O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Dysplazja stawu biodrowego - genetyka i hodowla

Przyczyną chorób dziedzicznych są zmiany w materiale genetycznym osobnika, które przekazuje on potomstwu. Przebieg i powaga tych schorzeń są uzależnione od typu genów lub genu, które warunkują dana funkcje organizmu, zaczynając od pojedynczych mutacji genowych, kończąc na skomplikowanych wielo-genowych zmianach, warunkujących głownie cechy jakościowe.


Rozwój metod i narzędzi diagnostyki molekularnej pozwolił na zidentyfikowanie wielu chorób dziedzicznych. Oczywiście grupa największego zainteresowania są choroby ludzi. Drugą grupą są schorzenia zwierząt gospodarskich, jak krowy mleczne, bydło mięsne, świnie itd. Opłacalność produkcji zwierząt oparta jest na wielu metodach ograniczających występowanie schorzeń genetycznych, tym samym zwiększających produkcyjność. Najszerzej stosowane są modele statystyczne, szacujące wartość hodowlaną osobników, przy bardzo małym wykorzystaniu laboratoryjnych testów DNA. Modele te wykorzystywane były i są w selekcji wielu cech i często przynoszą imponujący postęp.


Choroby genetyczne psów są stosunkowo dobrze znane, pomimo braku wielkich firm komercyjnych skoncentrowanych na ich hodowli. Jedna z grup naciskających na rozwój wiedzy o zdrowiu psów jest niewątpliwie rzesza właścicieli psów. Pomimo braku organizacji w tej grupie, sama ich liczba może mieć znaczący wpływ na opłacalność badan. Z drugiej strony, choroby dziedziczne psów są wykorzystywane jako model dla chorób dziedzicznych ludzi. Bardzo często psy są wykorzystywane w badaniach nad chorobami ludzkimi, by uniknąć etycznych wątpliwości i niebezpieczeństw wynikających z przeprowadzania testów na ludziach (chodzi np. o krzyżowania wsobne). Innym cennym aspektem pracy nad psami jest fakt, że psy rasowe mają (relatywnie) bardzo dobrze udokumentowane pochodzenie, co w badaniach genetycznych jest bezcenne. Ponadto dzięki wielowiekowej selekcji są one bardzo wyrównane wewnątrz ras, a bardzo zróżnicowane pomiędzy rasami. Czyni to psy idealnymi modelami do wszelkich nieinwazyjnych badan genetycznych.

Dysplazja stawu biodrowego (Hip Dysplasia - HD)
Porównując do mutacji pojedynczych genów, choroby warunkowane wielogenowo są o wiele trudniejsze do identyfikacji i kontroli . W niektórych przypadkach, pomimo ze genetyczne podłoże zostało udowodnione, prawdziwy mechanizm przekazywania mutacji jest nadal nieznany. W większości przypadków, cele hodowlane w cechach wielo-genowych opierają się raczej na stopniowym zmniejszaniu częstotliwości występowania choroby, niż na jednorazowej eliminacji problemu.


Dobrym przykładem choroby wielogenowej jest dysplazja stawów biodrowych, uważana za najczęściej występujące schorzenie ortopedyczne psów. Pierwsze przypadki HD zostały opisane przez Schnelle w 1935 r. Biodra dotkniętych tą chorobą psów rozwijają się nieprawidłowo, co prowadzi do braku stabilności stawów. To z kolei skutkuje zmianami w tkankach miękkich, kościach i chrząstkach.


Genetyka
Częstotliwość występowania HD różni sie między rasami, od 70% u bulldogów do 1.8% u chartów borzoj. Najczęściej obserwuje się ją u ras dużych, jednak w ostatnich latach nowe przypadki zostały stwierdzone także w rasach średnich. Dysplazja dotyka zarówno psy jak i suki, w przeciwieństwie do ludzi, gdzie 80% przypadków dysplazji stwierdzanych jest u kobiet. Ta predyspozycja płciowa została potwierdzona w zaledwie kilku rasach psów (owczarki niemieckie, goldeny i berneńczyki). Odziedziczalność cechy również różni się miedzy rasami od bardzo niskiej 0.17 do średnio wysokiej 0.6 (ODZIEDZICZALNOŚĆ TO MIARA W JAKIEJ DANA CECHA ZALEŻY OD GENÓW, A W JAKIEJ OD ŚRODOWISKA, PRZYBIERA WARTOŚCI OD 0 TO 1, GDZIE 0 TO BRAK WPŁYWU GENÓW, CECHA WARUNKOWANA TYLKO PRZEZ ŚRODOWISKO, A 1 TO ZUPEŁNA KONTROLA GENETYCZNA).


HD jest cecha jakościową, warunkowaną przez wiele genów umieszczonych na co najmniej 12 chromosomach. Sugeruje się, że występują tu, co najmniej dwa geny dużego efektu (tzw. Major genes) o działaniu addytywnym, połączone z licznymi małymi mutacjami. Podejrzewa się też wpływ dziedziczenia poza jądrowego (mitochondria). Charakter genów o dużym efekcie jest dyskusyjny, w niektórych artykułach uważa się, że mają one charakter dominujący, w innych recesywny. Wszystkie źródła zgadzają się co do dużego wpływu środowiska na rozwój choroby, z otyłością i przekarmieniem dużych ras na czele.


Narzędzia diagnostyczne
Jak na razie prześwietlanie jest najszerzej stosowana metodą w diagnostyce HD. I znów źródła się ze sobą nie zgadzają . Według niektórych obowiązkowe u pewnych ras, w innych dobrowolne prześwietlenia przyniosły korzystny spadek częstotliwości występowania dysplazji, według innych schemat prześwietleń nie przyniósł żadnego skutku.


Obecnie prześwietlenia oparte są na subiektywnej ocenie egzaminatorów, jako takie pewne obciążenia muszą być brane pod uwagę. Prześwietla się dorosłe (około 1 roku) zwierzęta, gdyż zakłada się, że istnieje korelacja miedzy wynikami prześwietleń na tym etapie rozwoju i późniejszą możliwością rozwoju HD i stopnia w jakim zwierzę będzie chorobą dotknięte. Niestety, ze względu na efekt środowiska i skomplikowane podłoże genetyczne niektóre psy z dobrymi wynikami mogą być nosicielami niepożądanych genów. Z tego tez powodu odsetek dysplastycznych psów po “zdrowych” rodzicach może sięgać aż 36%. Zakłada się wiec, że wyniki prześwietlania nie są wystarczającym kryterium selekcyjnym, dopóki nie są używane w bardzo ostrej selekcji z olbrzymia liczba zwierząt prześwietlonych. Stopień ostrości selekcji jest powiązany ze spadkiem częstotliwości występowania HD, gdzie ostra selekcja przynosi najlepsze rezultaty. Niestety, taka masowa selekcja tylko w kierunku dysplazji zmniejsza różnorodność genetyczną populacji, co z kolei może przynieść negatywne skutki w przyszłości. Aby zmniejszyć wiek, w którym pierwsze prześwietlenia są wykonywane na psach, wprowadzono szacunkowe wyniki dla potomstwa na podstawie wyników rodziców. W ostatnich latach powstała nowa możliwość, wykorzystująca genetyczne markery i mapowanie QTL (Quantitative Trait Loci). Jeżeli uda się znaleźć markery powiązane z HD, można będzie wykorzystać metodę MAS - Marker Assisted Selection do przyspieszenia postępu hodowlanego. Niestety, metody molekularne są nadal doskonalone, nie wszystkie czynniki przekazywania dysplazji zostały poznane. Z tego powodu na razie metody są wykorzystywane raczej w programach eksperymentalnych, prowadzonych przez naukowców, niż przez hodowców, w ogólnych planach hodowlanych. Todhunter wykorzystał mapowanie QTL w eksperymencie, w którym skrzyżował wysoce dysplastyczne labradory z greyhoundami, które bardzo rzadko zapadają na tę chorobę. W ten sposób uzyskał maksymalną różnorodność genetyczną u potomstwa (pod względem tej cechy). Wyniki tego eksperymentu zaprzeczają podobnym testom u innych ras, w rezultacie Todhunter zasugerował, ze QTL odpowiedzialne za HD u różnych ras działają na różne sposoby.


Testowanie alleli i modele komputerowe (podobne do tych używanych w hodowli zwierząt gospodarskich) sugerują, że używanie szacunkowych modeli może być użyteczne w selekcji przeciw HD. Jednym z sugerowanych modeli jest BLUP (Best Linear Unbiased Prediction - Najlepszy Nieobciążony Estymator Liniowy), który obecnie jest powszechnie używany w hodowli zwierząt gospodarskich.


Obecne programy hodowlane
Pierwsze programy hodowlane przeciwko dysplazji zostały wprowadzone w latach 60-tych. Jeden z pierwszych programów, skonstruowany był dla owczarków niemieckich i wprowadzony został w 1963 w Finlandii. Kandydaci na championa musieli dostarczyć negatywny wynik prześwietlenia. W 1999r, kontrola pod względem HD objętych było 71 ras, z obowiązkowymi prześwietleniami u niektórych ras oraz z określonymi limitami w innych.


W Wielkiej Brytanii obecny program został zaprojektowany przez Brytyjskie Stowarzyszenie Weterynaryjne (BVA) i Kennel Club, i jest używany (z wprowadzanymi poprawkami) przez 30 lat. Ten sam schemat został przyjęty przez Australijski Kennel Club. Według tego programu minimalny wiek prześwietlenia to 1 rok, bez górnych limitów wiekowych. Prześwietlenie musi być wykonane przez uprawnionego weterynarza, który następnie wysyła zdjęcia do BVA. Pies musi być umieszczony w określonej pozycji , z nogami wyprostowanymi i odwiedzonymi. Zła pozycja lub zła jakość zdjęć prowadzi do zwrotu zdjęć do wysyłającego weterynarza. Każde zdjęcie musi być dobrze opisane, jako że każdy pies może być prześwietlony tylko raz (na cele programu). Każdemu zdjęciu panel weterynarzy przyznaje punkty, oceniając 9 cech bioder. Każda cecha może dostać od 0 (najlepsza) do 6 (najgorsza) punktów (z wyjątkiem caudal acetabular edge (CDAE) którego maksymalna liczba punktów jest 5). Wynika z tego, że każde biodro może uzyskać maksymalnie 53 punkty, z ogólnym wynikiem psa między 0 a 106. Status rasy tworzony jest z uśrednionych wyników indywidualnych. Ogólnym zaleceniem dla hodowców jest używanie w hodowli tylko psów, których wyniki plasują się poniżej średniej dla rasy.


W USA i Kanadzie dysplazja kontrolowana jest przez Ortophaedic Foundation for Animals (OFA). Podstawy systemu są bardzo podobne do tego używanego w Wielkiej Brytanii z ocenianymi 9 cechami stawu. W przeciwieństwie do BVA/KC, prześwietlenia są oceniane przez specjalistów z OFA oraz zewnętrznych specjalistów. Również rekomendowany wiek podczas pierwszego prześwietlenia jest wyższy (24 miesiące). Przyznawane oceny to:
Normal:
- E - excellent
- G - good
- F - fair
- borderline
Dysplastic:
- M - mild
- Mod - moderate
- S - severe
Poniżej porównane są wyniki przyznawane w poszczególnych systemach:

OFA

FCI (European)

BVA (UK/Australia)

SV (Germany)

E
A-1
0-4 (no > 3/hip)
Normal
G
A-2
5-10 (no > 6/hip)
Normal
F
B-1
11-18
Normal
B
B-2
19-25
Fast Normal
M
C
26-35
Noch Zugelassen
Mod
D
36-50
Mittlere
S
E
51-106
Schwere

 

OFA przeprowadza również wczesne prześwietlenia u psów od 4 miesiąca. Prześwietlenia te są oceniane w podobny sposób, ale tylko przez specjalistów z OFA. Dokładność tych testów porównana z wynikami, jakie te same psy uzyskują w wieku 2 lat jest bardzo wysoka . Wyniki pozytywne są umieszczane na ogólnodostępnej stronie OFA. W większości przypadków wyniki psów dysplastycznych nie są dostępne.


Kolejny program kontroli HD - PennHip został wynaleziony na Uniwersytecie Pensylwanii w 1983. Zamiast jednej pozycji na zdjęciach OFA i BVA/KC, wykorzystuje on trzy odrębne pozycje:
- normalna , z rozciągniętymi nogami;
- widok ściśnięty, oceniający harmonijną budowę;
- widok odgięty, używany w jakościowej ocenie luźności stawu.
Twórcy tej metody twierdzą, że jest ona bardziej precyzyjna, niż ocena oparta tylko na jednym typie zdjęć. Może być ona również wykorzystywana w prześwietleniach szczeniąt, nawet w wieku 16 tygodni. Podobnie do pozostałych schematów, ocena oparta jest na punktacji. Wyniki są gromadzone w naukowej bazie danych, która jest wykorzystywana w badaniach nad przyczynami i genetyka HD.


Niemal 10 lat temu w Niemczech Klub Rasy Owczarka Niemieckiego opracował nowy program oparty na wyliczaniu ZW (Zuchtwert), wartości hodowlanej osobników. System ten jest wierna replika systemów używanych w hodowli zwierząt gospodarskich. Pierwsze oceny wprowadzane były w 1983 w rasie spaniel niemiecki, później jagdterrier (dla innych schorzeń). Metoda ta ocenia nie tyle biodra danego osobnika, a raczej jego zdolność przekazywania danych cech potomstwu. Ocena jest dokonywana jakościowo, z przyznawanymi punktami. Psy które reprezentują wartość średnią dla rasy pod względem danej cechy są opisane wartością 100 punktów, psy które podejrzewa się o poprawienie danej cechy maja poniżej 100, psy z negatywnym wpływem - powyżej 100 punktów. Metoda ta używana jest do oceny wieku rożnych cech i łączy tradycyjne metody oceny, traktowane jako dane fenotypowe (wyniki testu pracy na równi z wynikami prześwietleń na dysplazję), z oceną wartości hodowlanej osobnika na podstawie wyników jego potomstwa. Od 1999 ZW w kierunku HD jest obowiązkowe dla zarejestrowanych hodowców Owczarków Niemieckich, wyniki ich psów są publikowane. W opinii założycieli system ten jest lepszy, niż oba wcześniej wymienione schematy (OFA i PennHip), jako ze pozwala na wykrycie nosicieli, którzy mogą być łatwo przeoczeni w typowych systemach.


Jak na razie ZW jest jedyna metodą, która wykorzystuje doświadczenie wyniesione z hodowli zwierząt gospodarskich i kładzie nacisk na znalezienie właściwego źródła tego schorzenia. Ma ona olbrzymi potencjał, niestety może ona się okazać trudna do wprowadzania, ponieważ hodowcy psów rasowych w porównaniu z hodowcami zwierząt gospodarskich niejednokrotnie nie mają wystarczającej wiedzy genetycznej, by wziąć aktywny udział w tym programie. Bardzo często brakuje tez chęci współpracy między poszczególnymi hodowlami. Można to przezwyciężyć wprowadzając programy nadzorowane przez kluby ras, z osobami o odpowiednim wykształceniu i kwalifikacjach nadzorującymi dane schematy. Niestety opcja ta byłaby możliwa tylko dla hodowców psów rasowych, pozostawiając właścicieli mieszańców bez żadnej pomocy. Powszechnie uważa się, że mieszańce wykazują się większą zdrowotnością, niż psy rasowe. Niestety coraz częściej obserwuje się typowe kundelki dotknięte dysplazją. Problem psów nierasowych wisi nad wszystkimi programami przeciwko chorobom genetycznym. Kluby ras maja określone sumy pieniędzy uzyskiwane od członków, które mogą być wykorzystane w konkretnych celach, takich jak opracowanie programów hodowlanych przeciwko chorobom charakterystycznym dla danej rasy. U kundelków całe pieniądze przeznaczone na leczenie pochodzą albo od indywidualnych właścicieli albo organizacji charytatywnych. Nie ma tam żadnej specjalizacji, właściwie nie może być, biorąc pod uwagę różnorodność w jakiej kundelki występują. Dlatego może się zdarzyć, że w przyszłości bezpieczniej będzie kupić psa rasowego, który pomimo, że ma mniejszą pulę genetyczną i jest bardziej skłonny do zapadania na rożne choroby, jest chroniony przez specjalne programy hodowlane, opracowane przez specjalistów dla danej rasy.

BSc Joanna Ilska

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768