O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

W kleszczach... kleszcza

 

Kleszcze, to niepozornych rozmiarów stawonogi, o których nikt zapewne by nie mówił, gdyby nie fakt, że są one sprawcami występowania u psów wielu różnych chorób... co ciekawe... sam w sobie kleszcz w zasadzie nie byłby tak niebezpieczny, gdyby nie drobny, aczkolwiek istotny szczegół - kleszcze prowadzą pasożytniczy tryb życia, atakują wiele różnych organizmów i są wektorami dla wielu groźnych drobnoustrojów!

 

Kleszcze występują w różnych siedliskach ekologicznych we wszystkich strefach klimatycznych, aczkolwiek ze względu na sposób rozwoju, zdecydowanie preferują regiony nieco cieplejsze z odpowiednią wilgotnością powietrza. Współcześnie rozróżnia się prawie 900 gatunków kleszczy, z czego około 100 gatunków przenosi różne drobnoustroje. Lista chorobotwórczych mikroorganizmów roznoszonych przez kleszcze jest imponująca, a jeden osobnik może być jednocześnie gospodarzem wielu dziesiątek takich patogenów. Oczywiście, nie wszystkie kleszcze czatują na nasze psy i tym samym stanowią dla nich zagrożenie. Zdecydowana większość z tej całej armii małych rozbójników preferuje określonych żywicieli, którzy tak jak oni bytują na łonie natury. Niestety, ale nawet tylko ta mała garstka kleszczy, która nie gardzi krwią psa, może być dla niego szalenie niebezpieczna.

 

Jeśli chodzi o systematykę kleszczy, to jak to z nauką bywa... jest zmienna... W zasadzie z podstawowej wiedzy należy sobie przyswoić fakt, iż kleszcze należą do typu stawonogów (Arthropoda), gromady pajęczaków (Arachnida), podgromady roztoczy (Acari) i nadrzędu dręczy (Parasitiformes). W zależności od autora podziałów - same bywają grupą umowną lub nadrodziną Ixodoidea... albo też podrzędem Ixodides. Żeby nie było tak łatwo, to poszczególne gatunki kleszczy klasyfikowane są jeszcze do trzech głównych rodzin: kleszczy twardych - właściwych (Ixodidae), kleszczy miękkich - obrzeżkowatych (Argasidae) i kleszczy łączących cechy tych dwóch rodzin tj. Nuttalliellidae. Najliczniejszych reprezentantów posiada rodzina kleszczy twardych (Ixodidae), która obecnie liczy sobie ponad 700 gatunków kleszczy sklasyfikowanych w 13 rodzajach (Ixodes, Rhipicephalus, Dermacentor, Haemaphysalis, Hyalomma, Anomalohimalaya, Bothriocroton, Cosmiomma, Cornupalpatum, Compluriscutula, Margaropus, Nosomma, Rhipicentor).

Z racji położenia geograficznego najbardziej interesować nas będą kleszcze obejmujące swym występowaniem kontynent europejski, z naciskiem na Polskę. W całej Europie naliczono ponad 77 gatunków tych stworzeń, z czego w polskiej faunie (zależnie od autora opracowania) stwierdza się występowanie 19-25 gatunków kleszczy. Istnieje duże prawdopodobieństwo, iż liczba ta może okresowo ulegać zmianie, a przemieszczaniu się i adaptacji kleszczy w nowych środowiskach sprzyjają przede wszystkim zmiany klimatyczne (ocieplenie), naturalne migracje dzikich zwierząt, import zwierząt egzotycznych do Polski oraz liczne podróże ludzi i towarzyszących im zwierząt domowych.

 

Obecnie dla psów istotne zagrożenie stanowi około 19 gatunków kleszczy twardych występujących w Europie. Poszczególne gatunki różnią się od siebie wielkością, wyglądem, zasięgiem występowania, miejscem bytowania, jak i preferowanym żywicielem. Za to wszystkie łączy jedno: są okresowymi, zewnętrznymi pasożytami krwiopijnymi, które żerują na niemal wszystkich grupach kręgowców (wyjątek robią tylko dla ryb).

 

 

GATUNEK

NAZWA ZWYCZAJOWA

ZASIĘG WYSTĘPOWANIA

Ixodes ricinus

kleszcz pospolity

cała Europa, w tym Polska

Ixodes hexagonus

kleszcz jeżowy

cała Europa, w tym Polska

Ixodes crenulatus

-

cała Europa, w tym Polska

Ixodes rugicollis

-

centralna Europa i Polska

Ixodes trianguliceps

kleszcz gryzoni

zachodnia Europa i Polska

Ixodes persulcatus

kleszcz tajgowy

północno-wschodnia Europa i Polska

Ixodes canisuga

kleszcz psi/kleszcz lisi

wschodnia i zachodnia Europa

Dermacentor reticulatus

kleszcz łąkowy

cała Europa, w tym Polska

Dermacentor marginatus

kleszcz lasostepowy

południowa Europa, zawlekany do Polski

Haemaphysalis inermis

kleszcz zimowy

południowa Europa, zawlekany do Polski

Haemaphysalis punctata

kleszcz czerwony

południowa i wschodnia Europa oraz Polska

Haemaphysalis concinna

kleszcz reliktowy

południowa i wschodnia Europa oraz Polska

Hyalomma marginatum

kleszcz wędrowny

południowa i północna Europa, zawlekany do Polski

Hyalomma aegyptium

kleszcz żółwi

południowa Europa, zawlekany do Polski

Rhipicephalus sanguineus

kleszcz psi brązowy

południowa Europa, zawlekany do Polski

Rhipicephalus rossicus

-

południowo-wschodnia Europa, zawlekany do Polski

Rhipicephalus bursa

-

południowo-wschodnia Europa

Rhipicephalus turanicus

-

południowa Europa

Rhipicephalus pusillus

-

południowa Europa

opracowanie własne® dane z różnych źródeł, aktualne na 2015 rok

Z tej całkiem licznej brygady kleszczy, która nie odpuszcza psom, w Polsce najliczniej występują dwa gatunki tj. kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) oraz kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus) i to one mają największe znaczenie epidemiologiczne dla psów w Polsce.

   

Ixodes ricinus (samica)

Ixodes ricinus (samiec)

   

Dermacentor reticulatus (samica)

Dermacentor reticulatus (samiec)

Co to za stworzenia?

Kleszcze to małe pajęczaki, które (jak już nadmieniliśmy wyżej), aby móc żyć i się rozwijać w poszczególnych stadiach swojego rozwoju potrzebują krwi żywiciela. Teoretycznie powinny być dostrzegalne gołym okiem, ale że same są z reguły dość ciemno ubarwione, to u psów z ciemną pigmentacją skóry, ciemnym umaszczeniem i na dokładkę długowłosych (tak jak ma to miejsce u czarnego teriera rosyjskiego) wypatrzenie i znalezienie nieopitego krwią intruza może być utrudnione.

 

W toku ewolucji kleszcze doskonale przystosowały się do pasożytniczego trybu życia. To niewielkich rozmiarów stworzenia (3-5 mm), u których występuje dymorfizm płciowy, a w zależności od gatunku, samica jest nieco większa lub mniejsza od samca (np. kleszcz pospolity: samica 3.0-3.6 mm, a samiec 2.4-2.8 mm, natomiast kleszcz łąkowy: samica 3.8-4.2 mm, a samiec 4.2-4.8 mm). Co ciekawe po nassaniu krwi samice mogą imponująco zwiększać swoje gabaryty tj. uzyskują wymiary: do 12 mm długości i 9 mm szerokości. W przybliżeniu to jakieś 100-200-krotne powiększenie wagi i ok. 120-krotne zwiększenie objętości!

 

Ciała kleszczy pasożytujących na psach (wymienione w powyższej tabeli) są jednolite (niesegmentowane), owalne, grzbietowo-brzusznie spłaszczone i częściowo pokryte bardzo twardym, a zarazem wytrzymałym, chitynowym oskórkiem. W ich budowie zewnętrznej możemy wyróżnić mniejszą, część przednią - prosomę i większą, część tylną - opistosomę (kleszcze tak jak i prawie wszystkie szczękoczułkowce nie mają wyodrębnionej głowy). Z przodu wystaje wyraźnie zaakcentowany tzw. ryjek. Narządy gębowe kleszcza stanowią doskonale wyspecjalizowany aparat do wgryzania się i wysysania krwi z żywiciela. Ryjek ma rurkowatą podstawę utworzoną przez zrośnięte biodra nogogłaszczek. Od postawy odchodzi środkowy wyrostek, na którym znajdują się liczne, skierowane ku tyłowi kolce. Z boków od podstawy odchodzą czteroczłonowe głaszczki, które ochraniają ryjek, a oprócz tego na nich znajdują się zakończenia nerwowe narządów zmysłów tj. węchu i dotyku. Kleszcz pospolity nie posiada oczu i jest całkowicie ślepy, za to jego kuzyn kleszcz łąkowy posiada parę oczu prostych, leżących po bokach tarczy grzbietowej. Wewnątrz podstawy ryjka umieszczone są w skórzastych futerałach szczękoczułki, które na końcu zaopatrzone są w tnące zębate blaszki. Szczękoczułki mogą wysuwać się do przodu. Kleszcz przecina szczękoczułkami skórę żywiciela i wprowadza do ranki ryjek, za pomocą którego mocno przyczepia się do tkanek skóry żywiciela. U samców ryjek służy również do kopulacji. Osobniki dorosłe posiadają dobrze rozwinięte cztery pary odnóży krocznych, które połączone są spłaszczonymi biodrami ze stroną brzuszną przedniej połowy ciała. Ostatnie człony nóg zaopatrzone są w pazurki umożliwiające kleszczom utrzymanie się na ciele żywiciela. Pomiędzy odnóżami, mniej więcej pośrodku ciała, położony jest otwór płciowy, a bardziej do tyłu - otwór odbytowy. Z boków ciała znajdują się blaszki, na których występują otwory oddechowe - przetchlinki. Tylna część ciała samicy pokryta jest elastyczną kutikulą z wyraźną - ciemniejszą tarczką na grzbiecie. U samca tarczka pokrywa cały grzbiet oraz kilka tarczek znajduje się także po stronie brzusznej jego ciała. Ubarwienie zależne jest do gatunku i tak np. kleszcz pospolity ma barwę ciała od jasno do ciemnobrązowej z nieco ciemniej zaakcentowaną u samicy tarczką grzbietową. Dla odmiany: samica kleszcza łąkowego jest brązowa, a jej tarczka grzbietowa pokryta jest charakterystycznymi białymi plamami (cętkami). Plamy te u samca tego gatunku pokrywają już cały jego grzbiet.

 

Jak dochodzi do inwazji?

Kleszcze to prawdziwi twardziele... choć życie wszystkich form związane jest z odpowiednim żywicielem, to kleszcze są bardzo odporne na głód i w sprzyjających warunkach larwy mogą żyć bez pokarmu do 570 dni, nimfy do 540 dni, a dorosłe osobniki nawet do 810 dni!

Kleszcz wyczuwa potencjalna ofiarę z odległości nawet 20 metrów - reaguje na temperaturę jej ciała, zapach potu, wydychany dwutlenek węgla i dotyk. Zdecydowanie polowanie na ofiarę ułatwia mu dobrze wyspecjalizowany narząd węchu, zwany narządem Hallera, który położony jest na stopach odnóży przednich. Składa się on z pęczka szczecin z włóknami komórek nerwowych oraz dwóch zagłębień zamkniętych przezroczystą błoną. Wbrew panującej opinii kleszcze, to nie spadochroniarze, ani komandosi... nie siedzą na wysokich drzewach i nie spadają na swoje ofiary pokonując przy tym niebotyczne odległości. Strategia polowania na potencjalnego żywiciela jest dość prosta... Kleszcze cierpliwe czekają... najczęściej uczepione spodniej strony liści lub źdźbła trawy, przyjmują charakterystyczną pozę tj. wystawiają przednie odnóża i machają nimi. W momencie, gdy kleszcz rozpozna żywiciela, a ten na dodatek znajdzie się odpowiednio blisko niego, to albo przypadkowo potrącając liście czy źdźbło trawy, żywiciel zgarnie pasażera na gapę, albo ten wykorzystując dogodny moment, sam wpełźnie na niego. Gdy już kleszcz znajdzie się na skórze, wcale nie atakuje na oślep. Może wędrować nawet przez godzinę w poszukiwaniu odpowiedniego miejsca do żerowania tzn. takiego, gdzie naskórek jest cienki i lekko wilgotny.

   

   

Żerowanie kleszcza zaczyna się od przecięcia szczękoczułkami skóry żywiciela i wprowadzenia do ranki narządów pyszczkowych. Tuż po tym kleszcz wydziela twardniejącą ślinę, która tworzy cementową otoczkę mocującą narządy gębowe w skórze żywiciela. Choć kleszcz wkłuwa się dość głęboko w skórę, to jest to w zasadzie dla jego ofiary niewyczuwalne, ponieważ kleszcz niemal jednocześnie wprowadza do rany ślinę zawierającą substancje znieczulające i opóźniające reakcje zapalną u żywiciela. Następnie (po około 24 h) wydziela on drugi rodzaj śliny zawierającej antykoagulanty i czynniki przeciwpłytkowe oraz czynniki rozszerzające naczynia krwionośne, które zwiększają przepływ krwi zasysanej przez pasożyta i tym samym ułatwiają mu pobieranie pokarmu. Niestety, to właśnie z tym drugim rodzajem śliny do ciała żywiciela zainfekowany kleszcz może wprowadzić groźne, chorobotwórcze drobnoustroje. Średnio dorosłe samice kleszczy żerują na swoim żywicielu przez 5-15 dni, wypijają w tym czasie ok. 3.7 ml krwi i powiększają znacznie swoje rozmiary. Po skończeniu żerowania napompowana do granic możliwości samica usuwa narządy gębowe z ciała żywiciela i zwyczajnie... od niego odpada...

 

Środowisko bytowania, czyli co lubią kleszcze?

Kleszcze, aby żyć, rozmnażać się, szukać żywicieli i przechodzić poszczególne fazy rozwoju potrzebują odpowiednich warunków środowiskowych. Generalnie lubią miejsca osłonięte od wiatru, ciepłe (optymalne temperatury do żerowania 14-23°C), z małymi wahaniami temperatury w ciągu doby, zacienione i wilgotne (wilgotność powietrza >85%), porośnięte roślinnością. Stąd też nie trudno się domyślić, że naturalne środowisko życia kleszczy, to przede wszystkim tereny zadrzewione, wysokie trawy, paprocie, roślinność leśna. Większość dotychczas dokładnie zlokalizowanych naturalnych ognisk infekcji to obszary przejściowe, między dwoma różnymi typami roślinności, jak np. brzegi lasów graniczące z łąkami, polany, błonia nad rzekami i stawami, zagajniki z zaroślami, obszary, gdzie las liściasty przechodzi w iglasty lub odwrotnie, albo wysoki w niski, obszary zarośnięte paprociami, jeżynami, czarnym bzem i leszczyną. Kleszcze spotyka się także na trawie i w niskich krzakach. Bardzo chętnie gromadzą się na roślinności porastającej wzdłuż ścieżek przemierzanych przez potencjalnych żywicieli. Niestety zmiany klimatyczne oraz zmiany preferencji żywicieli, a także migracje żywicieli kleszczy spowodowały, że one również zaczynają wkraczać na tereny, których dotychczas unikały. Można zatem spotkać je również w aglomeracjach miejskich tj. parki, zadrzewione i zakrzewione aleje spacerowe, łąki, przydomowe ogrody. Larwy kleszczy preferują zazwyczaj niewysokie trawy - do 30 cm, nimfy przesiadują na trawach i roślinach do 1 m, a osobniki dorosłe na chwastach i krzewach do 1.5 m wysokości.

 

 

Kleszcz pospolity występuje powszechnie na terenie całej Polski. Najczęściej przebywa w lasach liściastych i iglastych, a także na porośniętych krzewami łąkach i pastwiskach. Z reguły w danej okolicy bywa rozmieszczony bardzo nierównomiernie. Można zatem natrafić na stanowiska silnie opanowane przez tego pasożyta, by zaledwie po kilku metrach znaleźć miejsca całkowicie od niego wolne. Jego zainteresowaniem cieszy się niewysoka roślinność rosnąca wzdłuż leśnych ścieżek i szlaków dzikich zwierząt. Preferuje miejsca o wysokiej wilgotności względnej (80-95%). Jest wrażliwy na wysychanie, stąd też z reguły unika odsłoniętych, pozbawionych drzew i krzewów przestrzeni. Niestety kleszcz pospolity coraz częściej znajduje również dogodne warunki rozwoju w biotopach leśnych na obrzeżach miast, a także w lasach i parkach miejskich, gdzie częstotliwość jego kontaktów z psami tym samym wzrasta.

   

   

Kleszcz łąkowy jeszcze nie tak dawno temu spotykany był głównie w północno-wschodnich rejonach naszego kraju. Sporadycznie znajdywany był także na zachodzie kraju, zaś na południowym-wschodzie jego stanowiska rozlokowane były na Lubelszczyźnie, wzdłuż wschodniej granicy Polski. Jednak w ostatnich latach gatunek ten zaczął się coraz bardziej rozprzestrzeniać i obecnie można znaleźć go już na terytorium całej Polski, przy czym wciąż populacja w zachodniej części Polski utrzymuje się na dość niskim poziomie.

Jeśli chodzi o liczebność populacji kleszcza łąkowego, to w całokształcie ustępuje ona miejsce kleszczowi pospolitemu, nie mniej jednak w swoich siedliskach występuje on powszechnie, a w okresach wzmożonej aktywności wiosennej i jesiennej może być nawet liczniejszy, niż kleszcz pospolity. Jego ulubionymi naturalnymi miejscami bytowania w przeszłości były bagniste lasy mieszane, torfowiska niskie, okolice zakrzewionych i/lub zadrzewionych zbiorników wodnych (brzegi rzek, jezior, strumieni), różne podmokłe tereny zakrzewione i/lub zadrzewione, polany i łąki śródleśne, a także na porębach oraz zakrzewionych pastwiskach. Niestety w ostatnim czasie kleszcz ten przystosował się do zasiedlania suchych i silnie nasłonecznionych miejsc, a do tego zaczął porzucać swoje naturalne środowisko życia na rzecz życia w mieście. Tak, tego kleszcza też można spotkać na terenach zurbanizowanych. Miejskie parki, skwery z roślinnością, różne nieużytki, przydomowe ogrody, a nawet pasy zieleni odgraniczające chodniki czy jezdnie...

   

   

Aktywność kleszczy

Wilgotność powietrza ≥85%, temperatura ≥7°C i duża ilość krwi dostarczona przez bytujących w pobliżu kleszcza żywicieli sprawia, że czuje się on "szczęśliwy". W polskim klimacie te trzy warunki mogą być spełnione w okresie od wiosny do jesieni. Kleszcze to wyjątkowo odporny gatunek na ciężkie warunki egzystencji i w zasadzie tylko znaczne i długotrwałe spadki temperatury są w stanie pohamować ich aktywność. Kiedy na dworze robi się chłodniej, a temperatura zaczyna osiągać wartości ≤4°C (w Polsce zwykle pod koniec listopada), to kleszcze szykują się do zimowania. Najczęściej wyszukują różne norki i zakamarki, gdzie dobrze schowane pod liśćmi, ściółką leśną lub mchem, w temperaturze ok. 0°C i przy wilgotności względnej utrzymującej się na poziomie ok. 90% przeczekują do następnej wiosny. Tylko długotrwała i na prawdę mroźna zima jest w stanie znacznie przetrzebić populację zimujących kleszczy. Wzrost temperatury otoczenia automatycznie powoduje również wzrost aktywności kleszczy. W polskich warunkach klimatycznych, zazwyczaj w marcu lub kwietniu, kiedy gleba osiąga już temperaturę 5-7°C kleszcze wyruszają na pierwsze łowy. Idealny zakres temperatur umożliwiający kleszczom aktywne żerowanie wynosi 14-23°C, stąd też szczytowa aktywność kleszczy przypada na przełom miesięcy letnich maj/czerwiec oraz jesiennych wrzesień/październik. W okresie wiosenno-letnim i letnio-jesiennym kleszcze poszukują swoich żywicieli ze wzmożoną aktywnością z reguły dwukrotnie w ciągu dnia. Pierwszy rzut ma miejsce w godzinach porannych tj. ok. 8.00-9.00 i kończy się około południa, a drugi zaczyna się, gdy słońce już zelżeje i chyli się ku zachodowi, czyli po 16.00 i trwa... aż do zmierzchu. Oczywiście nie zapominajmy, że o "wysypie kleszczy" decydować będzie głównie temperatura powietrza, wilgotność otoczenia i dostępność żywicieli, dlatego też głównie łagodne i ciepłe zimy przyczyniają się do wzrostu populacji kleszczy, których aktywność może być zachowana nawet poza typowym sezonem ich żerowania!.

 

Jak się rozmnażają?

Cykl rozwojowy kleszczy jest bardzo skomplikowany i przebiega w trzech etapach, a ich życie seksualne można uznać za niezwykle ciekawe. Kleszcze nie siedzą cały czas na swoim żywicielu, ale goszczą na nim tylko okresowo. Atakują różne zwierzęta (włącznie ze zwierzętami domowymi), a także ludzi tylko w celu pobrania pokarmu.

 

Kleszcze spotykane w Europie, w tym w Polsce, należą do kleszczy trójżywicielowych tzn. takich, których każde stadium rozwojowe (larwa, nimfa i samica) ssie krew innego żywiciela, jeden raz przed przekształceniem się w następną postać (w przypadku larw i nimf) lub w przypadku samic - przed złożeniem jaj. O zwyczajach żywieniowych samców wiemy bardzo mało. Część źródeł podaje, iż samce nie żerują i nie pobierają krwi lub żerują krótko i rzadko, jedynie po to, by zaspokoić głód. Dlatego też główne znaczenie epidemiologiczne i epizootiologiczne odgrywają larwy, nimfy i dorosłe samice. Żywicielami poszczególnych faz rozwojowych kleszczy mogą być niemal wszystkie gatunki lądowych kręgowców, w tym człowiek.

 

Cykl rozwojowy jednego pokolenia kleszczy spotykanych w Europie trwa 2-3 lata, a w sprzyjających warunkach (odpowiednia temperatura, wilgotność powietrza i duża dostępność żywicieli) może być krótszy. Cały cykl obejmuje cztery stadia rozwojowe tj. jajo, larwę, nimfę i osobniki dorosłe (samca i samicę).

   

aktywnie żerująca samica kleszcza częściowo opita krwią żywiciela

samica kleszcza opita krwią żywiciela

   

kopulująca para kleszczy (opita krwią samica i mały samiec)

samica składająca jaja

   

Cykl życiowy kleszczy rozpoczyna się od kopulacji i zapłodnienia samicy przez samca. W czasie kopulacji samczyk wsuwa się pod samicę, a następnie swoim ryjkiem rozszerza jej narządy rozrodcze (szparę sromową) i do nich przenosi za pomocą szczękoczułków zbiorniczki z nasieniem, czyli spermatofory. We wnętrzu za otworem płciowym u samicy znajduje się jajnik z niedojrzałymi jeszcze jajami. Po osiągnięciu dojrzałości jajnik i jaja wypełnią całe wnętrze samicy. Gdyby dobrze przyjrzeć się żerującym samicom, to z pewnością u części udałoby się zaobserwować właśnie przyczepione przy otworze płciowym spermatofory. Zazwyczaj kleszcze masowo atakują bytującego w ich zasięgu żywiciela, co zdecydowanie ułatwia samicy i samcowi wspólne odnalezienie się i zwykle, bez specjalnych ceregieli, jeszcze w trakcie żerowania samicy dochodzi do aktu kopulacji na tymże żywicielu. W sytuacji, gdy samica z samcem nie spotkają się na żywicielu, to jeszcze nic straconego, ponieważ straty mogą nadrobić w naturalnym środowisku swojego bytowania. Grunt, by los postawił ich na swojej drodze. Kopulacja u kleszczy trwa długie godziny, a zakończenie aktu kopulacji z jednym samcem, nie oznacza, że samica na tym poprzestanie, bo z powodzeniem może spółkować z innymi samcami. Najedzona do granic możliwości i co najważniejsze zapłodniona samica, w końcu odczepia się od żywiciela i z niego spada. Jeśli samica wyląduje na twardym, suchym lub bardzo nasłonecznionym podłożu, a w pobliżu nie znajdzie dogodnej kryjówki, to z pewnością wyschnie i zginie. Stąd też z jej punktu widzenia najlepszym lądowiskiem jest oczywiście jakieś naturalne podłoże (np. teren porośnięty trawą, sterta liści, gałęzi lub runo leśne). Niestety, tego samica kleszcza nie jest w stanie sobie zaprogramować, a samo miejsce lądowania, to już trochę taka ruska ruletka, która będzie w dużej mierze zależna od miejsca bytowania jej żywiciela. Po opuszczeniu żywiciela, mega napompowana krwią samica praktycznie pozostaje bezbronna, aczkolwiek specjalnie nie ma się czym przejmować, ponieważ amatorów jej smaku, wśród niektórych włączających ją do swojego menu zwierząt jest niewielu, a dodatkowo posiłkuje się ona zjawiskiem mimetyzmu tzn. jej rozdymane posiłkiem ciało przypomina wyglądem nasiona silnie trującego rącznika pospolitego, co skutecznie zniechęca polujące drapieżniki. Jeśli się uda i samica trafi na zacienione i wilgotne miejsce, to po 4-27 dniach (zwykle wiosenną porą) zacznie składać jaja... Samica jest nadzwyczaj płodna i chociaż jaja składa tylko raz w życiu, to robi to w imponującej ilości (samica kleszcza pospolitego może złożyć do 3 tys. sztuk jaj, a samica kleszcza łąkowego może złożyć nawet do 6 tys. sztuk jaj). Samica dokłada wszelkich starań, aby zapewnić jajom, jak najlepsze warunki, czyli umożliwić im przetrwanie. Składa je w trawie, mchu, pod opadłymi liśćmi i za pomocą wydzieliny z gruczołu znajdującego się nad ryjkiem, zlepia je w małe złoża. Wydzielina ta dodatkowo chroni jaja przed szkodliwym oddziaływaniem środowiska. Składanie jaj trwa około 4 tygodni, po czym wyczerpana do granic możliwości samica ginie. W zależności od warunków środowiskowych, po upływie 3 do 36 tygodni, z jaj wylęgają się drobne (0.6-0.8 mm długości) larwy, które pozbawione są czwartej pary odnóży, przetchlinek oraz otworu płciowego. Wdrapują się one na niewysokie trawy lub gałązki i zebrane w grupach oczekują na potencjalnych żywicieli tj. pojawiające się w pobliżu owadożerne i mięsożerne małe gryzonie (np. myszy, nornice), a także niektóre gady (np. jaszczurki, węże) oraz ptaki. Po upływie 3-6 dni, opite krwią larwy odpadają od żywiciela, zagrzebują się w ściółce, gdzie nieruchomo przez około 4 tygodnie (do nawet 7 miesięcy) bytują. Po upływie tego czasu linieją w ośmionożną nimfę, która jest już bardzo podobna do postaci dorosłej kleszcza, aczkolwiek gabarytowo jest mniejsza od dorosłej samicy i jeszcze nie ma wykształconego otworu płciowego. W cyklu rozwojowym kleszcza pospolitego i łąkowego występuje tylko jedno stadium nimfalne, w którym (w zależności od warunków atmosferycznych i dostępności żywiciela) nimfa może pozostawać nawet przez kilka miesięcy. Nimfy preferują żywicieli z kręgu już nieco większych ssaków np. łasicowate, zajęczaki, dziki i mogą też atakować zwierzęta domowe oraz człowieka. Po znalezieniu odpowiedniego kandydata na żywiciela, nimfy żerują na nim od 3 do 6 dni i wracają do środowiska. Po okresie spoczynkowym (8-12 tygodni) ostatecznie nimfa linieje w zdolnego do rozrodu samca lub samicę. Dorosłe kleszcze poszukują żywicieli z kręgu dużych ssaków. Zazwyczaj są to dzikie zwierzęta oraz udomowione bydło. Niestety część z nich chętnie napada również na naszych czworonożnych przyjaciół, a i nie gardzi też człowiekiem. Przez całe lato i jesień kleszcze żywią się krwią i kopulują. Tuż przed zimą samce zazwyczaj giną, natomiast pozostałe formy rozwojowe kleszcza dobrze ukryte w dogodnej kryjówce (ściółka leśna, sterta liści) przeczekują niekorzystną porę, aby na wiosnę ponownie uaktywnić się i dokończyć lub na nowo rozpocząć cykl rozwojowy...

 

cykl rozwojowy kleszczy

 

Dlaczego kleszcze są tak niebezpieczne?

Sposób życia i odżywiania kleszczy, a także duży krąg żywicieli oraz ich częsta zmiana sprawiają, że kleszcze są przede wszystkim wektorami i odgrywają ogromną rolę w przenoszeniu groźnych chorobotwórczych drobnoustrojów na psa i człowieka również!. Lista chorobotwórczych mikroorganizmów przenoszonych przez kleszcze jest imponująca. Szacuje się, że ilość patogenów, które może przenosić kleszcz wybiega ponad 100!. Niestety z reguły kleszcze zarażają się patogenami żerując na osobniku chorym lub nosicielu danego drobnoustroju, a potem przenoszą patogen na kolejnego żywiciela lub ze względu na swoją biologię rozrodu zarażona samica przekazuje zarazki osobnikom potomnym. To jeszcze nie koniec. Część przenoszonych przez kleszcze chorób na psa może być również niebezpieczna dla człowieka, który wcale nie musi mieć kontaktu z kleszczem... wystarczy, że będzie miał kontakt z chorym psem... Kleszcze są wektorami prawie każdej ważnej grupy patogenów, a lista ta obejmuje chorobotwórcze wirusy, bakterie, riketsje oraz pierwotniaki i jest znacznie dłuższa, niż w przypadku omawianych w innym artykule pcheł. Ponadto, jak na tego rodzaju stworzenia, kleszcze żyją całkiem długo, są dość odporne na niekorzystne warunki środowiskowe, doskonale opanowały zdolność przystosowywania się do warunków bytowania i korzystają z tej możliwości zagarniając, coraz to nowsze połacie terenów środowiskowych. Na dokładkę potrafią zmieniać żywicieli, jak my rękawiczki w zimie, są bardzo płodne i... niemal nie mają (no, oczywiście poza pogodą) naturalnych wrogów, którzy mogliby skutecznie kontrolować ich populację...

 

Bezpośrednim skutkiem ugryzienia przez kleszcza są zmiany skórne w miejscu ukłucia, w postaci odczynu zapalnego o różnym stopniu nasilenia. Może on przybierać różne postaci - od niegroźnej punktowej ranki lub zaczerwienienia, poprzez obrzęk połączony z dużą bolesnością i zapaleniem naczyń, a na zapaleniach ropnych i owrzodzeniach kończąc. Z reguły usunięcie kleszcza i zdezynfekowanie powstałej rany środkiem odkażającym powinno wystarczyć, a rana goi się samoistnie w ciągu kilku dni. Jeśli jednak wczepienie kleszcza było długotrwałe i/lub rana została wtórnie zainfekowana bakteriami (np. pies drapał lub intensywnie lizał miejsce wkłucia) i doszło do rozwoju miejscowego zakażenia, to wizyta w gabniecie lekarskim i zastosowanie odpowiedniego leczenia będzie konieczne.

 

Pasożytowanie kleszczy może wywołać też ogólnoustrojowe reakcje organizmu i toksykozy (wstrząs, porażenie kleszczowe), powstające pod wpływem substancji biologicznie czynnych wprowadzonych ze śliną kleszcza podczas ukłucia. Wśród ponad 60 gatunków kleszczy zdolnych do wywołania porażenia kleszczowego, kilka żerujących m.in. na psie, spotykanych jest także na terenie Polski: kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), kleszcz jeżowy (Ixodes hexagonus), kleszcz tajgowy (Ixodes persulcatus), kleszcz psi brązowy (Rhipicephalus sanguineus), kleszcz czerwony (Haemaphysalis punctata) i Ixodes crenulatus.

 

W takcie żerowania kleszcz wprowadza do organizmu psa toksynę, która oddziałuje na jego układ nerwowy i w zależności od odporności organizmu psa i ilości wprowadzonej toksyny, może ona (ale nie musi) zaburzać pracę neuronów motorycznych. Pierwsze objawy schorzenia u zwierząt podatnych zwykle pojawiają się około 6-9 dni po tym, jak kleszcz przylega do skóry psa i aktywnie żeruje. Choroba rozpoczyna się osłabieniem (apatią), brakiem apetytu, wymiotami, podwyższonym ciśnieniem krwi, rozszerzonymi źrenicami i tachyarytmią. Następnie dołączają się objawy widoczne w układzie ruchu psa: chwiejność, osłabienie zwłaszcza tylnych kończyn, częściowa utrata ruchu mięśni (niedowład), hipotonia mięśni, całkowita utrata ruchu mięśni (paraliż) - objaw powszechnie postrzegany w zaawansowanym stadium choroby. W ciągu następnych kilku godzin porażenie i osłabienie mięśni obejmuje kolejne partie ciała prowadząc do zaburzeń oddychania, chrypki, nadmiernego ślinienia, rozszerzenia przełyku, utrudnionego przełykania. U zwierząt z gwałtowną reakcją na toksynę może dojść do uduszenia w wyniku całkowitego paraliżu mięśni oddechowych. 

 

W sytuacji, gdy pies złapał kleszcza, należy go niezwłocznie usunąć, a w razie wystąpienia ww. objawów należy zabrać psa i zabezpieczonego w jakimś naczyniu kleszcza do lekarza weterynarii. Diagnoza stawiana jest na podstawie przeprowadzonego wywiadu, badania klinicznego, badań pomocniczych tj. badania krwi i moczu oraz identyfikacji gatunku usuniętego z psa kleszcza.

 

W przypadkach lekkich, zwykle po wyjęciu kleszcza, objawy ustępują same w ciągu 1-3 dni. Jednak zwierzęta, u których doszło do niewydolności oddechowej z reguły wymagają intensywnej opieki weterynaryjnej (często konieczne jest pozostawienie psa na kilka dni w klinice). U takich zwierząt konieczne jest przede wszystkim sztuczne wspomaganie oddechu, a w razie konieczności podawane są również kroplówki nawadniające i odżywiające zwierzę oraz leki wykorzystywane do zwalczania skutków toksyn działających na układ nerwowy psa.

 

Profilaktyka polega na regularnym zabezpieczaniu psa przeciwko kleszczom i dokładnych oględzinach psa po każdym spacerze (szczególnie na terenach bytowania kleszczy i w okresie ich wzmożonej aktywności), a w razie zlokalizowania intruza natychmiastowym jego usunięciu.

 

Niestety, miejscowe odczyny skórne i porażenie kleszczowe to "najmniejsze zło", jakie może spotkać psa ze strony kleszcza... Dość spory procent kleszczy roznosi różnorodne patogeny, wywołujące bardzo groźne w skutkach choroby, które w wielu przypadkach mogą doprowadzić nawet do śmierci psa! W Europie szczególnie istotne znaczenie mają: babeszjoza, borelioza, erlichioza oraz hepatozoonoza psów. Pozostałe choroby wymienione w poniższej tabeli występują u psów zdecydowanie rzadziej i z reguły powiązane są z określoną szerokością geograficzną i nasilonym występowaniem na danym terenie gatunku kleszcza stanowiącego wektor dla określonego patogenu. Niektóre choroby roznoszone są nie tylko przez kleszcze i/lub do zakażenia może dojść jeszcze na kilka innych sposobów.

 

 

CHOROBA

CZYNNIK ETIOLOGICZNY

KLESZCZ

POSPOLITY

Ixodes ricinus

KLESZCZ

ŁĄKOWY

Dermacentor reticulatus

 KLESZCZ

 PSI BRĄZOWY

Rhipicephalus sanguineus

KLESZCZ

TAJGOWY

Ixodes persulcatus

KLESZCZ JEŻOWY

Ixodes hexagonus

Babeszjoza

(piroplazmoza)

Babesia canis canis

Babesia gibsoni
Babesia canis vogeli

Borelioza

(choroba z Lyme)

Borrelia burgdorferi

sensu stricto

Borrelia garinii
Borrelia valaisiana
Borrelia afazelii

Teilerioza

Theileria annae

Theileria equi

Bartoneloza

Bartonella spp.

Bruceloza

Brucella canis

Erlichioza monocytarna

Ehrlichia canis

Anaplazmoza

granulocytarna

Anaplasma phagocytophilum

Anaplazmoza

trombocytarna

Anaplasma platys

Neoerlichioza

Candidatus

Neoehrlichia mikurensis

Tularemia

Francisella tularensis

Toksoplazmoza

Toxoplasma gondii

Salmonelloza

Salmonella spp.

Odkleszczowe zapalenie mózgu

Wirus kleszczowego zapalenia mózgu TBE

(Flavivirus)

podtyp europejski

TBEV-Eu

podtyp syberyjski i

dalekowschodni

TBEV-FE i TBEV-Sib

Choroba skokowa owiec

Louping ill virus (LIV)

(Flavivirus)

Hepatozoonoza

Hepatozoon canis

Hemoplazmoza

(hemobartoneloza)

Haemobartonella canis

Gorączka Q

Coxiella burnetii

Gorączka guzkowa (plamista) śródziemnomorska

Rickettsia conorii

Listerioza

Listeria monocytogenes

Porażenie kleszczowe

neurotoksyna wydzielana przez kleszcza

opracowanie własne® dane z różnych źródeł

 

Prowadzone badania i statystyki w Polsce pokazują, że w obrębie naszego kraju kleszcze pasożytujące na naszych czworonogach przyczyniają się głównie do występowania u psów babeszjozy oraz boreliozy. Przy czym najwięcej przypadków babeszjozy u psów notuje się w Polsce północnej, północno-wschodniej i wschodniej, natomiast boreliozy w zachodniej, południowo-zachodniej, północno-centralnej i środkowej.

 

W ostatnich latach wzrosło również ryzyko wystąpienia u psów w naszym kraju erlichiozy monocytarnej i anaplazmozy granulocytarnej. Z przeprowadzonych w latach 2009-2011 badań pod kierownictwem dr hab. n. biol. Krzysztofa Solarza wynika, że na niektórych obszarach Polski średnio 30% kleszczy jest nosicielem Babesia spp., Borrelia burgdorferi sensu lato i/lub Anaplasma phagocytophilum. Jednak należy mieć na uwadze fakt, że lokalnie odsetek zakażonych lub zarażonych kleszczy może być znacznie wyższy np. w tych samych badaniach wykazano, że w Puszczy Niepołomickiej 76.6% zbadanych kleszczy pospolitych (Ixodes ricinus) było nosicielami patogenów powodujących anaplazmozę, 60% kleszczy było nosicielami patogenów wywołujących babeszjozę, a 3.3% kleszczy było nosicielami patogenu odpowiedzialnego za wywołanie boreliozy. Współwystępowanie Anaplasma phagocytophilum i Babesia sp. stwierdzono u 56.6% badanych kleszczy, a Anaplasma phagocytophilum, Babesia sp. i Borrelia burgdorferi s.l. u 3.3% badanych kleszczy. 

 

Babeszjoza

choroba ta zawdzięcza swoją nazwę rumuńskiemu patologowi Viktorowi Babesowi, który jako pierwszy w 1888 roku zaobserwował drobnoustroje odpowiedzialne za jej wywołanie w czerwonych krwinkach krwi. Jest to choroba wywoływana przez pierwotniaki (piroplazmy) z rodzaju Babesia. Nazwa "piroplazmoza", która jest często wymiennie stosowana z babeszjozą, związana jest z morfologią pierwotniaków, które po podziałach komórki, zachodzących w obrębie erytrocytów, przyjmują kształt gruszkowaty, a gruszka po łacinie to właśnie pirum. Obecnie zidentyfikowano na świecie ponad 100 gatunków Babesia, które mogą powodować chorobę u ludzi oraz różnych gatunków zwierząt. Przyczyną choroby u psów są głównie dwa gatunki pierwotniaków: Babesia canis i Babesia gibsoni. W Polsce występuje gatunek Babesia canis, który dzieli się na trzy podgatunki, różniące się między sobą chorobotwórczością tj. Babesia canis canis (główny sprawca choroby u psów) oraz Babesia canis vogeli i Babesia canis rossi - te dwa podgatunki spotykane są zdecydowanie rzadziej, a ze względu na brak w Europie wektora przenoszącego Babesia canis rossi, zakażenia tym podgatunkiem psów w Europie nie są praktycznie spotykane. Nieformalnie pierwotniaki Babesia dzieli się na podstawie wielkości trofozoitu na małe, wielkości 1-2,5 µm (Babesia gibsoni) oraz duże, wielkości 3-5 µm (Babesia canis).

 

W Europie babeszjoza przenoszona jest na psy przez cztery gatunki kleszczy - Ixodes ricinus (kleszcz pospolity), Dermacentor reticulatus (kleszcz łąkowy), Rhipicephalus sanguineus (kleszcz psi brązowy) i Ixodes hexagonus (kleszcz jeżowy), przy czym do zakażenia Babesia canis canis może dojść w wyniku ukąszenia psa przez wszystkie ww. kleszcze, natomiast Babesia canis vogeli przenoszony jest głównie przez kleszcza psiego brązowego (Rhipicephalus sanguineus) i kleszcza łąkowego (Dermacentor reticulatus), a Babesia gibsoni  przez kleszcza psiego brązowego (Rhipicephalus sanguineus).

 

Żywicielem ostatecznym Babesia spp. są kleszcze. W ich organizmach zachodzi rozmnażanie płciowe Babesia spp. i produkcja w gruczołach ślinowych zakaźnych dla żywicieli pośrednich (wiele gatunków zwierząt dzikich i domowych) licznych sporozoitów. Do zarażenia psa dochodzi w wyniku żerowania na nim, co najmniej przez 12 h zainfekowanego kleszcza, który wraz ze swoją silną wprowadza sporozoity do jego krwi. Sporozoity szybko zakażają krwinki czerwone (erytrocyty) i poprzez proces inwaginacji tworzą wakuolę, której błona następnie powoli zanika i pasożyt uwalniany jest do wnętrza erytrocytu. Tam pasożyty przekształcają się w trofozoity i na drodze schizogonii (bezpłciowe rozmnażanie) powstają schizonty - merozoity. Pierwotniaki Babesia canis w erytrocytach przyjmują postać gruszkowatych tworów, występujących zwykle parami i połączonych węższym końcem. Niekiedy ich liczba w krwince może dochodzić nawet do 16. Czasami stwierdza się też inne ich postacie np. ameboidalną czy pierścieniowatą. Natomiast Babesia gibsoni  głównie tworzy formę gruszkowatą lub owoidalną (jajowatą). Merozoity wydostają się z erytrocytu w wyniku rozerwania jego błony, a po wydostaniu się na zewnątrz atakują one kolejne czerwone krwinki. Niektóre z merozoitów mogą stać się potencjalnymi gametocytami. Nie dzielą się wtedy, lecz jedynie zwiększają swoje rozmiary. Takie gametocyty stanowią stadium inwazyjne dla żywiciela ostatecznego, czyli kleszcza. Wystarczy, by żerujący na chorym zwierzęciu kleszcz zassał erytrocyty z gametocytami, a te po przedostaniu się do jego jelita kontynuują dalszy rozwój. Z gametocytów w wyniku sporogonii powstają gamety, które zlewając się tworzą zygotę wnikającą do nabłonka jelita kleszcza. Stamtąd rozpoczyna się wędrówka pasożytów do ślinianek, gdzie następuje wytworzenie wielojądrowych sporoblastów, które odpączkowują tworząc inwazyjne sporozoity. Powstają one jedynie wtedy, gdy kleszcz zaczyna ponownie żerować, a cały cykl rozwojowy powtarza się na nowo.

 

W tym miejscu warto nadmienić, iż kleszcze, choć są głównym, to jednak nie jedynym źródłem zarażenia tymi pierwotniakami dla psa, ponieważ te pasożyty mogą być także przekazane z chorej matki na potomstwo drogą śródmaciczną, lub do zarażenia zwierzęcia może dojść w wyniku bezpośredniego kontaktu jego krwi z krwią zarażonego zwierzęcia np. w skutek pogryzienia lub przetoczenia zainfekowanej krwi pochodzącej od chorego psa.

 

To jak pies finalnie przechoruje zakażenie uzależnione jest od rodzaju pierwotniaka, który wniknął do jego organizmu. Babesia canis vogeli wywołuje najłagodniejszą postać choroby, natomiast najbardziej zjadliwa jest Babesia canis rossi, która wywołuje postać ciężką choroby i nawet przy podjęciu stosownego leczenia często choroba prowadzi do śmierci zarażonego psa. Babesia canis canis plasuje się pomiędzy tymi dwoma podgatunkami i odpowiada za wywołanie babeszjozy o charakterze pośrednim. Ponadto nie mniejsze znaczenie odgrywa wiek, rasa i stan ogólny zwierzęcia oraz status jego układu immunologicznego. W zasadzie odpowiedź immunologiczna, zarówno humoralna, jak i komórkowa odgrywa główną rolę w patogenezie choroby. Po wniknięciu pasożytów do organizmu uruchamiana jest cała kaskada różnych procesów prowadzących do niszczenia i eliminowania ich z organizmu. Wytwarzane przeciwciała biorą udział w niszczeniu zasiedlonych przez pierwotniaka erytrocytów, ale także równocześnie powstają przeciwciała skierowane przeciwko elementom błony komórkowej krwinek czerwonych, które uszkadzają też niestety niezajęte przez pasożyta krwinki. Przyjmuje się, iż niszczenie erytrocytów i  rozwój niedokrwistości w przebiegu tej choroby wynika głównie z: hemolizy o podłożu immunologicznym, mechanicznego uszkodzenia krwinek przez zasiedlające je pasożyty i toksycznego działania metabolitów pasożyta na krwinki. Najogólniej można przyjąć, iż choroba występuje w dwóch postaciach: niepowikłanej i powikłanej. Postać niepowikłana, to taka, w której doszło tylko do niedokrwistości, natomiast postać powikłana to taka, w której niedokrwistości towarzyszy również uszkodzenie i upośledzenie funkcji wielu narządów. O ile forma niepowikłana może przebiegać bezobjawowo lub z łagodnym wyrażeniem objawów, a w sprzyjających okolicznościach może nawet zakończyć się całkowitym samowyleczeniem, tak postać powikłana może mieć przebieg ostry lub nadostry z wysoką śmiertelnością. W ciężkim przebiegu choroby może wystąpić ostra niewydolność nerek, uszkodzenie wątroby, zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), silne zaburzenia pracy układu krążenia, oddechowego, nerwowego. Jeśli pomoc nie zostanie udzielona w porę, to zmiany poczynione w poszczególnych narządach i układach nieuchronnie doprowadzą do wstrząsu i śmierci zwierzęcia.

 

Po upływie bardzo krótkiego okresu inkubacji wynoszącego od 5 do 28 dni, od ukąszenia przez zakażonego kleszcza, pojawiają się pierwsze objawy kliniczne choroby, a wśród nich:

  • wysoka gorączka dochodząca do 40-41.5°C (zwykle utrzymuje się przez pierwsze 2 do 6 dni);

  • ogólne osłabienie;

  • zmiany nastroju (apatia);

  • brak apetytu (pies nie chce jeść ani pić);

  • wymioty, biegunka (często z domieszką krwi);

  • odwodnienie;

  • problemy z oddawaniem moczu i/lub mocz o brązowym zabarwieniu (krwiomocz);

  • zażółcenie błon śluzowych jamy ustnej;

  • przyspieszenie tętna i oddechów;

  • powiększenie węzłów chłonnych, śledzony, wątroby;

Następnie mogą ujawniać się kolejne objawy o zróżnicowanym stopniu nasilenia ze strony innych narządów np. nerek, wątroby, płuc, serca, stawów, skóry, oczu, a także układu nerwowego. Postępująca degradacja poszczególnych narządów, niewydolność ze strony układu oddechowego i krążenia zwykle prowadzi do nieodwracalnych zmian, wstrząsu i kończy się śmiercią zwierzęcia.

 

U psów, które bez podjęcia leczenia pokonały ostrą fazę zakażenia, postać przewlekła może przebiegać całkowicie bezobjawowo. Niestety, jak już wspomnieliśmy wyżej, psy (jako żywiciele pośredni tych pierwotniaków) stają się rezerwuarem zarazków dla kleszczy (żywicieli ostatecznych), które przy ukąszeniu zarażają się od takiego psa i tym samym przenoszą chorobę dalej. Sam pies - nosiciel pierwotniaków - nie stanowi zagrożenia dla człowieka, ponieważ Babesia canis canis i Babesia canis vogeli nie wywołują choroby u człowieka. Nie ma również możliwości transmisji pierwotniaka np. poprzez dotyk czy ślinę z jednego psa na drugiego.

 

Rozpoznanie babeszjozy jest wieloetapowe i stawiane jest na podstawie wywiadu klinicznego (potwierdzenie żerowania kleszczy na psie w przeciągu ostatnich 30 dni), badania klinicznego, pełnych wyników badań krwi i moczu, wyniku mikroskopowego badania rozmazu krwi oraz badań serologicznych i molekularnych. Zależnie od gatunku oraz szczepu Babesia spp. wyniki badań krwi i moczu mogą być nieco odmienne. W większości przypadków w badaniu hematologicznym krwi stwierdzana jest niedokrwistość normocytarna i normochromatyczna, która z czasem może przechodzić w makrocytarną i hipochromatyczną. W przebiegu inwazji Babesia canis stwierdzana jest małopłytkowość (trombocytopenia) oraz zwiększenie wartości średniej objętości płytki krwi. Obraz krwinek białych bywa zmienny i może obejmować zarówno spadek, jak i wzrost liczby leukocytów. W badaniu biochemicznym surowicy krwi stwierdza się: wzrost aktywności transaminaz aspraginianowej i alaninowej, wzrost stężenia mocznika, kreatyniny, bilirubiny całkowitej oraz spadek stężenia białka całkowitego wynikający głównie z hipoalbuminemii. Znaczne odwodnienie może skutkować również podwyższeniem stężenia białka całkowitego oraz wzrostem hematokrytu. W badaniu moczu oprócz charakterystycznego (ciemnego zabarwienia moczu) będącego konsekwencją hemoglobinurii (obecność wolnej hemoglobiny w moczu) i bilirubinurii (obecność bilirubiny w moczu) stwierdza się także proteinurię (występowanie białka w moczu), wałeczki drobnoziarniste oraz komórki nabłonkowe z kanalików nerkowych, te ostatnie świadczą o poważnej patologii nerek.

 

Najczęściej wykorzystywaną techniką diagnostyczną babeszjozy jest wykonanie rozmazu z pełnej krwi, barwionego metodą Giemsy lub Wrighta. Pod mikroskopem w erytrocytach można już w 2-3 dni po zakażeniu obserwować różne formy pasożyta. Następnie obserwuje się okres raptownego zaniku trofozoitów w krwinkach czerwonych. Ponownie można je wykazać dopiero po upływie 1.5 do 2 tygodni od zarażenia (najwyższa parazytemia obserwowalna jest około 14 dnia od zarażenia) i wówczas pierwotniaki utrzymują się w erytrocytach psów nieleczonych aż do śmierci. Dlatego też metoda ta, choć jest bardzo prostym sposobem na wykazanie babeszjozy u psów, to jednak przy mało sprzyjających okolicznościach (niska lub okresowa parazytemia i/lub małe doświadczenie osoby badającej próbkę) może uniemożliwić wykazanie pasożytów we krwi. Jeśli jednak uda się zidentyfikować pierwotniaki w erytrocytach, to lekarz otrzyma cenną informację, potwierdzającą zakażenie psa pierwotniakiem Babesia spp. Jednak do pełnej identyfikacji gatunkowej lub podgatunkowej pierwotniaka będą potrzebne kolejne badania wykonywane przez wyspecjalizowane laboratoria. Ostateczne określenie gatunku czynnika sprawczego babeszjozy możliwe jest po wykonaniu badania molekularnego metodą PCR (test polega na wykryciu obecności DNA chorobotwórczych pierwotniaków). Badanie rozmazu krwi można również potwierdzić badaniami serologicznymi tj. testem immunoenzymatycznym (ELISA) lub testem immunofluorescencji pośredniej (IFAT). Obydwa testy umożliwiają wykrycie swoistego stężenia przeciwciał stanowiących miarę liczby przeciwciał przeciwko B. canis canis lub B. canis vogeli w surowicy psa. Należy jednak pamiętać, że testy te umożliwiają wykrycie przeciwciał dopiero w 14 dni od momentu zakażenia. Ponadto na terenach endemicznych seropozytywność nie musi od razu oznaczać zachorowania i może być stwierdzana u dużej liczby psów, które miały kontakt z pasożytem, ale nie wykazywały objawów chorobowych.

 

Diagnostyka różnicowa powinna obejmować:

  • anemię hemolityczną o podłożu autoimmunologicznym;

  • erlichiozę monocytarną;

  • anaplazmozę granulocytarną;

  • telieriozę;

  • zatrucia walfaryną;

  • leptospirozę.

Wczesne rozpoznanie choroby pozwala na podjęcie skutecznego leczenia, nie mniej jednak, by odniosło ono oczekiwany rezultat zakażenie pierwotniakami z rodzaju Babesia musi być potwierdzone. Niestety leki stosowane w leczeniu zakażeń pierwotniaczych nie są obojętne dla zdrowia psa. Większość z nich wykazuje się sporą toksycznością i silnie obciąża narządy miąższowe, głównie wątrobę. W zależności od gatunku (podgatunku) Babesia odpowiedzialnego za wywołanie choroby i ze względu na sam przebieg choroby, w leczeniu stosuje się różne leki np. dwupropionian imidokarbu (wykazuje dużą skuteczność w stosunku do B. canis, a słabszą w stosunku do B. gibsoni), fenamidynę (bardziej efektywna w stosunku do B. canis), diminazen (stosowany w leczeniu niepowikłanej babeszjozy na tle B. canis, a w większych dawkach również wykorzystywany do zwalczania B. gibsoni), amikarbalid (głównie stosowany do zwalczania babeszjozy u bydła i koni, ale czasami wykorzystywany również w wleczeniu babeszjozy u psów), błękit trypanu (zmniejsza stopień infekcji poprzez zapobieganie wnikaniu pasożytów do erytrocytów). Oprócz typowych leków zwalczających pierwotniaki wprowadza się leczenie uzupełniające dobrane do występujących objawów i skutków stosowania samych leków przeciwpierwotniaczych tzn. zazwyczaj podaje się atropinę (przy stosowaniu dwupropionianu imidokarbu), antybiotyk o szerokim spektrum działania (np. doksycylinę lub azytromycynę). Ponadto w zależności od stanu pacjenta stosuje się: płynoterapię, tlenoterapię, sterydowe środki przeciwzapalne i przeciwgorączkowe, diuretyki, leki wspomagające funkcjonowanie wątroby, leki przeciwwymiotne i przeciwbiegunkowe, witaminy z grupy B i C. Przy dużym nasileniu hemolizy i znacznej utracie erytrocytów, konieczna może być transfuzja krwi.

 

Profilaktyka polega przede wszystkim na regularnym zabezpieczaniu psa przeciwko kleszczom i dokładnych oględzinach psa po każdym spacerze (szczególnie na terenach bytowania kleszczy i w okresie ich wzmożonej aktywności). Na rynku weterynaryjnym pojawiły się szczepionki Nobivac Piro firmy Intervet oraz Pirodog firmy Merial, które w ramach profilaktyki również można stosować.

Uwaga! Pies, który raz przeszedł babeszjozę, absolutnie się na nią nie uodparnia! Szczepienie nie zapobiega zachorowaniu, a może jedynie złagodzić objawy i przebieg choroby!.

 

Borelioza

historia odkrycia choroby sięga 1909 roku, kiedy to szwedzki dermatolog Arvid Afzelius, jako pierwszy powiązał występujący u ludzi rumień wędrujący z ukąszeniem przez kleszcza i chociaż nastąpiło to dużo wcześniej, niż samo zidentyfikowanie bakterii wywołującej tą chorobę, to jego odkrycie zapoczątkowało dalsze badania. W kolejnych latach uczeni z różnych krajów dokładali swoją cegiełkę do poznania i zrozumienia tego schorzenia. Ostatecznie choroba zyskała nazwę od nazwiska francuskiego biologa Amedee Borrela, na którego cześć nazwano również rodzaj odkrytych bakterii odpowiedzialnych za jej wywołanie, czyli Borrelia. W Stanach Zjednoczonych choroba znana jest również pod nazwą choroby z Lyme, ponieważ to właśnie z okolic miasteczek Lyme oraz Old Lyme w stanie Connecticut pochodzą opisy kilkunastu przypadków tej choroby zdiagnozowane u dzieci w 1977 roku. Prowadzone od tego czasu badania doprowadziły do odkrycia w 1982 roku czynnika etiologicznego nazwanego na cześć odkrywcy - amerykańskiego uczonego szwajcarskiego pochodzenia - Willy'ego Burgdorfera - Borrelia burgdorferi. Pierwszy przypadek artretycznego zapalenia stawu w wyniku zakażenia B. burgdorferi u psa opisał w 1984 roku zespół badawczy pod kierownictwem B.A. Lissmanna. Aktualnie na świecie zidentyfikowano 11 różnych genogatunków tej gram-ujemnej bakterii z rodzaju krętków Borrelia, które mogą powodować chorobę u u człowieka oraz różnych gatunków zwierząt, w tym psów domowych. Dla psów w Europie istotne znaczenie mają: Borrelia burgdorferi sensu stricto, Borrelia afzelii, Borrelia garinii i Borrelia valaisiana, przy czym bardzo często w przypadku identyfikacji krętka bez oznaczania genogatunku, do jego określenia używa się terminu Borrelia burgdorferi sensu lato.

 

W Europie borelioza przenoszona jest na psy przez trzy gatunki kleszczy - Ixodes ricinus (kleszcz pospolity), Ixodes hexagonus (kleszcz jeżowy) i Ixodes persulcatus (kleszcz tajgowy), przy czym do zakażenia Borrelia burgdorferi sensu stricto, Borrelia garinii, Borrelia afazelii i/lub Borrelia valaisiana może dojść w wyniku ukąszenia psa przez kleszcza pospolitego (Ixodes ricinus) i kleszcza tajgowego (Ixodes persulcatus), natomiast dla kleszcza jeżowego (Ixodes hexagonus) w literaturze źródłowej pojawiają się jedynie informacje o możliwości przenoszenia Borrelia burgdorferi sensu stricto.

 

Kleszcz przyssany do zwierzęcia wprowadza do jego krwioobiegu chorobotwórcze bakterie Borrelia sp. przy czym, aby doszło do przekazania bakterii kleszcz musi być przyczepiony do skóry psa przynajmniej przez 16-48 h. Dlaczego? Po wtargnięciu wraz z krwią do ciała kleszcza, drobnoustrój ten usadawia się w jelicie kleszcza, gdzie doprowadza do pewnych modyfikacji białka powierzchniowego swojej budowy. Zmiany te umożliwiają mu przebywanie w jelicie środkowym kleszcza na stałe. W momencie, gdy kleszcz ponownie przytwierdzi się do żywiciela i zacznie pobierać krew, ta wpływając do jego jelita niemal uaktywnia ponowne procesy modyfikacji struktury powierzchniowej białka, które tym razem umożliwiają krętkom przedostanie się przez ściany jelita i migrację do gruczołów ślinowych wraz z hemolimfą, skąd dopiero mogą przedostać się do organizmu żywiciela kleszcza. Cały ten proces zajmuje krętkom właśnie do 2 dni.

 

Przebieg choroby jest odmienny od tego obserwowanego u ludzi. Borrelia sp. przez dłuższy czas pozostaje w skórze nosiciela przed rozprzestrzenianiem się w organizmie, gdzie korzystając z substancji wydzielanych przez kleszcza, które hamują reakcje obronne organizmu żywiciela, bakterie namnażają się. W niektórych przypadkach, zanim dojdzie do zakażenia ogólnoustrojowego, może minąć od 4 tygodni do nawet 5 miesięcy. Charakterystyczny rumień pojawiający się u ludzi, u psów praktycznie nie jest obserwowalny (ze względu na gęste owłosienie i/lub ciemno pigmentowaną skórę). U wielu psów choroba może mieć postać subkliniczną, a z prowadzonych badań wynika, że zaledwie 5-10% spośród 75% seropozytywnych zwierząt w ogóle wykazuje objawy tego schorzenia. Bakterie po wniknięciu do organizmu zwierzęcia dostają się do krwioobiegu. Manewr ten wyzwala reakcję układu immunologicznego gospodarza i aktywuje odpowiedź limfocytów B, które po przekształceniu w komórki plazmatyczne produkują przeciwciała skierowane przeciwko antygenom krętków. Bakterie te posiadają jednak dużą zdolność modyfikacji swoich białek powierzchniowych i są w stanie w znacznej mierze przeciwstawić się mechanizmom obronnym żywiciela, w wyniku czego organizm żywiciela nie jest w stanie wyeliminować czynnika chorobotwórczego i mimo obecności przeciwciał krętki Borrelia sp. mogą dalej rozprzestrzeniać się w organizmie psa. Zakażenie może przybierać różne formy: od bezobjawowej, lekkiej, poprzez ciężkie, ostre zachorowania, aż do przewlekłych postaci choroby z poważnymi, nieodwracalnymi zmianami w układach i narządach.

W rezultacie niepohamowanej działalności bakterii mogą pojawić się pierwsze symptomy choroby:

  • wysoka gorączka do 40.5°C;

  • zmiany nastroju (apatia) i osłabienie utrzymujące się przez 1-2 dni;

  • brak apetytu;

  • u psów o jasnej pigmentacji skóry można zaobserwować rumień.

Po czym objawy te zwykle ustępują, a choroba może postępować bezobjawowo, do momentu, aż działalność i zjadliwość bakterii (silna adhezja do białek, glikozaminoglikanów i integryn macierzy zewnątrzkomórkowej oraz wzmożone działanie lipoproteiny krętków indukującej cytokiny prozapalne wraz z odkładaniem kompleksów immunologicznych w ścianach naczyń krwionośnych) doprowadzi do poważnych uszkodzeń i zmian, które w zależności od genogatunku bakterii, wieku psa, odporności i jego stanu ogólnego mogą objawiać się:

  • wędrującymi kulawiznami o różnym stopniu nasilenia (w szczególności stawów nadgarstkowych, łokciowych i barkowych);

  • obrzękami tkanki podskórnej zwłaszcza w okolicy kończyn miedniczych;

  • obrzękami i stanami zapalnymi stawów;

  • obrzękiem jąder u samców;

  • uszkodzeniami narządów wewnętrznych (serca, nerek lub wątroby);

  • zmianach w układzie nerwowym (padaczka, zmiany zachowania, głównie agresja, jednostronne porażenie nerwu twarzowego).

Można zatem napisać, iż borelioza jest chorobą przewlekłą, wielofazową chorobą układową, charakteryzującą się występowaniem objawów skórnych, stawowych, kardiologicznych i neurologicznych, które ze względu na zasięg i podobieństwo do innych jednostek chorobowych jest bardzo ciężko zdiagnozować.

 

Psy, które bez podjęcia leczenia pokonały chorobę lub przebiega ona u nich całkowicie bezobjawowo, niestety stają się rezerwuarem zarazków dla kleszczy, które przy ukąszeniu zarażają się od takiego psa i tym samym przenoszą chorobę na kolejne zwierzęta. Sam pies (a w zasadzie jego wydzieliny i krew) - nosiciel bakterii - stanowi też zagrożenie dla człowieka, ponieważ te same genogatunki Borreli tj. Borrelia burgdorferi sensu stricto, Borrelia garinii i Borrelia afzelii wywołują boreliozę również u człowieka. Ponadto zakażone zwierzę może przekazać bakterię na kolejnego psa. Do zakażenia może dochodzić przez transfuzję niebadanej krwi, w trakcie aktu krycia (bakterie obecne są w nasieniu), suka może przekazać bakterie na potomstwo (przez łożysko) lub w trakcie karmienia szczeniąt (bakterie obecne są w mleku).

 

Rozpoznanie boreliozy do łatwych nie należy i stawiane jest na podstawie wywiadu (potwierdzone epizody żerowania kleszczy na psie oraz sytuacja epidemiologiczna względem boreliozy na danym terenie), badania klinicznego (szczególnie obrzęki stawów i kulawizna powinny ukierunkowywać poszukiwania również na boreliozę) oraz testów serologicznych (głównie ELISA) i badań molekularnych (PCR). To jaką ostatecznie lekarz zastosuje procedurę, ile to będzie trwało oraz nie ukrywajmy - nas kosztowało - zależy w dużej mierze od naszej przezorności, spostrzegawczości i szczęścia...

Zacznijmy od tego, że na rynku pojawił się test immunologiczny Fassisi BoTick, który służy do jakościowego wykrywania krętków Borrelia garinii, Borrelia afzelii i Borrelia burgdorferi sensu stricto bezpośrednio u... kleszczy. Co ważne test ten można z powodzeniem nabyć chociażby w dobrze zaopatrzonym sklepie zoologicznym i w razie potrzeby samemu wykonać. Jeśli zatem regularnie przeglądamy sierść psa i złapaliśmy na gorącym uczynku intruza, który sobie spokojnie żerował na naszym psie, to w ciągu kilku minut po jego usunięciu możemy się przekonać, czy był on nosicielem krętków, czy też nie. W przypadku otrzymania dodatniego wyniku testu powinniśmy założyć, że aktywnie żerujący kleszcz zdążył już przekazać psu niebezpieczne patogeny. W zasadzie wystarczy udać się z psem do lekarza weterynarii, przedstawić sprawę, a ten powinien podjąć stosowne leczenie jeszcze przed wystąpieniem objawów chorobowych i przed pojawieniem się w krwi odpowiedniego miana przeciwciał. W ten sposób zaoszczędzamy na czasie, nie fundujemy psu przechodzenia choroby i bez wątpienia nie cierpi też na wydatkach nasz budżet.

Jeśli jednak nie wpadliśmy na pomysł z tym testem, a kleszcze były usuwane z psa, który po jakimś czasie zaczyna wykazywać pewne symptomy chorobowe mogące świadczyć o boreliozie, to lekarz po przeprowadzeniu wywiadu i badania klinicznego może wykonać u siebie w gabinecie w pierwszej kolejności szybki test immunoenzymatyczny (ELISA) np. SNAP 4Dx Plus (IDEXX Laboratories) lub AccuPlex 4 (ANTECH Diagnostics). Warto jednak wiedzieć, że oba testy służą jedynie do wykrywania przeciwciał w kierunku Borrelia burgdorferi, stąd też wynik ujemny wcale nie świadczy o braku boreliozy, bo równie dobrze do zakażenia mogły doprowadzić inne krętki np. Borrelia garinii i/lub Borrelia afzelii. Ale to jeszcze nie wszystko... Niestety po zakażeniu bakteriami Borrelia miano przeciwciał IgG narasta powoli i w teście ELISA przeciwciała te mogą być wykazane dopiero po 4-6 tygodniach od zakażenia, a najwyższy ich poziom stwierdzany jest dopiero po około 3 miesiącach od zakażenia. Przeciwciała na wykrywalnym poziomie utrzymują się w organizmie psa przez około dwanaście miesięcy. Zatem jeśli test zostanie wykonany za wcześnie to lekarz otrzyma fałszywie ujemny wynik, nawet jeśli w organizmie toczy się proces chorobowy spowodowany przez Borrelia burgdorferi. Natomiast w przypadku, gdy wynik testu będzie pozytywny, epizod z ugryzieniem przez kleszcza zanotowany, a objawy wyraźne, to lekarz może się już pokusić o postawienie diagnozy na tej podstawie, bo jak podają producenci testów nie dają one reakcji krzyżowej z innymi spirochetami, ani z przeciwciałami wytworzonymi po szczepieniu, co umożliwia rozróżnienie pomiędzy stanem wywołanym szczepieniem, a rzeczywistą reakcją. Jeśli lekarz na tym etapie podejmie właściwą antybiotykoterapię i przyniesie ona szybką poprawę, to dodatkowy znak, że diagnoza była trafna. W zasadzie wystarczy po 3-6 miesiącach wykonać ilościowe badanie przeciwciał, by przekonać się o skuteczności leczenia.

W sytuacji gdy lekarz nie dysponuje takim szybkim testem i/lub wykazał on ujemny wynik, albo objawy choroby są mało specyficzne, a do tego my nie kojarzymy ich z możliwością przekazania patogenu psu przez kleszcze, to w zasadzie czeka psa pełna diagnostyka. Badania pełne krwi i moczu, choć są standardowo wykonywane, to na niewiele się zdają ponieważ w przebiegu boreliozy nie stwierdza się charakterystycznych dla choroby zmian w badaniach hematologicznych i biochemicznych krwi. Badanie mikrobiologiczne standardowo w wykrywaniu boreliozy u psów nie są wykonywane, ponieważ hodowla Borrelia jest trudna i próby izolacji bakterii z krwi, moczu, płynu stawowego lub płynu mózgowo-rdzeniowego często kończą się wynikiem ujemnym. Nieco więcej szansy na wykrycie bakterii daje, co prawda badanie wycinków skóry z okolic miejsca wkłucia kleszcza (o ile jest znane i zlokalizowane) i mazi stawowej, aczkolwiek jest to również bardzo trudna hodowla, która standardowo w badaniach diagnostycznych również nie jest wykonywana. Lekarzowi pozostaje więc wykorzystanie badań serologicznych przeprowadzanych przez wyspecjalizowane laboratoria diagnostyczne tj. test immunoenzymatyczny (ELISA) oraz odczyn immunofluorescencji pośredniej (IFAT). Jeśli wynik wybranego badania wyszedł ujemny, to dla pewności lekarz powinien powtórzyć test po upływie 2-3 tygodni. W przypadku, gdy test wyjdzie pozytywnie, to lekarz ma dowód na kontakt psa z patogenem. Niestety badanie nie określa statusu psa względem choroby (wytworzone przeciwciała czy tocząca się "świeża" infekcja). Ponadto dostępne i coraz częściej wykonywane szczepienie przeciw boreliozie oraz możliwość reakcji krzyżowej z przeciwciałami innych krętków należących do rodziny Spirochaetaceae może fałszować otrzymany wynik. Stąd też potwierdzenie istniejącej "świeżej" infekcji krętkami Borrelia za pomocą tych testów wymagałoby wykonania, co najmniej dwóch testów w odstępach 3 tygodni. Wzrost miana przeciwciał pomiędzy badaniami może już być dowodem na toczącą się właśnie "świeżą" infekcję, zaś stały poziom miana przeciwciał przemawia raczej za kontaktem z patogenem w przeszłości. Chociaż zdarza się to niezmiernie rzadko, to jednak może dojść do sytuacji, gdy objawy kliniczne będą wskazywały na boreliozę, zaś wykonane badania serologiczne będą temu przeczyć. W takiej sytuacji lekarz na drodze diagnostyki może jeszcze wykorzystać metodę łańcuchowej reakcji polimerazy (PCR). Zasadą testu jest amplifikacja, czyli namnożenie fragmentów bakteryjnego DNA wyizolowanego z tkanek zakażonego zwierzęcia do ilości kilku milionów kopii. Mimo iż ten test jest bardzo czuły, to i on nie jest pozbawiony wad i posiada kilka ograniczeń, które mogą przyczynić się do otrzymania zafałszowanego wyniku. Do najważniejszych należy rodzaj materiału pobranego do badania i stadium choroby, w którym został ten materiał pobrany. Materiał genetyczny krętków częściej można wykryć w ostrej fazie choroby, niż w jej okresie przewlekłym, a krętki we krwi (która stanowi główny materiał do badań) obecne są tylko w okresie bakteriemii. Ponadto niewielka ich ilość w pobranym do badaniu materiale i poczynione straty w przygotowaniu materiału do badania lub zanieczyszczenie próbki również mogą mieć wpływ na otrzymany rezultat. Dlatego też ze względu na możliwość otrzymania zafałszowanego wyniku metodą PCR oraz liczne nieswoiste reakcje krzyżowe i fałszywie dodatnie wyniki, których nie można wyeliminować w powszechnie stosowanych testach ELISA, obecnie zalecana jest w diagnozowaniu boreliozy dwustopniowa diagnostyka serologiczna i molekularna. Polega ona na oznaczeniu w pierwszym etapie poziomu przeciwciał testami ELISA o wysokiej czułości oraz badaniu obecności DNA bakterii metodą PCR. Przy dwóch testach dodatnich wykonanych tymi dwoma metodami oraz przy wystąpieniu objawów klinicznych można postawić już diagnozę. Natomiast jeśli test PCR wyszedł ujemny, a test ELISA wyszedł dodatni lub wątpliwie dodatni, to próbki surowic powinny być ostatecznie zbadane jeszcze jedną metodą tzn. jakościową metodą Western-blot o wysokiej swoistości, w celu weryfikacji wcześniejszych rezultatów. Metoda Western-blot pozwala, nie tylko potwierdzić kontakt psa z patogenem, ale umożliwia zróżnicowanie psów szczepionych od zakażonych oraz odróżnienie psów, u których wystąpiła reakcja krzyżowa z przeciwciałami przeciwko innym krętkom. W zasadzie uzyskanie pozytywnego wyniku z metody Western-blot i wcześniejszego pozytywnego wyniku z testu ELISA daje podstawy do zdiagnozowania boreliozy.

Jak widać powyższe metody diagnostyczne nie należą do idealnych, a i otrzymanie fałszywego wyniku jest też możliwe. Na dokładkę poszczególne badania rozciągają się w czasie i do tanich nie należą, a określony budżet właściciela może zdecydowanie ograniczyć możliwości diagnostyczne lekarza.

 

Po zdiagnozowaniu zakażenia lekarz niezwłocznie podejmuje stosowne leczenie, które teoretycznie powinno prowadzić do wyeliminowania bakterii z organizmu psa. Niestety leczenie również do łatwych nie należy i nie zawsze kończy się usunięciem wszystkich bakterii z organizmu psa. W długoterminowym leczeniu (co najmniej 30 dni) stosuje się antybiotyki z grupy tetracyklin tj. doksycylinę lub z grupy beta-laktamów tj. amoksycylinę. Dodatkowo przy wystąpieniu ostrych stanów zapalnych stawów podaje się środki przeciwzapalne sterydowe lub niesterydowe i witaminy z grupy B.

 

Profilaktyka polega przede wszystkim na regularnym zabezpieczaniu psa przeciwko kleszczom i dokładnych oględzinach psa po każdym spacerze (szczególnie na terenach bytowania kleszczy i w okresie ich wzmożonej aktywności), a w razie zlokalizowania intruza natychmiastowym jego usunięciu. Na rynku weterynaryjnym pojawiły się szczepionki Biocan B (uodparnia przeciwko Borrelia garinii oraz Borrelia afzelii) firmy Bioveta i Merylim (uodparnia przeciwko Borellia burgdorferi sensu stricto) firmy Merial, które w ramach profilaktyki również można stosować.

Uwaga! Pies, który raz przeszedł boreliozę, absolutnie się na nią nie uodparnia! Szczepienie nie zapobiega zachorowaniu, a może jedynie złagodzić objawy i przebieg choroby. Stosowanie szczepionek poddawane jest licznym dyskusjom, ponieważ występuje wiele genogatunków Borelli, a szczepionki (w zależności od producenta) uodparniają czynnie jedynie przed określonymi genogatunkami.

 

Anaplazmoza granulocytarna

to zakaźna, wielonarządowa choroba bakteryjna występująca u psów, wywoływana przez niewielkie (0,2-1 µm) obligatoryjne, wewnątrzkomórkowe, Gram-ujemne bakterie Anaplasma phagocytophilum z rodzaju Anaplasma, które obecnie klasyfikowane są w rodzinie Anaplasmataceae należącej do rzędu Rickettsiales. Po raz pierwszy zakażenie psów Anaplasma phagocytophilum odnotowano w USA, w Minnesocie i Wisconsin w 1996 roku.

 

Do zakażenia najczęściej dochodzi w wyniku transmisji Anaplasma phagocytophilum po ukłuciu psa przez zainfekowanego (nosiciel rezerwuarowy gryzonie) kleszcza pospolitego (Ixodes ricinus), kleszcza tajgowego (Ixodes persulcatus) lub niezmiernie rzadko w wyniku ukłucia psa przez kleszcza gryzoni (Ixodes trianguliceps). Aby jednak doszło do przekazania bakterii kleszcz musi pobierać krew żywiciela (czyli psa) przez co najmniej 24-48 godzin. Anaplasma phagocytophilum może zarażać wiele różnych gatunków zwierząt kręgowych oraz ludzi.

 

Kleszcz przyssany do zwierzęcia wprowadza do jego krwioobiegu chorobotwórcze bakterie, które rozprzestrzeniają się drogą naczyń krwionośnych i chłonnych, atakując komórki układu krwiotwórczego i fagocytarnego. Bakteria ta szczególnie upodobała sobie wielojądrzaste leukocyty krwi (krwinki białe), stąd też głównym miejscem bytowania tych bakterii w zakażonym organizmie są neutrofile (granulocyty obojętnochłonne), a zdecydowanie rzadziej eozynofile (granulocyty kwasochłonne).

Drobnoustrój ten wiąże się do fukozylowanych lub sjalowanych białek występujących na powierzchni granulocytów - skuteczną adhezję do komórek zapewnia m.in. białko Msp2, które łącząc się z odpowiednim ligandem, tj. cząsteczką PSGL-1 (CD162), ułatwia tym samym przedostanie się bakterii na drodze endocytozy do wnętrza granulocytów. Następnie, unikając zniszczenia przez mechanizmy obronne gospodarza, bakterie namnażają się w obrębie powstałych wakuoli, skąd czerpią niezbędne do życia substancje odżywcze, tworząc charakterystyczne skupiska tzw. morule, z których na skutek rozpadu komórek ostatecznie zostają ponownie uwolnione do krwi. Możliwość przeżycia wewnątrz komórek gospodarza Anaplasma phagocytophilum zawdzięcza zdolnościom upośledzania normalnego funkcjonowania neutrofilów, a więc każdego z etapów procesu fagocytozy (adhezji do komórek śródbłonka, diapedezy, chemotaksji, degranulacji, zakwaszenia fagosomu i powstania fagolizosomu, wybuchu tlenowego) i niszczenia drobnoustrojów.

 

Przebieg anaplazmozy granulocytarnej u psów oraz nasilenie objawów jest niecharakterystyczne i zmienne - począwszy od infekcji bezobjawowej, poprzez słabo wyrażone objawy, a na bardzo ciężkim, zagrażającym życiu zakażeniu kończąc. Po upływie bardzo krótkiego okresu inkubacji wynoszącego od 7 do 14 dni od ukąszenia przez zakażonego kleszcza pojawiają się pierwsze, niestety bardzo nieswoiste, objawy choroby, które w fazie ostrej mogą trwać od jednego do kilku dni:

  • zmiana nastroju (apatia, senność, osłabienie, posmutnienie, ociężałość);

  • wysoka gorączka;

  • brak apetytu;

  • bóle mięśniowe;

  • zapalenie wielostawowe;

  • kulawizny;

  • niechęć do chodzenia;

  • biegunka;

  • wymioty;

  • bladość błon śluzowych;

  • napięty brzuch;

  • powiększenie śledziony, węzłów chłonnych;

  • zaburzenia krzepnięcia krwi (wybroczyny na błonach śluzowych, krwawienia z nosa, siniaki, krwawy mocz);

  • objawy neurologiczne (drgawki, porażenia).

  • u niektórych zainfekowanych zwierząt mogą rozwijać się uszkodzenia wątroby i nerek.

Część psów może być nosicielami Anaplasma phagocytophilum, bez wykazywania żadnych widocznych objawów chorobowych. Objawy kliniczne mogą się jednak ograniczać wyłącznie do zmian parametrów krwi. W takich przypadkach zakażenie może być przewlekłe i trwać miesiącami. W zależności od układu immunologicznego zwierzęcia infekcja może zostać samoistnie zwalczona lub pies może zachorować dopiero po jakimś czasie (z reguły przy obniżeniu odporności na skutek stresu lub współistniejących chorób).

 

Ze względu na nieswoistość objawów rozpoznanie anaplazmozy granulocytarnej u psów (podobnie jak boreliozy) do łatwych nie należy i stawiane jest na podstawie wywiadu klinicznego (stwierdzenie kontaktu psa z kleszczem), oceny objawów klinicznych,  wyników badań morfologicznych i chemicznych krwi, wykrycia patogenu w rozmazie z krwi lub szpiku i na podstawie badań serologicznych (test ELISA) oraz molekularnych (test PCR).

 

We wczesnym etapie choroby w badaniach laboratoryjnych często stwierdza się trombocytopenię (małopłytkowość, która występuje u 80% badanych psów, a płytki krwi spadają poniżej 20 tys./µl), leukopenię (obniżona liczba białych krwinek), limfopenię (zmniejszenie liczby limfocytów we krwi obwodowej), która w późniejszym okresie może przejść w reaktywną limfocytozę (zwiększenie liczby limfocytów we krwi obwodowej) oraz łagodną do umiarkowanej niedokrwistość o charakterze nieregeneratywnym. Zaburzenia biochemiczne surowicy krwi obejmują zwiększenie aktywności fosfatazy alkalicznej i łagodną do umiarkowanej hipoalbuminemię (zmniejszenie ilości albumin w osoczu) i hiperfibrinogenemię (zwiększenie stężenia fibrynogenu). Przy czym hipoalbuminemia zazwyczaj ustępuje dość szybko po tym, jak schodzi gorączka. Przy nieprawidłowościach dotyczących funkcjonowania wątroby może być notowane zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych oraz hiperbilirubinemia (podwyższone stężenie bilirubiny).

 

Oprócz badań morfologicznych i chemicznych krwi diagnostyka anaplazmozy granulocytarnej opiera się przede wszystkim na określeniu swoistej odpowiedzi immunologicznej oraz wykrywaniu drobnoustroju. Dowodem na obecność zakażenia Anaplasma phagocytophilum jest wykrycie morul w neutrofilach (rzadziej w eozynofilach) w preparacie rozmazu krwi obwodowej lub szpiku barwionym np. metodą Wrighta lub Giemsy, a czasami w płynie stawowym - w ostrej fazie choroby ich obecność u chorych psów stwierdzana jest nader często. Bakterie obecne są we krwi obwodowej w 4-14 dni po inokulacji i zwykle utrzymują się tam do 8 dni. Morule Anaplasma phagocytophilum można zobaczyć w 1 do 27% krążących granulocytów obojętnochłonnych. Badanie płynu stawowego zwierząt z wielostawowym zapaleniem pokazuje zwykle spadek lepkości płynu i zwiększoną liczbę leukocytów (> 3000 komórek/µl) z przewagą populacji neutrofili. W przypadku wykrycia drobnoustrojów lekarz może kontynuować diagnozę w celu ustalenia rodzaju wykrytego patogenu, ponieważ na etapie tego badania nie można zróżnicować morul tworzonych przez Anaplasma phagocytophilum od morul tworzonych przez np. Ehrlichia ewingii. Jednak wykorzystanie metod biologii molekularnej tj. przede wszystkim badania łańcuchowej reakcji polimerazy (PCR) daje już taką możliwość. Ostateczna identyfikacja patogenu umożliwia postawienie diagnozy i pozwala rozpocząć stosowne leczenie.

 

W diagnostyce anaplazmozy wykorzystywane są także badania serologiczne tj. pośredni test immunofluorescencji (IFAT) lub test immunoenzymatyczny (ELISA). Jednak podobnie, jak w przypadku boreliozy, testy te mają mniejsze znaczenie w diagnozowaniu anaplazmozy, niż badanie wykonane metodą PCR. W lecznicach weterynaryjnych stosuje się szybki test immunoenzymatyczny (ELISA) np. SNAP 4Dx Plus (IDEXX Laboratories) lub AccuPlex 4 (ANTECH Diagnostics). Oba testy pozwalają na wykrycie infekcji Anaplasma phagocytophilum już w 8 dni po zakażeniu. Dodatkowo specjalistycznych laboratoriach wykorzystuje się metodę immunofluorescencji pośredniej (IFA). Istotą tego testu jest potwierdzenie obecności antygenów Anaplasma phagocytophilum w osadzie komórek pobranych ze śluzówki, za pomocą swoistych przeciwciał skoniugowanych z barwnikiem fluorescencyjnym. Niestety przeciwciała mogą pojawić się dopiero 1-4 tygodnie po ekspozycji na patogen i u psa będącego w początkowej (ostrej) fazie choroby test może dać wynik ujemny, stąd też powinien on być powtórzony po 2-3 tygodniach. Dla odmiany na obszarach endemicznych dodatnie wyniki testów IFA mogą wynikać z wcześniejszego kontaktu z patogenem i wcale nie muszą wskazywać na ostrą fazę zakażenia. Ostatnim testem możliwym do wykonania w specjalistycznym laboratorium jest test PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy) wykonywany w kierunku wykrycia DNA Anaplasma phagocytophilum w krwi obwodowej, co pozwala nie tylko wykryć, ale również umożliwia identyfikację gatunku chorobotwórczej bakterii. Dodatni wyniki PCR zazwyczaj potwierdza istnienie zakażenia, zaś ujemny wynik PCR nie wyklucza możliwości występowania zakażenia.

 

Diagnostyka różnicowa anaplazmozy obejmuje:

  • gorączkę guzkową (plamistą) śródziemnomorską i inne riketsjozy;

  • zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych;

  • boreliozę.

Po stwierdzeniu zakażenia lekarz niezwłocznie podejmuje stosowne leczenie, które teoretycznie powinno prowadzić do wyeliminowania bakterii z organizmu psa. Leczenie jest długotrwałe i polega na stosowaniu antybiotykoterapii oraz leczenia wspomagającego, które powinno być dobrane zgodnie z występującymi objawami. W leczeniu wykorzystywane są tetracykliny, z których doksycyklina podawana w odpowiednio dobranej dawce przez ponad 3-4 tygodnie jest najczęściej stosowanym schematem leczenia. Ponadto mogą być wykorzystane środki przeciwzapalne i/lub przeciwbólowe, witaminy, kroplówki nawadniające, leki działające osłonowo na przewód pokarmowy i probiotyki, leki moczopędne i wiążące toksyny mocznicowe, leki immunosupresyjne oraz odpowiednia dieta.

 

Zakażenia Anaplasma phagocytophilum stwierdzane są również u ludzi, aczkolwiek nie wykazano, by istniała możliwość bezpośredniego przenoszenia bakterii z zakażonych psów na ludzi. Dla ludzi źródłem zakażenia podobnie, jak dla psów, są zainfekowane bakterią kleszcze, a do transmisji patogenu dochodzi w wyniku ukłucia i pasożytowania kleszcza na człowieku, co najmniej 24-48 godzin.

 

Profilaktyka polega przede wszystkim na regularnym zabezpieczaniu psa przeciwko kleszczom i dokładnych oględzinach psa po każdym spacerze (szczególnie na terenach bytowania kleszczy i w okresie ich wzmożonej aktywności). W razie znalezienia kleszcza należy go niezwłocznie usunąć.

 

Jak poznać, że pies może mieć problem z kleszczami?

Pierwszym i najbardziej oczywistym objawem mogącym świadczyć o inwazji kleszczy jest oczywiście znalezienie intruza na ciele psa. Biorąc pod uwagę wielkość nienapitych kleszczy, to zadanie wcale do łatwych nie będzie należeć, tym bardziej, gdy mamy psa ciemnej maści i długowłosego. Abyście zrozumieli, co mamy na myśli, przypatrzcie się uważnie poniższemu schematowi.

 

 

Aby sprawdzić, czy nasz pies przypadkiem nie wrócił ze spaceru z pasażerami na gapę, należy dokładnie sprawdzić jego ciało. Praca do łatwych nie będzie należeć i to raczej wersja dla cierpliwych. Zaczynając od głowy, poprzez kończyny przednie, szyję, przedpiersie, korpus, brzuch, kończyny tylne, a na ogonie kończąc trzeba po prostu odgarniać dłońmi sierść psa i uważnie przyglądać się skórze oraz sierści. Szczególną uwagę należy zwrócić na preferowane przez kleszcze miejsca... miękka skóra, w miarę ciemno, mało włosów i wilgotno... takie warunki na ciele psa panują po wewnętrznej stronie małżowiny usznej, w okolicach oczu, pomiędzy faflami, na brzuchu, między pachwinami, w okolicach narządów płciowych i odbytu, pomiędzy palcami i wszelkimi fałdami skórnymi. Przy dużej inwazji, kleszcze konkurując o pożywienie, mogą się wbijać niemal w każde miejsce. Gdy natrafimy na coś niepokojącego typu kropka (często wielkości ziarenka maku) lub zgrubienie, należy dokładnie sprawdzić z czym mamy do czynienia. Czasami szkło powiększające może okazać się nieocenionym przyrządem detektywistycznym.

 

wbita w ciało psa samica kleszcza, która rozpoczęła już żerowanie

 

Jak się kleszcza pozbyć?

W momencie, gdy stwierdzimy, że pies złapał kleszcza, to oczywiście musimy natychmiast go mechanicznie usunąć. Ale, ale... jeśli myślicie, że kleszcza można złapać palcami, zgnieść i wyciągnąć, jak pchłę, to grubo się mylicie... Nieumiejętne wyrwanie kleszcza najczęściej kończy się urwaniem i pozostawieniem w ciele psa jego ryjka... "Sposoby" na smarowanie tłuszczem, alkoholem, kremem, lakierem do paznokci tudzież innymi specyfikami, które rzekomo mają kleszcza zniechęcić i zmusić do odczepienia się... też na nic się zdadzą. Co najwyżej kleszcz się zirytuje lub źle się poczuje i zacznie zwracać treść pokarmową, a co się z tym wiąże... może wstrzyknąć psu dodatkową porcję toksyn zawierających m.in. groźne drobnoustroje... Kleszcza musimy usunąć umiejętnie, całego, włącznie z mocno osadzonym w skórze psa ryjkiem i do tego na tyle sprawnie, by nie zdążył pozbyć się pobranej krwi. Jak to zrobić? W sklepach zoologicznych można nabyć specjalne produkty ułatwiające usuwanie kleszczy. Są to m.in. różnorodne preparaty w aerozolu, które po naniesieniu na kleszcza powodują jego natychmiastową śmierć i usunięcie narządów gębowych z ranki oraz szczypce, pęsety, haczyki i inne przyrządy służące do mechanicznego wyjęcia kleszcza.

     

Trixie

9 cm szczypce do usuwania kleszczy

O'Tom

kleszczołapki do usuwania kleszczy (2 rozmiary)

Atix

zestaw do usuwania kleszczy (spray i pęseta)

     

Zeck Eck

"otwieracz do kapsli" wyposażony w lupkę

Trix

lasso do usuwania kleszczy

Trixie

"karta kredytowa" do usuwania kleszczy

     

Przed przystąpieniem do wyjęcia kleszcza należy przygotować sobie:

  • odpowiedni preparat w sprayu unieszkodliwiający kleszcza (przydatny, ale bez niego też się można obejść);

  • pęseta (precyzyjna tj. z wyprofilowanymi końcówkami lub długimi cienkimi ramionami) lub inny przyrząd do usuwania kleszczy;

  • gumowe rękawiczki jednorazowe;

  • małe naczynie (np. zakręcany słoik po dżemie) z odrobiną octu lub nierozcieńczonego spirytusu;

  • gaziki jałowe;

  • preparat do odkażania skóry;

  • jednorazowa torebka.

Technik usuwania kleszczy jest wiele i w dużej mierze zależą one od użytego narzędzia. Poniżej prezentujemy opis usunięcia kleszcza za pomocą pęsety.

 

   
  • nałóż rękawice jednorazowe (by chronić się przed możliwością zarażenia);

  • odgarnij dokładnie sierść wokół kleszcza;

  • jeśli posiadasz użyj sprayu zabijającego kleszcza (w zależności od producenta 1-3 psiknięcia bezpośrednio na kleszcza);

  • przystąp do usuwania kleszcza:

    • umieść ramiona pęsety równolegle i jak najbliżej skóry;

    • wsuń ramiona pęsety, tak by kleszcz znalazł się pomiędzy nimi;

    • staraj się uchwycić kleszcza jak najbliżej skóry;

    • zaciśnij ramiona pęsety;

    • płynnym, ale stanowczym ruchem pociągnij i unieś pęsetę z kleszczem do góry, aż do wyjęcia kleszcza;

  • kleszcza wrzuć do słoika z octem/alkoholem i zakręć słoik;

  • sprawdź czy wyjąłeś całego kleszcza;

  • ranę zdezynfekuj środkiem odkażającym;

  • zutylizuj kleszcza;

  • umyj i odkaź pęsetę;

  • zabezpiecz psa preparatem o długotrwałym działaniu przeciwko kleszczom (jeśli nie robiłeś tego w ciągu ostatnich 30 dni);

  • zużyte gaziki, słoik i rękawiczki wrzuć do plastikowej torebki, zawiąż ją, a następnie wyrzuć do kosza;

  • umyj ręce;

  • obserwuj miejsce wkłucia kleszcza przez kolejnych kilka tygodni.

Uwaga! W razie nieudanej próby usunięcia kleszcza należy udać się do lekarza weterynarii, który dokładnie usunie pozostałe resztki kleszcza z miejsca wkłucia. W ciągu 7-14 dni rana po wkłuciu kleszcza powinna się ładnie sama wygoić. Zdarzają się jednak przypadki, iż w miejscu wkłucia rozwija się stan zapalny, który w zależności od przebiegu może wymagać pomocy weterynaryjnej. Pierwszych kilka tygodni po usunięciu kleszcza, to również okres, kiedy psa trzeba monitorować, a każde znaczące pogorszenie stanu zdrowia psa (np. apatia, wysoka gorączka, bóle stawowe, wymioty, chudnięcie, brak apetytu, wybroczyny i/lub samoistne krwawienia) należy kojarzyć z ugryzieniem kleszcza i możliwością przekazania psu przez niego chorobotwórczych patogenów. Oczywiście każda taka sytuacja będzie wymagała wizyty u lekarza weterynarii, który przeprowadzi stosowną diagnostykę.

 

Nierówna walka, czyli jak uchronić psa przed intruzami?

Właściciel każdego psa, który stał się siedliskiem kleszczy powinien podjąć szybkie działania mające na celu skuteczne usunięcie nieproszonych gości. Ale jednorazowa akcja usuwania pasożytów w zasadzie mija się z celem, bo wystarczy, aby pies znowu wyszedł na spacer, poszalał w trawie lub krzaczkach i zapewne znowu złapie pasażerów na gapę. Dlatego też odpowiedzialny właściciel powinien przede wszystkim pomyśleć o stałym i długotrwałym zabezpieczeniu psa przed tymi pasożytami.

 

Na rynku zoologicznym dostępnych jest wiele różnych produktów pasożytobójczych, które zostały opracowane z myślą o naszych psach tzn. teoretycznie powinny być bezpieczne dla psa i człowieka, a pieruńsko zabójcze dla intruza - czyli kleszczy. Producenci prześcigają się w pomysłach i proponują produkty w różnych formach tj. szampony, pudry, środki do rozpryskiwania w aerozolu, pianki, roztwory do miejscowego nakrapiania typu spot-on, obroże, a nawet podawane doustnie tabletki. Do tego, co bardziej ekologiczni przekonują o mocy i skuteczności całej gamy produktów naturalnych (np. wybrane zioła i olejki eteryczne). Jedne produkty charakteryzują się natychmiastowym i przedłużonym działaniem, drugie mają właściwości odstraszające nieproszonych gości, a jeszcze inne działają szybko i skutecznie, ale nie zapewniają długotrwałej ochrony... Wybór może być faktycznie trudny, szczególnie jeśli nigdy wcześniej nie miało się do czynienia z kleszczami. Poniżej prezentujemy, krótką charakterystykę dostępnych form produktów o działaniu pasożytobójczym.

 

Szampon o właściwościach pasożytobójczych

jest roztworem wodnym zawierającym głównie substancje powierzchniowo czynne (właściwe myjące) i określoną substancję czynną (działającą na kleszcze) oraz dodatkowo jego skuteczność, bądź też atrakcyjność może być urozmaicona dodaniem barwnika, substancji zapachowej, bakteriostatycznej, wyciągów ziołowych, stabilizatorów itd. Przeznaczony jest do natychmiastowego i zewnętrznego zwalczania pasożytów przebywających na skórze i sierści zwierzęcia. Znajdująca się w jego składzie substancja czynna (działająca na kleszcze) ma możliwość działania destrukcyjnie na pasożyty tylko w czasie przebywania preparatu na skórze i sierści psa. Wszystkie czynności związane z zastosowaniem produktu powinny być wykonywane z dala od twarzy i w rękawiczkach jednorazowych. W zależności od instrukcji i wymogów producenta, szampon w stanie rozcieńczonym (lub nie) powinien być równomiernie rozprowadzony na uprzednio zmoczonym wodą psie (z pominięciem okolic wrażliwych tj. oczu, nosa, warg, wnętrza uszu), aż do osiągnięcia piany i pozostawiony na skórze oraz sierści przez określony czas (zwykle krótki: 5-15 minut). Po upływie wymaganego czasu produkt należy obficie spłukać letnią wodą. W trakcie przeprowadzania zabiegu odkleszczania należy pilnować, by pies nie lizał się. Aby zmaksymalizować działanie produktu należy bezwzględnie przestrzegać instrukcji użycia. Nie należy stosować tego rodzaju produktu u psów uczulonych na substancję biologicznie czynną (działającą na kleszcze) wchodzącą w skład danego szamponu, z podrażnieniami skóry i ranami. Niestety po spłukaniu szamponu z psa, usuwamy też substancję biologicznie czynną i mimo iż uda nam się psa odkleszczyć, to nadal jest on narażony na inwazję kleszczy. W sprzyjających okolicznościach kleszcze mogą ponownie zaatakować psa w ciągu zaledwie kilku dni. W praktyce, jeśli chcielibyśmy uchronić psa przed ponowną infestacją kleszczami, to musielibyśmy stosować szampon raz na 10-14 dni, co nie jest ani wygodnym, ani zalecanym sposobem walki z tymi ektopasożytami. Zastosowanie szamponu ma sens jedynie w przypadkach doraźnych. Aby w sposób ciągły chronić psa przed kleszczami, będziemy musieli użyć dodatkowego środka o przedłużonym działaniu, który zabezpieczy go przed ponowną inwazją kleszczy. Ponieważ niektóre substancje czynne zawarte w różnych produktach mogą wchodzić w niepożądane reakcje, to dobór i łączenie produktów powinno się odbyć pod nadzorem lekarza weterynarii. Szampony pasożytobójcze mogą prowadzić do podrażnień skóry, zapalenia spojówek, a w razie połknięcia mogą występować objawy zatrucia, o różnym stopniu nasilenia - uzależnione od rodzaju substancji czynnej, substancji myjących, dodatkowych i ilości spożytego przez psa szamponu.

 

Zasypka o właściwościach pasożytobójczych (puder)

składa się głównie z talku farmaceutycznego z naniesioną na jego powierzchnię substancją biologicznie czynną (działającą na kleszcze) oraz dodatków ułatwiających rozprowadzenie i poprawiających przyczepność do sierści. Przeznaczona jest do natychmiastowego i zewnętrznego zwalczania pasożytów na skórze i w sierści psów. Znajdująca się w jej składzie substancja biologicznie czynna ma możliwość działania destrukcyjnie na pasożyty tylko w czasie przebywania preparatu na skórze i sierści psa. Wszystkie czynności związane z zastosowaniem produktu powinny być wykonywane z dala od twarzy i w rękawiczkach jednorazowych. W zależności od instrukcji i wymogów producenta, zasypkę stosujemy napylając ją równomiernie na całej powierzchni ciała psa z pominięciem pyska. Przy pudrowaniu nie wolno dopuszczać do przedostawania się zasypki do dróg oddechowych oraz do oczu i innych naturalnych otworów ciała psa. Po upływie wymaganego czasu (zwykle krótki: 5-15 minut) należy przejrzeć ciało psa i usunąć mechanicznie te kleszcze, które same nie odpadły. W trakcie przeprowadzania zabiegu odkleszczania należy pilnować, by pies nie lizał się. Aby zmaksymalizować działanie produktu należy bezwzględnie przestrzegać instrukcji użycia. Nie należy stosować tego rodzaju produktu u psów uczulonych na substancję biologicznie czynną (działającą na kleszcze) wchodzącą w skład danej zasypki, z podrażnieniami skóry i ranami. Niestety, zasypka, podobnie jak szampon o właściwościach pasożytobójczych, nie zapewnia dłuższej ochrony i jej działanie jest krótkotrwałe. Pies zostanie odkleszczony, ale nadal jest narażony na inwazję kleszczy. W sprzyjających okolicznościach kleszcze mogą ponownie zaatakować psa w ciągu zaledwie kilku dni. W praktyce, jeśli chcielibyśmy uchronić psa przed ponowną infestacją kleszczami, to musielibyśmy stosować zasypkę raz na 10-14 dni, co nie jest ani wygodnym, ani zalecanym sposobem walki z tymi ektopasożytami. Zastosowanie zasypki ma sens jedynie w przypadkach doraźnych. Aby w sposób ciągły chronić psa przed kleszczami, będziemy musieli użyć dodatkowego środka o przedłużonym działaniu, który zabezpieczy go przed ponowną inwazją kleszczy. Ponieważ niektóre substancje czynne zawarte w różnych produktach mogą wchodzić w niepożądane reakcje, to dobór i łączenie produktów powinno się odbyć pod nadzorem lekarza weterynarii. Zasypki o charakterze pasożytobójczym mogą prowadzić do podrażnień skóry, zapalenia spojówek, a w razie połknięcia lub dostania się produktu do dróg oddechowych, mogą występować objawy zatrucia, o różnym stopniu nasilenia - uzależnionym od rodzaju substancji czynnej, substancji dodatkowych i ilości spożytego lub wprowadzonego przez drogi oddechowe proszku.

 

Obroża o właściwościach pasożytobójczych

to najczęściej dość cienki pasek wykonany z tworzywa sztucznego, zawierający zainkludowaną w zmiękczonym polichlorku winylu substancję czynną (działającą na kleszcze). Przeznaczona jest ona do zewnętrznego zwalczania pasożytów na skórze oraz w sierści psów i charakteryzuje się przedłużonym działaniem. Produkt należy wyjąć z opakowania i założyć na szyję psa. W działaniu obroży wykorzystuje się zjawisko tzw. "wypacania", jakie występuje w zmiękczonym PCW. Polega ono na powolnym wydzielaniu się na powierzchnię tworzywa zainkludowanej w nim substancji. Zatem obroża pasożytobójcza pełni rolę magazynu substancji biologicznie czynnej, który wydziela na powierzchnię niewielką jej ilość, wystarczającą, by zabić pasożyty, jednak zbyt małą by zaszkodzić zwierzęciu lub człowiekowi. Ponieważ proces ten zachodzi w sposób ciągły, to obroża może wykazywać skuteczność nawet przez wiele miesięcy. Aby zmaksymalizować działanie produktu należy bezwzględnie przestrzegać instrukcji użycia. Nie należy stosować tego rodzaju produktu u psów uczulonych na substancję biologicznie czynną (działającą na kleszcze) wchodzącą w skład danej obroży, z podrażnieniami skóry i ranami. Obroża powinna być dobrana do wielkości i wagi psa. Warto również wiedzieć, iż w przypadku psów ras dużych i na dokładkę długowłosych, skuteczność samej obroży może nie być wystarczająca i utrzymanie pełnej ochrony będzie wymagało okresowego stosowania dodatkowego środka pasożytobójczego, działającego na kleszcze np. szamponu lub zasypki. Ponieważ niektóre substancje czynne zawarte w różnych produktach mogą wchodzić w niepożądane reakcje, to dobór i łączenie produktów powinno odbyć się pod nadzorem lekarza weterynarii. Obroże pasożytobójcze mogą prowadzić do podrażnień skóry, a przypadkowe pogryzienie i zjedzenie obroży grozi zatruciem, o różnym stopniu nasilenia - uzależnionym od rodzaju substancji czynnej, substancji dodatkowych i ilości spożytej przez psa obroży. Obroża może być wygodnym rozwiązaniem i środkiem zapewniającym dobrą ochronę przed kleszczami, o ile jest dobrze tolerowana przez psa, który przebywa w środowisku, gdzie ryzyko styczności z kleszczami nie jest duże i/lub jej stosowanie będzie prewencyjnie uzupełnianie dodatkowym środkiem działającym na kleszcze.

 

Preparat o właściwościach pasożytobójczych (roztwór do rozpylania)

współczesny przemysł oferuje również szeroką gamę produktów, które dostępne są w formie różnych roztworów do rozpylania lub natryskiwania na skórę i sierść psów. Na rynku dostępne są preparaty w postaci aerozoli (znanych również jako spraye) i preparaty ciekłe dostępne w formie tzw. atomizera.

Aerozole stanowią układ koloidowy, w którym fazą rozpraszającą jest gaz, a fazą rozproszoną ciecz lub ciało stałe. Aerozol stosowany w lecznictwie weterynaryjnym zbudowany jest z pojemnika odpornego na wysokie ciśnienie i zaworu rozpylającego, w którym umieszczony jest produkt leczniczy. Dozowanie preparatu zawartego w pojemniku ma charakter ciągły. W zależności od produktu i producenta produkt zwarty w pojemniku może mieć charakter roztworu, emulsji, zawiesiny lub proszku zmikronizowanego. Odpowiednio przygotowany produkt, w skład którego wchodzi substancja czynna (działająca na kleszcze), substancje pomocnicze (rozpuszczalnik lub substancja nośnikowa, substancje korygujące odczyn, zwiększające lepkość, środki konserwujące, zapachowe itp.) oraz gaz wytłaczający (tzw. propelent) umieszczane są w pojemniku pod odpowiednim ciśnieniem. Wlot do takiego pojemnika zamyka szczelny zawór. W momencie naciśnięcia przycisku otwiera się zawór i otwór u wylotu dyszy, a wysokie ciśnienie wypycha zawartość opakowania na zewnątrz. Ostatecznie a o uzyskanym efekcie rozpylenia decyduje zastosowana w opakowaniu głowica rozpryskowa.

Natomiast atomizer, to taka nieco uproszczona wersja aerozolu tzn. produkt w formie roztworu płynnego zawierającego substancję czynną (działającą na kleszcze) i substancje pomocnicze (rozpuszczalnik i/lub nośnik, dodatki zapachowe, barwnik, konserwanty itp.) umieszczany jest w jakimkolwiek opakowaniu, które zostaje połączone z pompką rozpylającą (atomizerem). Atomizer działa na zasadzie pompy ssącej zawierającej dwa zawory jednokierunkowe. W momencie dwukrotnego naciśnięcia przycisku płyn pompowany jest z opakowania przez umieszczoną w nim rurkę do pierwszego zaworu, a następnie do drugiego i w wyniku chwilowo wytworzonego ciśnienia, wyprowadzany jest na zewnątrz przez dyszę rozpylającą. Ostatecznie a o uzyskanym efekcie rozpylenia decyduje zastosowana w opakowaniu głowica rozpryskowa. Produkty dostępne w formie atomizera nie potrzebują więc odpornych na wysokie ciśnienie wewnętrzne pojemników i nie zawierają specjalnie dodawanych gazów nośnych.

Zarówno produkty dostępne w formie aerozolu, jak i atomizera przeznaczone są do zewnętrznego i długotrwałego zwalczania pasożytów na skórze i w sierści psów. W zależności od instrukcji i wymogów producenta odpowiednią ilość preparatu (zwykle kilka psiknięć w ilości uzależnionej od wagi psa) należy nanieść na skórę psa (z pominięciem miejsc wrażliwych tj. oczu, nosa, warg i ran). Pojemnik z produktem należy trzymać w określonej instrukcją użytkowania odległości od skóry psa. Sierść powinna być partiami rozgarniana, a strumień zawierający produkt powinien być nanoszony w kierunku od skóry do końca włosów. Preparat powinien być równomiernie naniesiony na całą powierzchnię ciała psa, a następnie można psa przeczesać lub produkt wmasować, co ułatwi jego rozprowadzenie. Po skończeniu zabiegu aplikacji produktu pies powinien być pozostawiony do wyschnięcia. W trakcie przeprowadzania zabiegu nanoszenia produktu na psa, należy pilnować, by pies nie lizał się. Aby zmaksymalizować działanie produktu należy bezwzględnie przestrzegać instrukcji użycia. Nie należy stosować tego rodzaju produktu u psów uczulonych na substancję biologicznie czynną (działającą na kleszcze) wchodzącą w skład danego produktu, z podrażnieniami skóry i ranami. Przy stosowaniu produktów z tej serii należy zachować szczególną ostrożność. Pojemniki ciśnieniowe oraz te produkty, które w swoim składzie zawierają różne gazy wytłaczające i/lub rozpuszczalniki alkoholowe są łatwopalne i należy je trzymać oraz używać z dala od źródeł ciepła i ognia. Wszystkie czynności związane z zastosowaniem produktu powinny być wykonywane z dala od twarzy i w rękawiczkach jednorazowych. Preparat powinien być aplikowany w dobrze wentylowanym pomieszczeniu (lub na powietrzu) i najlepiej w porze wieczornej, tak by pies nie był przez kilka godzin głaskany. Preparaty do rozpylania na psie mają tą zaletę, iż większość z nich zawiera w swoim składzie substancję biologicznie czynną (działającą na kleszcze), która rozprasza się w naturalnej warstwie tłuszczowo-łojowej powłok skórnych zwierzęcia, gromadząc się jednocześnie w gruczołach łojowych i mieszkach włosowych skóry. Stamtąd, przez okres kilku tygodni, w sposób naturalny preparat jest wydzielany wraz z łojem, co pozwala zwalczyć bieżącą inwazję kleszczy, a także pies jest w sposób ciągły chroniony przed możliwością złapania kolejnych kleszczy. Niewątpliwą zaletą tego typu preparatów jest również ich wodoodporność. W międzyczasie psa można kąpać i kąpiele nie będą miały większego wpływu na skuteczność preparatu. Aby jednak preparaty tego typu zadziałały prawidłowo i zapewniły maksymalną ochronę, to należy pamiętać, by zwykle na 2 dni przed i 2 dni po zastosowaniu preparatu nie kąpać psa!. Te ograniczenia wynikają z zaburzeń podczas rozprzestrzeniania się warstwy tłuszczowo-łojowej w kontakcie z wodą. Okres działania jest uzależniony od producenta danego preparatu i może wynieść od 4 do 8 tygodni. Nieco trudności może nastręczać prawidłowe dozowanie produktu, które najczęściej przewiduje określoną w mililitrach na kilogram masy ciała psa ilość preparatu, którą trzeba na psa nanieść. W instrukcji podawana jest informacja ile należy zastosować mililitrów preparatu na kilogram masy ciała psa oraz ile jednorazowych psiknięć równoważy tą wielkość. W praktyce psa trzeba zważyć, a następnie zastosować kilka prostych obliczeń matematycznych.

Prawidłowe zastosowanie tego rodzaju produktu zapewnia trwałą ochronę przed infestacją kleszczami i nie wymaga stosowania dodatkowych środków. Produkty pasożytobójcze dostępne w formie do rozpylania mogą prowadzić do podrażnień skóry, a w razie połknięcia lub dostania się produktu do dróg oddechowych, mogą występować objawy zatrucia, o różnym stopniu nasilenia - uzależnionym od rodzaju substancji czynnej, substancji dodatkowych i ilości spożytego lub wprowadzonego przez drogi oddechowe produktu.

 

Preparat o właściwościach pasożytobójczych (postać do nakrapiania typu krople spot-on, tubki, pipetki, saszetki)

jest to postać płynna odpowiednio skomponowanej mieszanki zawierającej substancję biologicznie czynną (działającą na kleszcze) i substancje pomocnicze. Całość zamknięta jest w specjalnie dobranej plastikowej tubce, saszetce lub pipecie. W każdym opakowaniu znajduje się odmierzona ilość produktu z odpowiednią zawartością (stężeniem) substancji czynnej. Tubki, saszetki lub pipetki pakowane są do opakowań zbiorczych i w zależności od przeznaczenia tj. wielkości i wagi psa mogą być dostępne pojedynczo lub po kilka sztuk. Dobór i ilość używanych jednorazowo tubek zależeć będzie od wagi psa, stąd też powinien on być uprzednio zważony. Preparaty do nakrapiania są przeznaczone do zewnętrznego i długotrwałego zwalczania pasożytów na skórze i w sierści psów. W tego typu produktach mogą być stosowane dwa rodzaje substancji czynnej: jedna rozprzestrzeniająca się po ciele zwierzęcia dzięki procesowi zwanemu translokacją, a druga mająca zdolność przenikania do krwioobiegu. W pierwszym przypadku po zaaplikowaniu produktu, substancja czynna rozprasza się stopniowo (dyfunduje) w naturalnej warstwie tłuszczowo-łojowej powłok skórnych zwierzęcia, gromadząc się jednocześnie w gruczołach łojowych i mieszkach włosowych skóry. Stąd wydostaje się wraz z łojem na powierzchnię skóry. Tworzy "otoczkę" na ciele, która utrudnia swobodne żerowanie pasożytom i unieszkodliwia je w momencie bezpośredniego kontaktu ze skórą lub sierścią psa. Drugi rodzaj substancji czynnej kumuluje się we krwi psa. Pasożyt w momencie próby żerowania pobiera krew wraz z czynną substancją, która jest dla niego toksyczna i pasożyt ginie. Produkt opakowany w tubkę, saszetkę lub pipetkę wystarczy w wyznaczonym miejscu otworzyć i można w wygodny sposób zawartość opakowania zaaplikować bezpośrednio na skórę psa - zgodnie z instrukcją użytkowania - w wybranych miejscach. W przypadku psów małych zwykle wystarczy jednorazowa aplikacja produktu między łopatkami, a u psów większych i cięższych zaleca się równomierne rozprowadzenie produktu wzdłuż linii kręgosłupa, od karku po nasadę ogona. Po skończeniu zabiegu nanoszenia produktu pies powinien być pozostawiony do wyschnięcia. W trakcie przeprowadzania zabiegu nanoszenia produktu na psa, należy pilnować, by pies nie lizał się. Aby zmaksymalizować działanie produktu należy bezwzględnie przestrzegać instrukcji użycia. Nie należy stosować tego rodzaju produktu u psów uczulonych na substancję biologicznie czynną (działającą na kleszcze) wchodzącą w skład danego produktu, z podrażnieniami skóry i ranami. Wszystkie czynności związane z zastosowaniem produktu powinny być  wykonywane z dala od twarzy i w rękawiczkach jednorazowych. Preparat powinien być aplikowany w dobrze wentylowanym pomieszczeniu (lub na powietrzu) i najlepiej w porze wieczornej, tak by pies nie był przez kilka godzin głaskany.

Preparaty tego typu mają tą zaletę, iż każde opakowanie zawiera określoną ilość produktu i nie musimy się zastanawiać ile musimy go nanieść na psa, a ponadto działają długoterminowo i umożliwiają, nie tylko zwalczenie obecnych na psie pasożytów, ale również nie dopuszczają do ich ponownego zagnieżdżenia się na ciele psa przez dłuższy czas. Ostateczny okres działania jest uzależniony od producenta danego preparatu i może wynieść od 4 do 12 tygodni. Niewątpliwym atutem tego typu preparatów jest również ich wodoodporność. W międzyczasie psa można kąpać i kąpiele nie będą miały większego wpływu na skuteczność preparatu. Aby jednak preparaty tego typu zadziałały prawidłowo i zapewniły maksymalną ochronę, to należy pamiętać, by na 2 dni przed i 2 dni po zastosowaniu preparatu nie kąpać psa!. Te ograniczenia wynikają z zaburzeń podczas rozprzestrzeniania się warstwy tłuszczowo-łojowej w kontakcie z wodą. Prawidłowe zastosowanie tego rodzaju produktu zapewnia trwałą ochronę przed infestacją kleszczami i nie wymaga stosowania dodatkowych środków. Produkty pasożytobójcze dostępne w formie do nakrapiania mogą prowadzić do podrażnień skóry, a połknięcie produktu grozi zatruciem, o różnym stopniu nasilenia - uzależnionym od rodzaju substancji czynnej, substancji dodatkowych i ilości spożytego produktu.

 

Tabletki do stosowania doustnego zawierające środek pasożytobójczy

ostatnie innowacje z zakresu medycyny weterynaryjnej oferują produkty na pasożyty zewnętrzne, które przełamują dotychczasowe schematy i mogą być stosowane wewnętrznie tzn. ich zastosowanie polega na podaniu psu doustnie wygodniej w użyciu tabletki. Każda tabletka składa się z odpowiedniej dawki substancji czynnej (działającej na kleszcze), a do tego zawiera składniki dodatkowe i substancje pomocnicze m.in. smakowe uatrakcyjniające pobieranie tabletki przez psa. Przed zakupem odpowiedniego preparatu należy jednak zważyć psa, ponieważ produkt sprzedawany jest w postaci pojedynczych tabletek do jednorazowego zastosowania, a każda tabletka zawiera ustaloną ilość substancji czynnej (działającej na kleszcze), którą należy dobrać zgodnie z wagą psa. Tabletkę podaje się wraz z posiłkiem. Szybkość przejścia substancji czynnej do krwioobiegu oraz czas jej utrzymywania się w organizmie uzależniony jest od jej określonego rodzaju. Najnowocześniejsze substancje czynne używane w nowej generacji tabletek przeznaczonych do żucia docierają do krwi w ciągu kilku godzin i utrzymują się w organizmie przez kilka tygodni (w zależności od producenta od 4 do nawet 12 tygodni), zapewniając w tym czasie aktywną ochronę przed pasożytami. Pasożyty giną w trakcie pobierania krwi żywiciela. Jednak, aby osiągnąć efekt pasożytobójczy substancji czynnej, pasożyt musi spożyć pewną dawkę krwi żywiciela. Dotychczas nie przeprowadzono badań, które potwierdziłby, czy w takiej sytuacji unieszkodliwienie (zabicie pasożyta) jest na tyle szybkie, że pies jest również chroniony przed możliwością transmisji różnych czynników chorobotwórczych, przenoszonych przez kleszcze, co może na chwilę obecną stanowić pewien minus stosowania tego rodzaju środka pasożytobójczego. Poza tym mankamentem, produkty dostępne w tej najnowszej formie posiadają wiele zalet:

  • łatwy sposób podania;

  • odpowiednio dobrana dawka;

  • szybkość działania;

  • długotrwała ochrona;

  • wodoodporność;

  • brak bezpośredniego kontaktu substancji czynnej ze środowiskiem zewnętrznym;

  • odpowiednia tolerancja na substancję czynną i wysokie jej bezpieczeństwo dla samego psa, ludzi i otoczenia.

Prowadzone badania nad bezpieczeństwem stosowania ww. produktów do użytku wewnętrznego wykazały, iż w odpowiednio dobranej dawce terapeutycznej są one dobrze tolerowane przez psy. Czasami po podaniu preparatu mogą wystąpić przejściowe i łagodne wymioty, biegunki, ślinotok, czy brak apetytu. Można zatem przyjąć, że tego typu środki są aktualnie najnowocześniejsze i dzięki wielu zaletom będą stanowić przyszłość w zwalczaniu pasożytów zewnętrznych.

 

Walkę z kleszczami należy prowadzić dwutorowo: po pierwsze trzeba zwalczyć inwazję na psie (a jeśli posiadamy jeszcze inne zwierzęta futerkowe, które wychodzą na zewnątrz i/lub miały kontakt z opanowanym przez kleszcze psem np. kota, fretkę, królika, szynszylę, szczura, myszki, świnkę morską, chomika... to na nich oczywiście też) i zabezpieczyć go (lub wszystkie przebywające w domu zwierzęta) przed możliwością złapania kolejnych pasożytów, a po drugie trzeba maksymalnie ograniczyć możliwość występowania pasożytów w środowisku bytowania psa. Oczywiście z kleszczami nie mamy takiego problemu, jak z pchłami. Na szczęście nasz dom nie jest dla nich atrakcyjnym miejscem bytowania i z pewnością kleszcze żerujące na psie nie opanują go. Nie mniej jednak już nasz ogród może stać się całkiem przytulnym lokum dla tych pajęczaków. Niestety w przypadku środowiska zewnętrznego sprawa przedstawia się nieco gorzej... Otóż, jak do tej pory, nie wynaleziono takiego środka, który byłby bezpieczny dla ludzi, roślin, ryb i organizmów wodnych oraz nieszkodliwy dla pożytecznych zwierząt bytujących w naszym ogrodzie, a przy okazji tępiłby kleszcze całkowicie... Do naszego ogrodu kleszcze zawlec może nie tylko nasz pies, ale wszędobylskie koty i dziko żyjące zwierzęta (np. lisy, jeże, wiewiórki, myszy, szczury, zające, kuny, ptaki). Na dokładkę my sami również możemy takich gości na swoim ubraniu do ogrodu znieść. Naszym sprzymierzeńcem w ograniczaniu populacji tych pajęczaków w otoczeniu może być pogoda. W zimie problem praktycznie, nie istnieje, ale wiosną, latem i jesienią będzie nam ciężko stawić im czoła. Czy jednak od początku jesteśmy na straconej pozycji i walczymy z wiatrakami? Myślę, że aż tak beznadziejnie nie jest. Jeśli nasz ogród i działka tego wymaga, to zacząć musimy od uporządkowania terenu. Wszystkie rzeczy należy posegregować i odłożyć na wyznaczone miejsce, a niepotrzebne wyrzucić. Trzeba też zabrać się za aktywne wytępienie i/lub doprowadzić do przepłoszenia z ogrodu drobnych ssaków, głównie małych gryzoni np. nornic, mysz, karczowników i (o fuj!) szczurów. Są one bowiem - niestety - żywicielami larw i nimf kleszczy, które po napiciu się ich krwi mogą odpaść od nich właśnie w naszym ogrodzie, a następnym ich żywicielem w takim przypadku z dużą dozą prawdopodobieństwa będzie nasz pies lub my sami. Trawę kosimy i to systematycznie, bo kleszcz... nie przepada za nisko i regularnie koszoną trawą. Grządki i rabatki cyklicznie pielimy i nie dopuszczamy do zarastania mchem, wielkimi trawami i wszelakimi chwastami. Grabie powinny stać się jednym z podstawowych narzędzi w naszym ogrodowym schowku. Skoszoną trawę, liście i patyki sukcesywnie grabimy, a następnie wyrzucamy do kosza lub palimy. Absolutnie nie można dopuszczać do ich zalegania na podłożu, a już na pewno do zostawiania ich na zimę. Pamiętajmy, że kleszcze zimują właśnie w takiej ściółce, więc jak ich nie sprzątniemy, to tak jakbyśmy zostawili w ogrodzie kartkę z napisem "dysponuję dogodnym lokum - przezimuję kleszcze". Warto również zastanowić się nad architekturą krajobrazu naszego ogrodu. Jeśli chcielibyśmy ograniczyć do minimum występowanie kleszczy w naszym ogrodzie, to powinniśmy zainteresować się ogrodem w wersji mocno minimalistycznej tj. pole krótko skoszonej trawy wystawione na działanie pełnego słońca... Oczywiście to tak trochę z przymrużeniem oka, bo to warunki dobre na pole golfowe, a w przydomowym ogródku hmm... chciałoby się jednak dobrze wypocząć i jeszcze nacieszyć oko ładnym widokiem... Czy można połączyć przyjemne z pożytecznym? Oczywiście zawsze można spróbować... Zamiast wysypywanej wszędzie, w nadmiarze i z lubością kory można pomyśleć o ozdobnych kamieniach i żwirku. W miejsce oczka wodnego można zaplanować efektowny ogródek skalny. Paproci, wysokich ozdobnych traw, leszczyny, czarnego bzu i jeżyn nie sadzimy, a w to miejsce wybierajmy roślinność, którą ze względu na zapach i wydzielane olejki eteryczne kleszcze nie lubią np. tatarak zwyczajny, chrzan, wrotycz, miętę, lawendę, aksamitkę, pelargonie, róże odmiany zapachowe, trawę cytrynową, rozmaryn, czosnek niedźwiedzi, czeremchę zwyczajną, cebulę, czy kocimiętkę.

 

Dodatkowo stosując kilka naturalnych środków i tricków możemy sprawić, by nasz zwierzak paskudnie pachniał (oczywiście wg kryteriów oceny atrakcyjności zapachów przez kleszcze) i kompletnie im nie smakował... Tak, właśnie, tak... każdy kleszcz, który się jeszcze plącze po środowisku bytowania psa i wpadnie na pomysł, by go dopaść, powinien po zetknięciu się z jego sierścią, skórą, czy krwią pomyśleć... "fuj, co za ohyda!". Jednym ze sposobów na uzyskanie tego odrażającego dla kleszczy zapachu i/lub smaku jest zastosowanie po kąpieli płukanki (bez spłukiwania) z octu (szklanka octu rozcieńczona w 4 litrach wody). Dodatkowo możemy zadziałać "od wewnątrz" tzn. codziennie dodajemy jedną łyżkę stołową octu jabłkowego do wody pitnej (jeśli pies toleruje zapach/smak octu i będzie pił taką wodę) i/lub urozmaicamy posiłek odrobiną drożdży piwnych - o ile pies nie ma na nie uczulenia (w sklepach zoologicznych dostępne są również wygodne w użyciu gotowe tabletki). Niektórzy zalecają też regularne stosowanie niedużych ilości świeżego czosnku (w sklepach zoologicznych dostępne są również wygodne w użyciu gotowe tabletki), ale ze względu na liczne kontrowersje krążące wokół toksyczności tej rośliny dla psów, jej podawanie psu powinno być starannie przemyślane. Zawarte w occie, drożdżach i czosnku substancje czynne, uwalniają się przez skórę psa i sprawią, że raczej nie znajdziemy na psie kleszczy - amatorów ekstremalnych wrażeń... Jak widać, na prawdę niewiele trzeba, by uczynić z psa mało atrakcyjny obiekt zainteresowań dla kleszczy...

 

Charakterystyka wybranych składników biologicznie czynnych, które zwalczają pasożyty zewnętrzne, w tym kleszcze

Preparaty pasożytobójcze, które będą skuteczne przeciwko kleszczom powinny przede wszystkim posiadać w swoim składzie substancję lub kombinację substancji czynnych, które będą skutecznie zwalczały te pasożyty, a jednocześnie będą wykazywały się wysokim stopniem bezpieczeństwa dla psa oraz przebywających w jego otoczeniu ludzi. Współcześnie w składach produktów pasożytobójczych działających na kleszcze i przeznaczonych dla psów znajdziemy najczęściej takie substancje czynne jak: fipronil, permetryna i flumetryna. Do rzadkości należy już stosowanie w produktach toksycznego propoksuru. Na rynku pojawią się również nowoczesne substancje czynne, które dopiero wchodzą do użytku weterynaryjnego np. fluralaner i afoxolaner.

 

Fipronil

jest substancją syntetyczną, należącą do rodziny fenylopirazoli i wykazuje potencjalne właściwości owadobójcze i roztoczobójcze. Fipronil został odkryty i opracowany przez Rhone-Poulenc w latach 1985 i 1987 i wprowadzony na rynek w 1993 roku w USA.  Fipronil oddziałuje na receptory GABA (kwas gamma-aminomasłowy - jeden z głównych neuroprzekaźników procesów hamowania ośrodkowego układu nerwowego) pasożytów poprzez hamowanie przepływu chlorków regulowanego przez receptory GABA do komórek nerwowych przez związanie ich w miejscu wewnątrz kanału chlorkowego danego receptora. Zablokowanie procesów hamowania powoduje rozwój niekontrolowanego pobudzenia doprowadzając do zabicia pasożyta. Fipronil naniesiony miejscowo ulega wchłonięciu przez skórę w ciągu 24 h, w procesie zwanym translokacją i jest zatrzymywany w gruczołach łojowych skóry, skąd powoli zostaje nanoszony na sierść. Fipronil charakteryzuje się stosunkowo niską toksycznością dla ludzi i psów, natomiast jest wysoce toksyczny dla pszczół, ryb i bezkręgowców wodnych oraz wykazuje działanie toksyczne na wiewiórki, króliki i jeże. Przy zastosowaniu tej substancji czynnej ochrona przed ponowną infestacją pchłami utrzymuje się do 8 tygodni, a przed kleszczami do 4 tygodni. Podawane przez producentów przeciwwskazania do stosowania środków zawierających fipronil dotyczą zwierząt poważnie chorych, gorączkujących, szczeniąt poniżej 2 miesiąca życia i (lub) ważących mniej niż 2 kg oraz uczulonych na fipronil. Jak każda substancja chemiczna, tak i fipronil wykazuje pewne działania niepożądane - mijające podrażnienia skóry, jak świąd, zaczerwienienie okolicy zakroplenia, przebarwienia włosa, przetłuszczenie włosa, miejscowe wyłysienia. W sporadycznych przypadkach odnotowywano objawy neurologiczne, jak przeczulica, depresja, objawy nerwowe, a także podrażnienia przewodu pokarmowego (wymioty) czy oddechowego. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii. Kąpiele psa w czasie stosowania preparatów zawierających tą substancję czynną warto ograniczyć do dwóch razy na miesiąc. Częstsze kontakty z wodą skracają okres ochronny preparatu zawierającego w swym składzie fipronil.

 

Amitraz (amitraza)

jest to organiczny związek chemiczny należący do triazpentadienów tj. do grupy związków biologiczne czynnych o wysokiej skuteczności insektobójczej (owadobójczej i roztoczobójczej). Po raz pierwszy substancja ta została otrzymana w 1969 roku w Anglii. Mechanizm działania amitrazu polega na zahamowaniu aktywności monoaminooksydazy (MAO) i agonistycznym oddziaływaniu na receptory oktopaminowe i alfa-adrenoreceptory. Powoduje wzrost aktywności neuronalnej, a w konsekwencji zaburzenia zachowania pasożyta, odczepienie się go od skóry i śmierć. Amitraz jest bardzo skuteczny przeciwko dorosłym postaciom kleszczy oraz przeciwko postaciom larwalnym kleszczy, a także wykorzystywany jest w walce z nużeńcem i wszami. Amitraz szybko penetruje organizm pasożyta i jest przekształcany do 5 metabolitów. Powstające najwcześniej metabolity są bardzo toksyczne dla larw. Amitraz zapobiega składaniu jaj przez kleszcze i jest również środkiem jajobójczym. Amitraz przeznaczony jest do użytku zewnętrznego i może stanowić składnik szamponu o właściwościach pasożytobójczych, produktu do nakrapiania typu spot-on lub obroży o właściwościach pasożytobójczych. Z obroży oraz produktu w formie roztworu do nakrapiania (spot-on) uwalnia się dość szybko i słabo wchłania przez skórę. Podawane przez producentów przeciwwskazania do stosowania środków zawierających amitraz dotyczą zwierząt poważnie chorych, gorączkujących, szczeniąt poniżej 2 miesiąca życia i (lub) ważących mniej niż 2 kg oraz uczulonych na amitrazę. Amitraz jest silne toksyczny dla koni i kotów. Przy stosowaniu amitrazu należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ jest on szkodliwy dla ludzi - wdychanie, połknięcie lub kontakt przez skórę może skończyć się zatruciem (w prowadzonych statystykach wykazano, że szkodliwe są już dawki 0.3-1.25 g przy 12.5% stężeniu amitrazu i 0.5-2 g przy 20% stężeniu amitrazu). Amitraz dla psów również wykazuje pewne działania niepożądane - mijające podrażnienia skóry, uczulenia alergiczne, łagodne podrażnienia oczu, zmiany nastroju tj. uspokojenie, senność. Jeżeli zwierzęta wylizują miejsce podania preparatu bezpośrednio po jego zastosowaniu, może wystąpić u nich nadmierne ślinienie. Nie jest to jednak objawem zatrucia i ustępuje w ciągu kilku minut bez konieczności leczenia. Zatrucie zazwyczaj zdarza się po spożyciu obroży impregnowanej amitrazą lub po zastosowaniu preparatu naskórnego w nadmiernej ilości albo w złym stężeniu. Objawy zatrucia są następujące: pies słabnie, staje się ospały, ma problemy z koordynacją ruchów, a jego reakcja na bodźce jest bardzo osłabiona - z czasem zupełnie zanika. Objawom tym towarzyszy spowolnienie akcji serca, spadek ciepłoty ciała i liczby oddechów. Pojawiają się wymioty i biegunka, które z jednej strony działają korzystnie - bo przyspieszają usunięcie połkniętych fragmentów obroży, a z drugiej - odwadniają i osłabiają zwierzaka. Stan chorego, jeśli nie zostaną podane mu leki, szybko się pogarsza i może doprowadzić do śmierci. Dawka toksyczna dla psa przyjęta doustnie, to 100 mg/kg. Pomoc udzielana zwierzakowi, u którego wystąpiły objawy zatrucia po naskórnym zastosowaniu środka zawierającego amitrazę, polega na spłukaniu preparatu obfitą ilością ciepłej wody z domieszką detergentu, np. płynu do mycia naczyń. Następnie choremu podawane są dożylnie duże ilości płynów nawadniających oraz kontrolowana jest ciepłota ciała. Zwierzakowi, u którego wystąpiły objawy depresji, podawana jest johimbina lub atipamezol - środki te działają przeciwstawnie do amitrazy, a więc przyspieszają akcję serca, podnoszą ciśnienie krwi i temperaturę, co stosunkowo szybko stawia czworonoga na nogi. Psom, u których zatrucie wynika z połknięcia fragmentów obroży, wskazane jest wykonanie endoskopii, w celu usunięcia większych kawałków obroży z żołądka. Po opróżnieniu przewodu pokarmowego, stan zwierzaka szybko wraca do normy, a przebyte zatrucie nie pozostawia długotrwałych i niekorzystnych skutków. Produkty zawierające amitrazę są dostępne w Polsce tylko z przepisu lekarza weterynarii. W razie wykorzystania produktów zawierających amitrazę i w przypadku wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Permetryna

jest to syntetyczny związek chemiczny drugiej generacji, należący do pyretroidów, który został opracowany w 1974 roku przez zespół naukowy Rothamsted z Wielkiej Brytanii. Pyretroidy są syntetycznymi związkami podobnymi do naturalnego pyretrum, który w formie naturalnej występuje w kwiatach wielu rodzajów chryzantem np. Chrysanthemum cinerariaefolium i Chrysanthemum coccineum. Pod względem budowy chemicznej pyretroidy osą estrami kwasu chryzantemowego lub halogenowmi pochodnymi tego kwasu i alkoholi pierwszo- lub drugorzędowych, zawierających w swojej cząsteczce przynajmniej jedno wiązanie podwójne. Na podstawie wyników testu wiązania kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) przez kompleks receptor - jonofor, syntetyczne pyretroidy można podzielić na dwa typy: alfa-cyjano-3-fenoksybenzylowe (typ II zespół CS) i nie posiadające ugrupowania cyjanowego (typ I, zespół T). Permetryna należy do pyretroidów nie posiadających grupy alfa-cyjanowej. Stosowana jest jako środek owadobójczy, roztoczobójczy i odstraszający owady. Permetryna, w przeciwieństwie do naturalnego pyretrum, charakteryzuje się wysoką stabilnością, odpornością na foto- i biodegradację oraz wysoką skutecznością działania owadobójczego oraz roztoczobójczego, przez co jej właściwości bójcze są silniejsze, a efekt utrzymuje się dłużej.  Pyretroidy wykazują działanie neurotoksyczne, powodując u owadów i pajęczaków zaburzenia koordynacji zmysłów i motoryki. Po dostaniu się do ciała pasożyta wpływają na membranę neuronów, przedłużając aktywację kanału sodowego, co prowadzi do porażenia i śmierci pasożyta. Działają na pasożyty w sposób kontaktowy oraz żołądkowy. Ich wysoka toksyczność dla stawonogów związana jest z ich słabym metabolizmem w organizmach tych zwierząt. U ssaków metabolizm pyretroidów przebiega inną drogą i jest znacznie szybszy, niż u owadów, co powoduje, że wywołanie efektu neurotoksycznego jest możliwe jedynie w przypadku przyjęcia dawki znacznie przekraczającej zalecaną. Na insekty (zmiennocieplne!) pyretroidy działają około 4400 razy silniej, niż na ludzi i zwierzęta (stałocieplne). Miejscowo podawana permetryna pozostaje głównie na sierści leczonych zwierząt i bardzo słabo wchłania się przez skórę. Permetryna jest stosunkowo bezpieczna dla ludzi (aczkolwiek pozostaje dla nich neurotoksyczna, a bardziej wrażliwe na nią są małe dzieci) i innych zwierząt, w tym psów. Reakcje skórne notowane są rzadko. Przypadkowe połknięcie większej ilości może skutkować ślinotokiem, wymiotami, drżeniem mięśni. Permetryna nie powinna być stosowana u kotów, dla których jest bardzo toksyczna. Permetryna jest średnio toksyczna dla ryb, zaś bardzo toksyczna dla wodnych bezkręgowców. Nie należy stosować u młodych szczeniąt oraz psów z poranioną skórą i uczulonych na tą substancję. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Deltametryna

delametryna podobnie, jak permetryna jest syntetycznym związkiem chemicznym drugiej generacji, należącym do pyretroidów, który został opracowany w 1974 roku przez zespół naukowy Rothamsted z Wielkiej Brytanii. Pyretroidy są syntetycznymi związkami podobnymi do naturalnego pyretrum, który w formie naturalnej występuje w kwiatach wielu rodzajów chryzantem np. Chrysanthemum cinerariaefolium i Chrysanthemum coccineum. Pod względem budowy chemicznej pyretroidy są estrami kwasu chryzantemowego lub halogenowymi pochodnymi tego kwasu i alkoholi pierwszo- lub drugorzędowych, zawierających w swojej cząsteczce przynajmniej jedno wiązanie podwójne. Na podstawie wyników testu wiązania kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) przez kompleks receptor - jonofor, syntetyczne pyretroidy można podzielić na dwa typy: alfa-cyjano-3-fenoksybenzylowe (typ II zespół CS) i nie posiadające ugrupowania cyjanowego (typ I, zespół T). Delametryna należy do alfa-cyjano pyretroidów. Stosowana jest jako środek owadobójczy, roztoczobójczy i odstraszający owady. Deltametryna, w przeciwieństwie do naturalnego pyretrum, charakteryzuje się wysoką stabilnością, odpornością na foto- i biodegradację oraz wysoką skutecznością działania owadobójczego oraz roztoczobójczego, przez co jej właściwości bójcze są silniejsze, a efekt utrzymuje się dłużej. Pyretroidy wykazują działanie neurotoksyczne, powodując u owadów i pajęczaków zaburzenia koordynacji zmysłów i motoryki. Po dostaniu się do ciała pasożyta wpływają na membranę neuronów, przedłużając aktywację kanału sodowego, co prowadzi do porażenia i śmierci pasożyta. Działają na pasożyty w sposób kontaktowy oraz żołądkowy. Ich wysoka toksyczność dla stawonogów związana jest z ich słabym metabolizmem w organizmach tych zwierząt. U ssaków metabolizm pyretroidów przebiega inną drogą i jest znacznie szybszy, niż u owadów, co powoduje, że wywołanie efektu neurotoksycznego jest możliwe jedynie w przypadku przyjęcia dawki znacznie przekraczającej zalecaną. Na insekty (zmiennocieplne!) pyretroidy działają około 4400 razy silniej, niż na ludzi i zwierzęta (stałocieplne). Deltametryna zabija ektopasożyty, czyli jest aktywna tylko wobec zewnętrznych pasożytów, takich jak muchy, kleszcze, roztocza, wszy, pchły, komary itp. Można uznać ją za substancję o szerokim spektrum działania tzn. ogólnie jest bardzo skuteczna wobec prawie wszystkich owadów, kleszczy i roztoczy, ale nie wykazuje specjalnie wybitnych właściwości przeciwko określonemu pasożytowi. Jest mniej skuteczna przeciw różnym gatunkom kleszczy, niż kilka innych związków chemicznych działających zdecydowanie silniej na kleszcze (np. amitraza, flumetryna). Miejscowo podawana deltametryna pozostaje głównie na sierści leczonych zwierząt i bardzo słabo wchłania się przez skórę. Deltametryna jest stosunkowo bezpieczna dla ludzi (aczkolwiek pozostaje dla nich neurotoksyczna, a najbardziej wrażliwe na nią są małe dzieci) i innych zwierząt, w tym psów. Mogą wystąpić miejscowe reakcje skórne. Przypadkowe zlizanie lub połknięcie większej ilości może wywołać ślinotok, wymioty, drżenie mięśni. Deltametryna nie powinna być stosowana u kotów, dla których jest bardzo toksyczna. Deltametryna jest średnio toksyczna dla ryb i bardzo toksyczna dla wodnych bezkręgowców. Nie należy stosować u młodych szczeniąt oraz psów z poranioną skórą i uczulonych na tą substancję. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Flumetryna

flumetryna należy do tej samej rodziny syntetycznych związków chemicznych (pyretroidów), co permetryna i deltametryna. Na rynku została zaprezentowana po  raz pierwszy w latach 70-tych XX wieku przez firmę Bayer. Pyretroidy są syntetycznymi związkami podobnymi do naturalnego pyretrum, który w formie naturalnej występuje w kwiatach wielu rodzajów chryzantem np. Chrysanthemum cinerariaefolium i Chrysanthemum coccineum. Pod względem budowy chemicznej pyretroidy są estrami kwasu chryzantemowego lub halogenowymi pochodnymi tego kwasu i alkoholi pierwszo- lub drugorzędowych, zawierających w swojej cząsteczce przynajmniej jedno wiązanie podwójne. Na podstawie wyników testu wiązania kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) przez kompleks receptor - jonofor, syntetyczne pyretroidy można podzielić na dwa typy: alfa-cyjano-3-fenoksybenzylowe (typ II zespół CS) i nie posiadające ugrupowania cyjanowego (typ I, zespół T). Flumetryna należy do alfa-cyjano pyretroidów. Stosowana głównie, jako środek roztoczobójczy i owadobójczy oraz odstraszający owady. Flumetryna, w przeciwieństwie do naturalnego pyretrum, charakteryzuje się wysoką stabilnością, odpornością na foto- i biodegradację oraz wysoką skutecznością działania szczególnie roztoczobójczego, przez co jej właściwości bójcze są silniejsze, a efekt utrzymuje się dłużej. Pyretroidy wykazują działanie neurotoksyczne, powodując u owadów i pajęczaków zaburzenia koordynacji zmysłów i motoryki. Po dostaniu się do ciała pasożyta wpływają na membranę neuronów, przedłużając aktywację kanału sodowego, co prowadzi do porażenia i śmierci pasożyta. Działają na pasożyty w sposób kontaktowy oraz żołądkowy. Ich wysoka toksyczność dla stawonogów związana jest z ich słabym metabolizmem w organizmach tych zwierząt. U ssaków metabolizm pyretroidów przebiega inną drogą i jest znacznie szybszy, niż u owadów, co powoduje, że wywołanie efektu neurotoksycznego jest możliwe jedynie w przypadku przyjęcia dawki znacznie przekraczającej zalecaną. Na insekty (zmiennocieplne!) pyretroidy działają około 4400 razy silniej, niż na ludzi i zwierzęta (stałocieplne). Flumetryna zabija ektopasożyty, czyli jest aktywna tylko wobec zewnętrznych pasożytów, takich jak muchy, kleszcze, roztocza, wszy, pchły, komary itp. Można uznać ją za substancję o szerokim spektrum działania, ale szczególnie skuteczna jest wobec kleszczy i roztoczy. Miejscowo podawana flumetryna pozostaje głównie na sierści leczonych zwierząt i bardzo słabo wchłania się przez skórę. Reakcje skórne notowane są rzadko. Przypadkowe zlizanie lub połknięcie większej ilości może wywołać ślinotok, wymioty, drżenie mięśni. Flumetryna jest stosunkowo bezpieczna dla ludzi i innych zwierząt, w tym psów. W wyniku prowadzonych badań podanie doustnie psom dawki 25 ppm, równej 0.88 mg/kg mc na dobę w 13-tygodniowym eksperymencie nie wykazało żadnych działań toksycznych. Flumetryna nie powinna być stosowana u kotów, dla których jest bardzo toksyczna. Flumetryna jest toksyczna dla ryb i bardzo toksyczna dla wodnych bezkręgowców. Nie należy stosować u młodych szczeniąt oraz psów z poranioną skórą i uczulonych na tą substancję. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Selamektyna
jest półsyntetyczną pochodną awermektyny i należy do endektocydów z grupy makrocyklicznych laktonów. Po raz pierwszy na rynku została zaprezentowana przez firmę Pfizer w latach 90-tych XX wieku. Makrocykliczne laktony to związki, które są zarówno naturalnymi produktami wytwarzanymi przez różne mikroorganizmy glebowe z rodzaju Streptomyces, jak również są otrzymywane na drodze różnych procesów chemicznych przy wykorzystaniu fermentacji z zastosowaniem Streptomyces, a następnie poprzez oczyszczanie i/lub modyfikację chemiczną produktów tej fermentacji. W zależności od budowy chemicznej tych związków wyróżniamy dwie grupy tj. awermektyny i milbemycyny. Związki te charakteryzują się unikalnym sposobem działania. Łączą się selektywnie i z dużym powinowactwem z kanałami chlorkowymi bramkowanymi glutaminianem, występującymi we włóknach nerwowych i komórkach mięśniowych bezkręgowców. W wyniku tego dochodzi do wzrostu przepuszczalności błony komórkowej dla jonów chlorkowych i hiperpolaryzacji błony komórkowej włókien nerwowych komórek mięśniowych. Prowadzi to do paraliżu i śmierci pasożyta. Związki z tej grupy mogą również blokować kanały chlorkowane bramkowane innymi ligandami np. neuroprzekaźnikiem kwasem gamma-aminomasłowym (GABA), co również prowadzi do paraliżu i śmierci pasożyta. Makrocykliczne laktony mają bardzo wysoką naturalną skuteczność przeciwko wielu pasożytom tzn. zabijają je już w bardzo małych stężeniach. Wszystkie makrocykliczne laktony wykazują systemowy tryb działania tzn. bez względu na sposób podania, dostają się do krwi, z którą są transportowane po całym organizmie, a po natrafieniu na pasożyta zabijają go. Stosowane na skórę miejscowo mogą również działać na pasożyty zewnętrzne kontaktowo. Selamektyna wykazuje aktywność przeciw wielu gatunkom pasożytów bezkręgowych np. świerzbowiec uszny oraz skórny, kleszcze (Dermacentor variabilis), pchły oraz robaki wewnętrzne: Dirofilaria immitis. Selamektyna wykazuje działanie bójcze w stosunku do postaci dorosłych pcheł, larw i jaj. Z tego powodu selamektyna skutecznie zaburza cykl życiowy pcheł poprzez uśmiercanie postaci dorosłych (bytujących na zwierzęciu), zapobiega składaniu i rozwojowi jaj (na zwierzęciu i w jego otoczeniu) oraz uśmierca larwy (bytujące w otoczeniu zwierząt). Selamektyna po podaniu miejscowym jest wchłaniana z powierzchni skóry i osiąga maksymalne stężenie w osoczu u psów po około 3 dniach, a następnie właściwości bójcze przeciwko pchłom utrzymują się przez okres 3 tygodni. Szeroki margines bezpieczeństwa selamektyny dla ssaków wynika z faktu, że ssaki nie posiadają kanałów chlorkowych bramkowanych glutaminianem, a laktony makrocykliczne mają niskie powinowactwo do kanałów chlorkowych bramkowanych innymi ligandami, występujących u ssaków. Ponadto związki te nie przenikają przez barierę krew-mózg, co dodatkowo zwiększa ich bezpieczeństwo. Selamektyna jest toksyczna dla ryb i bezkręgowców wodnych. Selamektyna nie powinna być stosowana u wszystkich wrażliwych na nią psów szczególnie u tych z mutacją w genie MDR-1. U zwierząt z tym defektem może dojść do poważnego zatrucia selamektyną. U pozostałych zwierząt zlizanie nadmiernych ilości preparatu z selamektyną przed jego wyschnięciem może skutkować rozwojem różnego stopnia zatrucia objawiającym się: ślinotokiem, wymiotami, biegunką, utratą apetytu, lekkim drżeniem mięśni. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Imidakloprid

jest to związek otrzymany na bazie nikotyny, systemowy środek owadobójczy, który działa jak toksyna i należy do grupy związków chemicznych zwanych neonikotynoidami. Neonikotynoidy są stosunkowo nową klasą insektycydów przedstawionych w ostatnich 50 latach, a imidakloprid jest obecnie najszerzej używanym insektycydem na świecie, który został na rynek wprowadzony przez firmę Bayer w latach 90-tych XX wieku. Imidakloprid zakłóca działanie transmisji bodźców w układzie nerwowym owadów. Powoduje blokadę receptorów nikotynowych, prowadząc do akumulacji acetylocholiny, ważnego neuroprzekaźnika, co skutkuje paraliżem, bądź śmiercią owada. Imidakloprid jest skuteczny wobec owadów ssących, niektórych owadów żujących, owadów glebowych, a także jest wykorzystywany do zwalczania pcheł zwierząt domowych. Imidakloprid nie działa na zaliczane do roztoczy kleszcze. Po aplikacji zewnętrznej na skórę psa imidakloprid szybko rozpuszcza się w powłoce lipidowej i gromadzi się w mieszkach włosowych, skąd sukcesywnie rozprowadzany jest wraz z łojem po ciele psa i uwalniany przez okres około jednego miesiąca po aplikacji. Na podstawie badań laboratoryjnych, imidakloprid został uznany za średnio toksyczny dla ssaków w przypadku wchłonięcia doustnego i nisko toksyczny przez kontakt skórny. Natomiast imidakloprid jest jednym z najbardziej toksycznych insektycydów dla pszczół. Wykazuje także wysoką toksyczność dla bezkręgowców wodnych, a stosunkowo niską dla ryb. U psów objawy toksyczne może wywołać dopiero LD 50 wynoszące 450 mg/kg masy ciała. Możliwe jest wystąpienie przemijających podrażnień skóry.  Nie należy stosować u szczeniąt młodszych, niż siedem tygodni, suk będących w ciąży i osobników uczulonych na tą substancję. Imidakloprid zabija większość pcheł w około 12 godzin po aplikacji produktu z tą substancją. Jeśli pies zdąży polizać sierść przed wyschnięciem sierści i wchłonięciem preparatu, to mogą u niego wystąpić słabo wyrażone objawy zatrucia takie, jak: ślinotok, skurcze i osłabienie mięśni. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii

 

Dinotefuran

podobnie, jak imidakloprid należy do związków otrzymywanych na bazie nikotyny i zaliczany jest do grupy związków chemicznych zwanych neonikotynoidami. Jest mniej znany, niż imidakloprid. Został na rynek wprowadzony w 1990 roku przez japoński koncern chemiczny Mitsui do zwalczania szkodliwych owadów. Dinotefuran zakłóca działanie transmisji bodźców w układzie nerwowym owadów. Powoduje blokadę receptorów nikotynowych, prowadząc do akumulacji acetylocholiny, ważnego neuroprzekaźnika, co skutkuje paraliżem, bądź śmiercią owada. Dinotefuran jest skuteczny wobec owadów ssących, niektórych owadów żujących, owadów glebowych, a także jest wykorzystywany do zwalczania pcheł zwierząt domowych. Dinotefuran nie działa na kleszcze oraz na wszy i roztocza. Często występuje w różnych produktach w połączeniu z piryproksyfenem lub permetryną. Po aplikacji zewnętrznej na skórę psa dinotefuran szybko rozpuszcza się w powłoce lipidowej i gromadzi się w mieszkach włosowych, skąd sukcesywnie rozprowadzany jest wraz z łojem po ciele psa i uwalniany przez okres około jednego miesiąca po aplikacji.  Na podstawie badań laboratoryjnych, dinotefuran został uznany za średnio toksyczny dla ssaków w przypadku wchłonięcia doustnego i nisko toksyczny przez kontakt skórny. Dinotefuran jest toksycznym insektycydem dla pszczół. Wykazuje także wysoką toksyczność dla bezkręgowców wodnych, a stosunkowo niską dla ryb. Jeśli pies zdąży polizać sierść przed wyschnięciem sierści i wchłonięciem preparatu, to mogą u niego wystąpić słabo wyrażone objawy zatrucia takie, jak: ślinotok, skurcze i osłabienie mięśni. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Propoksur

jest to nazwa zwyczajowa syntetycznego insektycydu z grupy karbaminianów, który na rynek został wprowadzony w latach 60-tych XX wieku przez firmę Bayer. Odznacza się szerokim, lecz krótkotrwałym działaniem owadobójczym i roztoczobójczym. Wykorzystywany jest, jako substancja czynna w produktach do zwalczania i odstraszania pasożytów m.in. pcheł i kleszczy - szczególnie w obrożach pasożytobójczych. Mechanizm działania toksycznego dla pasożytów jest analogiczny do działania organofosforanów. Polega na blokowaniu aktywności cholinoesteraz, enzymów niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. W sporadycznych przypadkach w pierwszych dniach po założeniu obroży może wystąpić lekkie swędzenie skóry. Przy wystąpieniu reakcji nadwrażliwości należy zdjąć obrożę i zasięgnąć porady lekarza weterynarii. Producenci zalecają nie stosować produktów z propoksurem u psów z rozległymi zmianami skóry oraz będącymi w okresie rekonwalescencji. Szkodliwy dla kotów. W przypadku ciężkiego zatrucia (np. zjedzenie obroży) choremu czworonogowi podawane są płyny nawadniające i atropina - działająca odtruwająco oraz inne leki w zależności od charakteru występujących objawów. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii. W USA Environmental Protection Agency (EPA) - Agencja Ochrony Środowiska - zawarła porozumienie z Sergeant’s Pet Care Product’s Inc. i Wellmark International na mocy, którego firmy te wycofają się z produkcji obroży z propoksurem. W ramach porozumienia obroże z propoksurem będą produkowane na terenie USA przez te firmy tylko do 1 kwietnia 2015 roku, a dystrybuowane rok dłużej tzn. do 1 kwietnia 2016 roku. Na terenie Unii Europejskiej następuje również wycofywanie produktów z tą substancją czynną i do obrotu dopuszczone są tylko te produkty, które zostały zarejestrowane jako produkty weterynaryjne. Decydując się na zakup preparatu zwierającego propoksur warto mieć na uwadze fakt, że niemowlęta i małe dzieci nie powinny mieć kontaktu z psem noszącym obrożę, w której składzie znajduje się ta substancja, ponieważ przy bezpośrednim kontakcie jest ona dla nich szkodliwa!.

 

Pyriprol

jest środkiem owadobójczym i roztoczobójczym należącym do grupy fenylopirazoli, nieco podobnym do fipronilu. Pyriprol został wprowadzony na rynek w 2000 roku, jako klasyczny środek owadobójczy przez firmę Novartis. Działa przez interakcje z kanałami chlorkowymi bramkowanymi przez ligandy, w szczególności kanałami zależnymi od neuroprzekaźnika - kwasu gamma amino-masłowego (GABA). Interakcje te powodują blokowanie pre- i post-synaptycznego transferu jonów chlorkowych przez błony komórkowe. Wynikiem tego działania jest niekontrolowana aktywność ośrodkowego układu nerwowego owadów lub roztoczy i ich śmierć. Pasożyty są niszczone raczej w wyniku kontaktu niż działania układowego. W weterynarii stosowany jest do zwalczania u psów pcheł i kliku gatunków kleszczy. Skuteczność pyriprolu przeciw pchłom jest porównywalna z innymi nowoczesnymi owadobójczymi substancjami czynnymi np. fipronilem, imidakloprydem, spinetoramem i spinosadem. Zaaprobowany w Unii Europejskiej i kilku innych krajach. U psów pyriprol po podaniu na skórę jest powoli wchłaniany przez skórę. Prowadzi to do ogólnoustrojowej ekspozycji na działanie jego dwóch głównych metabolitów. Po nałożeniu na skórę, pyriprol szybko rozprowadza się w sierści psów w ciągu jednego dnia po zastosowaniu, a jego skuteczność utrzymuje się przez okres około 4 tygodni. Pyriprol może mieć szkodliwy wpływ na organizmy wodne. U psów działania niepożądane są powiązane z przejściowymi i rzadko notowanymi objawami miejscowymi skórnymi i objawami neurologicznymi. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Metopren

jest analogiem hormonu juwenilny (JH), który został odkryty w 1965 roku, a jego struktura molekularna została rozwiązana w 1967 roku, a na rynek został wprowadzony w latach 70-tych XX wieku przez firmę Zoecon. Pod względem chemicznym hormon juwenilny jest pochodną kwasu dodekadienowego lub tridekadienowego. Hormon ten reguluje przeobrażanie się owadów. Najważniejszą funkcją hormonu juwenilnego jest kontrola rozwoju larwalnego owadów - hamuje on przepoczwarczenie, jednocześnie sprzyjając wylinkom i wzrostowi. Jednakże rola spełniana u larw nie jest jedyną - hormon ten reguluje także rozmnażanie, a w szczególności witellogenezę i oogenezę. Te właściwości naturalnego hormonu zostały wykorzystane do opracowania różnych syntetycznych form tego związku należących do juwenoidów (np. metropenu), który jest wykorzystywany jako środek owadobójczy blokujący i uniemożliwiający przeobrażenie larw w dorosłe osobniki, czyli zwalczający jaja i larwy pcheł. Stosowany jest w preparatach przeciw pchłom, ale wykazuje także skuteczność przeciw muchom, ćmom, komarom i innym owadom. Nie działa na roztocza, czyli np. kleszcze. Metopren jest umiarkowanie toksyczny dla niektórych ryb (pstrąg tęczowy) i wysoce toksyczny dla pozostałych. Metopren jest względnie nietoksyczny dla ptaków. Wydaje się również wykazywać niską toksyczność dla dorosłych pszczół, chociaż larwy pszczół mogą być bardziej na niego wrażliwe. Metropen uznawany jest za środek stosunkowo bezpieczny dla ludzi i zwierząt, w tym psów. Po kontakcie ze skórą, oczami lub po dostaniu się do płuc może powodować przejściowe podrażnienie. W jednym z badań podawano psom bardzo wysokie dawki (10 g/kg) metoprenu, który wywołał u nich następujące objawy: wymioty, rozszerzone źrenice, zmiany w zachowaniu, zaburzenia oddychania i niezborność ruchów ciała. Kiedy badacze obniżyli podawaną dawkę o 50% (5 g/kg), psy nie wykazywały żadnych niepożądanych objawów. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Piryproksyfen (pyriproksyfen)

jest to chemiczny związek z grupy pochodnych pirydyny, który został opracowany w latach 80-tych XX wieku w Japonii przez koncern Sumitomo, a w USA pojawił się w 1996 roku. Okazał się skuteczny w walce przeciwko różnym stawonogom. Powszechnie wykorzystywany, jako substancja czynna w produktach mających za zadanie walkę z pchłami. Warto jednak pamiętać, że działa on podobnie, jak metopren, jako regulator wzrostu owadów i zakłóca proces rozwojowy owadów, stąd też działa toksyczne na jaja pcheł oraz larwy pcheł. Nie oddziałuje na osobniki dorosłe oraz na roztocza np. kleszcze. Dlatego też, by rozszerzyć działanie danego preparatu wielu producentów decyduje się na opracowywanie receptur w oparciu o kilka substancji czynnych. Skutki uboczne rzadko notowane mogą obejmować miejscowe podrażnienie skóry. Przeciwwskazane jest aplikowanie piryproksyfenu osobnikom uczulonym na ta substancję. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Indoksakarb

jest to stosunkowo nowy syntetyczny związek chemiczny z grupy oksadiazyn, który jako środek owadobójczy (głównie do kontroli motyli, mrówek i karaluchów) został przedstawiony w 1996 roku, a zarejestrowany i wprowadzony na rynek w 2000 roku przez amerykańską firmę DuPont. W medycynie weterynaryjnej indoksakarb został wykorzystany do zwalczania pcheł. Indoksakarb jest związkiem chemicznym, który do wywierania działania farmakodynamicznego wymaga bioaktywacji przez enzymy we wrażliwych owadach. Przedostaje się do wnętrza owada głównie w wyniku połknięcia, jest jednak także absorbowany, w mniejszym stopniu, poprzez oskórek owada. W jelicie środkowym wrażliwych gatunków owadów enzymy owadów usuwają grupę karbometoksy z macierzystego indoksakarbu i przekształcają go do formy biologicznie czynnej. Bioaktywowany metabolit działa jako antagonista napięcio-zależnych kanałów sodowych owadów przez blokowanie kanałów sodowych regulujących przepływ jonów sodowych w układzie nerwowym owadów. Skutkuje to gwałtownym ustaniem pobierania pokarmu w ciągu od 0 do 4 godzin od podania substancji, po czym następuje zatrzymanie składania jaj, paraliż i śmierć w ciągu 4 do 48 godzin. Poza działaniem bójczym na dorosłe postaci pcheł, indoksakarb wykazuje działanie przeciwko stadiom rozwojowym pcheł w bezpośrednim otoczeniu psów poddanych leczeniu. Indoksakarb po aplikacji zewnętrznej utrzymuje się przez około 4 tygodnie głównie na sierści i skórze psów, a tylko niewielka część tej substancji jest wchłaniana i następnie szybko metabolizowana w wątrobie do nieaktywnych metabolitów, które wydalane są wraz z kałem. Indoksakarb został zakwalifikowany przez WHO, jako pestycyd umiarkowanie niebezpieczny. Psy tolerują miejscowe podanie indoksakarbu bardzo dobrze. Może powodować wystąpienie miejscowej reakcji alergicznej. Działa szkodliwie po połknięciu. Działa toksycznie na organizmy wodne, może powodować długo utrzymujące się niekorzystne zmiany w środowisku wodnym. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości po podaniu produktu zwierającego tą substancję czynną, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Fluralaner

należy do grupy związków chemicznych wywodzących się z nowej generacji pestycydów o szerokim spektrum działania owadobójczego i roztoczobójczego z grupy izoksazolin, które zostały zaprezentowane w 2000 roku i wykorzystywane są w medycynie weterynaryjnej do zwalczania pcheł i kleszy od 2013 roku. Fluaralaner został opracowany przez japoński koncern Nissan Chemical Industries. W badaniach laboratoryjnych wykazano także skuteczność tej substancji czynnej w zwalczaniu much, komarów i larw muchówek. Fluralaner jest silnym inhibitorem części układu nerwowego stawonogów, wykazuje działanie antagonistyczne w stosunku do bramkowanych ligandami kanałów chlorkowych (receptor GABA i receptor glutaminianowy). Pod wpływem tej substancji czynnej pasożyty zostają sparaliżowane i umierają. Fluralaner działa silnie przeciwko kleszczom i pchłom, które narażone są na kontakt w wyniku jego spożycia, co oznacza, że wykazuje aktywność ogólnoustrojową w stosunku do docelowych pasożytów. Po podaniu doustnym fluralaner jest szybko wchłaniany do krwi i rozprowadzany po całym organizmie psa. Fluralaner całkowicie wchłania się w ciągu 24 h od podania. Fluralaner podlega dystrybucji ogólnoustrojowej i osiąga najwyższe stężenie w tkance tłuszczowej, następnie w wątrobie, nerkach i tkance mięśniowej. Przedłużona trwałość i wolna eliminacja z osocza sprawia, że średni efekt półtrwania substancji we krwi psów wynosi od 12 do 15 dni. Pasożyty krwiopijne (głównie pchły i kleszcze) giną w trakcie pobierania krwi żywiciela. Pasożyty muszą rozpocząć żerowanie na organizmie gospodarza, aby wejść w kontakt z substancją fluralaner, z tego względu nie można wykluczyć ryzyka wystąpienia choroby przenoszonej przez pasożyty. Prowadzone badania nad bezpieczeństwem stosowania środków z tą substancją czynną wykazały, że produkty te w dawce terapeutycznej są dobrze tolerowane przez psy. Większość producentów odradza stosowanie preparatów z tą substancją czynną u psów uczulonych na tą substancję, oraz młodszych, niż 8 tygodni i/lub o masie ciała mniejszej niż 2 kg. Czasami po podaniu preparatu zawierającego fluralaner mogą wystąpić przejściowe i łagodne dolegliwości ze strony układu pokarmowego tj. wymioty, biegunki, ślinotok i brak apetytu. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Afoxolaner

należy do grupy związków chemicznych wywodzących się z nowej generacji pestycydów o szerokim spektrum działania owadobójczego i roztoczobójczego z grupy izoksazolin, które zostały zaprezentowane w 2000 roku i wykorzystywane są w medycynie weterynaryjnej do zwalczania pcheł i kleszy od 2013 roku. Afoxolaner został opracowany przez amerykański koncern chemiczny DuPont. W badaniach laboratoryjnych wykazano także skuteczność tej substancji czynnej w zwalczaniu much, komarów i larw muchówek. Afoxolaner jest silnym inhibitorem części układu nerwowego stawonogów, wykazuje działanie antagonistyczne w stosunku do bramkowanych ligandami kanałów chlorkowych (receptor GABA i receptor glutaminianowy). Pod wpływem tej substancji czynnej pasożyty zostają sparaliżowane i umierają. Afoxolaner działa silnie przeciwko kleszczom i pchłom, które narażone są na kontakt w wyniku jego spożycia, co oznacza, że wykazuje aktywność ogólnoustrojową w stosunku do docelowych pasożytów. Po podaniu doustnym Afoxolaner jest szybko wchłaniany do krwi i rozprowadzany po całym organizmie psa, Zgodnie z etykietą skuteczności preparatów zawierających tą substancję czynną i dostępnych w USA, ponad 98% pcheł jest unieszkodliwianych po około 12 godzinach od podania preparatu, a kleszcze w stopniu ponad 97% giną po 48 godzinach od podania preparatu. Homologacja UE podaje, że preparat zaczyna działać skutecznie na pchły w ciągu 8 godzin od zastosowania preparatu, a na  kleszcze, początek działania (śmierć kleszczy) przypada w ciągu 48 godzin od podania preparatu. Pasożyty krwiopijne (głównie pchły i kleszcze) giną w trakcie pobierania krwi żywiciela. Pasożyty muszą zatem rozpocząć żerowanie na organizmie gospodarza, aby wejść w kontakt z substancją afoxolaner, z tego względu nie można wykluczyć ryzyka wystąpienia choroby przenoszonej przez pasożyty. Prowadzone badania nad bezpieczeństwem stosowania środków z tą substancją czynną wykazały, że produkty te w dawce terapeutycznej są dobrze tolerowane przez psy. W razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, należy niezwłocznie zgłosić się z psem do lekarza weterynarii.

 

Co oferuje rynek?

Aktualnie w Polsce dostępna jest cała gama różnorodnych preparatów przeciwpasożytniczych, które działają przeciw pchłom i/lub kleszczom, a często również wykazują dodatkowo właściwości bójcze przeciwko innym pasożytom (np. wszy, wszoły, muszki, roztocza, meszki, komary itd.). Zasadniczo produkty te można podzielić na trzy podstawowe grupy tj.

  • leki weterynaryjne dostępne z przepisu lekarza weterynarii (Rp.);

  • leki weterynaryjne dostępne bez przepisu lekarza weterynarii (OTC);

  • preparaty zaliczane do tzw. produktów biobójczych.

Każdego roku Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych publikuje urzędowy wykaz produktów leczniczych weterynaryjnych, wyrobów medycznych weterynaryjnych oraz produktów biobójczych dopuszczonych do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który podpisywany jest przez Ministra Zdrowia. Do tego wykazu listę leków weterynaryjnych wydawanych bez recepty (tzw. OTC) publikuje każdego roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Produkty lecznicze weterynaryjne wydawane z przepisu lekarza weterynarii można nabyć jedynie w lecznicach weterynaryjnych lub po uzyskaniu od lekarza weterynarii recepty w aptekach, które prowadzą sprzedaż takich produktów. Preparaty lecznicze weterynaryjne wydawane bez przepisu lekarza weterynarii (tzw. OTC) dostępne są zarówno w lecznicach weterynaryjnych, aptekach, jak i sklepach zoologicznych. Natomiast produkty zarejestrowane, jako preparaty biobójcze, zwykle znaleźć można nawet na półkach sklepów wielobranżowych. Co różni produkty lecznicze od produktów biobójczych? Przede wszystkim sposób rejestracji, a więc rodzaj dokumentacji złożonej w procesie rejestracji tych produktów. Największe restrykcje i obostrzenia panują oczywiście dla produktów pretendujących do miana leczniczych, stąd też aby przeszły one pomyślnie proces rejestracji muszą cechować się odpowiednią jakością, skutecznością i bezpieczeństwem użytkowania. Wszystkie te cechy muszą być potwierdzone wykonaniem stosownych badań, a całość zwieńczona uzyskaniem odpowiednich certyfikatów, co jest procesem żmudnym, długotrwałym i nie ma co ukrywać... kosztownym również. Natomiast preparaty o charakterze produktów biobójczych, to bardzo szeroka gama środków, które często w swoich składach zwierają podobne substancje czynne (pasożytobójcze), jak te wykorzystywane w produktach zarejestrowanych, jako preparaty lecznicze, nie mniej jednak producent starający się o rejestrację produktu w grupie preparatów biobójczych, poza podstawowymi wymogami rejestracyjnymi określonymi w Ustawie o produktach biobójczych z dnia 13 września 2002 r. (Dz. U. 2007 Nr 39, poz. 252 - tekst jednolity) nie musi poddawać swojego produktu, aż tak szczegółowym badaniom, jak ma to miejsce w przypadku produktów leczniczych. Dlatego też jakość, skuteczność i bezpieczeństwo takiego produktu biobójczego może być porównywalna do produktu leczniczego weterynaryjnego, ale równie dobrze i gorsza od tego zarejestrowanego, jako produkt leczniczy.

 

Ze względu na skład, produkty przeciwpasożytnicze możemy podzielić na:

  • produkty chemiczne (jedno lub wieloskładnikowe);

  • produkty naturalne (biologiczne, ekologiczne) - jedno lub wieloskładnikowe.

Mając na uwadze drogę stosowania produktu wyróżnimy:

  • produkty do zewnętrznego stosowania;

  • produkty do wewnętrznego stosowania.

Jeśli pod uwagę weźmiemy czas działania produktu, to podzielimy je na:

  • preparaty działające doraźnie;

  • preparaty o przedłużonym działaniu.

Ze względu na zasadę i mechanizm działania wyróżnimy:

  • produkty o działaniu kontaktowym;

  • produkty odstraszające (repelenty).

W naszej strefie klimatycznej proponujemy stosowanie preparatów przeciwko kleszczom regularnie przez cały rok kalendarzowy. Produkty należy aplikować zgodnie z zaleceniami lekarza weterynarii i/lub producenta wybranego produktu. Zawsze przed dokonaniem ostatecznego wyboru należy dokładnie zapoznać się z ulotką informacyjną dołączoną do produktu, a w razie wątpliwości wybór należy skonsultować z lekarzem weterynarii. Wybierając odpowiedni produkt należy zwrócić uwagę na:

  • przeznaczenie preparatu;

  • spektrum działania;

  • długość działania;

  • skuteczność działania;

  • skład produktu;

  • rodzaj użytej substancji czynnej (lub substancji czynnych);

  • toksyczność substancji czynnej (lub substancji czynnych) dla psa, innych zwierząt przebywających w domu oraz ludzi;

  • skutki uboczne stosowania preparatu;

  • szybkość działania substancji czynnej (lub substancji czynnych) po zaaplikowaniu preparatu;

  • odporność preparatu na wodę;

  • sposób aplikacji;

  • wydajność produktu.

Chociaż większość produktów cechuje się dużą skutecznością działania, to należy pamiętać, że w praktyce żaden z preparatów nie chroni zwierzęcia w 100%. Dlatego też regularna profilaktyka obejmująca stosowanie środków ostrożności, zapewniająca prawidłową pielęgnację psa i odpowiednią higienę utrzymania jego środowiska bytowania oraz systematyczne zabezpieczanie psa przed pasożytami zewnętrznymi, jest jedynym rozwiązaniem prowadzącym do zminimalizowania prawdopodobieństwa infestacji kleszczami.

 

Aktualnie rynek oferuje kilkadziesiąt różnych produktów leczniczych weterynaryjnych działających na pchły i/lub kleszcze (dostępnych bez lub z przepisu lekarza weterynarii) i nie mniej produktów z kategorii preparatów biobójczych. Warto wspomnieć, iż większość z tych produktów bazuje na tych samych substancjach czynnych (głównie na fipronilu), stąd też zakres działania i właściwości tych produktów są do siebie zbliżone. Niestety ze względu na obowiązujące przepisy dotyczące m.in. dostępu do informacji na temat produktów leczniczych wydawanych z przepisu lekarza weterynarii (Rp.) i niejasności interpretacyjne tychże przepisów, w poniższym zestawieniu wymienimy tylko losowo wybrane produkty (kategoria leków weterynaryjnych OTC i produkty biobójcze), które można swobodnie nabyć w sprzedaży detalicznej zarówno u lekarzy weterynarii, jak i w sklepach zoologicznych. Informacje pochodzą z ulotek informacyjnych i/lub kart charakterystyk produktów. Zestawienie ma jedynie charakter informacyjny.

 

Wytwórca Merial S.A.S.

Podmiot odpowiedzialny Merial S.A.S.

Frontline roztwór do nakrapiania (spot-on) dla psów na pchły i kleszcze

Frontline aerozol natryskowy na pchły i kleszcze

Zastosowanie produktów linii Frontline:
Do stosowania leczniczego i zapobiegawczego u psów opadniętych przez: pchły (Ctenocephalides sp.), kleszcze (Rhipicephalus sanguineus, Dermacentor sp., Amblyomma americanum, Haemaphysalis leachi, Ixodes sp. - w tym przenoszący krętki wywołujące boreliozę), wszoły (Felicola subrostratus, Trichodectes canis). Preparaty mogą być wykorzystywane do zapobiegania i leczenia alergicznego pchlego zapalenia skóry (APZS). W tym celu zaleca się comiesięczny zabieg na psie z objawami alergii oraz na innych psach i kotach z nim przebywających. Pojedyncza dawka wybranego preparatu zabija 98-100% pcheł obecnych na zwierzęciu przed upływem 12 h oraz zapewnia skuteczną ochronę przed inwazją pcheł u psów do 3 miesięcy. Zabija wszystkie formy rozwojowe kleszczy pasożytujących na zwierzęciu przed upływem 48 h i chroni przed ponowną inwazją kleszczami przez okres: 3-5 tygodni. Zabija 100% wszołów obecnych na zwierzęciu i chroni przed inwazją wszołów przez okres: do 63 dni.
Skład jakościowy i ilościowy produktu leczniczego (roztwór do nakrapiania):
Każda dawka jednostkowa (pipetka) zawiera:
dla psów do 10 kg - 1 pipetka (10.67 ml) S Frontline: fipronil 10 g/100 ml;
dla psów od 10 do 20 kg - 1 pipetka (1.34 ml) M Frontline: fipronil 10 g/100 ml;
dla psów od 20 do 40 kg - 1 pipetka (2.68 ml) L Frontline: fipronil 10 g/100 ml;
dla psów od 40 do 60 kg - 1 pipetka (4.02 ml) XL Frontline: fipronil 10 g/100 ml.
Substancje pomocnicze: butylohydroksyanizol (0.02%), butylohydroksytoluen (0.01%), poliwidon K17, polisorbat 80, etanol, eter monoetylowy glikolu dietylenowego.
Dawkowanie i droga podawania (roztwór do nakrapiania):
Roztwór do nakrapiania na skórę psa. Podawać miejscowo na skórę (zaleca się aplikację między łopatkami) jedną pipetkę dostosowaną do masy ciała psa. Maksymalna zalecana dawka: 13 mg/kg m.c. psa. Produkt należy podawać w okresie występowania kleszczy i/lub pcheł w odstępach miesięcznych.
masa ciała psa do 10 kg - 1 pipetka S Frontline;
masa ciała psa 10-20 kg - 1 pipetka M Frontline;
masa ciała psa 20-40 kg - 1 pipetka L Frontline;
masa ciała psa 40-60 kg - 1 pipetka XL Frontline.
Dla psów o masie ciała >60 kg, należy zastosować połączenie dwóch pipetek L Frontline 2.68 ml.
Skład jakościowy i ilościowy produktu leczniczego (roztwór do rozpylania):
Spray - butelka 100 ml, doza rozpylacza 0.5 ml - substancja czynna fipronil 250 mg/100 ml;
Spray - butelka 250 ml, doza rozpylacza 1.5 ml - substancja czynna fipronil 250 mg/100 ml.
Substancje pomocnicze: kopolimer winylopirolidonu-2-onu i octanu winylu, alkohol izopropylowy, woda oczyszczona.
Dawkowanie i droga podawania preparatu do rozpylania:
Preparat stosuje się zewnętrznie na skórę w formie oprysku wykonanego z odległości ok. 20 cm, odgarniając sierść, bezpośrednio na całą powierzchnię skóry zwierzęcia (z pominięciem miejsc wrażliwych tj. oczu, nosa, warg). W zależności od długości włosa podawać 3 do 6 ml preparatu na 1 kg masy ciała (tj. 7.5-15 mg fipronilu na 1 kg m.c.), co odpowiada 2 do 4 naciśnięciom pompki dozownika butelki 250 ml oraz 6 do 12 naciśnięciom pompki dozownika butelki 100 ml. Produkt należy podawać w okresie występowania kleszczy i/lub pcheł w odstępach miesięcznych.
Przeciwwskazania:
Nie należy stosować preparatów z linii Frontline u szczeniąt w wieku poniżej 8 tygodni i/lub o masie ciała poniżej 2 kg. Nie stosować u psów chorych (choroby układowe, stany gorączkowe) lub w okresie rekonwalescencji. Nie stosować w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub na dowolną substancję pomocniczą.
Dodatkowe uwagi:
Produkty linii Frontline są odporne na działanie wody i promieni słonecznych przy czym nie należy kąpać zwierząt 2 dni przed oraz 2 dni po podaniu preparatów z linii Frontline. Nie zaleca się kąpania zwierząt częściej, niż raz w tygodniu (skraca działanie preparatu). W celu uzyskania optymalnego efektu działania wybranego produkty należy podawać produkt z zachowaniem minimum 4-tygodniowych odstępów pomiędzy kolejnymi aplikacjami. Należy zawsze mieć na uwadze aktualny stopień nasilenia inwazji pcheł i kleszczy na danym terenie. Po zabiegu mogą pozostawać na sierści pojedyncze kleszcze, stąd też, w niekorzystnych warunkach, nie można całkowicie wykluczyć możliwości transmisji chorób zakaźnych. Produkty linii Frontline mogą wywoływać miejscowe podrażnienia i uczulenia zarówno u psa, jak i osób mających bezpośrednią styczność z produktami linii Frontline. Należy unikać kontaktu ze skórą i oczami oraz nie należy wdychać aplikowanego produktu (zaleca się nanoszenie wybranego produktu w dobrze wentylowanym pomieszczeniu lub na świeżym powietrzu). Nie głaskać psa, aż do momentu wyschnięcia produktu. Produkty nie ulegają wchłanianiu z miejsca podania i mogą być stosowane u suk ciężarnych i karmiących.
Produkty lecznicze weterynaryjne wydawane bez przepisu lekarza (OTC).
 

Wytwórca Merial

Podmiot odpowiedzialny Merial S.A.S.

Frontline combo roztwór do nakrapiania (spot-on) dla psów na pchły i kleszcze

Zastosowanie:

Do zwalczania wyłącznie pcheł lub w inwazjach mieszanych z kleszczami i/lub wszołami. Leczenie inwazji pcheł (Ctenocephalides sp.). Działanie owadobójcze przeciwko nowym inwazjom pcheł dorosłych utrzymuje się przez okres 8 tygodni. Preparat zapobiega rozmnażaniu się pcheł, hamuje rozwój jaj (działanie jajobójcze) oraz larw i poczwarek (działanie larwobójcze). Skuteczność utrzymuje się przez okres 8 tygodni. Leczenie inwazji kleszczy (Rhipicephalus sanguineus, Dermacentor recitulatus, Dermacentor variabilis). Działanie roztoczobójcze utrzymuje się do 4 tygodni po podaniu. Leczenie inwazji wszołów (Trichodectes canis). Preparat może być wykorzystany w ramach usuwania objawów klinicznych alergicznego pchlego zapalenia skóry (APZS).

Skład jakościowy i ilościowy produktu leczniczego (roztwór do nakrapiania):
Każda dawka jednostkowa (pipetka) zawiera:

dla psów od 2 do 10 kg - 1 pipetka (0.67 ml) S Frontline combo: fipronil 67 mg i S-metopren 60.30 mg;

dla psów od 10 do 20 kg - 1 pipetka (1.34 ml) M Frontline combo: fipronil 134 mg i S-metopren 120.60 mg;
dla psów od 20 do 40 kg - 1 pipetka (2.68 ml) L Frontline combo: fipronil 268 mg i S-metopren 241.20 mg;

dla psów >40 kg - 1 pipetka (4.02 ml) XL Frontline combo: fipronil 402 mg i s-metopren 361.80 mg.

Substancje pomocnicze:

butylohydroksyanizol, butylohydroksytoluen,  polisorbat 80, poliwidon, eter monoetylowy glikolu dietylenowego, alkohol etylowy.

Dawkowanie i droga podawania (roztwór do nakrapiania):
Roztwór do nakrapiania na skórę psa. Podawać miejscowo na skórę (zaleca się aplikację między łopatkami) jedną pipetkę dostosowaną do masy ciała psa. Minimalna zalecana dawka: fipronil 6.7 mg/kg m.c. psa i s-metopren 6 mg/kg m.c. psa.
masa ciała psa od 2 do 10 kg - 1 pipetka S Frontline combo;
masa ciała psa 10-20 kg - 1 pipetka M Frontline combo;
masa ciała psa 20-40 kg - 1 pipetka L Frontline combo;
masa ciała psa >40 kg - 1 pipetka XL Frontline combo.

Przeciwwskazania:
Nie należy stosować u szczeniąt w wieku poniżej 8 tygodni. Nie stosować u psów chorych (choroby układowe, stany gorączkowe) lub w okresie rekonwalescencji. Nie stosować w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub na dowolną substancję pomocniczą. Nie podawać królikom, kotom, fretkom.

Dodatkowe uwagi:

Nie należy kąpać zwierząt 2 dni po podaniu preparatu. Nie zaleca się kąpania zwierząt częściej, niż raz w tygodniu (skraca działanie preparatu). W celu uzyskania optymalnego efektu działania wybranego produkty należy podawać produkt z zachowaniem minimum 4-tygodniowych odstępów pomiędzy kolejnymi aplikacjami. Po zabiegu mogą pozostawać na sierści pojedyncze kleszcze, stąd też, w niekorzystnych warunkach, nie można całkowicie wykluczyć możliwości transmisji chorób zakaźnych. Produkt może wywoływać miejscowe podrażnienia i uczulenia zarówno u psa, jak i osób mających bezpośrednią styczność z produktem. Należy unikać kontaktu ze skórą i oczami oraz nie należy wdychać aplikowanego produktu (zaleca się nanoszenie wybranego produktu w dobrze wentylowanym pomieszczeniu lub na świeżym powietrzu). Nie głaskać psa, aż do momentu wyschnięcia produktu. Nie można dopuszczać do wylizywania się psa oraz wzajemnego lizania zwierząt, aż do momentu wyschnięcia naniesionego produktu. Produkt może być stosowany u suk ciężarnych i karmiących.
Produkt leczniczy weterynaryjny wydawany bez przepisu lekarza (OTC).

 

Wytwórca Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Vet-Agro Sp. z o.o.

Podmiot odpowiedzialny Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Vet-Agro Sp. z o.o.

Fiprex roztwór do nakrapiania (spot-on) dla psów na pchły i kleszcze

Fiprex roztwór do rozpylania typu spray na pchły i kleszcze butelka

Zastosowanie produktów linii Fiprex:
Zwalczanie inwazji pcheł (Ctenocephalides spp.), kleszczy (Ixodes spp.) i wszy (Linognatus spp.) u psów. Produkty z linii Fiprex eliminują większość kleszczy wgryzionych w skórę psa w ciągu 24-48 h od zaaplikowania, natomiast w stosunku do pcheł obecnych i wgryzionych w skórę - działają praktycznie natychmiastowo - zabijając je. Produkty z linii Fiprex tworzą na skórze zwierzęcia warstwę ochronną skutecznie zabezpieczając przed ponowną inwazją kleszczy do 4 tygodni oraz przed ponowną inwazją pcheł do 8 tygodni. Preparaty nie zabezpieczają przed przyczepieniem się kleszcza do skóry zwierzęcia. Po zabiciu kleszcze zazwyczaj spadają z psa, natomiast te, które pozostaną, mogą być usunięte przez delikatne strzepnięcie.
Skład jakościowy i ilościowy produktu leczniczego (roztwór do nakrapiania):
Każda dawka jednostkowa (tubka) zawiera:
dla psów do 10 kg - 1 tubka S Fiprex: fipronil 75 mg/1 ml;
dla psów od 10 do 20 kg - 1 tubka M Fiprex: fipronil 150 mg/2 ml;
dla psów od 20 do 40 kg - 1 tubka L Fiprex: fipronil 300 mg/4 ml;
dla psów od 40 do 55 kg - 1 tubka XL Fiprex: fipronil 412.5 mg/5.5 ml.
Substancje pomocnicze: butylohydroksyanizol, butylohydroksytoluen, powidon, izopropanol, eter monoetylowy glikolu dietylenowego.
Dawkowanie i droga podawania (roztwór do nakrapiania):
Roztwór do nakrapiania na skórę psa. Produkt należy podawać w okresie występowania kleszczy i/lub pcheł w odstępach miesięcznych. Podawanie produktu może być również oparte na miejscowych uwarunkowaniach epidemiologicznych.
masa ciała psa do 10 kg - 1 tubka S Fiprex;
masa ciała psa 10-20 kg - 1 tubka M Fiprex;
masa ciała psa 20-40 kg - 1 tubka L Fiprex;
masa ciała psa 40-60 kg - 1 tubka XL Fiprex.
Psom ważącym ponad 55 kg należy aplikować 2 tubki Fiprex L.
Skład jakościowy i ilościowy produktu leczniczego (roztwór do rozpylania):
Spray - butelka 100 ml, doza rozpylacza 0.5 ml - substancja czynna fipronil 0.5 g/100 ml;
Spray - butelka 250 ml, doza rozpylacza 1.5 ml - substancja czynna fipronil 0.5 g/100 ml.
Substancje pomocnicze: powidon, eter monoetylowy glikolu dietylenowego, izopropanol.
Dawkowanie i droga podawania preparatu do rozpylania:
Preparat stosuje się zewnętrznie na skórę w formie oprysku wykonanego z odległości ok. 20 cm, odgarniając sierść, bezpośrednio na całą powierzchnię skóry zwierzęcia (z pominięciem miejsc wrażliwych tj. oczu, nosa, warg) w dawce: od 1.5 do 3.0 ml na 1 kg mc - tj. 7.5-15 mg fipronilu/kg m.c., co odpowiada 3-6 naciśnięć pompki dozownika (doza 0.5 ml) butelki 100 ml na 1 kg m.c. oraz 1-2 naciśnięć pompki dozownika (doza 1.5 ml) butelki 250 ml na 1 kg m.c. Produkt należy podawać w okresie występowania kleszczy i/lub pcheł w odstępach miesięcznych. Podawanie produktu może być również oparte na miejscowych uwarunkowaniach epidemiologicznych.
Przeciwwskazania:
Nie stosować u szczeniąt poniżej 8 tygodnia życia i/lub ważących mniej niż 2 kg. Nie stosować w przypadku nadwrażliwości na związki fenylopirazolowe. Nie stosować u zwierząt chorych lub w okresie rekonwalescencji. Nie należy stosować u ciężarnych i karmiących suk ze względu na brak danych bezpieczeństwa. Nie stosować w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub na dowolną substancję pomocniczą. Nie stosować u królików.
Dodatkowe uwagi:
Produkty linii Fiprex są odporne na działanie wody i promieni słonecznych przy czym nie należy kąpać zwierząt 2 dni przed oraz 2 dni po podaniu preparatów z linii Fiprex. W celu uzyskania optymalnego efektu działania wybranego produkty należy podawać produkt z zachowaniem minimum 4-tygodniowych odstępów pomiędzy kolejnymi aplikacjami. Należy zawsze mieć na uwadze aktualny stopień nasilenia inwazji pcheł i kleszczy na danym terenie. W niekorzystnych warunkach po zastosowaniu preparatów linii Fiprex mogą pozostawać na zwierzęciu pojedyncze ektopasożyty, w związku z tym nie można całkowicie wykluczyć możliwości przenoszenia chorób zakaźnych. Produkty linii Fiprex mogą wywoływać miejscowe podrażnienia i uczulenia zarówno u psa, jak i osób mających bezpośrednią styczność z produktami linii Fiprex. W razie polizania przez psa może wystąpić ślinotok, wymioty. Należy unikać kontaktu ze skórą i oczami oraz nie należy wdychać aplikowanego produktu (zaleca się nanoszenie wybranego produktu w dobrze wentylowanym pomieszczeniu lub na świeżym powietrzu). Nie głaskać psa, aż do momentu wyschnięcia produktu.
Produkty lecznicze weterynaryjne wydawane bez przepisu lekarza (OTC).
 

Wytwórca KVP Pharma and Veterinar Produkte GmbH

Podmiot odpowiedzialny Bayer Animal Health GmbH

Advantix roztwór do nakrapiania (spot-on) dla psów na pchły i kleszcze

Zastosowanie:
Zapobieganie i zwalczanie infestacji kleszczy (Ixodes ricinus, Rhipicephalus sanguineus, Dermacentor spp.) oraz pcheł (Ctenocephalides spp.) u psów, a także odstraszanie komarów i muchówek (Phlebotomus sp.). Jednorazowe zastosowanie zapobiega dalszej infestacji kleszczy przez 4 tygodnie. Kleszcze są odstraszane oraz/lub zabijane, przez co ogranicza się ryzyko wystąpienia chorób przez nie przenoszonych (np. boreliozy, riketsjozy, erlichiozy). Kleszcze umiejscowione na psie w momencie zastosowania preparatu zostaną zabite, ale pomimo to pozostaną wczepione i będą widoczne. Pchły na psie giną w ciągu 1 dnia od rozpoczęcia leczenia. Jednorazowe zastosowanie zapobiega dalszej infestacji pcheł przez 4 tygodnie. Produkt może być stosowany jako element złożonego leczenia alergicznego pchlego zapalenia skóry (APZS). Jednorazowe leczenie zapewnia widoczne działanie odstraszające wobec meszek i komarów w ciągu 4 tygodni, zmniejszając przez to ryzyko wystąpienia chorób przez nie przenoszonych (np. leiszmaniozy).
Skład jakościowy i ilościowy produktu leczniczego:
Każda dawka jednostkowa (pipeta) zawiera:
masa ciała psa ≤4 kg - 1 pipetka (0.4 ml) Advantix: imidakloprid 40 mg i permetryna 200 mg;
masa ciała psa >4-10 kg - 1 pipetka (1 ml) Advantix: imidakloprid 100 mg i permetryna 500 mg;
masa ciała psa >10-25 kg - 1 pipetka (2.5 ml) Advantix: imidakloprid 250 mg i permetryna 1250 mg;
masa ciała psa >25-40 kg - 1 pipetka (4 ml) Advantix: imidakloprid 400 mg i permetryna 2000 mg;
Substancje pomocnicze: N-metylopyrolidon, migol 812, butylohydroksytoulen, kwas cytrynowy bezwonny.
Dawkowanie i droga podawania:
Roztwór do zewnętrznego stosowania (nakrapiania na skórę psa). Podawać miejscowo na skórę (zaleca się aplikację między łopatkami) jedną pipetkę dostosowaną do masy ciała psa, a przy pipetkach 2.5 i 4 ml zaleca się nałożenie punktowo wzdłuż linii przebiegającej od karku do nasady ogona. Zalecana minimalna dawka wynosi: 10 mg/kg masy ciała imidaklopridu i 50 mg/kg masy ciała permetryny. Produkt należy podawać w okresie występowania kleszczy i/lub pcheł w odstępach miesięcznych.
masa ciała psa ≤4 kg - 1 pipetka (0.4 ml) Advantix;
masa ciała psa >4-10 kg - 1 pipetka (1 ml) Advantix;
masa ciała psa >10-25 kg - 1 pipetka (2.5 ml) Advantix;
masa ciała psa >25-40 kg - 1 pipetka (4 ml) Advantix;
Dla psów o masie ciała >40 kg, należy zastosować połączenie dwóch pipetek, które najlepiej odpowiadają masie ciała psa.
Przeciwwskazania:
Nie stosować u szczeniąt poniżej 7 tygodnia życia. Nie stosować u kotów.
Dodatkowe uwagi:
Po zastosowaniu produktu nie wolno dopuścić, aby pies sam, ani inne obecne w domu zwierzęta nawzajem się wylizywały. Psom nie należy pozwalać wchodzić do wody (naturalne zbiorniki wodne) przez okres co najmniej 48 h po zastosowaniu produktu, ponieważ produkt jest szkodliwy dla organizmów wodnych. Produkt może wywoływać miejscowe podrażnienia i uczulenia zarówno u psa, jak i osób mających bezpośrednią styczność z produktem. Należy unikać kontaktu ze skórą i oczami oraz nie należy wdychać produktu (zaleca się nakrapianie w dobrze wentylowanym pomieszczeniu lub na świeżym powietrzu). Nie głaskać psa, aż do momentu wyschnięcia produktu. Produkt może być stosowany u suk w okresie ciąży i laktacji.
Produkt leczniczy weterynaryjny wydawany bez przepisu lekarza (OTC).
 

Wytwórca Novartis Sante Animale S.A.S

Podmiot odpowiedzialny Novartis Sanidad Animal S.L.

Prac-Tic roztwór do nakrapiania (spot-on) dla psów na pchły i kleszcze

Zastosowanie:
Zwalczanie pcheł (Ctenocephalides canis i Ctenocephalides felis) do 24 h po zaaplikowaniu produktu. Działanie zapobiegające nowym inwazjom pcheł utrzymuje się przez co najmniej 4 tygodnie. Zwalczanie kleszczy (Ixodes ricinus, Rhipicephalus sanguineus, Ixodes scapularis, Dermacentor reticulatus, Dermacentor variabilis, Amblyomma americanum) do 48 h po nałożeniu produktu. Produkt skutecznie zapobiega inwazjom kleszczy przez 4 tygodnie.
Skład jakościowy i ilościowy produktu leczniczego:
Każda dawka jednostkowa (pipeta) zawiera:
masa ciała psa 2-4.5 kg - 1 pipetka (0.45 ml) Prac-Tic: pyriprol 56.25 mg;
masa ciała psa >4.5-11 kg - 1 pipetka (1.1 ml) Prac-Tic: pyriprol 137.5 mg;
masa ciała psa >11-22 kg - 1 pipetka (2.2 ml) Prac-Tic: pyriprol 275 mg;
masa ciała psa >22-50 kg - 1 pipetka (5 ml) Prac-Tic: pyriprol 625 mg.
Substancje pomocnicze: butylhydroksytoluen, monoetyloeter dietylenoglikolowy.
Dawkowanie i droga podawania:
Produkt przeznaczony jest wyłącznie do stosowania zewnętrznego na skórę, metodą nakrapiania (między łopatkami lub wzdłuż linii kręgosłupa od kłębu do nasady ogona). Zalecana dawka minimalna wynosi 12.5 mg pyriprolu na kg masy ciała, co odpowiada 0.1 ml roztworu do nakrapiania na kg masy ciała.
masa ciała psa 2-4.5 kg - 1 pipetka (0.45 ml) Prac-Tic;
masa ciała psa >4.5-11 kg - 1 pipetka (1.1 ml) Prac-Tic;
masa ciała psa >11-22 kg - 1 pipetka (2.2 ml) Prac-Tic;
masa ciała psa >22-50 kg - 1 pipetka (5 ml) Prac-Tic.
Dla psów o masie ciała >50 kg, należy zastosować połączenie dwóch pipetek, które najlepiej odpowiadają masie ciała psa.
Przeciwwskazania:
Produktu nie należy stosować u psów w wieku poniżej 8 tygodni lub ważących mniej niż 2 kg. Nie stosować w przypadku znanej nadwrażliwości na związki fenylopirazolowe lub na którąkolwiek z substancji pomocniczych. Nie stosować u zwierząt chorych (tj. u których występują choroby układowe, gorączka) lub zdrowiejących po przebytej chorobie. Nie stosować u kotów, u których łatwo mogłoby dojść do przedawkowania. Nie stosować u królików.
Dodatkowe uwagi:
Psów nie należy kąpać ani myć szamponem przez 48 h przed zastosowaniem preparatu. Zanurzenie zwierzęcia w wodzie lub umycie go szamponem w ciągu 24 h. po zastosowaniu tego produktu może zmniejszyć jego skuteczność. Pojedyncze kleszcze mogą pozostać na zwierzęciu dłużej, niż 48 h. Z tego powodu nie można całkowicie wykluczyć przeniesienia chorób zakaźnych na psa przez kleszcze. Po zastosowaniu produktu nie wolno dopuścić, aby pies sam, ani inne obecne w domu zwierzęta nawzajem się wylizywały. Produkt może wywoływać miejscowe podrażnienia i uczulenia skóry, a przy połknięciu: wymioty, ślinienie. Należy unikać kontaktu ze skórą i oczami oraz nie należy wdychać produktu (zaleca się nakrapianie w dobrze wentylowanym pomieszczeniu lub na świeżym powietrzu). Nie głaskać psa, aż do momentu wyschnięcia produktu. Nie stosować w okresie ciąży lub laktacji lub zwrócić się do lekarza weterynarii o dokonanie bilansu korzyści/ryzyka związanych z leczeniem w okresie ciąży lub laktacji.
Produkt leczniczy weterynaryjny wydawany bez przepisu lekarza (OTC).
 

Wytwórca Virbac S.A.

Podmiot odpowiedzialny Virbac S.A.

Duowin Contact roztwór do nakrapiania (spot-on) dla psów na pchły i kleszcze

Zastosowanie:
Zwalczanie i zapobieganie intestacji pcheł i kleszczy u psów. Produkt zapobiegania infestacji dorosłymi pchłami przez okres do 4 tygodni oraz zapobiega namnażaniu się pcheł przez okres 8 tygodni w wyniku zahamowania rozwoju płciowego stadiów niedojrzałych. Produkt zapobiega infestacji kleszczami przez 4 tygodnie.
Skład jakościowy i ilościowy produktu leczniczego:
Każda dawka jednostkowa (pipeta) zawiera:
dla małego psa: 1 pipetka (2 ml) Duowin Contact: permetryna 800 mg i pyryproksyfen 6 mg;
dla średniego psa: 1 pipetka (4 ml) Duowin Contact: permetryna 1600 mg i pyryproksyfen 12 mg;
dla dużego psa: 1 pipetka (8 ml) Duowin Contact: permetryna 3200 mg i pyryproksyfen 24 mg.
Substancje pomocnicze: butylohydroksyanizol, butylohydroksytoluen, eter monoetylowy glikolu dietylenowego.
Dawkowanie i droga podawania:
Roztwór do nakrapiania na skórę psa. Podawać miejscowo na skórę (zaleca się aplikację wzdłuż linii kręgosłupa od kłębu do nasady ogona) pipetkę dostosowaną do masy ciała psa. Produkt należy podawać w dawce jednorazowej 100 mg permetryny i 0.75 mg pyryproksyfenu na kg m.c. Produkt należy podawać w okresie występowania kleszczy i/lub pcheł w odstępach miesięcznych.
masa ciała psa do 8 kg - 1 pipetka S (2 ml) Duowin Contact;
masa ciała psa 8.5-16 kg - 1 pipetka M (4 ml) Duowin Contact;
masa ciała psa 16.5-32 kg - 1 pipetka L (8 ml) Duowin Contact.
Dla psów o masie ciała >32 kg, należy zastosować połączenie dwóch pipetek L Duowin Contact po 8 ml.
Przeciwwskazania:
Nie stosować u szczeniąt poniżej 8 tygodnia życia i/lub ważących mniej niż 2 kg. Nie stosować u zwierząt chorych lub w okresie rekonwalescencji. Nie stosować u zwierząt z rozległymi zmianami skórnymi (pyodermia). Nie należy stosować u ciężarnych i karmiących suk. Nie stosować u kotów.
Dodatkowe uwagi:
Po zastosowaniu produktu nie wolno dopuścić, aby pies sam, ani inne obecne w domu zwierzęta nawzajem się wylizywały. Częste mycie szamponem oraz kąpiele mogą skrócić czas działania produktu. Produkt może wywoływać miejscowe podrażnienia i uczulenia skóry, a w razie połknięcia: wymioty, ślinienie. Należy unikać kontaktu ze skórą i oczami oraz nie należy wdychać produktu (zaleca się nakrapianie w dobrze wentylowanym pomieszczeniu lub na świeżym powietrzu). Nie głaskać psa, aż do momentu wyschnięcia produktu.
Produkt leczniczy weterynaryjny wydawany bez przepisu lekarza (OTC).
 

Wytwórca Laboratorium DermaPharm Sp. z o.o.

Podmiot odpowiedzialny Laboratorium DermaPharm Sp. z o.o.

Sabunol - krople przeciw pchłom i kleszczom dla psów

Zastosowanie:

Preparat przeznaczony wyłącznie dla psów, zabezpieczający przed pchłami, kleszczami, wszami i wszołami. Trójskładnikowa receptura: imidaklopryd (eliminuje pchły oraz działa kontaktowo i drogą pokarmową), permetryna (działa insektobójczo oraz odstraszająco na pchły i kleszcze) i piryproksyfen (hormon juwenilny (IGR) nie dopuszcza do rozwoju jaj i larw pcheł w otoczeniu psa) zapewnia dużą skuteczność działania. Eliminacja pcheł i kleszczy poprzez:
- likwidacja i odstraszanie kleszczy przez minimum 4 tygodnie;
- likwidacja i odstraszanie dorosłych pcheł przez minimum 4 tygodnie;
- likwidacja jaj pcheł i ich larw przez minimum 4 miesiące;
- przerywanie cyklu rozwojowego pchły w otoczeniu psa (np. legowisko, dywany itp.).

Skład:

(trans/cis) Permetryna (75:25) 25%, Imidaklopryd 8%, Piryproksyfen 2%.

Sposób podania i dawkowanie:

Zaaplikować preparat bezpośrednio na skórę zwierzęcia, w okolicy łopatek. Nie dopuścić do zlizania preparatu.

masa ciała psa <5 kg - 1 tubka (0.7 ml) Sabunol krople;
masa ciała psa 5-10 kg - 1 tubka (1 ml) Sabunol krople;
masa ciała psa 10-20 kg - 1 tubka (2 ml) Sabunol krople;

masa ciała psa 20-40 kg - 1 tubka (4 ml) Sabunol krople;
masa ciała psa 40-60 kg - 1 tubka (6 ml) Sabunol krople.

Przeciwwskazania:

Nie stosować u kotów. Nie dopuszczać do zlizywania preparatu przez koty. Nie stosować u szczeniąt poniżej 3 miesięcy życia. Nie stosować częściej niż raz na 2 tygodnie.

Uwagi:

Nie kąpać psa wcześniej niż 24 godziny po podaniu preparatu. Preparat nie zawiera związków fosforoorganicznych. Preparat jest bezpieczny dla psów i ludzi. Działa szkodliwie przez drogi oddechowe i po połknięciu. Może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą. Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne; może powodować długo utrzymujące się zmiany w środowisku wodnym. Chronić przed dziećmi. Zawiera Permetrynę. Może powodować wystąpienie reakcji alergicznych. W rzadkich przypadkach może wystąpić przejściowa nadwrażliwość skóry (łącznie z objawami świądu).

Produkt biobójczy.

 

Wytwórca Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Vet-Agro Sp. z o.o.

Podmiot odpowiedzialny Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Vet-Agro Sp. z o.o.

Ektopar - płyn do zwalczania pcheł i kleszczy u psów

Zastosowanie:

Preparat przeznaczony do zwalczania inwazji pcheł, kleszczy i wszy u psów. Permetryna jest skutecznym środkiem kontaktowo-czynnym o natychmiastowym działaniu bójczym w stosunku do ektopasożytów. Preparat wykazuje działanie insektobójcze przez 28 dni i w tym czasie chroni psy przed ponowną inwazją ektopasożytów.

Skład:

Permetryna (cis:trans= 40:60) 74.4 g.

Sposób podania i dawkowanie:

Stosować zewnętrznie bezpośrednio na skórę.
Psy o wadze do 15 kg 1 ml (1 tubka) preparatu (744 mg permetryny).
Psy o wadze >15 kg 2 ml (1 tubka) preparatu (1488 mg permetryny).

Przeciwwskazania:

Nie stosować u szczeniąt poniżej 2 tygodnia życia.

Uwagi:

Nie należy stosować preparatu częściej niż co 7 dni. Nie kąpać psa wcześniej niż 24 h po podaniu preparatu. Nie dotykać zwierzęcia do momentu całkowitego wyschnięcia sierści. Produkt może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą. Działa szkodliwie przez drogi oddechowe i po połknięciu.

Produkt biobójczy.

 

Wytwórca Intervent International B.V.

Podmiot odpowiedzialny Intervent International B.V.

Scalibor Protector band 4% w/w 65 cm obroża dla dużych psów przeciw pchłom i kleszczom

Zastosowanie:
Zwalczanie infestacji kleszczy (Ixodes ricinus, Rhipicephalus sanguineus) w okresie 5 do 6 miesięcy. Zapobieganie ssaniu krwi przez moskity (Phlebotomus perniciosus) w okresie 5 do 6 miesięcy. Działanie zapobiegające żerowaniu dorosłych komarów z podgatunku Culex pipiens pipiens przez okres 6 miesięcy.
Skład jakościowy i ilościowy produktu leczniczego:
Jedna biała obroża 4% o długości 65 cm (25 g) zawiera substancję czynną deltametrynę 1.000 g.
Substancje pomocnicze: dwutlenek tytanu (E171) 0.375 g oraz mieszanka organicznego mydła wapniowo cynkowego, olej sojowy epoksydowany, adypinian diizooktylu, trifenylofosforan, polichlorek winylu.
Stosowanie:
Obroża do użytku zewnętrznego. Obrożę należy nałożyć psu na szyję, dopasować do obwodu szyi i zapiąć. Nadmiar obroży przekraczający 5 cm należy obciąć.
Przeciwwskazania:
Nie stosować u szczeniąt poniżej 7 tygodnia życia i kotów. Nie stosować u zwierząt ze zmianami skórnymi. Nie stosować u zwierząt ze znaną nadwrażliwością na pyretroidy. Nie stosować z innymi produktami przeciwko pasożytom, które zawierają związki fosforoorganiczne. Nie stosowwać u kotów.
Dodatkowe uwagi:
Obroża zaczyna wykazywać pełne działanie dopiero po upływie tygodnia od założenia. Przez okres 5 dni od założenia obroży należy uniemożliwić psu pływanie. Sporadyczny kontakt obroży z wodą nie ogranicza jej skuteczności działania, ale przed każdą kąpielą i pływaniem psa należy zdjąć obrożę. W rzadkich przypadkach pojedyncze kleszcze mogą przytwierdzać się do zwierzęcia mimo noszenia obroży. Z tego powodu nie można całkowicie wykluczyć przeniesienia chorób zakaźnych na psa przez kleszcze ani moskity. Produkt może wywoływać miejscowe podrażnienia i uczulenia skóry - w razie ich wystąpienia należy zdjąć obrożę. Obroża może być stosowana u suk w ciąży i karmiących. Nie należy pozwalać dzieciom na długotrwały, przedłużony i intensywny kontakt z psem noszącym obrożę (np. spanie w jednym łóżku) oraz dotykanie samej obroży. Przypadkowe zjedzenie obroży przez psa grozi zatruciem o różnym stopniu nasilenia zależnym od ilości zjedzonej obroży (drżenia mięśni, ślinotok, wymioty, sztywność kończyn). Zwykle objawy te ustępują po 48 h, jeśli nie, należy zastosować leczenie objawowe z diazepanem.
Produkt leczniczy weterynaryjny wydawany bez przepisu lekarza (OTC).
 

Wytwórca KVP Pharma and VeterinarProdukte GmbH

Podmiot odpowiedzialny Bayer Animal Health GmbH  

Foresto 70 cm obroża dla dużych psów przeciw pchłom i kleszczom

Zastosowanie:
W celu leczenia i zapobiegania infestacji pcheł (Ctenocephalides felis) przez okres 7 do 8 miesięcy. Skuteczność przeciwpchelna zostaje osiągnięta natychmiast po założeniu obroży. W celu ochrony bezpośredniego otoczenia zwierzęcia przed rozwojem larw pcheł przez 8 miesięcy. Foresto może być stosowane jako element strategii zwalczania alergicznego pchlego zapalenia skóry (APZS). Produkt wykazuje długotrwałą skuteczność roztoczobójczą (zabija roztocza) w przypadku infestacji kleszczy (Ixodes ricinus, Rhipicephalus sanguineus, Dermacentor reticulatus) oraz odstraszającą (zapobiega żerowaniu) przy infestacji kleszczy (Ixodes ricinus, Rhipicephalus sanguineus) przez okres 8 miesięcy. Produkt wykazuje skuteczne działanie przeciwko larwom, nimfom i dorosłym osobnikom kleszczy. W przypadku uprzedniego występowania kleszczy u psa przed rozpoczęciem leczenia, założenie obroży może w ciągu 48 h nie spowodować śmierci pajęczaków; kleszcze mogą pozostać wczepione i widoczne. Dlatego też, zaleca się usunięcie kleszczy występujących już na zwierzęciu w momencie zakładania obroży. Działanie zapobiegające infestacji nowych kleszczy rozpoczyna się w ciągu 2 dni po założeniu obroży. W celu leczenia infestacji wszołów (Trichodectes canis).
Skład jakościowy i ilościowy produktu leczniczego:
Jedna bezzapachowa obroża w kolorze szarym o długości 70 cm (45 g) zawiera imidaklopryd 4.5 g i flumetrynę 2.03 g.
Substancje pomocnicze: tytanu dwutlenek (E 171), żelaza tlenek czarny (E 172), di-n-butylu adypinian , glikolu propylenowego dikaprylokapronian, olej sojowy epoksydowany, kwas stearynowy, polichlorek winylu.
Dawkowanie:
obroża Foresto o długości 70 cm jest przeznaczona dla psów o masie ciała >8 kg.
Stosowanie:
Obroża do użytku zewnętrznego. Obrożę należy nałożyć psu na szyję, dopasować do obwodu szyi, zapiąć, przeciągnąć przez szlufkę i odciąć niepotrzebny kawałek na długości 2 cm.
Przeciwwskazania:
Nie stosować u szczeniąt poniżej 7 tygodnia życia. Nie stosować w przypadku potwierdzonej nadwrażliwości na substancje czynne lub na dowolną substancję pomocniczą. Nie określono bezpieczeństwa stosowania obroży u suk w okresie ciąży i laktacji. Dlatego też, w związku z brakiem danych na ten temat, nie zaleca się stosowania produktu u suk w ciąży i w okresie laktacji.
Dodatkowe uwagi:
Produkt jest wodoodporny, a jego skuteczność pozostaje niezmieniona w przypadku zmoczenia zwierzęcia. Jednakże, należy unikać długotrwałej, intensywnej ekspozycji na działanie wody lub nadmiernego stosowania szamponu, gdyż może to spowodować skrócenie czasu działania produktu. Produkt może wywoływać miejscowe podrażnienia i uczulenia skóry, które powinny ustąpić w ciągu 7-14 dni, jeśli nie ustąpią należy zdjąć obrożę. Nie można wykluczyć ryzyka wczepienia się pojedynczych kleszczy po zastosowaniu leczenia. Dlatego też, nie można całkowicie wykluczyć ryzyka przenoszenia chorób zakaźnych przez kleszcze, w przypadku wystąpienia niekorzystnych warunków. Nie należy pozwalać dzieciom na długotrwały, przedłużony i intensywny kontakt z psem noszącym obrożę (np. spanie w jednym łóżku) oraz dotykanie samej obroży. Przypadkowe zjedzenie obroży przez psa może zakończyć się wystąpieniem objawów żołądkowo-jelitowych o łagodnym stopniu nasilenia (np. luźne stolce).
Produkt leczniczy weterynaryjny wydawany bez przepisu lekarza (OTC).

 

Wytwórca Wytwórnia Chemiczna Pess

Podmiot odpowiedzialny Wytwórnia Chemiczna Pess

Obroża owadobójcza Pess-Per bezzapachowa 75 cm

Obroża owadobójcza Pess-Per zapachowa 75 cm

Zastosowanie:

Zwalczanie pcheł, kleszczy i wszy bytujących na skórze i w sierści psów. Działanie owadobójcze trwa 4-6 miesięcy. Pchły giną już po kilku godzinach, natomiast kleszcze po 12-24 godzinach. Obroża jest odporna na działanie wilgoci - zmoczenie nie zmniejsza skuteczności.

Skład:

10% (10g/100g) permetryny.

Dawkowanie:

obroża Pess-Per o długości 75 cm (zapachowa lub bezzapachowa) jest przeznaczona dla psów dużych.

Stosowanie:
Obroża do użytku zewnętrznego. Obrożę należy nałożyć psu na szyję i luźno dopasować do obwodu szyi i zapiąć, a wystające końcówki obciąć.

Przeciwwskazania:

Nie zakładać zwierzętom młodszym, niż 3 miesięczne, karmiącym sukom, psom osłabionym i w trakcie rekonwalescencji. Nie stosować u kotów.

Uwagi:

Może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą. Może wystąpić reakcja alergiczna u zwierząt uczulonych na permetrynę. W przypadku połknięcia obroży może wystąpić działanie szkodliwe (nudności, wymioty). Pod względem toksykologicznym oraz ekologicznym produkt nie został zbadany.

Produkt biobójczy.

 

Wytwórca Natural Best Products S.L.P.I.

Podmiot odpowiedzialny Selecta HTC

Obroża Max przeciw pchłom i kleszczom dla psów 75 cm

Zastosowanie:

Obroża przeciw pchłom i kleszczom. Profilaktyka i zwalczanie pasożytów zewnętrznych u psów. Skutecznie odstrasza pchły, kleszcze i inne insekty. Obroża działa w czasie 120 dni.

Skład:

pasek z polietylenu i substancja czynna permetryna 6%-10%.

Dawkowanie:

obroża Max o długości 75 cm jest przeznaczona dla psów dużych.

Stosowanie:
Obrożę wyjąć z opakowania i dostosować jej długość do obwodu szyi zwierzęcia. Obroża powinna być dłuższa o 1-2 cm. Zbędny pasek należy odciąć.

Przeciwwskazania:

Nie stosować u zwierząt w ciąży i suk karmiących oraz szczeniąt w wieku poniżej 4 miesięcy. Nie stosować u zwierząt chorych lub osłabionych. Nie stosować z innymi produktami insektobójczymi.

Uwagi:

W wyjątkowych okolicznościach, przypadku uczulenia na permetrynę lub gdy obroża jest zbyt ciasna sporadycznie może dochodzić do objawów alergicznych np. nadwrażliwości na dotyk. Nie stosować równolegle z innymi preparatami biobójczymi. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów alergii zdjąć obrożę z szyi psa i skonsultować się z lekarzem. Obroża jest bezzapachowa i wodoodporna.

Produkt biobójczy.

 

Wytwórca Laboratorium DermaPharm Sp. z o.o.

Podmiot odpowiedzialny Laboratorium DermaPharm Sp. z o.o.

Sabunol - Obroża (czerwona lub szara) przeciw pchłom i kleszczom dla psów 75 cm

Zastosowanie:

To nowoczesny, wieloskładnikowy preparat do zwalczania i odstraszania kleszczy i pcheł u psów. Unikatowe, jedyne na rynku połączenie imidakloprydu (eliminuje pchły oraz działa kontaktowo i drogą pokarmową), permetryny (działa insektobójczo oraz odstraszająco na pchły i kleszcze) i piryproksyfenu (hormon juwenilny (IGR) nie dopuszcza do rozwoju jaj i larw pcheł w otoczeniu psa) przesądza o dużej skuteczności preparatu. Eliminacja pcheł i kleszczy poprzez:
- likwidację i odstraszanie kleszczy - do 4 miesięcy;
- likwidację i odstraszanie dorosłych pcheł - do 6 miesięcy;
- likwidację larw i jaj pcheł do 6 miesięcy;
- przerywanie cyklu rozwojowego pchły w otoczeniu psa.

Skład:

pasek z polietylenu i substancje czynne: (trans/cis) Permetryna (75:25) 3.6%, Imidaklopryd 1.1%, Piryproksyfen 0.4%.

Dawkowanie:

obroża Sabunol szara lub czerwona o długości 75 cm jest przeznaczona dla psów dużych.

Stosowanie:
Obrożę dostosować do obwodu szyi zwierzęcia i założyć. Obroża jest wodoodporna i powinna pozostawać na szyi zwierzęcia cały czas.

Przeciwwskazania:

Nie stosować u kotów. Nie stosować u szczeniąt poniżej 3 miesięcy. Nie stosować u zwierząt chorych lub będących w trakcie rekonwalescencji.

Uwagi:

Jasny nalot na obroży jest naturalnym efektem procesu produkcyjnego i stopniowo zanika podczas używania. Może powodować uczulenie w kontakcie ze skórą. Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne; może powodować długo utrzymujące się zmiany w środowisku wodnym. Chronić przed dziećmi. Zawiera Permetrynę. Może powodować wystąpienie reakcji alergicznych.

Produkt biobójczy.

 

 

Preparaty "ekologiczne" o właściwościach odstraszających pasożyty zewnętrzne, w tym kleszcze

Preparaty ekologiczne, jak sama nazwa wskazuje, są to produkty oparte na składnikach naturalnych, bez udziału toksycznej chemii. Najczęściej ich "moc" wynika z odpowiednio dobranych i skomponowanych mieszanek ziół, wyciągów z roślin, naturalnych olejków o właściwościach odstraszających pasożyty i różnych innych naturalnych substancji. Produkty tego typu działają, jako tzw. repelenty tzn. odstraszają pasożyty. Właściwości, a przede wszystkim skuteczność tego typu produktów stanowią temat licznych dyskusji. Przede wszystkim problem polega na tym, że skuteczność tego typu produktów w walce z pasożytami nie została jednogłośnie udowodniona, a utrzymanie efektu wymaga dużej dyscypliny i częstego stosowania produktu. Z pewnością składy takich produktów sprawiają, że są one naturalne, a więc zdecydowanie bardziej bezpieczne dla psa, człowieka i przyjazne dla samego środowiska.

 

Produkt firmy Amis:

Amiwet spray odstraszający pchły i kleszcze 150 ml

Preparat w sprayu odstraszający pchły i kleszcze. Należy stosować, co 3 tygodnie lub w przypadku każdej ponownej inwazji ektopasożytów - natychmiast.

Skład: olejek z palczatki, olejek z pelargonii, D-Allethryna, nalewka z bukszpanu.

 

Produkt firmy Pitii

Exner Petguard preparat ekologiczny w atomizerze 500 ml

Środek przeciwko pasożytom dla zwierząt domowych, który nie zawiera środków trujących czy chemicznych i jest środkiem skutecznym w walce z takimi pasożytami jak pchły, wszy, roztocza czy kleszcze. Preparat wywołuje niedrożność układu oddechowego i pokarmowego u zwalczanych pasożytów. Należy spryskać całe zwierzę lub tylko zaatakowane miejsca (zapobiegawczo zaleca się stosowanie raz w tygodniu). W przypadku zakażeń pasożytami zaleca się tygodniowe leczenie. Konieczne jest także spryskanie klatki, legowiska i otoczenia zwierzęcia. Odczekać ok. 20 min do wysuszenia. Spłukiwanie nie jest konieczne! Wyczesać i szczotkować według potrzeb.

Skład:
woda, tłuszcz, białko serwatki, monohydrat cukru, popiół.

Produkt firmy Agrecol:

Arox płyn odstraszający na komary i kleszcze 200 ml

Ekologiczny płyn odstraszający na komary i kleszcze. Płyn w postaci opakowania z atomizerem do bezpośredniego stosowania na skórę zwierząt domowych. Płyn skutecznie chroni ciało przed ukłuciami komarów i kleszczy przez 6 h. Zaleca się przed wyjściem na dwór spryskać dokładnie psa pomijając okolice uszu, oczu i pyska.

Skład:
olejki lawendy.

Produkt firmy Pess:

Obroża biologiczna 60 cm

Obroża biologiczna działa odstraszająco na pchły i kleszcze. Działa prewencyjnie od 1 do 3 miesięcy. Można ją stosować u szczeniąt i suk karmiących oraz kotów. Obroża jest wodoodporna, jej zamoczenie nie zmniejsza jej skuteczności.

Skład:

Zawiera kombinację naturalnych olejków eterycznych (cedr, eukaliptus, cytryna i mięta chińska).

Produkt firmy Selecta HTC:

Herba MAX ziołowa obroża dla psów 75 cm

Obroża odstraszająca ektopasożyty. Do stosowania zewnętrznego, w postaci 75 cm paska z polichlorku winylu, z którego uwalniane są powoli olejki eteryczne. Obroża zalecana jest dla zwierząt dorosłych, młodych od 4 miesiąca życia, osłabionych i delikatnych. Olejki ziołowe nadają sierści połysk i zdrowy wygląd. Poprawiają ogólną kondycję skóry, ograniczają świąd i zapobiegają drapaniu się zwierząt. Ponadto świeży, ziołowy zapach zniechęca ektopasożyty i owady takie jak: pchły, komary, meszki do bytowania w sierści zwierząt, co stanowi dodatkową funkcję obroży. Działa do 90 dni.

Skład:

kompozycja olejków eterycznych m.in. olejek cytrynowy, geranium, rozmaryn, lawenda i substancje zapachowe.

Produkt firmy Golden Animal Care (GAC):

GAC - Haut-Spezial Pflegespray 50 ml

Spray pielęgnacyjny przeciw kleszczom i pchłom

Naturalna ochrona przeciw kleszczom i pchłom zapewniona na zasadzie odstraszania pasożytów dzięki kombinacji naturalnych olejków roślinnych. Wybrane olejki eteryczne tworzą mocny, naturalny płaszcz ochronny przeciw insektom. Przed wyjściem na spacer lub kontaktem z innymi zwierzętami należy spryskać sierść psa z pominięciem oczu pomiędzy łopatkami oraz w okolicach nasady ogona. Czas działania produktu wynosi 8-12 h. Przy właściwym zastosowaniu preparatu, ryzyko ataku pasożytów - nawet w miejscach ich wzmożonej aktywności - zostaje zredukowane do minimum lub wręcz wykluczone. Jeżeli pies przebywa tylko na zewnątrz zaledwie dwu- trzykrotne spryskanie jego sierści daje pozytywny efekt.

Skład:

woda, olejek lawendowy, olejek mięty pieprzowej, olejek goździkowy, trawa cytrynowa, citronella.

Produkt firmy Via Nova Naturprodukte:

Bio Insektal - uniwersalny środek na pasożyty

 

Uniwersalny, naturalny preparat przeciw insektom i owadom. Na kleszcze, meszki, komary, mole, pchły, wszy, wszoły, muchy, świerzbowce, mszyce i wiele innych (wszystkie zimnokrwiste). Działa na wszystkie fruwające, biegające i pełzające insekty i owady - dorosłe, jaja i larwy! Może być stosowany m.in. do ochrony własnej, jak i ochrony zwierząt domowych - koty, psy i inne. Także do zwalczania insektów w miejscach takich jak legowiska, budy, klatki. Jest obojętny dla ludzi i zwierząt domowych. Nadaje się dla dzieci, alergików i ludzi o wrażliwej skórze. Badany dermatologicznie z wynikiem bardzo dobrym. Wystarczy mocno wstrząsnąć przed użyciem i spryskiwać zwierzęta z wyłączeniem oczu. Spryskiwać z niewielkiej odległości sierść cienką warstwą. W przypadku gęstej sierści należy spryskiwać przeczesując sierść grzebieniem tak aby preparat dostał się możliwie najbliżej skóry. Zwierzęta, które często przebywają na łonie natury w sezonie kleszczowym, mogą być spryskane nawet co 2-3 dni, w pozostałych przypadkach raz w tygodniu, ewentualnie rzadziej, w miarę potrzeb (co 3-4 tygodnie).

Skład:

ekstrakt ze złocienia dalmatyńskiego 2g/100g, butotlenek piperonalu 8g/100g.

Dostępny w opakowaniach (butelka z pompką): 100 ml, 250 ml, 500 ml oraz 1000 ml butelka zapasowa (bez pompki).

Produkt firmy Bio-Natural:

Eko-Flea naturalny preparat na pasożyty

Naturalny i profesjonalny produkt dla psów, kotów i ptaków. Działa na pchły, kleszcze, wszy, piórojady, świerzbowce. Preparat działa na skórze zwierząt do 3 tygodni, po tym czasie profilaktycznie należy ponownie dozować produkt w celu wyeliminowania owadów. Produkt działa na zasadnie "knock-down effect", który powoduje porażenie układu nerwowego oraz mięśniowego insektów. Przed użyciem wstrząsnąć, dozować bezpośrednio na skórę, pod włos, z odległości ok. 20 cm. Insekty giną w ciągu 10-15 minut od nałożenia produktu. Z opakowania 100 ml wychodzi ok. 900 dozowań, a z 500 ml ok. 700.

Skład:

Produkt zawiera ekstrakt ze złocienia dalmatyńskiego 2g/100g, butotlenek piperonalu 8g.

Produkt firmy cd Vet:

Insekt-Ex Pulver 5 kg, 1.5 kg, 250 g, 50 g

Proszek niszczący pchły i kleszcze

 

Naturalny proszek niszczący wszystkie insekty takie jak pchły, kleszcze, wszy, roztocza, pajęczaki i mrówki. Można stosować go na sierść i skórę zwierzęcia lub na miejsca przebywania zwierząt takie jak: pomieszczenia w domu, samochód, transporter, buda, legowisko, dywan i inne. Mikroskopijne granulki proszku po kontakcie z insektami, w ciągu 12-24 h niszczą je na drodze fizycznej osmozy (odciągania wody).

Skład:

ditlenek krzemu/ziemia okrzemkowa.

 

 

Suplementy diety o właściwościach odstraszających pasożyty, w tym kleszcze

Suplementy diety (inaczej: dodatki, uzupełnienie diety), to poszczególne składniki żywności, substancje dodatkowe, gotowe produkty spożywcze oraz tabletki, kapsułki, proszki lub płyny, których spożycie, w uzupełnieniu zwykłej diety, przynosi dodatkowe korzyści zdrowotne. Suplementy dostarczają w skoncentrowanej formie składniki odżywcze lub inne substancje o działaniu żywieniowym lub fizjologicznym. W naszym przypadku są to odpowiednio dobrane i skomponowane wyciągi pochodzące z roślin, które posiadają naturalne właściwości owadobójcze, roztoczobójcze i/lub odstraszające pasożyty. Przepisy różnych państw i organizacji w rozmaity sposób traktują suplementy diety, które w jednym kraju są żywnością, a w drugim lekami. W Unii Europejskiej suplementy diety traktowane są jako dodatek żywieniowy. Produkty tego typu działają, jako tzw. repelenty tzn. odstraszają pasożyty. Właściwości, a przede wszystkim skuteczność tego typu produktów stanowią temat licznych dyskusji. Przede wszystkim problem polega na tym, że skuteczność tego typu produktów w walce z pasożytami nie została jednogłośnie udowodniona, a utrzymanie efektu wymaga dużej dyscypliny i częstego stosowania produktu. Z pewnością składy takich produktów sprawiają, że są one naturalne, a więc zdecydowanie bardziej bezpieczne dla psa, człowieka i przyjazne dla samego środowiska.

 

Rodzina produktów ziołowych firmy CSJ

 suplementy diety z serii Billy no Mates! dla psa działające odstraszająco na pchły i kleszcze

kompozycja płynna 250 ml

kompozycja w proszku 300 g

Seria produktów Billy No Mates! to naturalne środki ziołowe, skutecznie odstraszające pchły, kleszcze i wszoły. Dostępne są w formie płynnej, jako dodatek do wody pitnej dla psa lub w formie sproszkowanej, jako dodatek do karmy dla psa.
Kompozycja płynna i sproszkowana to aromatyczna kombinacja mięty, wodorostów, kozieradki, melisy i liści miodły indyjskiej, którą należy dodać do posiłku/wody pitnej psa. Postać płynna dawkowanie: 1ml/10kg masy ciała. Opakowanie 250 ml dla psa ważącego ok 50 kg starcza na 2 miesiące. Opakowanie 300 g dla psa rasy dużej przy dziennej dawce jedna/dwie miarki starcza na 1-2 miesiące. Produkt najskuteczniej działa po 6 tygodniach podawania. Zaleca się stosować u szczeniąt powyżej 8 tygodnia życia.

Produkt firmy Markus M hle

Luposan dodatek pokarmowy dla psa

działający odstraszająco na pchły i kleszcze

Środek uzupełniający pokarm, z biologicznie czynnym kompleksem, dostarcza skórze substancji odżywczych, gwarantuje ochronę przed pasożytami. Często przyczyną ataku kleszczy, pcheł i innych pasożytów zewnętrznych jest nieprawidłowe odżywianie, a co za tym idzie zaburzenia w przemianie materii. Ma to negatywny wpływ szczególnie na skórę i sierść psa. Dostarcza on skórze psa niezbędne składniki odżywcze i pobudza przemianę materii. Efekt katalityczny gwarantuje oczyszczenie, zapobiega przykremu zapachowi.

Skład:
serwatka kwaśna, drożdże, chmiel, kozieradka pospolita, czosnek, metionina, lizyna.

Produkt firmy Grau

Czosnek w tabletach 200 sztuk

 suplement diety o właściwościach odstraszających pasożyty

Psy którym regularnie jest podawany czosnek wraz z pokarmem nie są atrakcyjnym obiektem dla pcheł i kleszczy, bowiem ciało przesyca się substancjami, które działają odstraszająco na pasożyty.

Skład: Czosnek (Alium sativum L.) i drożdże piwne.

Produkt firmy Koebers

Granulat czosnkowy 700 g lub 2 kg

 suplement diety o właściwościach odstraszających pasożyty

Granulat czosnkowy z lecytyną zawiera 70% świeżego, ekologicznie uprawianego czosnku, z którego usunięto 30% zapachu. Przy regularnym podawaniu czosnku (mieszaniu z karmą), jego zapach przenika przez skórę, co odstrasza kleszcze, pchły i inne szkodniki. Czosnek chroni przed zwapnieniem i przedwczesnym starzeniem oraz zapobiega zjadaniu kału. Preparat poprawia krążenie krwi.

Skład: 17% białko; 6.2% tłuszcz; 5.6% popiół; 5.2% włóknina.
Dodatkowo na kg karmy: 96mg żelaza, 6.66 mg siarczanu miedzi (II), kwas pantotenowy, 73.32 mg cynku, 40mg manganu, 1.2mg jodu, 0.2mg selenu.

Produkt firmy Koebers

Drożdże piwne w granulacie 800 g

 suplement diety o właściwościach odstraszających pasożyty

Psy którym regularnie są podawane drożdże piwne wraz z pokarmem nie są atrakcyjnym obiektem dla pcheł i kleszczy, bowiem ciało przesyca się substancjami, które działają odstraszająco na pasożyty.

Skład: drożdże piwne.

ocet jabłkowy

 suplement diety o właściwościach odstraszających pasożyty

Psy którym regularnie jest podawany ocet jabłkowy wraz z pokarmem lub wodą nie są atrakcyjnym obiektem dla pcheł i kleszczy, bowiem ciało przesyca się substancjami, które działają odstraszająco na pasożyty.

Skład: ocet jabłkowy.

 

Opracowała Redakcja Portalu Świat Czarnego Teriera

 

Bibliografia:
zebrane materiały własne, ulotki informacyjne wymienionych w tekście produktów oraz:

- Choroby zakaźne psów, T. Frymus, Wyd. Si-Ma, 1999;

- Choroby zakaźne zwierząt domowych z elementami Zoonoz pod red. Stanisława Winiarczyka i Zbigniewa Grądzkiego, wyd 2 poprawione;

- Ticks of Poland. Review of contemporary issues and latest research. Nowak-Chmura M1, Siuda K., Ann Parasitol. 2012, 58 (3, :125-55;

- The international trade in reptiles (Reptilia) - The cause of the transfer of exotic ticks (Acari: Ixodida) to Poland, M. Nowak, Poland Veterinary Parasitology 169: 373-381;

- Confirmation of occurrence of Ixodes (Pholeoixodes) rugicollis Schulze et Schlottke, 1929 (Acari: Ixodidae) in Poland, including the morphological description and diagnostic features of this species Krzysztof Siuda, Magdalena Nowak, Małgorzata Gierczak, Wiadomości Parazytologiczne 2010, 56 (1), 77-80;

- Candidatus Neoehrlichia mikurensis Infection in a Dog from Germany P.P. V.P. Diniz, B.S. Schulz i wsp., Journal Clinal Microbiology Maj 2011 vol. 49 nr 5 2059-2062;

- Theileria annae in a young Swedish dog, Ulrika Falkeno, Severine Tasker, Eva Osterman-Lind, Harold W Tvedten, 4Acta Vet Scand. 2013; 55(1): 50;

- Molecular studies on Babesia, Theileria and Hepatozoon in southern Europe. Part I. Epizootiological aspects, Criado-Fornelio A i wsp., JC.Vet Parasitol. 2003 May 1;113(3-4);

- Biologia molekularna wirusa kleszczowego zapalenia mózgu, Aleksandra Drelich, Piotr Kruszyński, Tomasz J. Wąsik, Ann. Acad. Med. Siles. 2011, 65, 3, 54-63;

- Borelioza u psów - aktualne dane. Laboklin aktualności;

- Borelioza u psów. Wojciech Zygner, Życie Weterynaryjne 2008, 83 (10);

- Zakażenia Bartonella spp. ze szczególnym uwzględnieniem chorób oczu. B. Fiecek, T. Chmielewski, S. Tylewska-Wierzbanowska, Postępy Mikrobiologii 2012, 51, 1, 47-53;

- Bruceloza - zoonoza o światowym zasięgu, Lidia Mizak, Romuald Gryko, Sylwia Parasion, Magdalena Kwiatek, Życie Weterynaryjne 2014, 89 (1);

- Krętki Leptospira spp. - chorobotwórczość i diagnostyka zakażeń, B. Fiecek, S. Tylewska-Wierzbanowska, Postępy Mikrobiologii 2014, 53, 2, 113;

- Diagnostyka babeszjozy psów w praktyce, Wojciech Zygner, Karol Sobków, Życie Weterynaryjne 2012, 87 (9);

- Choroby podróżnicze, Torsren J. Naucke, Weterynaria w Praktyce, wrzesień-październik 5/2007;

- Pasożyty migrujące i choroby pasożytnicze w Europie, Torsten J. Naucke, Weterynaria w Praktyce, lipiec-sierpień 7-8/2009;

- Trudności w diagnostyce boreliozy u psów, Łukasz Adaszek, Marcin Kalinowski, Jacek Kutrzuba, Jerzy Ziętek, Stanisław Winiarczyk, Życie Weterynaryjne 2010, 85 (5);

- Choroby przenoszone przez kleszcze zagrażające psom w Polsce, Wojciech Zygner i Marcin Wiśniewski, Wiadomości Parazytologiczne 2010, 56 (1), 2006, 52 (2), 85-92;

- Erlichioza u psów, Łukasz Adaszek, Stanisław Winiarczyk, Życie Weterynaryjne 2007, 82 (12);

- Gorączka Q, choroba zwierząt i zoonoza - aspekty praktyczne, Marian Truszczyński, Życie Weterynaryjne 2010, 85 (7);

- Gorączka Q - epidemiologia, patogeneza, oraz diagnostyka laboratoryjna, K. Niemczuk, K. Jażdżewski, I. Zawinowska i K. Wadecka; WIW Krosno;

- Apparent tick paralysis by Rhipicephalus sanguineus (Acari: Ixodidae) in dogs, Domenico Otranto i wsp., Veterinary Parasitology 188, 2012;

- http://ticks-and-borreliosis.sum.edu.pl/;

- http://bristoltickid.blogs.ilrt.org/;

- http://www.iop.krakow.pl/ias;

- http://www.kolonin.org/.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768