydła, który następnie umieszcza się w odpowiednim miejscu tworząc nowy staw. Powoduje to poszerzenie punktu podparcia głowy kości udowej. W ciągu kilku miesięcy przeszczep tworzy swoistą "półkę", która jest doskonałym podparciem dla głowy kości udowej i umożliwia całkiem normalne funkcjonowanie stawu. Jak przy wszystkich operacjach okres rekonwalescencji wynosi tyle, ile przyrastanie nowego przeszczepu. Zaleca się wykonanie kontrolnego zdjęcia RTG po upływie 8 tygodni od operacji w celu sprawdzenia stanu gojenia. Właściciel musi również zapewnić psu oszczędny tryb życia do momentu zgojenia zrostu. Powikłania są rzadkie, aczkolwiek może dojść do uszkodzenia nerwu kulszowego, który przebiega w obrębie miednicy i jest odpowiedzialny za ruchy zginania w obrębie stawu biodrowego, kolanowego i skokowego. DARtroplastyka nie hamuje procesu degradacyjnego stawu, który w zdecydowanie wolniejszym tempie, ale nadal może postępować.

 

Nieco podobną w swoich założeniach do DARoplastyki jest nowatorska metoda przedstawiona w 1989 roku zwana artroplastyką dogrzbietowego obrąbka panewkowego z użyciem biokompatybilnego i osteokonduktywnego polimeru (Shelf arthroplasty utilizing a biocompatible osteoconductive polymer BOP). Jest to bardzo młoda i w sumie mało popularna metoda, wokół której narosło wiele kontrowersji. Twórcy zapewniają, że pomaga ona skutecznie niwelować ból i zmniejszać ewentualną kulawiznę. Idealnymi kandydatami do przeprowadzenia tego zabiegu są zwierzęta nie starsze, niż 5 letnie, u których zdjęcia RTG pokazują, iż stawy biodrowe są dość płytkie ze słabo wyrażonym dogrzbietowym obrąbkiem panewkowym. Akceptowalne są podwichnięcia lub zwichnięcia oraz widoczne objawy choroby zwyrodnieniowej w stopniu od umiarkowanego do ciężkiego. Zabieg przeprowadzany jest w narkozie i polega na wszczepieniu odpowiedniego implantu w okolice dogrzbietowego obrąbka panewkowego. Implant cechuje się pewnymi właściwościami, które pozwalają na stymulację i wzrost żywej tkanki kostnej wokół i na powierzchni implantu. Włókna BOP osadza się w na kości biodrowej tylko w obrębie dogrzbietowego obrąbka panewkowego, zaś blok BOP jest przykręcany śrubą do bocznej powierzchni kości biodrowej niezwłocznie po wszczepieniu włókien implantu. Zabieg powoduje poszerzenie punktu podparcia głowy kości udowej. Wytworzona z czasem w ten sposób implantowo-kostna "półka" jest doskonałym podparciem dla głowy kości udowej i umożliwia całkiem normalne funkcjonowanie stawu. Niestety w przeprowadzanych badaniach dowiedziono, że obrastanie implantu tkaną kostną trwa bardzo długo. Pierwsze efekty (lepsze u zwierząt dużych) minimalnego przyrostu nowej tkanki kostnej obserwowano dopiero w 17 tygodniu od przeprowadzenia zabiegu. Oprócz tego wielu lekarzy ma wątpliwości, co do bezpieczeństwa stosowania implantu BOP ze względu na materiały, z jakich został wykonany. Notowano przypadki nietolerancji i reakcji autoimmunologicznej na wszczepiony implant. Operacja obarczona jest ryzykiem. Do podstawowych zalicza się zakażenia, obrzęki, seromę, utratę lub obluzowanie implantu oraz mocującej śruby w skutek nieprawidłowej opieki pooperacyjnej. Inny możliwym powikłaniem może być uszkodzenie nerwu kulszowego, który przebiega w obrębie miednicy i jest odpowiedzialny za ruchy zginania w obrębie stawu biodrowego, kolanowego i skokowego. Warto również zaznaczyć, że metoda ta nie hamuje procesu degradacyjnego stawu, który w zdecydowanie wolniejszym tempie, ale nadal może postępować.

 

Dla zwierząt starszych oraz wszystkich tych, u których stopień degradacji stawu biodrowego jest znaczny i nie pozwala na zastosowanie ww. metod pozostają techniki polegające na ratowaniu kończyny i/lub funkcji ruchowej kończyny, czyli:

  1. Resekcja głowy i szyjki kości udowej (FHO - Femoral Head and Neck Ostectomy):

    operacja ta znana jest od końca lat 60-tych XX wieku i stosowana jest w przypadku dużych zmian zwyrodnieniowych w obrębie główki kości udowej oraz po zwichnięciu stawu, w momencie gdy inne metody nie mogą być już wykorzystane. Niestety metoda ta posiada istotne ograniczenie: waga zwierzęcia. Ze względu na dużą ingerencję może być wykonana tylko u zwierząt o masie ciała do 25 kg. Co prawda publikacje donoszą o operacjach u zwierząt cięższych zakończonych powodzeniem, nie mniej jednak są to przypadki jednostkowe i FHO nie jest rekomendowane do stosowania u zwierząt cięższych. Jak sama nazwa wskazuje podczas zabiegu usuwana jest cała głowa i szyjka kości udowej. W rezultacie usunięciu ulega chory staw - źródło bólu. W miejsce usuniętego stawu wytwarza się z czasem tzw. "staw rzekomy" - jest to bardzo wytrzymała blizna, która wraz z otaczającymi kończynę mięśniami umożliwia psu normalne poruszanie się. Cięcia wymagają precyzyjności, bowiem pozostawienie nawet najdrobniejszych odłamków kostnych znacznie wydłuża czas ponownego obarczania operowanej kończyny przez psa. Pełna rekonwalescencja trwa zazwyczaj ok. 3 miesięcy. Wiele psów z obawy o ból nie chce obciążać operowanej kończyny, jednak rozpoczęcie jak najwcześniejszej rehabilitacji jest kluczowym punktem powrotu do sprawności ruchowej operowanej kończyny. Należy pamiętać, że pies nie ma już naturalnego stawu, a jego funkcję musi przejąć staw rzekomy i przede wszystkim mięśnie. Zatem czyn bardziej są rozwinięte i sprawne, tym łatwiej będzie psu wrócić do sprawności ruchowej.  Zazwyczaj pierwsze próby podejmowane są w 10-14 dni po operacji. Wciągu kolejnych 3 tygodni następuje częściowe obarczanie kończyny, a po 4 tygodniach kończyna winna być już aktywnie wykorzystywana.

     

  2. Wstawienie sztucznego stawu biodrowego (THR - Total Hip Replacement):
    w weterynarii pionierami w próbach zastosowania protezy stawu biodrowego byli Brown i Gorman, którzy prowadzili swoje pierwsze eksperymenty w latach 50 ubiegłego stulecia. Jednakże dopiero dwadzieścia lat później udało się z powodzeniem wykonać zabieg wstawienia sztucznego stawu, wykorzystując model cementowej protezy Richards Canine II.

    Jest to metoda ostateczna do zastosowania u psów, u których pozostałe metody nie mogą być już wykorzystane. Szczególnie, gdy zostały zdiagnozowane duże zmiany zwyrodnieniowe lub zmiany dotyczą psów ciężkich, a pacjent odczuwa ból. Operacja ta nie powinna być jednak przeprowadzana wcześniej, niż po zakończeniu najintensywniejszego okresu wzrostowo-rozwojowego zwierzęcia, a więc dopiero ok. 14-16 miesiąca jego życia. Przeciwwskazaniami do wykonania zabiegu będą wszelkie procesy zapalne toczące się w organizmie, zaburzenia o charakterze neurologicznym dotyczące kończyn miedniczych, inne współistniejące zaburzenia ruchu, choroby ogólne - przewlekłe, które nie poddają się stosowanemu leczeniu i temperament zwierzęcia odbiegający od standardu. Ze względu na złożoność jest to bardzo trudny zabieg operacyjny wiążący się z przeprowadzeniem rozległej operacji, a pacjent wymaga wielu tygodni rekonwalescencji. Operacja wiąże się również z dużymi obciążeniami finansowymi, a także istnieje duże ryzyko powikłań pooperacyjnych. Metoda ta polega na całkowitym usunięciu chorego stawu i wstawieniu na jego miejsce implantu. Operacja - z zachowaniem odpowiedniej ramy czasowej - może być wykonana na jednym lub dwóch chorych stawach. Protezy stawu biodrowego można podzielić ze względu na sposób mocowania jej elementów w łożu (cementowe i bezcementowe) oraz ze względu na jej budowę (modułowe i nie mające tej zalety). Protezy zawsze składają się z części biodrowej i udowej. O ostatecznym wyborze decyduje lekarz, a także możliwości finansowe właściciela.

WYBRANE PREPARATY WSPOMAGAJĄCE I OCHRANIAJĄCE CHRZĄSTKĘ STAWOWĄ

 

Jeszcze kilka lat temu rynek był tak ubogi w preparaty wspomagające rozwój i chroniące stawy, że zdobycie czegokolwiek było wydarzeniem. W czasach obecnych producenci prześcigają się we prowadzaniu na rynki różnorodnych preparatów, które występują najczęściej w postaci płynnej, sproszkowanej albo tabletek. Każdy z nich zawiera w swym składzie substancje mające wpływ na regenerację uszkodzonej chrząstki stawowej. Część z nich posiada w swoim składzie sprawdzone substancje lecznicze, a inne są innowacjami. Poniżej tylko wąski wycinek tych, które są od dawna znane i tych, które dopiero na rynek wkraczają.

 

Zdjęcie i nazwa leku

Skład

Zastosowanie

Advanced Cetyl M ®

(360 tabletek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Response Products USA

zawiera mikro-kryształki celulozy, suszoną serwatkę, wyciąg z orzecha Kombo (źródło Cetyl Myristoleate opatentowany składnik przez firmę Response Products), wyciąg ze skorupiaków (źródło glukozaminy), imitacja smaku wołowiny otrzymywana metodą HVP (z hydrolizowanych warzyw), korzeń czosnku, wyciąg z ananasa, wyciąg z korzenia imbiru.

Cetyl Myristoleate jest unikalnym estryfikowanym kwasem tłuszczowym o wyjątkowych właściwościach, uzyskiwanym z afrykańskiego orzecha Kombo. Preparat polecany do stosowania przy wszelkich problemach ze stawami.

Aptus Apto-Flex ®

(płyn poj. 500 ml)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Orion Pharma

Skład w 100ml:
Hydrolizowany kolagen 14g
MSM (Metylosulfanylometan) 1000mg
Siarczan glukozaminy 800mg
Siarczan chondroityny 400mg
Kwas hialuronowy 140mg
Alfa-tokoferol (wit. E) 120mg
Dodatki:
Syrop glukozowo-fruktozowy 41,5g,

kwas cytrynowy 1g, Monolaurynian polioksyetylenosorbitolu E432  0,1g,

Kwas sorbowy E200 0,1g

preparat uzupełniający dla psów  o działaniu chondroprotetycznym - zalecany w celu odżywiania i regeneracji całego aparatu stawowego (mazi, chrząstek i więzadeł).

Arthroflex Canine ®

(płyn poj. 250 ml lub 500 ml)

suplement dostępny w Polsce

Producent: ScanVet

5 ml preparatu zawiera: Siarczan glukozaminy 600 mg, Siarczan chondroityny 240 mg, M.S.M. 250 mg, Harpagophytum procumbens 0,5 ml, Mangan 2,5 mg, Witamina C 50 mg.

preparat przeznaczony jest głównie dla psów, a także dla innych hodowlanych zwierząt mięsożernych. Preparat stosuje się w celu zapewnienia prawidłowego rozwoju chrząstki stawowej. Jego podawanie zaleca się szczególnie w przypadkach niechęci do ruchu spowodowanej zaburzeniami funkcjonowania stawów na tle zwyrodnienia. Może być także stosowany wspomagająco w leczeniu innych uszkodzeń stawów lub zaburzeń rozwojowych chrząstki stawowej.

ArthroMax ®

(płyn poj. 500 ml)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Dolfos

5 ml preparatu zawiera:
Woda
Siarczan glukozaminy 600 mg
Siarczan chondroityny 300 mg
MSM 250 mg
Harpagophytum procumbens 150 mg
Kwas hialuronowy 40 mg
Dodatki w 5ml
Witaminy:
Witamina C 50 mg
Konserwanty

składniki preparatu posiadają właściwości chondroprotekcyjne zapewniające prawidłowe funkcjonowanie stawów. Preparat polecany do profilaktycznego stosowania w celu zapewnienia prawidłowego rozwoju i funkcjonowania stawów

ArthroHA ®

(90 tabletek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Dolfos

 

Skład tabletki (1 g)

Małż nowozelandzki 200 mg
Chrząstka rekina 200 mg
MSM 150 mg
Siarczan glukozaminy 150 mg
Siarczan chondroityny 100 mg
Kwas hialuronowy 10 mg
drożdże piwne, maltodekstryna, składniki mineralne, stearynian magnezu.

Dodatki w 1 tabletce
Witaminy:
Witamina C 25 mg
Mieszanki pierwiastków śladowych:
Mangan (chelat manganowy wodzianu glicyny; E5) 1,15 mg
Miedź (chelat miedziowy wodzianu glicyny; E4) 1 mg
Informacje dodatkowe
Magnez 1 mg

preparat stosuje się w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania stawów.
Kwas hialuronowy (HA) zwiększa przenikanie substancji odżywczych do tkanek. Glukozamina i chondroityna wzmacniają chrząstkę stawową. Małż nowozelandzki (Perna canaliculus) zawiera: GAG (glikozaminoglikany), kwasy tłuszczowe omega 3 (EPA, DHA, ETA). MSM (metylosulfonylometan) uczestniczy w syntezie kolagenu. Chrząstka rekina wspiera prawidłowe funkcjonowanie stawów.

Chondroprotekcja - wspomaganie leczenia wszelkich zdiagnozowanych schorzeń stawów.
Profilaktyka w okresie intensywnego wzrostu i starzenia się zwierząt.

ArthroFos Forte ®

(proszek 700g opakowanie pojemnik)

(proszek 1000g torebka)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Dolfos

 

Skład
Siarczan glukozaminy 30 000 mg/kg
Siarczan chondroityny 25 000 mg/kg
suszone drożdże piwne, tlenek magnezu, produkty przetwarzania roślin: Harpagophytum procumbens
Dodatki w 1kg
Witaminy, pro-witaminy i chemicznie dobrze zdefiniowane substancje o podobnym działaniu:
L-Karnityna 6 250 mg
Witamina C 5 000 mg
Witamina E 1 000 mg
Mieszanki pierwiastków śladowych:
Cynk (chelat cynkowy wodzianu glicyny; E6) 900 mg
Miedź (chelat miedziowy wodzianu glicyny; E4) 200 mg
Mangan (chelat manganowy wodzianu glicyny; E5) 200 mg
Jod (jodek potasu; E2) 5 mg
Selen (selenian (IV) sodu; E8) 3 mg
Informacje dodatkowe
Magnez 1 000 mg/kg

karma uzupełniająca dla psów z glukozaminą, chondroityną, L-karnityną oraz Harpagophytum procumbens.

Siarczan chondroityny chroni chrząstkę stawową przed uszkodzeniem oraz sprzyja procesom jej odnowy. Glukozamina wpływa korzystnie na stan zdrowia stawów poprzez pobudzenie syntezy glikozaminoglikanów. Pochodzące z soli mineralnych i chelatów aminokwasowych mikroelementy: miedź, mangan, cynk, jod wspomagają regenerację chrząstki. Kompleks przeciwutleniaczy (witamina E, C i selen) zwiększa ochronę organizmu przed działaniem wolnych rodników. L-karnityna pomaga utrzymać prawidłową wagę psa i zmniejszyć do minimum obciążenie stawów. Harpagophytum procumbens (czarci pazur) wspomaga ruchliwość (pracę układu mięśniowo-szkieletowego) psów.
Polecany zarówno dla psów młodych dużych ras w fazie wzrostu, jak i dla starszych psów.

ArthroDol ®

(30 tabletek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Dolfos

Skład tabletki:
Harpagophytum procumbens 350 mg
MSM (metylosulfonylometan) 400 mg
Skład: suszone drożdże piwne, celuloza, stearynian wapnia, MSM
Dodatki: (2b) Harpagophytum procumbens (Czarci pazur)

Harpagophytum procumbens (Czarci pazur) wspomaga ruchliwość (pracę układu mięśniowo-szkieletowego) psów, wykazuje działanie przeciwbólowe.
MSM (metylosulfonylometan) - organiczny związek siarki, niezbędnej do odbudowy stawów. Przyspiesza procesy regeneracji tkanki mięśniowej, łącznej właściwej i chrzęstnej. Wykazuje działanie przeciwbólowe

ArthroVet Collagen ®

(60 saszetek x 2,5 g)

suplement dostępny w Polsce

Producent: VetExpert

Skład:
Kolagen
Dodatki:
Krzemionka koloidalna

preparat jest przeznaczony do stosowania u psów i kotów z zaburzeniami prawidłowej funkcji chrząstek stawowych i stawów. Polecany zarówno u zwierząt młodych w okresie intensywnego wzrostu, jak i zwierząt starszych z chorobą zwyrodnieniową stawów (osteoarthritis).

ArthroVet HA Complex ®

(60 lub 90 tabletek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: VetExpert

wyciągi z Harpagophytum procumbens, awokado i soi
chlorowodorek glukozaminy
siarczan chondroityny
hialuronian sodu
L-karnityna
glukonian manganu
glukonian cynku
Witamina C
minerały

to preparat przeznaczony do profilaktycznego i terapeutycznego stosowania u psów i kotów z zaburzeniami prawidłowej funkcji chrząstek stawowych i stawów. Polecany zarówno u zwierząt młodych w okresie intensywnego wzrostu, jaki i zwierząt starszych z chorobą zwyrodnieniową stawów (osteoarthritis).

Artrophyl ®

(30 tabletek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Eurowet

w 1 tabletce
Harpagophytum procumbens

(wyciąg suchy) 160 mg
(zawiera minimum 3% gluko-iridioidów)

wspomagająco w chorobach zwyrodnieniowych stawów.
Stany zapalne mięśni i stawów.
Rekonwalescencja po złamaniach kończyn, uszkodzeniach torebek i więzadeł stawowych.
Trudności w poruszaniu się u psów starszych.

ArtroTine ®

(60 tabletek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Laboratorium Dermapharm

Jedna tabletka preparatu zawiera
Glukozamina 208 mg
Chondroityna 112 mg
Boswellia 80 mg
Mangan 4,9 mg
Imbir 20,8 mg
Czarci Pazur 48 mg
Flawonoidy 16 mg
Witamina C 7,5 mg
Drożdże 725,5 mg

preparat zalecany dla psów z problemami stawowymi a także dla szczeniąt ras dużych.
Dla zwiększenia działania przeciwzapalnego zaleca się jednoczesną suplementację preparatami NNKTine zawierajacymi Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe Omega 3.

ArthroFit ®

(granulat 1 kg)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Happy Dog

 

Skład:
płatki owsiane, drożdże piwne BT, wytłok z jabłek, glukoza, sfermentowane ziarna Kanne, lubczyk, marchew, fosforan dwuwapniowy, siarczan chondroityny (2% = 20.000 mg/kg), koncentrat z małży, żelatyna, siemię lniane, olej lniany, węglan wapnia, melasa z buraków cukrowych, czarci pazur, fumaran magnezu, kiełki pszenicy, chlorek sodu.
Dodatki dietetyczne:
witamina E (1.200 mg/kg), witamina C (1.200 mg/kg), biotyna (1.000 mcg/kg), miedź (84 mg/kg), mangan (230 mg/kg), cynk (1.500 mg/kg), selen (1 mg/kg), DL-metionina (2.500 mg/kg).

przy problemach ze stawami, ścięgnami i krążkami międzykręgowymi, wywołanych błędami żywieniowymi, ArthroFit nadaje się bardzo dobrze jako dodatek do psiej karmy.

ArthroPower ®

(proszek 300g)

suplement dostępny w Polsce

Producent: ScanVet

1 płaska miarka (3g) proszku zawiera:
Glukozamina (chlorowodorek) 600 mg
Chondroityna (siarczan) 180 mg
Metylosulfonylometan (MSM) 600 mg
Mieszanina wyciągów
z Hapragopytum procumbens (Czarci pazur), Glycine hipsida (soja zwyczajna), Persea americana (Awokado właściwe) 420 mg
Witamina C 45 mg
Mangan 3 mg

 preparat dietetyczny przeznaczony do bezpośredniego żywienia dla psów i hodowlanych zwierząt mięsożernych. Preparat stosuje się w celu zapewnienia prawidłowego rozwoju chrząstki stawowej oraz w przypadkach niechęci do ruchu spowodowanych zaburzeniami pracy stawów na tle zwyrodnienia. Może być stosowany wspomagająco w leczeniu innych uszkodzeń stawów np: zaburzeń rozwojowych.

Bioarthrex ®

(75 tabletek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Biowet Puławy

Skład 1 tabletki 2,5g, zawiera:
Chlorowodorek glukozaminy 500 mg,
Siarczan chondroityny 400 mg,
Ekstrakt czarciego pazura (Harpagophytum procumbens) 150 mg,
L-karnityna 12,5 mg,
Kwas askorbinowy 12,5 mg,
Fosforan paszowy dwuwapniowy 746 mg,
Drożdże browarniane 70 mg,
Mączka mięsno-kostna 150 mg,
Stearynian magnezu 50 mg,
Mangan (siarczan manganu) 1 mg (wypełniacz; skrobia, żelatyna)

preparat jest karmą uzupełniającą, której składniki chronią stawy i kościec psa. Zalecany szczególnie wszystkim rasom o podwyższonym ryzyku wystąpienia chorób związanych z aparatem ruchu oraz zwierzętom w starszym wieku.

 Bayopet Megaflex ®

(proszek 600g)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Bayer

Skład:
mięso i mięsne produkty uboczne, ryba i rybne produkty uboczne, suszone małże, roślinne środki uboczne, drożdże, oleje roślinne, pierwiastki śladowe.
Dodatki:
Witaminy E (10.000 mg/kg).

specjalnie dobrany skład preparatu (nowozelandzkie zielone małże, kora wierzby, liście pokrzywy, czarci pazur, oleje roślinne, wit. E) sprawia, że jest on polecany do stosowania, jako karma uzupełniająca dla zwierząt młodych rosnących oraz zwierząt starszych w celu ochrony chrząstki stawowej.

Caniviton Forte Plus ®

(90 tabletek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Vetoquinol Biowet

Skład w 1 tabletce (2g):
Glukozamina HCl 99% - 500 mg,
Siarczan chondroityny - 400 mg,
Harpagophytum procumbens - 150 mg
Dodatki:
Mangan

(w postaci siarczanu manganu) 10 mg, aromat

wskazania:

wiek (psy starsze wszystkich ras i szczenięta ras dużych, szybko rosnących)
zaburzenia rozwojowe kośćca (np. dysplazja biodrowa lub łokciowa)
masa ciała (dla psów otyłych)
rasa (rasy duże, szybko rosnące)
tryb życia (częsty, nadmierny wysiłek, psy pracujące, myśliwskie i sportowe)
urazy i zabiegi ortopedyczne

Cani-Agil ®

140 g (około 60 tabletek)
280 g (około 120 tabletek)
520 g (około 225 tabletek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Anivital

Mrożony i suszony ekstrakt z nowozelandzkiego małża - Perna canaliculus  (skład: 15 % ekstrakt - w dawce leczniczej 0,6 g na 10 kg wagi ciała psa)

koncentrat tłuszczu ryb o wysokiej zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych - omega-3-EPA 20:5 u3 oraz DHA 22:6 uu3

Witamina E (dodatek: 5.500 mg/kg - równa się 20 mg Vit E na 10 kg wagi ciała psa - dawka sugerowana)

Witamina C (Dodatek: 2.750 mg/kg - odpowiada 10 mg Vit C na 10 kg wagi ciała psa jako dawka polecana)

"Czarci pazur" (Harpagophyti radix)

preparat uzupełnia dietę psa w naturalne substancje odżywcze, a także w GAG-glikozaminoglikany, zawarte w nowozelandzkim małżu Perna canaliculus oraz nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, znane ze swoich właściwości leczniczych oraz wspomagających funkcjonowanie tkanek, chrząstek i ścięgien. Preparat przeznaczony jest dla psów: rosnących, szczególnie dużych ras
wszystkich ras z oznakami schorzeń aparatu ruchu ( dysplazja, atrofia, kontuzje) sportowych i służbowych, poddawanych obciążeniu fizycznemu
starszych, jako regenerator kości i stawów.

Canine & Feline Inflamex ®

(płyn 437 ml)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Equine America

Skład:

Woda, glukoza, Diabelski szpon - ekstrakt (Harpagophytum Procumbens Extract), Jukka - ekstrakt, xanthan gum, proponian amonu.

produkt jest roślinnym, przeciwbólowym, przeciwzapalnym preparatem, bez stwierdzonych efektów ubocznych. Jest to naturalna formuła zawierająca silnie działającą mieszankę Czarciego pazura i Jukki. Szczególnie polecany psom i kotom  starszym mającym problemy ze stawami. Może być podawany z innymi preparatami firmy Equine America.

 Chondrocan Forte ®

(proszek 500g)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Orling

Skład w 2 g (1 miarka) proszku dawka na 10 kg wagi psa:
kolagen CHP 1460 mg;
siarczan chondroityny 150 mg;
siarczan glukozaminy 150 mg;
wapń 35 mg; fosfor 28 mg;
magnez 6 mg; selen 5 µg;
prowitamina A - beta karoten 260 µg;
witamina C 6,6 mg;
witamina E 5 mg.

dodatek żywieniowy - kompleksowy doustny chondronutraceutyk wspierający procesy reparacyjne w systemie stawowym podczas leczenia schorzeń aparatu ruchowego psów.

 Chondrocan Biosol Forte ®

(płyn 500ml)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Orling

Skład w 5 ml roztworu dawka na 10 kg wagi psa:
kolagen CHP 2500 mg;

siarczan chondroityny 150 mg;

siarczan glukozaminy 150 mg;

wapń 31 mg; fosfor 30 mg;

magnez 6,5 mg; selen 5 µg;

prowitamina A - beta karoten 260 µg; witamina C 6,5 mg; witamina E 5 mg aromat czekoladowy, karmel, aspartam, sorban potasu, woda zdemineralizowana

w osteoartrozie stawów
przy schorzeniach i uszkodzeniach stawów, ścięgien i więzadeł
do intensywnej regeneracji chrząstek stawowych, kości i więzadeł
przy dysplazji stawów biodrowych
dla starszych psów do zwiększenia ruchomości i wydłużenia aktywnego wieku psa

Chondrowit ®

(60 kapsułek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Eurowet

Skład: w 1 tabletce (1,8 g)
Siarczan chondroityny (> 95 %) 525 mg
Hialuronian sodowy (> 88 %) 5,7 mg
Siarczan manganu 10 mg
Witamina E 25 mg
Witamina C 100 mg

Składniki kapsułki: żelatyna z ryb, gliceryna.

 Karma uzupełniająca wspomagająca funkcje chrząstki stawowej u psów i kotów. Korzystnie wpływa na stawy, których sprawność wraz z wiekiem (7-8 lat) ulega osłabieniu. Jej składniki pomagają utrzymać elastyczność i ruchomość stawów u psów dużych ras, u psów z nadwagą lub poddawanych dużemu wysiłkowi fizycznemu (polowania, praca, wyścigi itp.) oraz u kotów dużych ras. Zwierzętom starszym ułatwiają poruszanie się. Podawanie jest korzystne również w okresie rekonwalescencji po przebytych operacjach kostnych i stawów.

 Corta-Vet Ha ®

(kapsułki 60 x 200mg)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Equine America

Mukopolisacharydy, hydrolizat białka sojowego, kwas hialuronowy, glicyna,

L-glutamina, kwas glukuronowy, kwas glutaminowy, L-prolina, kwas asparaginowy, siarka, kapsułki celulozowe

odżywia i regeneruje stawy oraz wspiera metabolizm chrząstki stawowej,
wpływa na prawidłowe utrzymanie masy molekularnej kwasu hialuronowego w stawach.
Działa pobudzająco na produkcję własnego kwasu HA - przez co doskonale sprawdza się u psów starszych ze zmianami zwyrodnieniowymi. Łagodzi bóle stawowe. Corta Vet oraz Cortaflex Veterinary to weterynaryjne wersje Cortaflex’u, dostępne za pośrednictwem lekarzy weterynarii. Wykazują dwa razy silniejsze działanie niż Cortaflex.

Cortaflex Canine & Feline Joint Care ®

(proszek 160g)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Equine America

Skład:
Maltodekstryna, dekstroza, hydrolizat białka sojowego, kwas hialuronowy, glicyna, L-glutamina, kwas glukuronowy, kwas glutaminowy, L-prolina, mukopolisacharydy, L-alanina, L-arginina, L-seryna, L-walina, L- histydyna, L-tyrozyna, L-izoleucyna, kwas asparaginowy, siarczan manganu, pirydoksyna (witamina B6), kwas askorbinowy (witamina C), siarka, propionian amonu jako konserwant, naturalne i syntetyczne barwniki.

preparat pomaga w utrzymaniu zdrowych stawów u psów i kotów w każdym wieku. Ten naturalny preparat dostarcza składników odżywczych do chrząstki stawowej, wspomaga produkcję własnego kwasu HA w stawach i zapewnia odpowiednią ilość płynu stawowego. Ta unikalna formuła małych izolatów glukozaminy i chondroityny wzmocniona kwasem hialuronowym wspomaga smarowanie stawów oraz ich ruchomość, dlatego Cortaflex może być stosowany profilaktycznie, zwłaszcza u młodych psów.

 Devil's Claw Root Tincture ®

(płyn 250 ml)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Dodson and Horrell Chudleys

Skład:

Devil's Claw Root (Korzeń diabelskiego pazura) wyciąg, woda

 preparat stworzono w celu odżywczego wspomagania systemu mięśniowo - szkieletowego, a w szczególności przeciwdziałaniu stanów zapalnych. Jego stosowanie polecane jest głównie w stanach zapalnych stawów oraz zesztywnieniu stawów i mięśni.

Dr. Clauder's

Mobil & Fit Gelenk Tabletten ®

(tabletki opakowanie 200 g, 300 g, 500 g)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Dr. Clauder's

 

Skład:
mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego (hydrolizowana żelatyna 43,5%), drożdże, produkty zbożowe, inne produkty roślinne, oleje i tłuszcze, mleko i produkty mleczne

witaminy/kg:

A - 60 000 IE, D3 5000 IE,

E - 500 mg, B1 - 500 mg, B2 - 200 mg,

B6 - 200 mg, C - 2 000 mg,

biotyna - 200 000 mcg,

kwas nikotynowy - 200 mg,

kwas pantotenowy - 240 mg,

cholina - 1 000 mg;
mikroelementy/kg:

żelazo - 159 mg, jod - 1,4 mg,

mangan - 64 mg, cynk - 27 mg,

 kobalt - 0,08 mg.

preparat stanowi uzupełnienie diety, dzięki odpowiedniej kompozycji składników (biotyna, hydrolizowana żelatyna) i zawartych w nich dobrze przyswajalnych przez organizm psa substancji czynnych i odżywczych pozytywnie wpływa na prawidłowy wzrost chrząstek stawowych.

Duralactin ®

(tabletki 60 lub 180 sztuk)

suplement dostępny w USA

Producent: VPL

 zawiera opatentowany składnik uzyskany z mleka krów karmionych trawą (MicroLactin)Każda tabletka zawiera 1000 mg Duralactin Canine Microlactin (białka mleka w proszku o niskiej zawartości laktozy), dekstrozę, kwas stearynowy, zapach waniliowy i stearynian.

preparat ten był badany i wprowadzony do obrotu w odniesieniu do przeciwdziałania zaburzeniom mięśniowo-szkieletowym u psów. Stosowany jest, jako preparat o właściwościach anty-zapalnych. Może on być używany, jako środek odżywczy, wspomagający przy zapaleniach lub w połączeniu z chondroprotektorami i  niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) lub kortykosteroidami.

Duralactin® Canine Joint Plus Soft Chew

(miękkie dropsy 120 lub 240 szt)

suplement dostępny w USA

Producent: VPL

 skład na 1 tabletkę (4.8 g)
MicroLactin®  500 mg
glukozamina HCl 250 mg
Methylsulfonylmethane (MSM) 200 mg
Omega 3-EPA 15 mg
Omega 3-DHA 10 mg
Mangan 5 mg
Cynk 2 mg
Witamina E 25 IU
 

preparat zawiera opatentowany składnik uzyskany z mleka krów karmionych trawą (MicroLactin). Preparat przeciwdziałania zaburzeniom mięśniowo-szkieletowym u psów. Jego skład obejmuje 8 aktywnych produktów, które się wzajemnie uzupełniają i pozwalają utrzymać aparat ruchu w tym stawy w doskonałej kondycji.

Flawitol Artro ®

(60 tabletek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Laboratorium Dermapharm

drożdże browarniane, fosforan dwuwapniowy, skrobia, tłuszcz, glukozamina 208 mg, chondroityna 112 mg. Dodatki (w tabletce 1,6 g):ekstrakt ze skórek winogron (flawonoidy) 16 mg; magnez 1,6 mg; witaminy: A 22 j.m., E 15 μg; imbir ekstrakt 21 mg; mangan (chelaty) 5 mg; boswelia 80 mg; metionina 100 mg; kwas askorbinowy 10 mg; dodatki technologiczne.

preparat dla psów w każdym wieku (a szczególnie starszych), u których zauważono osteoarthritis:niechęć do wychodzenia na zewnątrz, problemy z chodzeniem po schodach, kulawizny, oraz ostre objawy bólowe.

Gelacan Plus Baby ®

(proszek 150 g)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Artrodiet

Skład:
dwuwodorofosforan sodu, chlorek wapnia, hydrolizowana żelatyna kolagenowa, tlenek magnezu, witamina C, witamina E, beta-karoten, selenek sodu, naturalny aromat

Skład w 12 g proszku:
kolagen CHP 2940 mg; wapń 1404 mg; fosfor 1176 mg; magnez 288 mg; selen 4,8 µg; prowitamina A - beta karoten 720 µg; witamina C 72 mg; witamina E 4,8 mg.


Dodatek żywieniowy z hydrolizatem kolagenu, wapniem, fosforem i magnezem, odżywiający kości i stawy, wzbogacony witaminą E i selenem dla szczeniąt i ciężarnych suk.

Gelacan Fast ®

(proszek 150 g lub 500 g lub 1 kg)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Artrodiet

Skład:
hydrolizowana żelatyna kolagenowa (90%), zioło - Boswellia serrata (9%)
Substancje odżywcze w 1 kg - naturalne składniki odżywcze:
selen 3460 µg (organiczna forma selenu uzyskiwana z drożdży gatunku Saccharomyces cerevisiae CNCM I-3060), witamina C 4330 mg, witamina E 3460 mg

Skład w 1,5 g (1 miarka) proszku:
peptydy kolagenowe CHP 1350 mg, Boswellin 130 mg, witamina C 6,5 mg, witamina E 5,2 mg, selen 5,2 µg.

Dodatek żywieniowy z Boswellin®, peptydami kolagenowymi CHP, witaminami E, C i selenem, odpowiedni w przypadku występowania ostrych stanów bólowych układu ruchu psów.
Zawiera zestaw aktywnych składników, które pozytywnie wpływają na leczenie stanów zapalnych w obrębie stawów, więzadeł oraz ścięgien, wzmaga mobilność stawów oraz obniża ból w stawach podczas spoczynku i ruchu.

High Strength Flexible Joint ®

(30 lub 90 tabletek)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Vetzyme

Skład:
 tran, glukozamina Skc1, suszone drożdże piwne, siarczan chondroityny prep., fosforan dwuwapniowy, węglan wapnia, metylo sulfonyl metan prep. (MSM), dwutlenek krzemu, aromat z kurczaka, stearynian magnezu, zielony małż, smak dymny, witamina E (Octan DL alfa tokoferylu) prep., chlorowodorek tiaminy, pantotenian wapnia, kwas nikotynowy, chlorowodorek pirydoksyny, ryboflawina, kwas foliowy, cyjanokobalamina.

preparat  zostały specjalnie opracowany aby utrzymać stawy zdrowe, mobilne oraz nie sprawiających bólu, co zapewni psu wyższą jakość życia w jesieni jego życia. Idealny dla psów w wieku od 7 do 14 roku.

Hokamix³⁰ Gelenk+ ®

(proszek  300 g, 700 g, 1,5 kg)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Kroeske BV

Skład:
mieszanka 30 ziół (m.in. lucerna siewna, biedrzeniec anyż, pokrzywa, przywrotnik, nawłoć, dziurawiec zwyczajny, tatarak, łopian, miodunka, rozmaryn, skrzyp, krwawnik, fiołek, warzywa, mięczaki i skorupiaki (jako wyciąg z proszku omułku), glukozamina, siarczan chondroityny.
Dodatki:
wg producenta nie zawiera żadnych substancji dodatkowych.

Mieszanka ziołowa dla młodych i starszych psów cierpiących na problemy ze stawami, do stosowania również jako środek profilaktyczny, z dodatkiem glikozoaminoglikanów

Hyalutidin DC ®

(płyn 125 ml)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Gramme Revit GmbH

Skład:
Woda, sacharoza (cukier inwertowany, sterylny), polisacharydy:
kompleks kwasu hialuronowego i siarczanu chondroityny 25,0 mg/ml

Dodatki:

Substancje dodatkowe/ na kg:
Witaminy, prowitaminy i chemicznie zdefiniowane substancje o podobnym działaniu:
750 mg witaminy E (octan DL-tokoferolu),
sorbinian potasu (E 202),
kompleks kwasu hialuronowego i siarczanu chondroityny 25,0mg/ml (50%/50%).

profilaktyka i wspomaganie w leczeniu schorzeń stawów dla psa i kota.

Luposan Gelenkkraft ®

(proszek  600 g, 1.2 kg, 2.4 kg)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Markus Mhule

Skład:
30% ekstraktu z małża zielonego (Perna Canaliculus), algi i mikoroalgi, dziki łosoś, ekstrakt słodowy, ekstrakt z pestek winogron (OPC), pokrzywa, mniszek lekarski, ekstrakt z aceroli, skrzyp polny, olejek z wiesiołka, DL-metionina, DL-lizyna.
Dodatki:
witamina C (20.000 mg/kg).

 preparat w formie proszku uzupełniający karmę, wzmacnia stawy i kości, ze skutecznie działającym ekstraktem z małż.

Multiflex ®

(proszek  600 g)

suplement dostępny w Polsce

Producent: Geulincx

Skład:
Nowozelandzki małż (Perna caniculus)

Liście pokrzywy

Kora wierzbowa

Czarci pazur (Harpagophitum procumbens)

Oleje roślinne
Witamina E

 preparat wspomagający funkcjonowanie aparatu ruchu dla psów i kotów.

Synoquin EFA ®

(120 tabletek rasy duże)

suplement dostępny w Polsce

Producent: VetPlus

Dexahan® jest unikalną, wysoce
oczyszczoną postacią oleju z kryla -
najczystszego i najbardziej aktywnego
biologicznie źródła Niezbędnych
Nienasyconych Kwasów Tłuszczowych
(EFA) z aktualnie dostępnych.

Każda kapsułka zawiera:
Glukozamina HCl (99%)
Siarczan Chondroityny (95%)
Dexahan®
Kwas Askorbinowy
Siarczan Cynku

preparat do zapobiegania i zwalczania chorób stawów dla dużych ras. Każdy ze składników preparatu wykazuje swoiste działanie. Poszczególne substancje działają synergistycznie z pozostałymi komponentami preparatu.

Stride Plus Hyaluronic Acid ®

(120 tabletek rasy duże)

suplement dostępny w Polsce

Producent: TRM

Skład:

glukozamina, MSM, siarczan chondroityny, kwas hialuronowy

to chondroprotekcyjny suplement dla psów nowej generacji. Pomaga w utrzymaniu zdrowych chrząstek i stawów.  Problemy z aparatem ruchu mogą występować u psów w każdym wieku, niezależnie od rasy. Preparat dostarcza substancji niezbędnych do regeneracji i odbudowy tkanki chrzęstnej.

Superflex ®

(płyn 500 ml)

suplement dostępny w Polsce

Producent: NAF

Skład:

woda, MSM, Glukozamina HCI, l-glutamina, siarczan chondroityny, mieszanka witaminowa, ekstrakt z bulw i łodyg, barwnik karmelowy, substancje smakowe

to preparat, który zapewnia wysoki poziom glukozaminy oraz MSM i siarczanu chondroityny - biodostępnych składników odżywczych, które wspierają zdrowie wszystkich struktur stawów, w tym chrząstek, wiązadeł, ścięgien i kości (w tym również regenerację komórek kostnych). Dzięki takiemu wsparciu dla organizmu aparat ruchu pozostaje w doskonałej kondycji.

 

WYBRANE KARMY SPECJALISTYCZNE DLA PSÓW RAS DUŻYCH I OLBRZYMICH Z PROBLEMAMI ZE STAWAMI

 

Nie tylko producenci preparatów ochraniających chrząstkę stawową, ale również producenci karm dostrzegają potrzeby psów ras dużych, szybko-rosnących obciążonych chorobami układu ruchu. Dlatego też na rynku pojawiają się całe linie karm począwszy od wieku szczenięcego, a skończywszy na wieku podeszłym. Każdy etap rozwoju psa to odpowiednio zbilansowane składniki w zależności od potrzeb organizmu. Poniżej wybrane karmy z linii specjalistycznych-weterynaryjnych z przeznaczeniem dla psów z problemami układu ruchu.

 

Zdjęcie i nazwa karmy

Skład

Zastosowanie

Arion

Health&Care Joint&Mobility ®

(worek 3 lub 12 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Arion

Skład:
Mączka z kurczaka (>20%, naturalne źródło siarczanu glukozaminy i chondroityny (siarczany)), ryż, kukurydza, mączka ziemniaczana, tłuszcz kurcząt, gluten kukurydziany, hydrolizat białka kurzego, wysłodki buraczane, suszony kryl antarktyczny, olej rybny oczyszczony, jaja kurze suszone, drożdże, zielone muszla małży (Perna canaliculus - naturalne źródło glukozaminy).
 

przeznaczenie: dorosłe psy dorosłe. Karma opracowana tak, aby wspierać stawy i związaną z nimi sprawność ruchową psa.

Eukanuba

Veterinary Diet Joint Mobility ®

(worek 1, 5, 12 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Eukanuba

Skład:
kukurydza, mięso z kurcząt (>20%), pszenica, mączka rybna, jęczmień, sorgo, mączka drobiowa, suszona pulpa buraczana, mięso z kurcząt wstępnie trawione enzymami, suszone całe jaja, tłuszcz zwierzęcy, suszone drożdże piwne, chlorek potasu, chlorek sodu, fruktooligosacharydy (FOS), heksametafosforan sodu, olej z ogórecznika, siemię lniane, DL-metionina, fosforan dwuwapniowy, chlorowodorek glukozaminy, wyciąg z nagietka, siarczan chondroityny

 to pełnowartościowa karma dietetyczna dla psów. Kontrola masy ciała u starszych psów. Ochrona zdrowia stawów.

Eukanuba

Veterinary Diets: Restricted Calorie ®

(worek 1, 5, 12 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Eukanuba

Skład:
Śruta kukurydziana, suszony kurczak i indyk, kukurydza, sorgo, jęczmień, suszona pulpa buraczana, kurczak wstępnie trawiony enzymami, mączka rybna, suszone całe jaja, tłuszcz zwierzęcy, suszone drożdże piwne, chlorek potasu, heksametafosforan sodu, fruktooligosacharydy, siemię lniane, glukozamina (475mg/kg), siarczan chondroityny (45mg/kg).

 to pełnowartościowa karma dietetyczna dla psów. Otyłość i nadwaga
Problemy ze stawami i sprawnością ruchową, które można wyleczyć poprzez zmniejszenie masy ciała
Dysplazja stawów biodrowych
 Osteoporoza

Eukanuba

Special Care Sensitive Joints ®

(worek 2,5 lub 12,5 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Eukanuba

Skład:
Kurczak (>24%), kukurydza, pszenica, sorgo, jęczmień, tłuszcz zwierzęcy, mączka rybna, suszona pulpa buraczana, mięso z kurcząt wstępnie trawione enzymami, suszone całe jaja, suszone drożdże piwne, chlorek potasu, chlorek sodu, heksametafosforan sodu, siemię lniane, DL-metionina, chrząstki kurcząt.

 to pełnowartościowa karma dla dorosłych psów. Karma została opracowana po to, aby zapewnić korzyści stawom psa - dzięki specjalnym składnikom i właściwościom. Naturalne związki odżywiające chrząstkę - glukozamina i siarczan chondroityny, które sprzyjają zdrowiu chrząstki stawowej i pomagają zachować sprawność stawów. Mało kalorii i witaminopodobny składnik zwany L-karnityną - po to, by skutecznie spalać tłuszcz w organizmie i ułatwić osiągnięcie lub utrzymanie u psa prawidłowej wagi. Kwasy tłuszczowe Omega-3, które wspomagają zdrowie stawów.

Farmina

Vet Life Joint Dog ®

(worek 2 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Farmina Vet Life


 

 

Skład:
Orkisz, owies, suszone mięso z kurczaka, tłuszcz zwierzęcy, siemię lniane, suszone pełne jaja, suszona miazga buraczana, hydrolizowane białko zwierzęce, olej rybi, włókno grochu, chlorek potasu, fruktooligosacharydy, mannanoligosacharydy, suszone drożdże piwne, chlorek sodu, glukozamina, siarczan chondroityny.

Składniki uzupełniające na 1kg. Dodatki odżywcze: wit. A 15000j.m;

wit. D3 600j.m; wit. E (alfa-tokoferol 91%) 600mg; wit. C 150mg;niacyna 38mg; kwas pantotenowy 15mg; wit. B2 7,5mg; wit. B6 6mg; wit. B1 4,5mg; Wit. K 1,5mg; wit. H 0,4mg; kwas foliowy 0,45mg; wit. B12 0,06mg; chlorek choliny 2400mg; beta-karoten 1,5mg; tlenek cynku 145mg; jednowodny siarczan cynku 160mg; jednowodny siarczan manganu 188mg; jednowodny siarczan żelaza 44mg;weglan żelaza 60mg; pięciowodny siarczan miedzi 48mg; bezwodny jodan wapnia 2,4mg; selenit sodu 0,33mg; chelat manganu 38mg; DL-metionina 3500mg; L-lizyna HCI 1100mg; tauryna 1000mg; L-karnityna 300mg. Dodatki technologiczne: sepiolit 10000mg, celuloza mikrokrystaliczna, przeciwutleniacze.

 to suplement diety dla dorosłych psów cierpiących na infekcje stawów i kości oraz metabolicznych zaburzeń stawowych.
Zawartość składników chrząstki (glukozamina i siarczan chondroityny) wspomaga jej odbudowę. Jednoczesna obecność przeciwzapalnych składników odżywczych (EPA i DHA) oraz przeciwutleniaczy, pomaga podczas terapii lekowej na bóle stawów.

Hill’s

Prescription Diet Canine Mobility J/D ®

(worek 2, 5 lub 12 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Hill's

Skład:
mielona kukurydza, mielony ryż, siemię lniane, hydrolizowane białko kurczaka i indyka, otręby sojowe, mąka sojowa, hydrolizat białka, tłuszcze zwierzęce, olej rybny, jaja w proszku, fosforan wapnia, sól, chlorek potasu, węglan wapnia,

L-karnityna, L-tryptofan, tauryna
Dodatki:
witamina A (11 304 j.m./kg), witamina D3 (478 j.m./kg), witamina E (652 mg/kg), witamina C (76 mg/kg), beta-karoten (1,6 mg/kg)

 to pełnowartościowa karma dietetyczna dla psów. Zmniejsza bolesność stawów, spowalnia degenerację chrząstek stawowych powodowanych przez zapalenia stawów. Klinicznie dowiedziono, że karma sucha Hill's Prescription Diet Canine Mobility J/D ze zdrowymi składnikami i kwasami tłuszczowymi Omega-3 poprawia ruchliwość i sprawność stawów w przeciągu 21 dni.

Hill’s

Prescription Diet Reduced Calorie J/D ®

(worek 2, 5 lub 12 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Hill's

Skład:

Śruta kukurydziana, śruta ryżowa, mączka z łusek grochu, mączka sojowa, siemię lniane, mączka z kurczaka i indyka, kukurydziana mączka glutenowa, podroby, celuloza, suszone wytłoki buraczane, tłuszcz zwierzęcy, tłuszcz rybi, chlorowodorek L-lizyny, suplement L-karnityny, chlorek potasu, sól, węglan wapnia, DL-metionina, tauryna, L-tryptofan, L-treonina, witaminy i pierwiastki śladowe. Naturalnie konserwowana mieszanką tokoferoli, kwasu cytrynowego i wyciągu z rozmarynu.

 to pełnowartościowa karma dietetyczna dla psów. Zmniejsza bolesność stawów i spowalnia degenerację chrząstek stawowych - niweluje schorzenia powodowane przez zapalenia stawów. Karma pomaga także w redukcji masy ciała - przeznaczona dla psów z nadwagą lub skłonnościami do niej.

Purina

Veterinary Diets Joint Mobility - JM ®

(worek 14 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Purina

Skład:
Ryż, odwodnione białko łososia, pasza z glutenu kukurydzianego, mąka pszenna, odwodnione białko drobiowe, koncentrat białka rybiego, hydrolizat wątroby, tłuszcz wieprzowy (z mieszanką tokoferoli), tran, chlorek wapnia, minerały, chlorek choliny. Z antyoksydantami i konserwantami: zawiera dodatki UE.

Miedź (siarczan miedzi): 14,7 mg/kg

  to karma podstawowa dla dorosłych i starszych psów mających problemy ze stawami.

Wskazania:
Zapalenie stawów
Nadwaga

Royal Canin

Mobility Large Dogs ®

(worek 6 lub 14 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Waltham

 

Skład:
Mączka kukurydziana, ryż, suszone mięso drobiowe, gluten kukurydziany, gluten pszenny, tłuszcz zwierzęcy, kukurydza, wątróbka drobiowa, pulpa buraczana, tran, włókno roślinne, sole mineralne, drożdże piwowarskie, olej roślinny, proszek jajeczny, sproszkowane małże Perna Canaliculus (GLM), pierwiastki śladowe (w tym chelatowane pierwiastki śladowe), L-lizyna, fruktooligosacharydy (FOS), wyciąg z zielonej herbaty oraz winogron (bogaty w polifenole), hydrolizowane skorupiaki (źródło glukozaminy), tauryna, hydrolizowana chrząstka (źródło chondroityny), wyciąg z aksamitki (bogaty w luteinę), L-karnityna, witaminy.

przeznaczenie: dorosłe psy dużych ras o masie powyżej 25kg ze schorzeniami stawów. Przeciwwskazaniem do podawania karmy jest okres wzrostu psa. Zaleca się ją natomiast u psów w starszym wieku oraz z tendencją do tycia, gdyż otyłość będzie stanowiła dodatkowe źródło obciążania stawów. 

Minimalny okres stosowania, w którym można zobaczyć rezultaty terapii, to 6-8 tygodni od momentu rozpoczęcia podawania karmy.

Royal Canin

Junior Large Dog Digest & Osteo 30 ®

(worek 14 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Royal Canin

 

Skład:
Kukurydza, suszone mięso drobiowe, suszone białko wieprzowe, mąka pszenna, ryż, tłuszcze zwierzęce, gluten pszenny***, sole mineralne, hydrolizowane białka zwierzęce, pulpa buraczana, olej sojowy, olej rybny, włókna roślinne, łuski i nasiona psyllium, fruktooligosacharydy (FOS), hydrolizowane drożdże (źródło mannooligosacharydów), DL-metionina, tauryna, hydrolizowane skorupiaki (źródło glukozaminy), wyciąg z aksamitki wzniesionej (źródło luteiny), hydrolizowana chrząstka (źródło chondroityny).
*** LIP (Low Indigestible Protein): białka wyselekcjonowane ze względu na wysoką strawność.

przeznaczenie:

szczenięta ras dużych (masa ciała psa dorosłego powyżej 25 kg), z wrażliwymi stawami i/lub przewodem pokarmowym. do 15 miesiąca życia.
Szczenięta ras olbrzymich (masa ciała psa dorosłego powyżej 45 kg) do 8 miesiąca życia.

Royal Canin

Adult Large Dog Digest & Osteo 25 ®

(worek 14 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Royal Canin

Skład:
Kukurydza, suszone mięso drobiowe, mąka pszenna, tłuszcze zwierzęce, suszone białko wieprzowe, ryż, hydrolizowane białka zwierzęce, gluten pszenny***, pulpa buraczana, sole mineralne, olej sojowy, olej rybny, włókna roślinne, fruktooligosacharydy (FOS), DL-metionina, L-tyrozyna, hydrolizowane skorupiaki (źródło glukozaminy), tauryna, wyciąg z aksamitki wzniesionej (źródło luteiny), hydrolizowana chrząstka (źródło chondroityny).
*** LIP (Low Indigestible Protein): białka wyselekcjonowane ze względu na wysoką strawność.

przeznaczenie:

niekastrowane, dorosłe psy ras dużych (powyżej 25 kg), z wrażliwymi stawami i/lub przewodem pokarmowym.
Powyżej 15 miesiąca życia.

Royal Canin

Adult Giant Dog Digest & Osteo 26 ®

(worek 14 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Royal Canin

Skład:
Kukurydza, suszone mięso drobiowe, tłuszcze zwierzęce, ryż, mąka pszenna, suszone białko wieprzowe, hydrolizowane białka zwierzęce, sole mineralne, gluten pszenny***, włókna roślinne, pulpa buraczana, olej sojowy, olej rybny, L-tyrozyna, DL-metionina, tauryna, hydrolizowane skorupiaki (źródło glukozaminy), wyciąg z aksamitki wzniesionej (źródło luteiny), L-karnityna, hydrolizowana chrząstka (źródło chondroityny).
*** LIP (Low Indigestible Protein): białka wyselekcjonowane ze względu na wysoką strawność.

przeznaczenie:

niekastrowane, dorosłe psy ras olbrzymich (powyżej 45 kg), z wrażliwymi stawami i/lub przewodem pokarmowym.
Powyżej 18/24 miesiąca życia.

Royal Canin

Junior Giant Dog Digest & Osteo 31 ®

(worek 14 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Royal Canin

 

Skład:
Suszone mięso drobiowe, ryż, gluten pszenny***, kukurydza, tłuszcze zwierzęce, hydrolizowane białka zwierzęce, pulpa buraczana, sole mineralne, olej rybny, drożdże, olej sojowy, fruktooligosacharydy (FOS), łuski i nasiona psyllium, L-lizyna, hydrolizowane drożdże (źródło mannooligosacharydów), DL-metionina, proszek jajeczny, tauryna, hydrolizowane skorupiaki (źródło glukozaminy), L-karnityna, hydrolizowana chrząstka (źródło chondroityny), wyciąg z aksamitki wzniesionej (źródło luteiny).
*** LIP (Low Indigestible Protein): białka wyselekcjonowane ze względu na wysoką strawność.

przeznaczenie:

szczenięta ras olbrzymich (masa ciała psa dorosłego powyżej 45 kg), z wrażliwymi stawami i/lub przewodem pokarmowym. Do 18/24 miesiąca życia.
Szczenięta ras olbrzymich (masa ciała psa dorosłego powyżej 45 kg) do 8 miesiąca życia.

Specific

Joint Support ®

(worek 2.5 kg, 6.5 kg, 12 kg)

karma sucha dostępna w Polsce

Producent: Specific

 

 

Skład:
Suszone mięso drobiowe, ryż, gluten pszenny***, kukurydza, tłuszcze zwierzęce, hydrolizowane białka zwierzęce, pulpa buraczana, sole mineralne, olej rybny, drożdże, olej sojowy, fruktooligosacharydy (FOS), łuski i nasiona psyllium, L-lizyna, hydrolizowane drożdże (źródło mannooligosacharydów), DL-metionina, proszek jajeczny, tauryna, hydrolizowane skorupiaki (źródło glukozaminy), L-karnityna, hydrolizowana chrząstka (źródło chondroityny), wyciąg z aksamitki wzniesionej (źródło luteiny).
*** LIP (Low Indigestible Protein): białka wyselekcjonowane ze względu na wysoką strawność.

przeznaczenie:

szczenięta ras olbrzymich (masa ciała psa dorosłego powyżej 45 kg), z wrażliwymi stawami i/lub przewodem pokarmowym. Do 18/24 miesiąca życia.
Szczenięta ras olbrzymich (masa ciała psa dorosłego powyżej 45 kg) do 8 miesiąca życia.


Materiał opracowany przez Redakcję Świata Czarnego Teriera
 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz:

- Pies - dysplazja stawów biodrowych. Prawo złotej proporcji i tetralogia panewki wartości diagnostyczne i prognostyczne. A.M.Janicki. Wydanie Galaktyka;

- Ortopedia i traumatologia stawów kończyn i układu ścięgnowo-mięśniowego psów i kotów. Z. Adamiak. Wydanie Galaktyka 2007 rok;

- Radiodiagnostyka weterynaryjna - W. Empel. Wydanie PWRiL 1998 rok;

- Atlas interpretacji obrazów radigraficznych anatomii psa i kota. A. Coulson i N. Lewis. Redakcja naukowa wydania polskiego: prof. dr hab. S. Koper. Wydanie Galaktyka 2009 rok;

- Chirurgia małych zwierząt. Tom III. T.W Fossum. Redakcja wydania I polskiego K. Ratajczak. Wydanie Elsevier 2010 rok;

- Dlaczego mój pies kuleje? R. Aleksiewicz, Z. Adamiak. Galaktyka 2005 rok;

- Kynologia. Wiedza o psie. J. Monkiewicz, K. Rogowska, J. Wajdzik. Wydawnictwo UWP 2011 rok;

- Kynologia. Wiedza o psie. J. Monkiewicz, K. Rogowska, J. Wajdzik. Wydawnictwo UWP 2011 rok;

- Anatomia ultrasonograficzna stawu biodrowego psa. I. Jońska i T. Narojek. Medycyna Wet. 2006, 62 (3);

- Choroba zwyrodnieniowa stawów u psów. Część I. Budowa i czynności stawów. M. Wojciechowski. Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(3);

- Choroba zwyrodnieniowa stawów u psów. Cz II. Charakterystyka i patogeneza choroby. M. Wojciechowski. Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4);

- Choroba zwyrodnieniowa stawów u psów. Część III. Rozpoznawanie i leczenie. M. Wojciechowski. Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(11);

- Protezowanie stawu biodrowego u psów. B. Degórska, J. Sterna. Życie Weterynaryjne • 2007 • 82(2);

- Trudności w interpretacji badania radiologicznego stawów biodrowych psów w ułożeniu grzbietowo-brzusznym. B. Degórska, J. Bonecka. Życie Weterynaryjne • 2013 • 88(11);

- Ocena radiologiczna stawów biodrowych psów w aspekcie numerycznym. B. Degórska, J. Bonecka. Życie Weterynaryjne • 2014 • 89(2);

- Farmakologia kliniczna małych zwierząt, T. Maślanka, UWM, Olsztyn 2014;

- What is a DARthroplasty? How is it used for treatment of canine hip dysplasia? D.R. Gahring. American College of Veterinary Surgeons San Carlos Veterinary Hospital;

- Intertrochanteric osteotomy in the dog: theoretical consideration and operative technique. W.D. Prieur. Journal of Small Animal Practice Volume 28, Issue 1, Jan. 1987;

- Canine Hip Dysplasia and Other Orthopedic Problems. F. L. Lanting 1981;

- Hip Dysplasia: The Essential Guide to Natural Pet Care. J. H. Walker;

- Hereditary Bone and Joint Diseases in the Dog: Osteochondroses, Hip Dysplasia, Elbow Dysplasia. A. Wind, Autumn P. Davidson. 2003;

- Canine hip dysplasia and how to control it. W. H. Riser, H. H. Miller. OFA 1966;

- Veterinary Herbal Medicine, Susan G. Wynn, Barbara Fougere, Elsevier Health Sciences, 6 Dec 2006;

- Protective effects of total fraction of avocado/soybean unsaponifiables on the structural changes in experimental dog osteoarthritis: inhibition of nitric oxidase synthase and matrix metalloproteinase-13. Boileau C., Martel-Pelletier J., Caron J., Msika P., Guillou G.B., Baudouin C., Pallieter J.P., Arthritis Res Therapy 11:R41 (doi:10.1186/ar2649) (2009);

-  Clinical evaluation of a powder of quality elk vel vet antler for the treatment of osteoarthrosis in dogs. Moreau M., i współ. (2004)Can Vet J 45, 133-139;

- The effect of Hydrolyzed Eggshell Membrane Powder on joint mobility in dogs Richard K. Baird, VMD, Animal Medical Center, Uniontown, PA;

- Uncaria tomentosa i Uncaria guianensis - skład i właściwości lecznicze, Jerzy Łukasiak, Bogdan Falkiewicz, Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2004, s. 26-34;

- Effect of Phellodendron amurense in protecting human osteoarthritic cartilage and chondrocytes. Kim JH, i współ..; J Ethnopharmacol. 2011 Mar 24;134(2):234-42;

- Anti-inflammatory and anti-arthritic effects of yucca schidigera: A review. PR Cheeke, S Piacente i W Oleszek. Journal of Inflammation (London, England) 2006;3: 6;

- Dietary support with Boswellia resin in canine inflammatory joint and spinal disease. Reichling J, Schmökel H, Fitzi J, Bucher S, Saller R. Schweiz Arch Tierheilkd. 146(2) (2004) 71;

- Treating Canine Osteoarthritis - Part 1, Sherman O. Canapp, Lisa M. Fair, IVC Issue: V3I4;

- Natural Health Bible for Dogs & Cats : Your A-Z Guide to Over 200 Conditions, Herbs, Vitamins, and Supplements, Shawn Messonnier, Maj 2001;

- Opioids: Myths, Magic & Misconecption, Tamara L Grubb, Western Veterinary Conference 2013;

- Enzymes For Pets, Shawn Messonnier, Total Health online magazine, 01.11.2010;
- http://www.whole-dog-journal.com/issues/10_3/features/Canine-Arthritis_15910-1.html;

- http://www.pennhip.org/;

- http://www.offa.org/;

- www.zkwp.pl;

- zdjęcia karm i środków leczniczych pochodzą z ulotek reklamowych producentów.

 

Uwaga: poniższe opracowanie zawiera zestaw wybranych suplementów diety, leków, ziół i innych produktów leczniczych. Dla niektórych z nich podaliśmy dozowanie z uwzględnieniem potrzeb psów ras dużych i olbrzymich. W tym miejscu chcielibyśmy przypomnieć, iż są to wartości orientacyjne i zostały wypisane w opracowaniu jedynie w charakterze informacyjnym (edukacyjnym) na podstawie informacji zebranych ze źródeł przytoczonych w powyższej bibliografii. Redakcja Portalu przypomina, iż każdy lek, suplement diety, czy zioła powinny być stosowane tylko i wyłącznie zgodnie z przeznaczeniem oraz zgodnie z zaleceniem producenta (prosimy stosować się do ulotek informacyjnych dostępnych na opakowaniu), a także powinny być podawane tylko i wyłącznie po uprzedniej konsultacji z lekarzem weterynarii prowadzącym dane zwierzę. Redakcja Portalu nie ponosi żadnej odpowiedzialności za wykorzystanie zawartych w opracowaniu informacji w praktyce i "na własną rękę".

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768