O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

"Życie jest formą istnienia białka". Budowa, pochodzenie, źródła i rola białek w żywieniu psów

 

WSTĘP

"Życie jest formą istnienia białka" - ta niedościgniona w swej lapidarności teza jest jak najbardziej prawdziwa. Białko jest podstawowym budulcem wszystkich znanych nam organizmów, a te które go nie mają spotkać można jedynie w powieściach fantastycznych. Póki co we Wszechświecie obowiązuje ta sama zasada: nie ma białka - nie ma życia. A skoro tak, można zaryzykować stwierdzenie, że poznanie białek to poznanie istoty życia.

 

Genetyka, środowisko, żywienie, pielęgnacja i opieka to podstawowe składowe mające wpływ na zdrowie, długość i jakość życia psów. Większość naszych pupili mieszka razem z nami żyjąc w identycznych, jak my warunkach środowiskowych. Tak więc w zasadzie poza genetyką, my właściciele psów, mamy decydujący wpływ na to, jak to życie upłynie naszym kudłatym przyjaciołom. Jednym z najistotniejszych czynników mogących zapewnić naszym czworonożnym podopiecznym właściwy rozwój w młodym wieku, świetną kondycję oraz zdrowie w dorosłym życiu i godną starość jest odpowiednie żywienie. O tym jak istotny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie organizmu psa ma dobrze zbilansowana dieta świadczy, chociażby fakt niezwykle dynamicznego rozwoju dietetyki weterynaryjnej badającej i określającej wymagania pokarmowe zwierząt, która znacznie przyczyniła się min. do podniesienia jakości i wydłużenia życia psów. Dzięki wielu różnym publikacjom i programom informacyjnym poświęconym zagadnieniom żywienia psów znacznie wzrosła świadomość polskiego społeczeństwa w tym temacie i słynna kasza ze skwarkami na szczęście odeszła już do lamusa.

 

Obecnie nawet początkujący właściciel psa wie, że prawidłowo zestawiona dieta to taka, która w pełni będzie pokrywać potrzeby pokarmowe jego pupila, a decydującymi czynnikami determinującymi udział procentowy poszczególnych składników pokarmowych będą: wiek, rasa, tryb życia, stan fizjologiczny i zdrowie psa.

 

We właściwie zbilansowanej dawce żywieniowej dostarczamy naszemu zwierzęciu niezbędne składniki energetyczne i budulcowe oraz substancje regulujące jego metabolizm i funkcje życiowe. Odpowiednia dieta pozwala nie tylko na rozwój i utrzymanie organizmu psa w nienaruszonej równowadze, ale także ma wpływ na ujawnienie się, bądź też nie, pewnych schorzeń i z pewnością wspomaga leczenie większości chorób oraz przyspiesza rekonwalescencję. To, że prawidłowa dieta może być kluczem do zachowania dobrego zdrowia zauważył już wiele wieków temu grecki lekarz - Hipokrates, który z powodzeniem stosował u swoich ludzkich pacjentów dobrze dobraną dietę, jako podstawowe lekarstwo na wiele dolegliwości.

 

Właściwe żywienie psów jest bardzo rozległym tematem, który nigdy do końca nie zostanie wyczerpany i zawsze będzie rodzić wiele pytań i niejasności. Nie mniej jednak, by móc w ogóle dyskutować o dobrze zbilansowanej diecie należy poznać poszczególne jej składniki oraz zrozumieć, jaką pełnią rolę w odżywianiu psów. Tak się składa, że żyjąc pod jednym dachem z psem często w myśl źle pojętej troski narzucamy mu swoje nawyki żywieniowe nie będąc świadomym, jak wielką wyrządzamy mu tym krzywdę. W przypadku żywienia psów absolutnie nie możemy kierować się zasadą, że "to co jest dobre dla mnie, będzie również służyć mojemu psu".

 

W artykule: "Przez żołądek do serca. Zrozumieć potrzeby żywieniowe psa w kontekście jego natury i behawioru" staraliśmy się w sposób bardzo obszerny wyjaśnić ewolucyjne przystosowania i gatunkowe wymagania psów pod kątem ich potrzeb żywieniowych. Przypomnijmy więc, że z fizjologicznego punktu widzenia, psy możemy sklasyfikować gdzieś, pomiędzy fakultatywnymi mięsożercami, a względnymi wszystkożercami, jednak wciąż z preferencjami drapieżników. Oznacza to, że choć ich dieta może składać się zarówno z elementów mięsnych, jak i roślinnych, to jednak powinna być tak skomponowana, by składniki pochodzenia zwierzęcego zajmowały w niej nadrzędne miejsce.

 

Nie ma oczywiście czegoś takiego jak idealna formuła pożywienia odpowiedniego dla wszystkich psów. Nawet w obrębie jednej rasy każdy pies będzie inny, i to co będzie smakowało i służyło jednemu, nie musi być odpowiednie dla drugiego. Warto jednak pamiętać, że optymalna dawka pokarmowa powinna zawierać właściwie zbilansowane składniki energetyczne, budulcowe, witaminy, minerały i inne substancje. Chcąc odpowiedzieć szczegółowo winniśmy wymienić:

  • białka;

  • tłuszcze i najważniejsze kwasy tłuszczowe;

  • węglowodany;

  • mikro- i makroelementy;

  • witaminy;

  • wodę;

  • i inne składniki (np. błonnik, związki ochraniające stawy, probiotyki i prebiotyki).

Na dokładkę musimy jeszcze pamiętać, że ich koncentracja i proporcje zmieniają się zależnie od:
  • rasy;
  • wieku;
  • wagi;
  • kondycji;
  • środowiska życia;
  • aktywności;
  • stanu fizjologicznego;
  • stanu zdrowia;
  • przebytych chorób.

Tak ilościowo, jak i jakościowo żywność powinna dostarczać psu produktów o pełnej wartości, pokrywającej jego dzienne zapotrzebowanie na minimum 36, a optymalnie na około 50 składników pokarmowych. Już po samej ilości wymienionych składników widać, że opracowanie prawidłowej diety naszego pupila wymaga wiedzy i może nastręczać wiele trudności. Stąd też wiele osób stojąc przed wyborem diety: karma przemysłowa lub posiłki przygotowywane samodzielnie - wybiera pierwszą opcję. Bez względu na to, czy wybór padnie na gotowe karmy, czy też mimo wszystko zdecydujemy się na jedzenie tzw. "homemade" lub bardziej specjalistyczną dietę typu B.A.R.F. na początek powinniśmy wiedzieć, co w diecie psa jest najistotniejsze i dlaczego. Po drugie winniśmy sobie uświadomić, że wrogiem numer jeden każdej diety jest długotrwała monotonia - czyli przygotowywanie posiłków składających się wciąż z jednych i tych samych artykułów lub karmienie latami jedną i tą samą karmą przemysłową. Dlaczego? Sprawa jest dość prosta. Każdy pies jest indywidualną jednostką, która na poszczególnych etapach swojego życia będzie miała zmienne zapotrzebowanie na podstawowe składniki żywieniowe i nawet stosując się do rygorystycznych tabelek, wykazów, nakazów i zaleceń, bez uwzględnienia tego faktu, nie znajdziemy złotej recepty, na osiągnięcie pełnego sukcesu żywieniowego. Decydując się na żywienie psa karmami przemysłowymi należy bacznie czytać składy karm oraz ich przeznaczenie, co pozwoli na wyselekcjonowanie tych, zgodnych z wymaganiami psa. Prowadząc żywienie oparte na posiłkach przygotowywanych własnoręcznie należy rozsądnie wprowadzać do psiego menu szeroki wachlarz dostępnych i zalecanych składników spożywczych. Zachowując różnorodność pozwalamy psiemu organizmowi czerpać korzyści z bogactwa składników zawartych w poszczególnych produktach. W ten sposób możemy minimalizować szansę wystąpienia w diecie stałego braku, niedoborów lub nadwyżek jakiegoś składnika pokarmowego.

 

Naturalnie każdy z nas chciałby, aby jego pies otrzymywał pokarm bazujący na produktach, które są w stanie zaspokoić jego potrzeby żywieniowe o te najważniejsze elementy. Nic więc dziwnego, że poszukujemy informacji o tym, które produkty są w nie bogate oraz wskazane dla psów i dlaczego.

 

W poszczególnych częściach naszego opracowania postaramy się szerzej omówić każdy faktor żywieniowy niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu psa, wskazując jednocześnie jego najwartościowsze źródła, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb psów ras dużych i/lub olbrzymich.

 

O białku: budowa, rodzaje białek i aminokwasów oraz ich znaczenie dla organizmu psa

Rozpoczynając ten artykuł podpowiedzieliśmy Wam już troszeczkę, iż dla naszego psiego wszystkożercy z preferencjami drapieżnika jednym z kluczowych elementów diety będą artykuły pochodzenia zwierzęcego. A z czym najbardziej się one nam kojarzą? Oczywiście w przypadku psów w pierwszej kolejności z mięsem (w szerokim tego słowa znaczeniu). Przeszukując dostępne informacje bardzo szybko zauważymy, że wszystkie produkty, które możemy sklasyfikować w kategorii: "mięso" łączy jeden wspólny mianownik: są doskonałym źródłem białka. Chciałoby się wykrzyczeć: Eureka! bezproblemowo znaleźliśmy to, co w diecie psa powinno grać pierwsze skrzypce.

 

Proteiny - bo tak inaczej nazywa się białka, swoją nazwę wywodzą od greckiego słowa protos, co tłumaczy się jako pierwszy. Już sama nazwa zatem określa ich wartość i informuje nas, że są one składnikiem, bez którego prawidłowy rozwój i funkcjonowanie jakiegokolwiek organizmu żywego byłoby niemożliwe. Każda komórka i każdy płyn w dowolnym organizmie po prostu musi je zawierać. Jako związki chemiczne, składają się z węgla, tlenu, wodoru, azotu, a dodatkowo część z nich zawiera fosfor i siarkę oraz niekiedy kationy metali Mn2+, Zn2+, Mg2+, Fe2+, Cu2+, Co2+ i inne.

 

Samo białko budujące organizm również składa się z pewnych elementów budulcowych, określanych mianem aminokwasów. W skład każdej cząsteczki białkowej wchodzi minimum 100 aminokwasów (jeśli jest ich mniej, to taką cząsteczkę nazywamy peptydem). Zazwyczaj jest to jednak połączenie kilkuset, a nawet kilku tysięcy aminokwasów. Niektóre białka zawierają w swoim składzie również inne, oprócz aminokwasów, składniki. Określa się je wówczas mianem białek złożonych (związki złożone tylko z aminokwasów nazywa się białkami prostymi).

 

Białka proste:

  • albuminy: grupa białek rozpuszczalnych w wodzie, obecnych w osoczu krwi, stanowiąca ok. 60% wszystkich jego białek. Albuminy są wytwarzane w wątrobie. Rola ich polega na utrzymywaniu prawidłowego ciśnienia onkotycznego i na przenoszeniu różnych substancji drogą naczyń krwionośnych. Albuminy występują powszechnie w świecie roślinnym min.: w zbożach np. leukozina w nasionach pszenicy, jęczmienia i żyta, u roślin strączkowych np. legumina w grochu, albuminy w algach i zwierzęcym (albuminy jaja, mleka, czy surowicy);

  • globuliny: białka nierozpuszczalne w czystej wodzie, ale rozpuszczają się w rozcieńczonych roztworach soli obojętnych. Bardzo łatwo ulegają ścięciu (denaturacji). Globuliny są odpowiedzialne za mechanizmy odpornościowe oraz wiążą tłuszcze i glukozę. Globuliny są rozpowszechnione w komórkach i tkankach wszystkich organizmów. Stanowią one istotny składnik cytoplazmy wszystkich komórek. U roślin znaczne ilości globulin nagromadzają się w nasionach  (fazeolina zawarta w fasoli, legumielina w grochu, suberyna w ziemniakach), zaś u zwierząt występują one szczególnie obficie w płynach ustrojowych, takich jak osocze krwi czy mleko, oraz tkance mięśniowej. Do globulin należą też ciała odpornościowe (immunoglobuliny);

  • gluteliny: rozpuszczalne w rozcieńczonych roztworach kwasów i zasad, a nierozpuszczalne w wodzie i roztworach soli. Gluteliny to białka pełniące role zapasowe, podobne do prolamin, obecne w bielmie nasion niektórych traw. Stanowią 35-45% masy białek mąki. Zawierają dużo kwasu glutaminowego, asparaginowego, argininy i proliny, za to mało lizyny, tryptofanu i metioniny. Występują w nasionach roślin dwuliściennych, ale w największych ilościach w ziarnach zbóż (glutenina, jako składnik glutenu w pszenicy, ale także zidentyfikowaną je w ziarnach jęczmienia i żyta);

  • prolaminy: zwane też są gliadynami. Rozpuszczają się w 70-80% alkoholi. Charakteryzują się dużą zawartością glutaminy i proliny. Występują wyłącznie w ziarnach zbóż (np. w pszenicy gliadyna), w skład ich wchodzi dużo kwasów glutaminowego, glutaminy, proliny, brak lub bardzo mało jest lizyny, mało tryptofanu jest w zeinie kukurydzy. W ziarnach niektórych zbóż znajdują się złożone kompresy prolamin i glutelin, tzw. gluten. Stwierdzono, że niektóre psy są uczulone na gluten;

  • skleroproteiny: są to typowe białka o budowie włóknistej, dzięki temu pełnią funkcje podporowe. Nie rozpuszczają się ani w wodzie, ani w rozcieńczonych roztworach kwasów i ługów. Są odporne na działania enzymów proteolitycznych przewodu pokarmowego zwierząt wyższych (w tym psów). Występują tylko w organizmach zwierzęcych, głównie w tkankach podporowych i ochraniających. Charakteryzują się specyficznym, odmiennym od innych białek składem aminokwasowym, zawierają dużo glicyny, proliny, hydroksyproliny. Należą do nich białka zwierzęce, takie jak: keratyna (włosy, rogi, pióra, kopyta), kolagen - białko tkanki łącznej - zawiera mało trypsyny i metioniny; występuje brak tryptofanu i cystyny; elastyna znajdująca się ścięgnach składem podobna jest do kolagenu oraz białka włókien mięśniowych (miozyna);

  • histony: zasadowe białka jąder komórkowych, w których występują w połączeniach z kwasami nukleinowymi, tworząc nukleoproteidy (bogatych w reszty argininy i lizyny). Histony są dobrze rozpuszczalne w wodzie i w rozcieńczonych roztworach kwasów;

  • protaminy: to białka silnie zasadowe o niskiej masie cząsteczkowej, które są dobrze rozpuszczalne w roztworach kwasów. Dotychczas znane protaminy występują w plemnikach ryb, gdzie tworzą połączenia z kwasami nukleinowymi. Wydzielono je ze spermy łososia (salmina), śledzie (klupeina) i makreli (skombryna). Silnie zasadowy charakter tych białek jest związany z bardzo dużą zawartością aminokwasów zasadowych i brakiem aminokwasów dwukarboksylowych. I tak salmina zawiera około 90% argininy, pozostałe 10% stanowią obojętne aminokwasy szeregu alifatycznego: glicyna, alanina, walina, izoleucyna, seryna, i prolina

Do białek złożonych zaliczamy:

  • chromoproteidy: są to białka złożone występujące w organizmach zwierząt i zawierające prostetyczną grupę barwną. Należą tu hemoproteidy (hemoglobina, mioglobina, cytochromy, katalaza, peroksydaza) zawierające układ hemowy oraz flawoproteidy;

  • fosfoproteidy: typ białek złożonych, które charakteryzuje duża zawartość fosforu (ok. 7%) pochodzącego z reszt kwasu fosforowego wchodzących w ich skład, np.: kazeina mleka, witelina żółtka jaj, ichtulina ikry ryb;

  • nukleoproteidy: białka złożone (proteidy) zawierające jako grupę prostetyczną cząsteczkę kwasu nukleinowego (DNA, RNA) występujące w cytoplazmie, jądrze komórkowym, chromosomach, rybosomach, a także w wirusach;

  • lipoproteidy: połączenia białek z tłuszczami prostymi lub złożonymi, sterydami. Lipoproteidy są nośnikami cholesterolu (LDL, HDL, VLDL);

  • glikoproteidy: białka złożone, zawierające oprócz łańcuchów polipeptydowych komponentę cukrową w postaci rozgałęzionych anten oligosacharydowych dołączonych do łańcuchów bocznych niektórych aminokwasów. Inaczej można je nazwać glikozylowanymi białkami. Są składnikiem błon komórkowych u zwierząt, np. glikokaliks, budują elementy cytoszkieletu, np. mikrotubule, pełnią też funkcje katalityczne - wiele enzymów i regulatorowe - hormony, np. tyreotropina, czynniki wzrostu;

  • metaloproteidy: białko złożone, które jako grupę prostetyczną zawiera jony, atomy metalu, głównie żelaza, miedzi, magnezu, cynku lub manganu. Metaloproteidy są składnikami części układów enzymatycznych, hormonalnych i jednostkami magazynującymi dany metal w organizmie, np. celuroplazmina.

W przyrodzie istnieje przeszło 300 różnych aminokwasów. W wyniku badań przeprowadzonych na białkach występujących w środowisku stwierdzono, że głównym budulcem tychże białek są 24 aminokwasy (tzw. aminokwasy białkowe). Stanowią one główny budulec wszystkich białek występujących w organizmach żywych. Aminokwasy są związkami organicznymi zawierającymi, co najmniej jedną grupę karboksylową (-COOH) oraz co najmniej jedną grupę aminową (-NH2). Wszystkie aminokwasy białkowe są L-alfa-aminokwasami.


Z tej grupy 20 rodzajów (tzw. aminokwasów podstawowych) uczestniczy w budowie białek i peptydów istot żywych. Z nich organizm może, niczym z klocków, zbudować wszystko, czego dusza zapragnie.

 

TABELA: AMINOKWASY PODSTAWOWE:

 

arginina

kwas glutaminowy

alanina

lizyna

asparagina

leucyna

cysteina

metionina

glicyna

prolina

glutamina

seryna

fenyloalanina

treonina

histydyna

tryptofan

izoleucyna

tyrozyna

kwas asparaginowy

walina

 

Aminokwasy podzielić można według rodzaju grup dodatkowych przyłączających się do łańcucha węglowego na:

  • aminokwasy z łańcuchem węglowym, bez grup dodatkowych: (glicyna, alanina, walina, leucyna, izoleucyna)

  • aminokwasy z grupą hydroksylową –OH: (seryna, treonina);

  • aminokwasy zawierające grupę karboksylową –COOH: (kwas asparaginowy, kwas glutaminowy);

  • aminokwasy zawierające azot: (asparagina, glutamina, lizyna, arginina);

  • aminokwasy zawierające siarkę: (cysteina, metionina);

  • aminokwasy zawierające pierścień: (prolina, fenyloalanina, tyrozyna, tryptofan, histydyna).

Innego podziału można dokonać w/g ich wpływu na pH:

  • kwaśne (–COOH);

  • obojętne i zasadowe (–NH2).

A także w/g rozpuszczalności:

  • dobrze rozpuszczalne w wodzie (-OH, -SH, -COOH, -NH2);

  • dobrze rozpuszczalne w tłuszczach (bez grup dodatkowych).

Istotne znaczenie ma również włączanie się aminokwasów do cyklu Krebsa. Wśród aminokwasów wyróżnić można zasadniczo trzy grupy:

  • aminokwasy, które w procesie spalania dochodzą do acetylo-CoA, acetoacetylo-CoA (tzw. aminokwasy ketogenne, do których należą: izoleucyna, leucyna, tryptofan, fenyloalanina, tyrozyna, lizyna);

  • aminokwasy, które w procesie spalania dochodzą do pirogronianu, α-ketoglutaranu, bursztynylo-CoA, fumaranu, szczawiooctanu (tzw. aminokwasy glukogenne, do których należą: alanina, glicyna, treonina, cysteina, seryna, tryptofan, arginina, kwas glutaminowy, glutamina, histydyna, prolina, metionina, walina, kwas asparaginowy, fenyloalanina, tyrozyna, asparagina);

  • aminokwasy, które przekształcają się do któregoś ze związków pośrednich cyklu Krebsa (tzw. aminokwasy mieszane, czyli  ketogenne lub glukogenne: fenyloalanina, izoleucyna, tyrozyna).

Taki podział aminokwasów wynika z odmiennych losów, jakie mogą te aminokwasy spotkać. Aminokwasy metabolizujące się bezpośrednio do acetylo-CoA mogą (podobnie jak tłuszcz) ulec tylko i wyłącznie spaleniu. Aminokwasy metabolizujące się do związków cyklu Krebsa są dobrym dawcą NADPH2 do syntezy kwasów tłuszczowych, łatwo też mogą zamieniać się na glukozę. Los aminokwasów przekształcających się do pirogronianu zależy natomiast od tego, czy pirogronian zostanie w mitochondrium przekształcony do acetylo-CoA, czy też do szczawiooctanu. Ponieważ w warunkach dostatku energii i pożywienia pierwsza z tych reakcji jest silnie hamowana a druga pobudzana, można napisać, iż prawie w całości zamieniają się one wtedy na szczawiooctan - metabolit cyklu Krebsa. W warunkach braku energii - zamieniają się one na acetylo-CoA i ulegają spaleniu.

 

Rodzaj i ilość poszczególnych aminokwasów, ich wzajemne ułożenia oraz dodatkowe wiązania decydują o ich właściwościach chemicznych i biologicznych. Wyobraźmy sobie, że chcemy z tych 20 różnych aminokwasów zbudować łańcuch białkowy o długości 100 aminokwasów. Okaże się, że możemy uzyskać, aż 20^100 różnych łańcuchów, z których każdy będzie się różnił od pozostałych przynajmniej w jednym miejscu. Ta oszałamiająca liczba praktycznie jest trudna do wyobrażenia. Stąd też można rzec, że aminokwasy decydują o niezwykłej różnorodności organizmów, bo to one sprawiają, że znalezienie dwóch identycznych osobników jest praktycznie niemożliwe.

 

Dla psiego organizmu następujące aminokwasy są niezbędne, co oznacza, że bez nich funkcjonowanie psa oraz jego rozwój są zaburzone, albo wręcz uniemożliwione. Pewne aminokwasy (endogenne), takie jak:

  • alaninę (aminokwas powstający w wyniku aminotransferazy walina:pirogronian lub glutaminian:pirogronian, a także przez desulfurazę cysteinową. Alanina stanowi źródło energii dla tkanki mięśniowej, mózgu i centralnego układu nerwowego. Wzmacnia układ odpornościowy i bierze udział przy produkcji przeciwciał. Poprawia metabolizm cukrów i kwasów organicznych. Alanina występuje naturalnie w pokarmach bogato-białkowych, zwłaszcza w mięsie, jajach i nabiale, a także w fasoli i orzechach);

  • asparaginę (amid kwasu asparaginowego lub kwasu amino bursztynowego. Odgrywa znaczącą rolę w metabolicznych procesach układu nerwowego wpływając na stan umysłowy (spokój, zdenerwowanie). Asparagina jest wykorzystywana jako magazyn amoniaku w tkankach zwierzęcych i roślinnych. Duże ilości asparaginy występują w nasionach roślin i w kiełkach roślin dwuliściennych, a także w stanie wolnym w płynach komórkowych i tkankach);

  • glicynę (może być produkowana: z glioksalanu i glutaminianu przez aminotransferazę glutaminianową; z alaniny przez aminotransferazę alaninową. Ważnym sposobem syntezy glicyny u ssaków jest także synteza z choliny oraz seryny. Większość białek zawiera niewielkie ilości glicyny. Do ważniejszych wyjątków należy kolagen, który w około jednej trzeciej składa się z glicyny. Pomaga w produkcji hormonów odpowiedzialnych za silny układ odpornościowy. W połączeniu z glukozą, bierze udział w ponownym nawodnieniu poprzez utrzymanie procesu uwalniania tlenu do komórek, którego wymaga proces energetyczny komórki);

  • glutaminę (amid kwasu glutaminowego; jest syntezowana w organizmach żywych z kwasu glutaminowego. Glutamina jest głównym aminokwasem zużywanym w procesie naprawy tkanki mięśniowej. Glutamina bierze udział w wielu reakcjach zachodzących w mózgu, jest ona prekursorem dwóch ważnych neuroprzekaźników. Glutamina stanowi również rodzaj magazynu amoniaku, który jest "odzyskiwany" poprzez przekształcenie tego aminokwasu z powrotem do kwasu. Proces ten jest częścią biochemicznych cykli syntetycznych wielu związków azotowych, odbywających się w organizmach żywych. M.in. glutamina uczestniczy w syntezie puryn, pirymidyn oraz wielu aminokwasów. Występuje w mięsie, kazeinie oraz białku kukurydzy);

  • kwas asparaginowy (jest produktem pośrednim w cyklu Krebsa. Uczestniczy min. w syntezie puryn i pirymidyn oraz mocznika. Zwiększa odporność na zmęczenie);

  • kwas glutaminowy (w naturze występuje najczęściej w formie amidu - glutaminy. Zawiera w cząsteczce dwie grupy karboksylowe -COOH. Należy do aminokwasów kwaśnych. Jest neuroprzekaźnikiem (neurotransmiterem) w ośrodkowym układzie nerwowym. Bierze udział w syntezie białka oraz jako źródło energii dla komórek nabłonka jelita. Usprawnia działanie układu odpornościowego i poprawia jego działanie przeciwzapalne. Po rozpadzie daje kwas gamma-aminomasłowy. Bierze udział w syntezie acetylocholiny i adrenaliny. Pobudza wydzielanie żółci i soku trzustkowego. Białkiem roślinnym bogatym w kwas glutaminowy jest białko pszenicy - gliadyna);

  • prolinę (wszystkie ssaki są w stanie syntetyzować L-prolinę z L-argininy i L-ornityny. Najefektywniej proces ten zachodzi w tkance gruczołowej sutków, komórkach nabłonkowych jelita cienkiego (enterocytach), wątrobie i nerkach. Po przekształceniu przez hydroksylazę prolinową w hydroksyprolinę wchodzi w skład kolagenu, podstawowego białka tkanki łącznej (więzadła, ścięgna i mięsień sercowy). Dla prawidłowego przebiegu tej reakcji konieczna jest witamina C. Poprawia strukturę skóry, pomaga w gojeniu uszkodzonej chrząstki, oraz wzmacnia stawy, ścięgna, mięśnie i serce. Pomaga w regeneracji tkanek po urazie i wszelkiego rodzaju ranach. Prolina jest ważnym aminokwasem potrzebnym do prawidłowego funkcjonowania aparatu ruchu. Uczestniczy również w produkcji energii. Bogatym źródłem proliny są różne mięsa);

  • serynę (pełni ważną funkcję w trawieniu białek jako składnik proteaz serynowych. Wchodzi w skład białek, takich, jak np. kazeina w mleku czy fibroina jedwabiu. Dekarboksylacja seryny prowadzi do powstania kolaminy. Kolamina, czyli aminoetanol (etanolamina) jest to amina biogenna będąca składnikiem kefaliny wchodzącej w skład mózgu. Seryna jest również niezbędna do wytwarzania lecytyny, sfingozyny i acetylocholiny. Może być przetworzona w glicynę, jest więc potrzebna do syntezy sfingolu, a tym samym sfingomielin znajdujących się w mózgu. Bierze udział w syntezie puryn i pirymidyn (nukleotydów). Naturalnymi źródłami seryny mogą być: mleczko sojowe i mózg, a także sery, jaja, mięso (dziczyzna, drób), ziarno pszenicy, ziarno sezamowe, pestki słonecznika, kukurydza).

psi organizm jest sobie w stanie sam wytworzyć. Istnieją również tzw. aminokwasy względnie endogenne, które mogą być syntetyzowane w organizmie psa, ale tylko pod warunkiem dostarczenia ich egzogennego prekursora, z którego powstają. Jeśli jednak nie zostanie dostarczone pożywienie, które zawiera odpowiednie ilości egzogennego prekursora, nastąpi w organizmie deficyt aminokwasu względnie endogennego (którego obecność w pożywieniu nie jest konieczna). Zaliczamy do nich:

  • cystynę (aminokwas powstały w wyniku połączenia dwóch cząsteczek cysteiny poprzez wiązanie disiarczkowe. Cystyna jest więc dimerem. Jest zaangażowana w tworzenie wiązań disiarczkowych w białkach. Wraz z wiązaniami wodorowymi, siłami Van der Waalsa stabilizuje strukturę trzeciorzędową białka. Składnik glutationu. Prekursor produkcji tauryny);

  • cysteinę (powstaje w reakcji przeniesienia atomu siarki z metioniny na serynę z udziałem cząsteczki ATP. Wchodzi w skład wielu białek oraz w skład tripeptydu glutationu. Pełni w organizmie m.in. funkcję ochronną, gdyż wiąże on wiele substancji trujących np. cyjanki, jony metali ciężkich. Najobficiej występuje w mięsie, żółtkach jaj i serwatce);

  • tyrozynę (jest syntetyzowana z fenyloalaniny w organizmie. Jest składnikiem strukturalnym prawie wszystkich białek w organizmie. Jako prekursor neuroprzekaźników, takich jak L-dopa, dopaminy, noradrenaliny i adrenaliny, pomaga zapobiegać stresowi i innym zmianom nastroju. Promuje zdrowe funkcjonowanie tarczycy, nadnerczy i przysadki mózgowej. Do najbogatszych źródeł tyrozyny należą: żółtka jaj, mleko i jego przetwory, mięso ryb, siemię lniane i ziarno sezamu).

Pozostałe 10 aminokwasów tzw. egzogennych:

  • argininę (jest niezbędnym substratem w syntezie tlenku azotu. Bierze udział w wytwarzaniu limfocytów T, co ma znaczenie w reakcjach odpornościowych, bierze udział w wydzielaniu hormonu wzrostu z przedniego płata przysadki mózgowej. Pomaga w przyspieszeniu regeneracji powysiłkowej. Źródła bogate w argininę to: jaja, mleko, sery, owoce morza, ryby);

  • fenyloalaninę (poprawia bilans azotu w tkankach, hamuje apetyt. Zapobiega utracie pigmentacji skóry i włosów. Prekursor produkcji katecholamin i tyrozyny. Może być przekształcana na L-dopę, noradrenalinę i adrenalinę - trzy związki, które biorą udział w funkcjonowaniu układu nerwowego. Występuje w mięsie, jajkach oraz w zarodkach pszenicy);

  • histydynę (jest istotna dla syntezy białek. Wpływa na wydzielanie kwasu żołądkowego. Jest zaangażowana w proces tworzenia karnityny i syntezę hemoglobiny. Skuteczna w chorobach alergicznych i napięcia autonomicznego układu nerwowego oraz zapobiega chorobie wrzodowej. Utrzymuje erytropoezę i leukoprotezę - chroni przed anemią. Pomaga w zapobieganiu reumatoidalnemu zapaleniu stawów. Prekursor histaminy. Optymalizuje wzrost i rozwój szczeniąt, reguluje wykorzystanie pożywienia i retencji azotu u szczeniąt i psów dorosłych. Występuje w mięsie i jajkach);

  • izoleucynę (bierze udział w syntezie białek i produkcji energii. Kontroluje optymalny wzrost u niedojrzałych szczeniąt. Może być gromadzona w mięśniach i przekształcana w energię, między posiłkami lub podczas głodzenia. Występuje szczególnie w mięsie, kukurydzy i mleku);

  • lizynę (poprawia apetyt i wydzielanie soku żołądkowego, wspiera rozwój młodych zwierząt - zwłaszcza kości i optymalizuje bilans azotu w tkankach. Chroni przed anemią i hipoglikemią. Wspomaga przyswajanie i utrzymanie wapnia, a także ma swój udział w rozwoju kolagenu i procesie kostnienia. Pomaga w produkcji przeciwciał, hormonów i enzymów. Stymuluje podział komórek. Lizyna występuje min. w mięsie, jajkach, drobiu, rybach);

  • leucynę (rozporządza obrotem metabolizmu białek i energii. Utrzymuje siłę mięśni zwłaszcza w czasie stresu fizycznego i podczas intensywnego wysiłku. Hamuje rozpad białek mięśniowych, które może wystąpić po urazie lub podczas stresu i stymuluje wydzielanie insuliny. Optymalizuje procesy wzrostowe u szczeniąt i utrzymuje bilans azotu. Może być gromadzona w mięśniach i przekształcana w energię, między posiłkami lub podczas głodzenia. Występuje szczególnie w kukurydzy, mięsie i mleku);

  • metioninę (jest istotnym źródłem siarki i dawcą metylu. Przyczynia się do syntezy kreatyniny, sarkozyny i adrenaliny. Pomaga zapobiegać nadmiernemu gromadzeniu się tłuszczu w wątrobie i wspiera ją w mechanizmach detoksykacji. Jako dawca siarki bierze udział we wzmacnianiu kolagenu. Odgrywa zasadniczą rolę w utrzymaniu optymalnego bilansu azotu w tkankach. Może częściowo zrekompensować braki choliny lub witaminy B12. Prekursor cysteiny/cystyny. Bierze udział w produkcji kwasów żółciowych. Prekursor produkcji karnityny (związek niezbędny do produkcji energii i budowy mięśni). Zapobiega objawom związanym z niedoborami, w tym przeciwdziała brakowi łaknienia, słabemu rozwojowi, ciężkim zmianom skórnym: szczególnie usytuowanych na szyi, ogonie i opuszkach łap). Może pomóc w zapobieganiu zapalenia pęcherza moczowego przez zakwaszenie moczu. Naturalnym źródłem metioniny jest między innymi kasza jaglana, ryż, otręby pszenne, sezam, brokuły, szpinak, ryby, mięso);

  • treoninę (bierze udział w syntezie białek i przemianach energetycznych. Ma zasadnicze znaczenie dla optymalnego wzrostu, wykorzystania pokarmu i utrzymania bilansu azotu w tkankach. Składnik enzymów trawiennych i układu odpornościowego. Pomaga zapobiegać gromadzeniu się tłuszczu w wątrobie. Prekursor syntezy glicyny i hormonów tarczycy. Wraz z fenyloalaniną wpływa na nastrój oraz pigmentację skóry i sierści u psa. Najobficiej występuje w jajkach, ale mięso również zawiera spore jej ilości);

  • tryptofan (utrzymuje wzrost gospodarczy i równowagę azotu w tkankach i reguluje hormonu wzrostu. Wspomaga układ odpornościowy, zmniejsza nadciśnienie, stany lękowe i depresję, a także zwiększa poziom cukru we krwi i wchłanianie cynku. Łagodzi niedobór niacyny przez metaboliczną konwersję do niacyny (witamina B3). Jest prekursorem produkcji serotoniny (odpowiedzialnej za skurcz naczyń krwionośnych i stymulator budowy mięśni. Ma zasadnicze znaczenie dla optymalnego wzrostu. Naturalnym źródłem tryptofanu są banany oraz nabiał);

  • walinę (poprawia metabolizm energetyczny i syntezę białek. Reguluje poziom cukru. Utrzymuje siłę mięśni, zwłaszcza w okresach stresu fizycznego i przy intensywnym wysiłku. Optymalizuje procesy wzrostowe oraz utrzymuje bilans azotu u młodych psów. Może być gromadzona w mięśniach i przekształcana w energię, między posiłkami lub podczas głodzenia. Walina obecna jest w takich produktach jak mięso (szczególnie drób) ryż, siemię lniane czy sezam).

trzeba bezwzględnie dostarczyć psu wraz z pożywieniem, bowiem jego organizm nie jest w stanie ich syntetyzować. W przypadku braku nawet jednego aminokwasu, w organizmie zaczynają przeważać procesy rozkładu białek nad ich syntezą, czego konsekwencją jest ujemny bilans azotu.

 

Warto również wspomnieć o aminokwasach rzadkich, których występowanie ograniczone jest wyłącznie do białek typu kolagenu i do elastyny, głównych białek tkanki łącznej. Aminokwasami charakterystycznymi dla kolagenu są 5-hydroksylizyna i 4-hydroksyprolina, które nie mają własnych kodonów odpowiedzialnych za ich wbudowanie w łańcuch polipeptydowy, ponieważ są produktami modyfikacji posttranslacyjnych. Allizyna to aldehydowa pochodna lizyny, z której powstaje w wyniku reakcji oksydacyjnej e-dezaminacji katalizowanej przez oksydazę lizylową, jest charakterystyczna dla kolagenu i elastyny. Reszty allizyny uczestniczą w tworzeniu wiązań krzyżowych w kolagenie i elastynie. Poliaminokwasy: desmozyna lub jej izomer izodesmozyna są charakterystyczne dla elastyny, drugiego po kolagenie, białka tkanki łącznej. Desmozyna tworzona jest z trzech reszt allizyn pochodzących z trzech różnych łańcuchów polipeptydowych oraz jednej reszty lizyny z czwartego polipeptydu. W elastynie obecna może być również hydroksyprolina, ale w ilościach znacznie mniejszych, niż w kolagenie.
 

Teraz już zapewne zauważyliście, że białko nie jest pojedynczym składnikiem, a wyspecjalizowanym zestawem różnych aminokwasów. Dwa białka mogą różnić się pomiędzy sobą nie mniej, niż "BMW" od "Malucha", a czasami nawet dużo bardziej:-).

 

W tym miejscu chcielibyśmy jeszcze wspomnieć o pewnej grupie aminokwasów niebiałkowych, które choć same nigdy nie występują w białkach, pełnią inne ważne biologicznie funkcje. Aminokwasy niebiałkowe mogą być np. metabolitami pośrednimi przemian aminokwasów białkowych i dodatkowo pełnią jeszcze inne swoiste funkcje biologiczne. Takim aminokwasem jest chociażby homocysteina, która może być zarówno produktem demetylacji metioniny, jak również metabolitem pośrednim biosyntezy metioniny. Z przemian cysteiny powstaje tauryna, występująca w żółci w połączeniu z kwasami żółciowymi. Dopa, czyli 3,4-dihydroksyfenyloalanina jest produktem hydroksylacji tyrozyny i jednocześnie prekursorem noradrenaliny i adrenaliny. Karnityna, pochodna aminokwasowa, która powstaje z lizyny i metioniny w wątrobie i nerkach, pełni rolę nośnika długołańcuchowych kwasów tłuszczowych przez błonę wewnętrzną mitochondrium. Wśród aminokwasów niebiałkowych są i takie, które ujawniają aktywność hormonów tarczycy, mianowicie 3,5,3’-trijodotyronina (T3) i tyroksyna, czyli 3,5,3’5’-tetrajodotyronina (T4), które powstają z aminokwasu białkowego tyrozyny. Aminokwasy niebiałkowe mogą pełnić również rolę metabolitów pośrednich w przemianach biologicznie ważnych dla organizmu. Takimi metabolitami są ornityna i cytrulina, które uczestniczą w biosyntezie mocznika, lub kwas d-aminolewulinowy: kluczowy metabolit pośredni w syntezie porfiryn.

 

Jest rzeczą oczywistą, że organizm w okresie wzrostu potrzebuje białka przede wszystkim do budowy swego ciała i to w ilości tym większej, im szybciej rośnie. Po co jednak miałby spożywać białko organizm dorosły, utrzymujący stałą masę ciała? Otóż pewna ilość białek w każdym organizmie w systemie dobowym nieustannie się rozpada. Z komórek są usuwane, a następnie z ustroju, stare, zużyte cząsteczki białka, a w ich miejsce są tworzone nowe. Zjawisko to zostało nazwane obrotem białka. Powstałe podczas tego rozpadu aminokwasy są z powrotem przemieniane w białko, ale niestety, nie wszystkie. Część z nich degraduje się nieodwracalnie do prostszych związków azotu, jak: amoniak, mocznik, kwas moczowy, czy kreatynina. Jeśli pod uwagę weźmiemy jeszcze fakt, że części z tych aminokwasów organizm psa nie jest w stanie sam sobie wyprodukować zobaczymy, że podstawową rolą przyjmowanego pożywienia jest dostarczenie pełnego profilu aminokwasowego zawartego w białku, które będzie mogło wziąć udział w syntezie nowych tkanek i substancji oraz odbudowie starych. Wspomnieliśmy już na samym początku, że bez białka nie ma życia. Odgrywa ono bowiem kluczową rolę w procesach wzrostu i rozwoju szczeniąt, a także jest niezbędne do prawidłowego przebiegu procesów życiowych i rozrodczych, aż do śmierci organizmu. Wpływa na procesy gojenia ran i utrzymanie prawidłowego stanu okrywy włosowej. Dostarcza aminokwasy niezbędne do syntezy enzymów, hormonów oraz przeciwciał odpornościowych. Pełni funkcje transporterów jonów, witamin i innych składników. Uczestniczy w utrzymaniu bilansu wodnego oraz równowagi kwasowo-zasadowej ustroju. Białka nie wykorzystane do celów budulcowych ulegają spaleniu, przy czym na ogół jest to proces bezpośredni. Teoretycznie białka, a właściwie niektóre zawarte w nich aminokwasy (cukro- oraz tłuszczotwórcze) mogą się przemieniać w węglowodany. Z każdego spalonego 1 grama tego substratu organizm może uzyskać około 4 kcal energii.

 

Aby organizm mógł przyswoić niezbędne składniki dostarczone w pokarmie potrzebne jest ich strawienie. Na trawienie składają się zarówno procesy chemiczne, jak i mechaniczne. Gryzienie, miażdżenie, połykanie, ruchy robaczkowe przełyku, ruchy żołądka i perystaltyka jelit wchodzą w skład procesów mechanicznych - pomagają one rozdrobnić pokarm i ułatwiają jego przyswojenie. Natomiast trawienie chemiczne polega na przekształcaniu dużych cząstek złożonych substancji w związki prostsze, które mogą być bezpośrednio wchłonięte przez jelita. W wyniku tych przemian min. białka mogą być przekształcone w aminokwasy. Procesy te zachodzą dzięki enzymom - wyspecjalizowanym białkom produkowanym przez gruczoły trawienne. Trawienie jest regulowane przez wiele hormonów, które wydzielane są m.in. pod wpływem pojawienia się pokarmu w poszczególnych częściach układu pokarmowego. W jego skład wchodzą: jama ustna, gardło, przełyk, żołądek, dwunastnica, jelito cienkie, jelito grube, a także dwa duże gruczoły trawienne - wątroba i trzustka.

 

W żołądku pod wpływem działania pepsyny (enzymu powstającego z nieaktywnego białka - pepsynogenu, pod wpływem produkowanego w dużych ilościach kwasu solnego) następuje rozkładanie białek na krótsze odcinki polipeptydowe. Wstępnie nadtrawiony pokarm, z tak przygotowanymi białkami trafia do dwunastnicy, gdzie swoje ujście ma również trzustka produkująca min. szereg enzymów trawiących białka. Enzymy trypsyna i chymotrypsyna rozkładają je do cząstek złożonych z dwóch lub trzech aminokwasów, zaś efektem działania karboksypeptydazy są pojedyncze aminokwasy. W jelicie cienkim przebiega większość znaczących procesów trawiennych. Na odcinku jelita cienkiego kontynuowane są rozpoczęte w dwunastnicy procesy z udziałem enzymów trzustkowych i pojawiają się także dodatkowe, specyficzne dla tego jelita enzymy. Powstałe z białek we wcześniejszych procesach trawienia peptydy i dwupeptydy (cząsteczki złożone z dwóch aminokwasów) są rozkładane do wolnych aminokwasów przy udziale enzymów: aminopeptydazy i dipeptydazy. W jelicie następuje także wchłanianie do krwi aminokwasów i niektórych krótkich peptydów za pomocą odpowiednich przenośników znajdujących się w rąbku szczoteczkowym. Krążące we krwi aminokwasy są wykorzystywane przez komórki zgodnie z ich zapotrzebowaniem. Tempo transportu jest tym intensywniejsze, im wyższa jest koncentracja aminokwasów w płynach ustrojowych. Krążące we krwi wychwycone aminokwasy wędrują żyłą wrotną do wątroby. Wątroba jest głównym organem, w którym odbywa się katabolizm białka i równocześnie miejscem syntezy aminokwasów endogennych. Wątroba zaopatruje więc tkanki w aminokwasy endogenne. W wątrobie zachodzą także procesy degradacji aminokwasów, znajdujących się we krwi w nadmiarze, w stosunku do potrzeb syntezy białka. Skład aminokwasów pożywienia nie dostosowany do potrzeb syntezy białka w ustroju ma wyraźny wpływ na intensywność procesów degradacji ich w wątrobie, czego wyrazem jest wzrost mocznika we krwi, a następnie w moczu. Wątroba jest więc głównym regulatorem składu wewnątrzustrojowej puli aminokwasów dostosowanych do syntezy białka. W wyniku rozkładu aminokwasów powstaje amoniak (pod postacią mocznika wydalany przez nerki) i łańcuch węglowy, który może być użyty jako źródło energii. Gospodarka aminokwasami w organizmie jest z zasady bardzo oszczędna. Jak już wyżej wspomnieliśmy, przewód pokarmowy spełnia dużą rolę w wydajnym trawieniu i regulacji wchłaniania aminokwasów do krwi. Z drugiej strony nerki chronią przed utratą wolnych aminokwasów z organizmu. Aminokwasy przepływające przez nerki są wychwytywane w kłębuszkach i przekazywane do obiegu krwi, w wyniku czego poziom wolnych aminokwasów w moczu jest bardzo niski. Podwyższone wydalanie wolnych aminokwasów w moczu następuje dopiero po przekroczeniu progu nerkowego, który prawdopodobnie jest różny dla różnych aminokwasów.

 

Różne organy i tkanki w różnym czasie wbudowują aminokwasy krążące w płynach ustrojowych. Trzustka, jelito cienkie, a także prawdopodobnie inne organy wydzielnicze, wbudowują je we własne białko bardzo szybko. Natomiast mięśnie znacznie wolniej osiągają stan równowagi z poziomem aminokwasów krążących w płynach. Dzięki swej ogromnej masie, mięśnie stanowią duży rezerwuar wolnych aminokwasów. Wykazują one tendencje do krótkotrwałej kumulacji aminokwasów, gdy koncentracja ich we krwi rośnie po spożyciu posiłku, skąd następnie aminokwasy są przekazywane do innych tkanek. Działając w ten sposób, mięśnie redukują ilość aminokwasów, które mogłyby zostać niepotrzebnie katabolizowane przez wątrobę po posiłku obfitującym w białko.

 

Organizm zwierzęcy nie ma jednak zdolności do tworzenia zapasów aminokwasów, odwrotnie jak np. źródeł energii. Nie istnieją miejsca służące specjalnie do odkładania białka, tak jak dzieje się to np. w przypadku tłuszczu (w tkance zapasowej). Pomimo, że np. w okresie głodzenia następuje duża utrata białka mięśniowego, żywienie nadmiernymi ilościami białka nie powoduje nagromadzenia ich w większych ilościach. Zaobserwowano, że zwierzęta w okresie intensywnego wzrostu, po przestawieniu ich na dietę bezbiałkową, przestają przyrastać na wadze. Obserwacje te dowodzą braku zapasów białka w organizmie zwierzęcym. Fakt ten rzutuje na brak możliwości wzajemnego uzupełniania białek pomiędzy oddzielnymi posiłkami podanymi w odstępie kilku godzin. Podobnie, białka produktów wymagających dłuższego czasu trawienia mogą nie być dobrze uzupełniane przez dodatek wolnych aminokwasów wchłanianych w ciągu bardzo krótkiego czasu. Mimo iż brak zapasów białka w organizmie zwierzęcym jest faktem, to jednak organizm posiada zdolność do utrzymania jednych narządów, kosztem innych, w okresie ograniczonego dowozu białka z pożywienia. Zdolność tę nazywano pulą białek rezerwowych. W okresie początkowego stadium głodu białka, przy diecie bezbiałkowej lub bardzo niskobiałkowej, następuje szybka utrata białka z organizmu. Są to głównie białka wątroby i jelit. Następnie utrata jest zwolniona, a przy przedłużającym się okresie głodzenia białkowego następuje uruchomienie białek mięśni - tracą one więcej białka, niż inne narządy, między innymi układ pokarmowy, mięsień sercowy, mózg. Można sądzić, że aminokwasy mięśni są uwalniane i ponownie służą do syntezy białka innych narządów bardziej potrzebnych dla życia, a także enzymów, zwłaszcza cyklu oddechowego. Białka mózgu i enzymów utleniających są naruszone w okresie głodzenia białkowego w najmniejszym stopniu.

 

Ze względu na wieloraką rolę białek w organizmie ich niedobory, zależnie od stopnia i czasu trwania, mogą prowadzić do różnych zaburzeń i zmian chorobowych np.:

  • ogólne zaburzenie procesów biochemicznych w organizmie;

  • zahamowanie wzrostu i rozwoju młodych osobników;

  • spadek odporności;

  • gorsza regeneracja uszkodzonych tkanek;

  • słabszy kościec;

  • matowienie, wypadanie i łamliwość okrywy włosowej oraz pazurów;

  • znaczne pogorszenie kondycji z utratą masy ciała;

  • osłabienie zdolności rozrodczych;

  • osłabienie, a nawet zatrzymanie laktacji u suk karmiących;

  • zmiany w behaviorze;

  • wodobrzusze - u psów z niedoborem albumin we krwi;

  • skłonność do owrzodzeń błony śluzowej i przewodu pokarmowego;

  • niedokrwistość niedobarwliwa;

  • zmiany degeneracyjne wątroby. Najpierw stłuszczenie, potem ogniska martwicze i wreszcie zanikanie miąższu i przerost tkanki łącznej, a więc - marskość;

  • w drastycznych przypadkach następuje śmierć.

Z wyłączeniem pewnych czynników chorobotwórczych (jak np. upośledzone wchłanianie lub trawienie, wadliwe wytwarzanie białek w organizmie, nadmierne straty białek czy zmieniona przemiana białek, mające miejsce przy różnych chorobach) głównym czynnikiem determinującym większość stwierdzanych stanów niedoboru białek jest źle skomponowana dieta, zazwyczaj generalnie uboga w białko lub nieodpowiednio zbilansowana pod względem wszystkich niezbędnych dla organizmu aminokwasów.

 

Nadmiar białka w diecie psów wiąże się z następującymi objawami:

  • w procesie długotrwałym zaburza równowagę wewnętrzną organizmu;

  • u szczeniąt i juniorów wpływa na przyspieszenie procesów wzrostowych;

  • w związku z przyspieszonym wzrostem młodego organizmu może mieć wpływ na wystąpienie pewnych schorzeń kośćca (szczególnie u ras dużych i olbrzymich w obrębie aparatu ruchu);

  • może odłożyć się w postaci tłuszczów;

  • może mieć wpływ na wystąpienie pewnych problemów związanych z pracą wątroby;

  • może mieć wpływ na wystąpienie pewnych problemów związanych z układem trawiennym;

  • może wywołać zakwaszenie organizmu;

  • u psów starszych może znacznie obciążać pracę nerek, co może prowadzić do ich uszkodzenia;

  • może być przyczyną wystąpienia różnych zmian skórnych podobnych do zmian alergicznych (lub może wywołać zmiany alergiczne) np. świąd, łupież, matowienie sierści.

Aby uniknąć sytuacji związanej z nadmiarem lub niedoborem białek zaleca się dobór zbilansowanej diety, o jak najszerszym spektrum produktów, jak i również łączenie źródeł różnych białek w jednym posiłku, tak by dieta dostarczała optymalną ilość wszystkich aminokwasów.

 

Wartość odżywcza i strawność białka: czyli rzecz o tym, jak białko, białku nie jest równe

Fakt, że białka różnią się wartością odżywczą, został zauważony przy zastosowaniu w żywieniu zwierząt tej samej ilości białka z różnych źródeł. Jednocześnie zauważono, że wzrost zwierząt otrzymujących białka o niższej wartości odżywczej, poprawiał się, gdy zwiększono ilość tego samego białka. W wyniku ogromnej liczby badań doświadczalnych dowiedziono, że zwierzęta jednożołądkowe, muszą otrzymywać w pokarmie wystarczającą ilość białka dla uzyskania niezbędnej ilości azotu oraz pewnej liczby specyficznych aminokwasów dla syntezy substancji niezbędnych dla życia, wzrostu i rozwoju. Zdolność pokrycia tych potrzeb przez białka danego produktu w pierwszym rzędzie jest uzależnione od zawartych w nim aminokwasów.

 

Wiemy już, że źródłem aminokwasów są białka zawarte w różnorodnych produktach pochodzenia zwierzęcego, ale również i roślinnego. Mało kto jednak wie, że tak na prawdę białko, białku nie jest równe. Co to w praktyce oznacza?

 

Białka pokarmowe mają różną wartość odżywczą, której wykładnikiem jest stopień wykorzystania ich do syntezy własnych białek ustrojowych. Te białka, których wykorzystanie na ten cel jest małe, uznawane są za białka o niskiej wartości odżywczej, inne ustrój wykorzystuje prawie całkowicie, dlatego są one białkami o wysokiej wartości odżywczej. Jakość białka pokarmowego, czyli jego wartość odżywcza, zależy od czterech czynników:

  • zawartość aminokwasów egzogennych i endogennych;
  • wzajemnych proporcji poszczególnych aminokwasów egzogennych, które powinny być zbliżone do proporcji występującej w białkach ustrojowych;

  • wystarczającego dowozu energii niezbędnej do procesów syntezy białka ustrojowego ze źródeł pozabiałkowych;

  • strawności produktów białkowych.

Zgodnie z prowadzonymi badaniami najlepszym źródłem białka, które zyskały miano białek pełnowartościowych, jest białko jaja kurzego posiadające wszystkie niezbędne aminokwasy w odpowiedniej proporcji.

 

TABELA: ZAWARTOŚĆ W GRAMACH NA 100G PRODUKTU AMINOKWASÓW ZAWARTYCH W BIAŁKU JAJA KURZEGO
 

Aminokwas

g/100g surowego produktu

Tryptofan
0.125
Treonina
0.449
Izoleucyna
0.661
Leucyna
1.016
Lizyna
0.806
Metionina
0.399
Cystyna
0.287
Fenyloalanina
0.686
Tyrozyna
0.457
Walina
0.809
Arginina
0.648
Histydyna
0.290
Alanina
0.704
Kwas asparaginowy
1.220
Kwas glutaminowy
1.550
Glicyna
0.413
Prolina
0.435
Seryna
0.798

Dane w/g USDA National Nutrient Database for Standard Reference

 

Drugim z kolei ich źródłem jest mleko matki, a następnie mięso zwierzęce i nabiał. Białka pochodzenia roślinnego zazwyczaj są ubogie w jeden lub kilka niezbędnych aminokwasów, co automatycznie czyni je białkami niepełnowartościowymi. Brak choćby jednego aminokwasu egzogennego determinuje nie możność wchłonięcia białka. To jeden z najważniejszych szczegółów przemawiających za nadrzędnością białek pochodzenia zwierzęcego nad białkami pochodzenia roślinnego.

 

TABELA: IDEALNY PROFIL AMINOKWASÓW DLA PSÓW (W STOSUNKU DO LIZYNY)

 

Aminokwas  
Tryptofan
0.22
Treonina
0.67
Izoleucyna
0.57
Leucyna
1.0
Lizyna
1.0
Metionina + Cystyna
0.64
Fenyloalanina + Tyrozyna
1.0
Walina
0.75
Arginina
0.71
Histydyna
0.29

Dane wg "Comparative nutrition of cats and dogs" Baker DH, Czarnecki-Maulden GL., Annual Review of Nutrition 1991

 

TABELA: PORÓWNAWCZA ANALIZA ZAWARTOŚCI AMINOKWASÓW NA 100G SUROWEGO PRODUKTU W WYBRANYCH PRODUKTACH POCHODZENIA ROŚLINNEGO I ZWIERZĘCEGO

 

Produkt

Białko jaja kurzego

Ser biały

Kurczak mięso i skóra

Wołowina mięso

mix pocięty

Wątroba wołowa

Łosoś atlantycki dziki

Ryż biały

ziarno

Kukurydza

żółta ziarno

Soja ziarno

Groch ziarno Pszenica ziarno

Ziemniak biały

Aminokwas

g/100g surowego produktu

Arginina*
0.648
0.529 1.169 1.462 1.241

1.187

0.542 0.131 3.153 2.188 0.450 0.082
Fenyloalanina*
0.686
0.614 0.721 0.848 1.084

0.775

0.348 0.150 2.122 1.132 0.430 0.066
Histydyna*
0.290
0.346 0.544 0.717 0.629

0.584

0.153 0.089 1.097 0.597 0.230 0.028
Izoleucyna*
0.661
0.629 0.924 0.952 0.967

0.914

0.281 0.129 1.971 1.014 0.285 0.054
Leucyna*
1.016
1.188 1.350 1.800 1.910

1.613

0.538 0.348 3.309 1.760 0.670 0.080
Lizyna*
0.806
0.924 1.509 1.956 1.607

1.822

0.235 0.137 2.706 1.772 0.220 0.087
Metionina*
0.399
0.286 0.493 0.634 0.543

0.587

0.153 0.067 0.547 0.251 0.150 0.026
Treonina*
0.449
0.532 0.767 0.985 0.869

0.870

0.233 0.129 1.766 0.872 0.270 0.055
Tryptofan*
0.125
0.156 0.207 0.249 0.263

0.222

0.075 0.023 0.591 0.275 0.110 0.017
Walina*
0.809
0.796 0.902 1.006 1.260

1.022

0.397 0.185 2.029 1.159 0.355 0.084
Cystyna
0.287
0.070 0.249 0.231 0.376

0.213

0.133 0.026 0.655 0.373 0.180 0.020
Tyrozyna
0.457
0.643 0.597 0.771 0.807

0.670

0.217 0.123 1.539 0.711 0.230 0.039
Alanina
0.704
0.409 1.089 1.257 1.164

1.200

0.377 0.295 1.915 1.080 0.220 0.051
Glicyna
0.413
0.236 1.223 0.968 1.164

0.952

0.296 0.127 1.880 1.092 0.380 0.046
Kwas asparaginowy
1.220
0.963 1.659 2.002 1.927

2.032

0.611 0.244 5.112 2.896 0.530 0.391
Kwas glutaminowy
1.550
2.769 2.714 3.541 2.612

2.962

1.268 0.636 7.874 4.196 3.630 0.286
Prolina
0.435
1.308 0.911 0.895 0.961

0.702

0.306 0.292 2.379 1.014 0.870 0.051
Seryna
0.798
0.680 0.657 0.854 0.905

0.809

0.342 0.153 2.357 1.080 0.410 0.061

Dane w/g USDA National Nutrient Database for Standard Reference

* aminokwasy egzogenne

 

Szczególnie bogate w białka pochodzenia roślinnego są nasiona roślin strączkowych (np. soja, fasola, groch, soczewica). Największą wartością odżywczą (pod względem zawartości aminokwasów) w tej kategorii charakteryzują się białka zawarte w soi, którą można spotkać w karmach przemysłowych dla zwierząt. Oprócz tego w żywieniu psów wykorzystywane są różne zboża (np. kukurydza, ryż, pszenica, owies).

 

Jednak w przypadku psów należy pamiętać, że są one względnymi mięsożercami, a możliwości ich układu pokarmowego są znacznie ograniczone pod względem możności trawienia i przyswajania białek pochodzących z produktów roślinnych. U niektórych psów nadmiar produktów pochodzenia roślinnego (bogatych w węglowodany) w diecie może być przyczyną szeroko pojętych kłopotów z trawieniem. Biegunki, niestrawność, wzdęcia, czy gazy mogą występować u zwierząt, które mają niedobory enzymów rozkładających węglowodany do krótszych i bardziej przyswajalnych form. Ponadto nadmiar węglowodanów w diecie może prowadzić do otyłości. Jednak najpoważniejszą konsekwencją nadwyżek węglowodanów może być niewydolność, bądź zapalenie trzustki (z przeciążenia). Dodatkowo należy podkreślić, iż produkty pochodzenia roślinnego zawierają wiele składników, które posiadają szereg różnych właściwości tzw. antyodżywczych, a także są najczęstszą przyczyną występowania u psów alergii lub nietolerancji na tle pokarmowym.

Oprócz tego istotną rolę odgrywa sama strawność produktu stanowiącego źródła białka. W przypadku psów większość białek pochodzenia zwierzęcego ma wysoki współczynnik strawności przy założeniu, że białka te nie podlegają nadmiernemu i długotrwałemu ogrzewaniu. Ogólnie rzecz ujmując, największą strawność, a więc najwyższą wartość biologiczną, wykazuje wspomniane już białko mleka i jaj, a w dalszej kolejności niewiele ustępuje im pod tym względem białko krwi i wątroby oraz białka mięśniowe - czyli mięso (szczególnie drobiowe). Dla odmiany najmniejszą wartość biologiczną wykazują białka tkanek łącznych i nabłonkowych. Najwięcej takich tkanek znajduje się w jelitach, żołądkach, płucach i wymionach. Strawność białka mięsa rybiego jest mniej więcej podobna do strawności białka mięsa końskiego czy wołowego. Trudniej natomiast trawione jest białko mączek zwierzęcych (mięsna, mięsno-kostna, rybna). Podobnie pogarsza się strawność białka poddanego procesom przetworzenia np.: mięsa po wysuszeniu, a jeszcze bardziej po ugotowaniu (strawność ugotowanego mięsa spada o ok. 30%).

 

Strawność białka z produktów roślinnych zależy od zawartości błonnika i substancji hamujących działanie enzymów trawiennych, jednak ze względu na możliwości układu pokarmowego psa jest ona odgórnie zdecydowanie gorsza, niż w przypadku białek pochodzących z produktów zwierzęcych. Większość psów nie lubi i instynktownie unika jedzenia roślin strączkowych (np. groch, fasola, soczewica, soja). Zawierają one wprawdzie dużo białka roślinnego, ale pies nie jest w stanie go efektywnie wykorzystać. Rośliny strączkowe są dla mięsożernych ciężkostrawne, wywołują wzdęcia, nawet jeżeli przed gotowaniem były długo moczone, a potem starannie rozdrobnione. Strączkowe zalegają w przewodzie pokarmowym psa od 3 do nawet 5 dni!. W żywieniu tradycyjnym oraz karmach przemysłowych wykorzystywane są również zboża (głównie: kukurydza, ryż, pszenica, jęczmień, owies i ich przetwory, jak: kasze, mączki, płatki, czy otręby). Na samym początku warto wspomnieć, że jako tako w całości są one dla psa bardzo trudno strawne. Stąd też mimo, iż w wielu karmach znajdziemy napisy w stylu "całe ziarno" to fakt, jest taki, że jest to informacja podana zazwyczaj przed przetworzeniem danego produktu, bowiem proces technologiczny produkcji karmy suchej wymaga odpowiedniej obróbki termicznej, mieszania, mielenia i suszenia oraz innych zabiegów, by ostatecznie produkt końcowy trzymał się "kupy". Generalnie czym bardziej zboża będą rozdrobnione oraz przede wszystkim porządnie ugotowane (tu w grę wchodzi min. skrobia, która w postaci surowej jest niestrawna), to przyswojenie zawartych w nich składników, przez organizm psa w jakimś stopniu staje się możliwe.

 

Dodatkowo wszelkie produkty pochodzenia roślinnego, jak już wspomnieliśmy wyżej, zawierają spore ilości węglowodanów i są w porównaniu z produktami zwierzęcego pochodzenia wysokokaloryczne. Co to oznacza w praktyce?. Jak już wiemy w jamie gębowej psa występuje brak aktywności amylazy ślinowej, który jest wyrównywany poprzez produkcję enzymu w trzustce. W związku z tym organizm mięsożercy jest zdolny wykorzystać tylko niewielką ilość węglowodanów, co również jest wysoce zależne od ich formy. Dwucukry (np. laktoza, sacharoza) są stosunkowo trudno przyswajalne, natomiast nadmiar cukrów złożonych (większość karm przemysłowych je zawiera) prowadzi do spowolnienia samego procesu trawienia.

 

Oprócz tego część zbóż, a dokładnie: żyto, pszenica, jęczmień i owies oraz wyrabiane z nich produkty (np. kasze, płatki) zawierają gluten (mieszankę białek: gluteniny i gliadyny), który jak pokazała praktyka, nie tylko u ludzi, ale również u psów może wywoływać różne reakcje alergiczne związane z nietolerancją pokarmową na ten składnik diety. Co prawda w karmach przemysłowych możemy jeszcze spotkać gluten ryżowy lub kukurydziany, jednak ich skład jest nieco odmienny (nie zawierają gliadyny) i nie wywołują typowej nietolerancji na gluten (co nie wyklucza nadwrażliwości na ten składnik diety pozyskany z ww. produktów).

 

Wśród zbóż, a to właściwie za sprawą gotowych karm przemysłowych, jeszcze jednemu ziarnu poświęca się sporo uwagi: kukurydza. W wielu opracowaniach (szczególnie tych sponsorowanych przez producentów karm) spotkamy się z opiniami, jakie to wartościowe dla psa źródło białka. A w rzeczywistości naturalne (surowe) ziarno kukurydzy zawiera nieco ponad 9g białka w 100g produktu, co wśród zbóż (poza ryżem) plasuje je na najniższej pozycji. W karmach przemysłowych bardzo chętnie kukurydza jest stosowana, ale w postaci silnie przetworzonej np.: mączki czy glutenu i choć zawartość białka (udział %) w takich produktach znacznie wzrasta, to jego wartość biologiczna pozostawia sporo do życzenia (mało aminokwasów egzogennych). Tak na prawdę kukurydza, jako relatywnie tani składnik, nabija masę produktu, a przy okazji nadaje mu odpowiedniej spoistości i jeszcze wnosi swój udział do analizy karmy, która wykaże, iż ogólna zawartość białka w karmie spełnia określone wymagania. Na dokładkę kukurydza, jako ziarno bogate w skrobię (będącej wielocukrem czyli polisacharydem o składzie: amyloza ok. 20% i amylopektyna ok. 80%), która podczas przetwarzania (ogrzewanie) lub pod wpływem specyficznych enzymów tzw. amylaz (przypomnijmy, iż są to enzymy występujące w ślinie min. ludzi, natomiast w ślinie psów ich brak), makrocząsteczki skrobi ulegają degradacyjnej hydrolizie na tzw. dekstryny. Są to mieszaniny podobnie zbudowanych poliglukozowych cząsteczek o pośredniej wielkości, między cząsteczką skrobi, a maltozy. Dekstryny są lepiej rozpuszczalne w wodzie i łatwiej strawne, niż sama skrobia. Dalsza hydroliza prowadzi do powstania maltozy, a ostatecznym produktem hydrolizy skrobi jest D-glukoza, która stanowi dla psa źródło energetyczne. W taki oto sposób jednym składnikiem producent załatwia sobie w karmie i wymaganą ilość białka i pożądaną kaloryczność.

 

Reasumując: spośród wielu zbóż stosowanych w żywieniu psów to ryż, mimo iż zawiera najmniej białka, bo średnio ok 7g w 100g (biały) i około 8g na 100g (brązowy) wzbudza najmniej kontrowersji i to głównie za sprawą tego, że jest najlepiej tolerowany i trawiony przez psy, co wynika ze specyficznej struktury zawartej w nim skrobi. Ponadto, zawartość włókna (przypomnijmy: składnika nie trawionego przez psy) w ryżu jest dużo niższa, niż w innych zbożach, co sprzyja zmniejszeniu objętości odchodów.

 

Biorąc zatem pod uwagę profil aminokwasowy i strawność, możemy napisać, że białka występujące w żywności pochodzenia zwierzęcego odznaczają się dla psa większą wartością biologiczną, niż białka roślinne. Samą wartość biologiczną białka można określić ilościowo, jako liczbę wyrażającą, jaki odsetek danego białka jest całkowicie wykorzystany przez ustrój. Wyrażona tą metodą wartość biologiczna białek pochodzenia zwierzęcego wynosi 75 - 98%, zaś dla porównania wartość biologiczna białek roślinnych waha się w graniach od 30 do 75%.

 

Za sprawą przemysłu spożywczego produkującego przemysłowe karmy dla zwierząt musimy wspomnieć jeszcze o różnych procesach technologicznych, które umożliwiają pozyskanie, jak najlepszych i bardzo skoncentrowanych źródeł białka. W wyniku prowadzonych badań i doświadczeń opracowano metody, dzięki którym powstają różne koncentraty, izolaty i hydroizolaty białek pochodzących zarówno z produktów zwierzęcych, jak i roślinnych. Odpowiednie techniki obróbki i izolowania białka od innych komponentów danego produktu pozwalają na uzyskanie produktów o wysokiej zawartości białek, których jakość oraz strawność ulega znacznej poprawie. Najniżej na szczeblu tego przetwórstwa plasują się tzw. "koncentraty", które w zależności od zastosowanej metody filtracji i wyjściowego produktu umożliwiają do pewnego stopnia odseparowanie np. cząstek: tłuszczu, cukru, substancji mineralnych, czy barwników od białek. Proces ten pozwala więc na większościową eliminację składników niepożądanych występujących w surowcu, co prowadzi do zwiększenia zawartości samego białka (jego koncentracji). Dzięki usunięciu dużej części składników niebiałkowych koncentraty mają zwiększoną zawartość białka (koncentraty białkowe zawierają od 60% do ponad 90% białka Nx6,25). Jeśli jednak w procesie uzyskiwania koncentratu zostanie użyta wysoka temperatura w celu np. szybkiego odparowania białka to przyczyni się ona do delikatnego uszkodzenia frakcji białek, czyniąc je tym samym mniej przyswajalnymi dla organizmu.

 

Innymi produktami uzyskiwanymi dla potrzeb przemysłu są izolaty białkowe, które również mogą być wytwarzane z produktów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Powstają one na skutek wprowadzenia do produkcji bardziej zaawansowanych metod, które pozwalają na niemal całkowite wyizolowanie białka od niepożądanych substancji, często przy zastosowaniu niskich temperatur i bez/lub z minimalnym udziałem chemii, co sprawia, że produkt końcowy cechuje się bardzo wysoką koncentracją białek, których frakcje nie uległy uszkodzeniu. Izolaty białkowe roślinne i zwierzęce posiadają powyżej 90% białka  Nx6,25. Zachowują pełną gamę swoich właściwości, a pozbawienie ich substancji niepożądanych sprawia, że ich wartość odżywcza również rośnie.

 

Na najwyższym szczycie tej technologicznej drabiny stoją hydroizolaty białkowe, które również otrzymuje się z surowców białkowych pochodzenia zwierzęcego, bądź roślinnego, poprzez hydrolizę z udziałem katalizatorów chemicznych (tj. zasad lub kwasów), lub enzymów. Polega ona na wymuszonym, poprzez kwasy, zasady lub enzymy, rozkładzie wiązań peptydowych znajdujących się w białku, w wyniku czego białko ulega fragmentacji do podstawowych "cegiełek", tj. proteaz, polipeptydów, peptydów oraz aminokwasów. Zastosowanie hydrolizy enzymatycznej stwarza ogromne możliwości modelowania właściwości funkcjonalnych białek przez dobór enzymu, warunków i czasu jego działania. Znając sekwencje aminokwasowe różnych białek i skład peptydów i dobierając odpowiednie endopeptydazy, producenci opracowywują różne metody otrzymywania hydrolizatów o określonych właściwościach. Nadrzędnym celem modyfikacji białek przeznaczonych do celów żywieniowych jest uzyskanie preparatów o wysokiej koncentracji białek, podwyższonej wartości, korzystnych właściwościach funkcjonalnych, zredukowanym poziomie substancji przeciwżywieniowych lub szkodliwych, przy jednoczesnym zachowaniu lub podwyższeniu wartości odżywczej. Hydrolizaty białkowe cechują się najwyższą zawartością białek i wartością biologiczną. W ten sposób powstaje produkt, który staje się źródłem białka pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego pociętego enzymatycznie (jakby wstępnie strawionego) o łatwiejszej przyswajalności, a więc i mniej obciążającego metabolizm zwierzęcia, ponadto w wyniku usunięcia substancji uznanych za zbędne zmniejsza się ryzyko wywołania czynnika alergizującego. Jednym zdaniem pisząc: psi organizm dostaje niemal gotowy do wykorzystania składnik diety, którego wartość biologiczna została znacznie podwyższona.

 

Białko sojowe ze względu na niskie koszty pozyskania, sporą zawartość białka oraz szerokie spektrum aminokwasowe jest szczególnie atrakcyjnym surowcem, często poddawanym różnym modyfikacjom. Uzyskane z niego produkty znajdują zastosowanie w karmach dla zwierząt. Stąd też czytając składy karm należy dociekać, jaki surowiec wyjściowy posłużył do uzyskania danego produktu.

Reasumując: strawność i przyswajalność białek pochodzenia zwierzęcego, ale przede wszystkim roślinnego, uzyskanych w drodze różnych procesów technologicznych wzrasta. Nie mniej jednak pozyskanie takich komponentów wiąże się również z odpowiednimi nakładami finansowymi. Stąd też nie są one jeszcze powszechnie stosowane w karmach dla zwierząt (szczególnie hydrolizaty), zaś statystyczny właściciel psa nadal opiera komponowanie diety swojego psa na naturalnych produktach pochodzenia zwierzęcego i roślinnego.

 

Czytając powyższe informacje, z których wynika, że białka pochodzące z naturalnych roślinnych produktów są zdecydowanie gorzej trawione przez psa można się zastanawiać, czy w takim układzie nie lepiej jest z nich w ogóle zrezygnować tylko na rzecz białek pochodzenia zwierzęcego? Naturalnie na to pytanie jest tylko jedna odpowiedź: Nie. Dieta psa powinna być tak skomponowana, by główne źródło pełnowartościowego białka pochodziło z produktów zwierzęcych. Natomiast produkty pochodzenia roślinnego mogą stanowić wyważone uzupełnienie tych białek, niejako "przy okazji", plus dodatkowo zaopatrują psi organizm w różne inne cenne związki np. minerały i witaminy oraz włókno pokarmowe, które w tym przypadku będzie miało właściwości prozdrowotne. Włókno pokarmowe pobudza, bowiem ruchy perystaltyczne i wpływa na skrócenie czasu pasażu jelitowego. Oprócz tego stymuluje wydalanie niestrawionych resztek pokarmowych, a także substancji szkodliwych. Część związków wchodzących w skład włókna pokarmowego wykazuje działanie prebiotyczne. Prebiotyki nie ulegają strawieniu przez enzymy jelita cienkiego i przechodzą do jelita grubego, gdzie modulują skład flory bakteryjnej i funkcjonowanie układu immunologicznego. Wpływają na wzrost liczebności pożądanych bakterii i zapobiegają rozwojowi bakterii chorobotwórczych.

 

Układając psią dietę warto mieć na uwadze fakt, że jeśli strawność i jakość białka wzrośnie to i zapotrzebowanie na nie zmaleje. Oznacza to, że ilość białka, jego jakość oraz pochodzenie jest zasadniczą kwestią, która przekłada się na ilość podawanego psu pokarmu oraz to, jakie korzyści może z niego pozyskać psi organizm.

 

Ponieważ białka będące składnikami pożywienia mają różny skład aminokwasowy, opracowano specjalny przelicznik wartości pokarmowej białka (BV). Wzorcowym składem aminokwasowym jest już wyżej wspomniane białko treści jaja kurzego, które automatycznie odznacza się najwyższą wartością pokarmową (spośród produktów ogólnie dostępnych) i wynosi (100). Do niego porównuje się pozostałe składniki stosowane w żywieniu. Warto jednak zaznaczyć, że w praktyce wiele białek może mieć wyższą jakość, niż na to wskazuje porównanie z białkiem jaja kurzego lub nawet je przewyższać (szczególnie te poddane obróbce w różnych procesach technologicznych). Dietetyka jest w ciągłej fazie rozwoju, a ostateczne sprecyzowanie "wzorcowego białka" nadal podlega badaniom. Ściślej mówiąc: istnieje szereg wzorców, różniących się między sobą nieraz w sposób zdecydowany, co w praktyce oznacza: brak jednego wzorca o zadowalającej wiarygodności. Dlatego znacznie "wygodniejszym" sposobem jest uszeregowanie białek od najlepszego do najgorszego, co zwykle wzbudza stosunkowo najmniej kontrowersji. Z większą rezerwą musimy natomiast podchodzić do podawanych liczb. W poszczególnych doświadczeniach biologicznych zazwyczaj różnią się one między sobą, choć trzeba podkreślić, że ogólna tendencja pozostaje niezmieniona.

 

Dla przykładu wybrane produkty pochodzenia zwierzęcego oraz nabiał zamykają się w następujących wartościach:

  • białko jaja i serwatka (100);

  • mięso czyste (75-98);

  • ser biały i twarogi (70-80);

  • ryby (70-76);

  • odpady mięsne (35-65);

Producenci karm przemysłowych korzystają z przetworzonych produktów pochodzenia zwierzęcego, których wartość odżywcza w wybranych produktach została oszacowana następująco:

  • mączka drobiowa (80-90);

  • mączka rybna (76-90);

  • mączka mięsno-kostna (45-80);

  • żelatyna (25).

Dla porównania przedstawimy również wartość pokarmową białka (BV) uzyskaną z produktów pochodzenia roślinnego, gdzie najwyższe notowania w stosunku do białka jaja kurzego (100) osiągnęły np.:

  • soja pełne nasiona, bez łupin (75);

  • ryż (72);

  • owies (66);

  • drożdże (63);

  • pszenica (60);

  • kukurydza (54);

  • zboża (41);

  • ziemniaki (34).

Producenci żywności przemysłowej wykorzystują do produkcji karm, również silnie przetworzone produkty pochodzenia roślinnego w celu otrzymania źródeł białka, których wartość pokarmowa znacznie wzrasta np.:

  • hydrolizowany izolat sojowy (95-98);

  • izolat sojowy (93-97);

  • gluten kukurydziany (70);

  • mąka sojowa (68);

  • mąka kukurydziana i pszenna (50);

  • gluten pszenny (40-60);

Do tego szacuje się również udział białka w poszczególnych produktach. Zawartość białka może być wyrażona w gramach lub procentach w surowej masie produktu lub po jego przetworzeniu (np. ugotowaniu czy wysuszeniu). Warto wspomnieć, że dopiero w suchej masie substancji (czyli po odparowaniu wody) znacznie przeważa udział białka. Również w przypadku produktów silnie i odpowiednio przetworzonych (np. mączki, koncentraty, czy izolaty) ilość białka znacznie wzrasta.

 

Zestawienie wybranych produktów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego, które uznawane są w swoich kategoriach za wysokobiałkowe:

 

TABELA: PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO (MIĘSO W TYM RYBY I PODROBY) ORAZ NABIAŁ (SUROWY PRODUKT)

 

PRODUKT (100G) ILOŚĆ BIAŁKA (W GRAMACH) KALORIE
WOŁOWINA MIĘSO Z KOŚCIĄ 20.9 116
MIĘSO BEZ KOŚCI 18.6 149
WĄTROBA 20.36 135
SERCE 17.72 112
NERKI 17.4 99

WIEPRZOWINA

CHUDA

MIĘSO Z KOŚCIĄ 22.3 171
MIĘSO BEZ KOŚCI 19.0 180
WĄTROBA 20.2 120
SERCE 16.9 121
NERKI 16.8 106
CIELĘCINA MIĘSO Z KOŚCIĄ 19.7 150
MIĘSO BEZ KOŚCI 19.9 108
WĄTROBA 20.36 135
BARANINA MIĘSO Z KOŚCIĄ 16.4 236
MIĘSO BEZ KOŚCI 18.0 234
JAGNIĘCINA MIĘSO Z KOŚCIĄ 19.0 195
MIĘSO BEZ KOŚCI 18.0 234
KONINA MIĘSO Z KOŚCIĄ 21.5 114
MIĘSO BEZ KOŚCI 21.0 108
WĄTROBA 22.0 145
SERCE 19.0 146
KURCZAK KURCZAK TUSZKA 18.5 203
WĄTRÓBKA 19.1 131
INDYK INDYK TUSZKA 22.0 159
WĄTRÓBKA 19.0 129
KOZINA MIĘSO BEZ KOŚCI 21.6 109
KANGUR MIĘSO BEZ KOŚCI 24.0 98
STRUŚ MIĘSO BEZ KOŚCI 21.9 116
KROKODYL MIĘSO BEZ KOŚCI 24.0 182
BAWÓŁ DOMOWY MIĘSO BEZ KOŚCI 20.39 99
BIZON MIĘSO BEZ KOŚCI 18.7 223
ANTYLOPA MIĘSO BEZ KOŚCI 22.38 114
NUTRIA TUSZKA 21.0 130
KRÓLIK TUSZKA 21.0 156
ZAJĄC TUSZKA 22.0 128
KURA TUSZKA 18.5 203
BAŻANT TUSZKA 22.3 108
KUROPATWA TUSZKA 24.3 112
KACZKA DZIKA TUSZKA 22.7 121
PRZEPIÓRKA TUSZKA 22.0 192
SARNA 23.0 102
JELEŃ 22.9 120
KARIBU 22.63 127
ŁOŚ 22.0 171
TUŃCZYK ŚWIEŻY 22.0 97
ŁOSOŚ DZIKI ŚWIEŻY 19.9 202
SIEJA POSPOLITA ŚWIEŻA 19.09 134
MAKRELA ATLANTYCKA ŚWIEŻA 19.0 205
HALIBUT ŚWIEŻY 18.6 121
SZCZUPAK ŚWIEŻY 18.4 81
SANDACZ ŚWIEŻY 18.3 80
DORSZ ATLANTYCKI ŚWIEŻY 18.0 82
ŚLEDŹ ATLANTYCKI ŚWIEŻY 18.0 158
KARP ŚWIEŻY 17.8 122
SER TWAROGOWY CHUDY 19.8 98
PÓŁTŁUSTY 18.7 132
TŁUSTY 17.7 176
JAJO KURZE "CAŁE" (100g) 12.57 139
BIAŁKO (100g) 11 46
ŻÓŁTKO 1szt (20g) 16.3 355
JOGURT NATURALNY 0% TŁUSZCZU 3.5-4.5 38-69

 

Uwaga: w tabeli zawarliśmy tylko te produkty, które są wykorzystywane do komponowania diet samodzielnie, bądź też można je znaleźć w gotowych karmach przemysłowych. W przypadku produktów zwierzęcego pochodzenia (mięso i ryby)  skupiliśmy się na tych, które zwierają powyżej 16g białka w produkcie surowym na 100g. Ze względu na różnice w materiałach źródłowych wszystkie podane dane mają charakter orientacyjny.

 

TABELA: PRZETWORZONE PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO (MIĘSO W TYM RYBY I PODROBY) ORAZ JAJA (PRODUKTY SUCHE I SUCHE SILNIE PRZETWORZONE)

 

PRODUKT (SUCHA MASA) ILOŚĆ BIAŁKA
MĄCZKA Z KRWI 80-90%
MIĘSNA GATUNKOWA 70-75%
RYBNA 60-75%
DROBIOWA 60-69%
DROBIOWA (BY-PRODUCT) 50-65%
Z KURCZAKA 65%
Z JAGNIĘCINY min. 50%
Z WĄTROBY >62%
DROBIOWA (POULTRY) 60%
MIĘSNA 45-60%
MIĘSNO-KOSTNA 40-55%
KOSTNO-MIĘSNA 40-55%
ŻELATYNA >80%
IZOLAT BIAŁEK SERWATKOWYCH (WPI) >90%
MLEKA 80-90%
KAZEINA 88-95%
KONCENTRAT BIAŁEK MLEKA 42-80%
SERWATKOWYCH (WPC) 25 do >80%
PROSZEK JAJECZNY 50-58%
SUSZONE BIAŁKO JAJA >80%
SUSZONE ŻÓŁTKO >30%
PROTEINY BIAŁKOWE min. 78%
SUSZONE CAŁE JAJA min. 46%
SERWATKA 12%
MLEKO 23%

 

Uwaga: w tabeli zawarliśmy produkty, które można  znaleźć w gotowych karmach przemysłowych. Ze względu na różnice w materiałach źródłowych wszystkie podane dane mają charakter orientacyjny.

 

 

TABELA: PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO

 

PRODUKT (100G SUROWY) ILOŚĆ BIAŁKA (W GRAMACH) KALORIE
 ZIARNO SOJA 34.9 442
SOCZEWICA 25 347
SIEMIĘ LNIANE 19.5 500
AMARANTUS 17 409
QUINOA (KOMOSA RYŻOWA) 14.8 427
ZBOŻA MIX 13.7 355
PSZENICA 13.5 326
OWIES 12.6 381
SORGO 11.8 339
PROSO ŁUSKANE 10.8 359
JĘCZMIEŃ 10.6 336
ŻYTO 9.5 329
KUKURYDZA ŻÓŁTA 9.4 365
RYŻ BIAŁY 7.1 322
RYŻ BRĄZOWY 7.9 349
SŁONECZNIK NASIONA 22.3 580
DYNIA PESTKI 24.5 585
ZIELONY GROSZEK W PROSZKU 23.5 317
 KASZA OWSIANA 13.6 339
KUSKUS 13 358
GRYCZANA 12 359
ORKISZOWA 10.8 320
JAGLANA 10.5 342
JĘCZMIENNA PERŁOWA 9.6 353
MANNA 8.7 339
KUKURYDZIANA 8.3 337
 MĄKA PSZENNA PEŁNE ZIARNO 14.1 339
OWSIANA 13.6 389
GRYCZANA 12.6 356
ŻYTNIA 7.9 348
RYŻOWA BEZGLUTENOWA 7.2 343
KUKURYDZIANA 5.9 337
MUESLI NATURALNE 9.2 325
 PŁATKI AMARANTUS EKSPANDOWANY 18 417
OWSIANE 17 246
4 ZBOŻA 16.4 432
PSZENNE 16 216
KUKURYDZIANE 8.3 337
 OTRĘBY OWSIANE 17.3 246
ŻYTNIE 15 205
RYŻOWE 13 343
 GRYSIK ORKISZOWY 12.6 355
OWSIANY 11.5 392
KUKURYDZIANY 8.8 367

 

Uwaga: w tabeli zawarliśmy tylko te produkty, które są wykorzystywane do komponowania diet samodzielnie, bądź też można je znaleźć w gotowych karmach przemysłowych. Ze względu na różnice w materiałach źródłowych wszystkie podane dane mają charakter orientacyjny.

 

TABELA: PRZETWORZONE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO (SUCHE I SUCHE SILNIE PRZETWORZONE)

 

PRODUKT (SUCHA MASA) ILOŚĆ BIAŁKA
MĄCZKA Z LUCERNY 10-14%
Z PSZENICY 65%
Z KUKURYDZY 60-75%
Z SOI 40-50%
Z SIEMIENIA LNIANEGO min. 34%
WHEAT GEM MEAL min. 25%
IZOLAT BIAŁEK Z KUKURYDZY >90%
Z GROCHU >90%
Z SOI 86-87%
Z ZIEMNIAKÓW >80%
KONCENTRAT BIAŁKA SOJOWEGO 60-70%
GROCHU >50%
KUKURYDZY >80%
RYŻU 60-80%
GLUTEN PSZENNY 80%
KUKURYDZIANY 55-60%
HYDROLIZOWANY IZOLAT SOJOWY >90%
BIAŁKO RYŻOWE W PROSZKU min. 70%
MAKARON JAJECZNY (100G) 13.3g
MAKARON BEZJAJECZNY (100G) 10g

 

Uwaga: w tabeli zawarliśmy tylko te produkty, które są wykorzystywane do komponowania diet samodzielnie, bądź też można je znaleźć w gotowych karmach przemysłowych. Ze względu na różnice w materiałach źródłowych wszystkie podane dane mają charakter orientacyjny

 

Z powyżej przytoczonych przykładów wynika, że białka pochodzenia zwierzęcego (pod każdą postacią), choć nie tak znakomite jak białko całego jaja, charakteryzują się doskonałą jakością i górują wyraźnie nad roślinnymi. Warto dodać, że w zdecydowanej większości białek zwierzęcych występuje częściowy niedobór aminokwasów zawierających siarkę: metioniny i cysteiny, a w niektórych zaś - niedobór tryptofanu. Na samym dnie tego "rankingu" znalazł się jednak produkt pochodzenia zwierzęcego - żelatyna - która jest głównym białkiem rozpuszczalnym kolagenu, pochodzącym z wygotowywanej tkanki łącznej (głównie kości i chrząstek zwierzęcych). Mimo iż zawiera ponad 80% białka w suchej masie to jej wartość odżywcza oscyluje zaledwie w 25%. Wynika to z faktu, iż w żelatynie mamy deficyt, aż 5 aminokwasów egzogennych, co jest zjawiskiem niezwykle rzadkim w przyrodzie i jednocześnie czyni żelatynę produktem dostarczającym niepełnowartościowych białek. Omawiając żelatynę nie można, nie wspomnieć o kolagenie. Jest to główne białko strukturalne organizmu. Właściwie nie jest to pojedyncze białko o określonej strukturze, lecz raczej klasa białek, których jest przynajmniej 12 rodzajów, dostosowanych do wymagań różnych tkanek. Kolagen występuje głównie w tkance łącznej organizmu (tkanka podskórna, ścięgna, skóra, błony, chrząstki i kości), zaś poziom kolagenu obecnego w mięsie może być określony za pomocą zauważalnych białych "włókien".  Surowy kolagen jest dla psa ciężkostrawny. Długo zalega w jelicie grubym, co może stanowić pożywkę dla różnych fermentacyjnych bakterii. W efekcie pies obficie skarmiany surowymi produktami bogatymi w kolagen (a te kojarzą się zazwyczaj ze słabej jakości produktami, jak: skóra, odpady rzeźne, chrząstki itp.) może mieć ciągłe problemy ze strony układu pokarmowego (wzdęcia, gazy, cuchnące i wodniste stolce). Sam skład aminokwasowy kolagenu również pozostawia wiele do życzenia (brak niektórych aminokwasów egzogennych). Kolagen zawiera, co prawda dużą ilość hydroksyproliny, aminokwasu, który jest niezbędny do wzmocnienia struktur rogowych zwierzęcia, jednak aminokwas ten może być syntetyzowany w organizmie psa. Stąd też surowe produkty bogate w kolagen, jako że nie mają dla psa znaczącej wartości odżywczej, jednakże mogące wpłynąć na "zaopatrzenie" organizmu w inne pożądane składniki powinny być podawane psu okazjonalnie i to najlepiej po uprzednim ugotowaniu (najlepiej pod ciśnieniem), tak aby kolagen został przekształcony w żelatynę, która z kolei jest łatwo atakowana przez enzymy trawienne i może być w większym stopniu wykorzystana przez psi organizm. Brak lub niski poziom kolagenu w danym produkcie żywnościowym nie oznacza jeszcze, że jest on doskonałym źródłem białka. Dla odmiany, niektóre produkty zawierają jeszcze/lub elastynę (np. tkanka płucna, ścięgna, więzadła, ściany większych naczyń krwionośnych, skóra, wymiona), której wartość odżywcza jest nie wiele lepsza, niż kolagenu.

 

Podsumujmy więc: wartość biologiczna białka jest zróżnicowana względem jego źródła. Zaś wszelkie badania dowodzą, że najbardziej przyswajalnym dla organizmu psa białkiem jest pełnowartościowe białko pochodzenia zwierzęcego (ze szczególnym naciskiem na: białko jaj, mleka matki, białka krwi, białka mięśniowe: czyli mięso) ponieważ:

  • zawiera odpowiedni profil aminokwasowy, co czyni je białkiem kompletnym;

  • zawiera wszystkie niezbędne aminokwasy w ilościach gwarantujących zaspokojenie zapotrzebowania na nie organizmu psa;

  • zważywszy na budowę układu pokarmowego psa, białko pochodzenia zwierzęcego może być przez niego efektywnie strawione, a uwolnione aminokwasy w wysokim procencie przyswojone i spożytkowane zgodnie z zapotrzebowaniami jego organizmu.

Zachować najwyższą wartość odżywczą białka, czyli obróbka produktów spożywczych

Przy wyborze diet warto jeszcze pamiętać o tym, że sam sposób przetworzenia produktów spożywczych ma także istotny wpływ na to, jakie wartości odżywcze (w tym ilość, jakość i strawność białka) będzie ostatecznie posiadał dany posiłek. Ma to szczególne znaczenie przy ocenie jakości karm przemysłowych, będących mieszaniną różnych przetworzonych produktów żywnościowych. Proces obróbki w bezpośredni sposób wpływa na strawność białka - im jest on bardziej ingerujący w strukturę trzeciorzędową białka, tym zmniejsza się współczynnik strawności, co z kolei ma bezpośrednie przełożenia na parametry zdrowia psa. Jeśli zdecydujecie się na wybór karmy przemysłowej, jako głównej diety psa warto pamiętać, że o klasie karmy decyduje:

  • układ i skład 5 pierwszych składników karmy;

  • odpowiedni stosunek poszczególnych składników żywieniowych dostosowany do potrzeb danej grupy, dla jakiej produkt jest przeznaczony;

  • zawsze na pozycji nr 1 (a dodatkowo jeszcze na pozycjach 2-5) powinno być umieszczone źródło pełnowartościowego białka pochodzenia zwierzęcego;

  • jakość karmy opiera się na kompozycji składającej się z naturalnych i pełnowartościowych produktów (mięso, podroby, naturalne tłuszcze i oleje, całe ziarna zbóż, owoce, warzywa, zioła, dodatki probiotyczne, dodatki prebiotyczne, dodatki uwzględniające ochronę stawów, dodatki kwasów Omega-3 i Omega-6, pełny zestaw minerałów oraz witamin);

  • brak dodatków sztucznych konserwantów, barwników i polepszaczy smaku oraz zapachu.

Stanowczo należy się wystrzegać:

  • karm, gdzie głównym źródłem białka są produkty pochodzenia roślinnego;

  • karm źle zbilansowanych;

  • karm, do których produkcji zostały użyte wysoko przetworzone składniki o trudnym do zidentyfikowania pochodzeniu (tzw. by-product meal, wszelkie mączki ogólnikowo nazwane: mięsne, mięsno-kostne, kostne, glandular meal), produkty uboczne przemysłu spożywczego (np. wytłoki, łupiny, pomady, pulpy), zmielone i zdeklasyfikowane odpady pochodzenia roślinnego (np. brewers rice, corn germ meal);

  • karm, których skład obfituje w rośliny strączkowe i zboża (szczególnie w kukurydzę i soję), które często dla "złagodzenia szoku wzrokowego" są rozbite na kilka różnych składników np. kukurydza ziarno, mączka kukurydziana, gluten kukurydziany, kasza kukurydziana;

  • karm, które zawierają: sztuczne przeciwutleniacze, stabilizatory konsystencji (np. różne gluteny), sztuczne barwniki, sztuczne konserwanty, polepszacze smaku i zapachu (np. flavor, digests).

Mięso (w tym ryby i podroby) można serwować psu na kilka sposobów: surowe, sparzone albo gotowane. Racjonalnie rzecz ujmując najkorzystniejsza forma podawania mięsa to potocznie tzw. surowizna. W ten sposób zapobiega się utracie cennych składników odżywczych zawartych w mięsie. W pewnych przypadkach istnieją jednak uzasadnione przesłanki, ku temu, by mięso było podawane w formie przetworzonej.

 

Powszechnie przyjęło się, że mięso drobiowe, a już na pewno mięso wieprzowe trzeba podawać psu gotowane. W tym miejscu wiele osób zadaje sobie sztandarowe pytanie: dlaczego? W tych przypadkach to akurat nie kwestia "widzi mi się autora", a racjonalne podejście mające na celu zminimalizowanie ryzyka chorobotwórczego, które choć nie musi, to jednak może zagrażać psu. Tak się składa, że częstym rezerwuarem pałeczek chorobotwórczych z rodzaju Salmonella jest drób (zwłaszcza kaczki, rzadziej kury), zaś świnie (zwierzęta, z których pozyskuje się wieprzowinę) są podatne na zarażenia wirusem SHV-1 (Herpesvirus suis typ 1) z rodziny Herpesviridea, który wywołuje chorobę Aujeszkyego (ze względu na objawy zwaną również wścieklizną rzekomą). Świnie są jedynym znanym rezerwuarem tej choroby, która jednocześnie nie zagraża człowiekowi. Czasami w sposób naturalny wirus przenoszony jest ze świń na bydło lub konie oraz zwierzęta domowe (psy i koty). Psy i koty dodatkowo mogą zarazić się przetrwalnikowymi formami wirusa (wirionami) po zjedzeniu surowego i zainfekowanego mięsa. U zarażonych zwierząt bardzo szybko rozwijają się objawy nerwowe i silny świąd prowadzący do samookaleczeń. Choroba jest nieuleczalna, a nasilone objawy prowadzą do śmierci zwierzęcia. Obecnie część krajów Europy jest wolna od choroby Aujeszkyego, a w związku ze stratami produkcyjnymi wiele krajów, w tym Polska (zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów) realizuje program zwalczania choroby Aujeszkyego u świń (szczepienia, profilaktyka i selekcja). W związku z tym, że wirus nie stanowi zagrożenia dla ludzi w Polsce mięso wieprzowe nie jest objęte programem badań w kierunku obecności wirusa SHV-1.

 

Dobra informacja jest taka, że oba ww. patogeny są wrażliwe na wysokie temperatury (w min. 60°C następuje inaktywacja, a w 100°C całkowite zniszczenie). Stąd też prosty wniosek: gotując mięso drobiowe i wieprzowe (co najmniej 30 min.) mamy pewność, że sami we własnym zakresie dbamy o to, by przypadkowo nasz pies nie stał się potencjalną ich ofiarą. I to jest główna przesłanka do tego, by podawać psom gotowany drób i gotowaną wieprzowinę.

 

Zaleca się także, by podroby (szczególnie nerki wieprzowe i wołowe) oraz pewne gatunki ryb (szczególnie łosoś, karp, mintaj), również były podawane psu po uprzednim ugotowaniu. Dlaczego? Proces gotowania w pewnym stopniu neutralizuje ewentualne niekorzystne składniki zawarte w podrobach. Ta sama zasada tyczy się ryb zawierających antyodżywcze związki wchodzące w interakcje z innymi elementami psiej diety. Długotrwałe podawanie produktów bogatych w substancje antyodżywcze, przyczynia się do wzrostu zapotrzebowania na wiele istotnych dla psiego zdrowia składników pokarmowych i w efekcie prowadzi do różnych skutków ubocznych. Klasycznym przykładem takiej substancji niepożądanej jest np. tiaminaza, będąca enzymem występującym w mięsie ryb słodkowodnych (karp) i w niektórych rybach morskich, mających zdolność do rozkładania witaminy B1 (tiaminy). Podawanie surowych ryb może więc przyczynić się do znacznych niedoborów witaminy B1. Innym przykładem jest trimetyloamina obecna w mięsie mintaja, która wiąże żelazo w postać nieprzyswajalną, co przy nadmiernym skarmianiu surowym mięsem tej ryby może spowodować zmianę barwy sierści i bardzo ciężką anemię. W przypadku łososia istnieje ryzyko, iż sztuki złowione podczas wędrówki w górę rzek, w celu odbycia tarła, mogą być zainfekowane pasożytem o nazwie Nanophyetus salmincola. Ogólnie rzecz biorąc, pasożyt jest stosunkowo nieszkodliwy. Niebezpieczeństwo występuje wtedy, gdy sam pasożyt jest zainfekowany riketsją o nazwie Neorickettsia helminthoeca. Jest to mikroorganizm, który powoduje zatrucie łososia. Psy są jedynym gatunkiem podatnym na zarażenie tą riketsją, poprzez zjedzenie surowego i zainfekowanego mięsa łososia. Nieleczone obawy chorobowe prowadzą w krótkim czasie do śmierci psa. Tak więc zamiast spędzać czas na przeszukiwaniu atlasu i identyfikowaniu nabytych, darowanych, bądź też złowionych przez szanownego małżonka ryb lepiej jest je po prostu ugotować.

 

Także urozmaicając dietę o jajka należy pamiętać, że ze względu na obecną w surowym białku awidynę (wiążącą biotynę) psu zawsze podajemy całe jajko gotowane, bądź też gotowane białko i surowe lub gotowane żółtko. Nabiał (np. ser biały i jogurt) nie wymaga uprzedniej obróbki termicznej i podajemy go na surowo, co niweluje możliwość strat cennych składników pokarmowych.

 

W przypadku produktów pochodzenia roślinnego (głównie: zboża, kasze, ryż, makaron) w zasadzie z wyjątkiem owoców i niektórych warzyw, nie mamy innego wyjścia, jak ugotowanie produktu, by był zdatny do spożycia.

 

W czasie gotowania w wodzie na skutek wypłukiwania zmniejsza się ilość składników odżywczych, a w produktach pochodzenia zwierzęcego (mięso, podroby i ryby) oraz pochodzenia roślinnego (np. kasza, ryż, grysik, otręby) zachodzi wiele procesów fizycznych i chemicznych.

 

1. Zmiany fizykochemiczne zachodzące podczas gotowania mięsa sztuk rzeźnych:

Podczas ogrzewania mięso kurczy się, poprzez denaturacje białek zawartych we włóknach mięsnych. Kurczenie powoduje wyciekanie soku, a wraz z nim utracona zostaje część rozpuszczalnych białek, składników mineralnych, witamin, substancji wyciągowych i innych zawartych w mięsie. Na powierzchni wody tworzy się wówczas charakterystyczna szumowina w wyniku ścięcia się białek pod wpływem wysokiej temperatury. W środowisku wodnym w temperaturze do 70ºC kolagen pęcznieje, rozkleja się i przechodzi w żelatynę - sprzyja to rozluźnieniu tkanek (mięso staje się miękkie). Znajdująca się w ścięgnach i powięziach elastyna pęcznieje, lecz nie rozkleja się przez zbyt niską temperaturę. Do tego, by elastyna uległa rozklejeniu potrzebna jest temperatura 130ºC (taką temperaturę można uzyskać przy gotowaniu pod ciśnieniem). Tłuszcz topi się i przechodzi do wody w postaci oczek. Witaminy nie ulegają większym stratom, szczególnie te z grupy B. Tiamina i pirydoksyna są najmniej odporne na gotowanie - straty ich wynoszą 30%, natomiast straty ryboflawiny i niacyny wynoszą 10%. Mięso podczas gotowania kurczy się o 30-40%, co jest spowodowane utratą wody z mięśni oraz składników w niej rozpuszczonych.

 

2. Zmiany fizykochemiczne zachodzące podczas gotowania podrobów:

Przy działaniu wysokiej temperatury - podczas gotowania - zachodzą w podrobach, podobnie jak w mięsie, następujące zmiany fizykochemiczne:
-zmniejszenie masy i objętości na skutek utraty wody, rozluźnienie tkanek;
-denaturacja białek;
-hydroliza kolagenu;
-zmniejszenie ilości witamin;
-wytworzenie się specyficznego zapachu i smaku dzięki wyzwolonym ciałom wyciągowym.

 

3. Zmiany fizykochemiczne zachodzące podczas gotowania drobiu:
Po włożeniu tuszki do wrzącej wody następuje, podobnie jak w mięsie zwierząt rzeźnych, szybkie ścinanie się białka na powierzchni, natomiast wewnątrz proces ten zachodzi bardzo powoli, dlatego tak ważne jest równomierne, nie przerywane gotowanie na wolnym ogniu. Dodatkowo taki sposób gotowania zapobiega emulgacji tłuszczu. Duża ilość ciał wyciągowych i składników mineralnych, przechodzi do wody podczas gotowania. Ponadto kolagen tkanki łącznej podczas gotowania pęcznieje, rozkleja się i przechodzi w rozpuszczalną żelatynę, która stanowi czynnik galaretujący. Dla psa taki wywar jest bardzo wartościowym źródłem różnych składników wpływających min. na ochronę stawów. Dlatego wywar z gotowanego drobiu można odstawić do stężenia i podawać do karmy.

 

4. Zmiany fizykochemiczne zachodzące podczas gotowania ryb:
Pod wpływem wysokiej temperatury białko ścina się najpierw na powierzchni mięsa ryb, następnie wewnątrz. Ścinanie następuje dosyć gwałtownie i porcje kurczą się. Dzięki szybkiemu ścinaniu się białka witaminy i duża część składników mineralnych pozostaje w mięsie. Tłuszcz się wytapia i przechodzi do wywaru. W czasie gotowania ryba traci około 20% masy. Wywary bogate w składniki pokarmowe można także wykorzystywać do skarmiania psów.

 

5. Zmiany fizykochemiczne zachodzące podczas gotowania kasz:

Podstawową zmianą jaka zachodzi w czasie gotowania kasz jest pęcznienie i rozklejanie skrobi. Rezultatem tego jest znaczne zwiększenie objętości i ciężaru kaszy w stosunku do ciężaru surowca. Zmieniają się również właściwości fizyczne gotowanej kaszy. Temperatura pełnego rozklejania się skrobi zależy od gatunku zboża. Skrobia żyta i pszenicy rozkleja się już w temperaturze 55-57°C, gryczana i kukurydzana w około 70°C. Najwyższej temperatury do całkowitego rozklejania, bo 73°C wymaga skrobia ryżowa. Gotowaniu kaszy na sypko sprzyja wrzucenie jej na wodę wrzącą. Kasze wrzucone na wrzącą wodę po ugotowaniu zwiększają swój ciężar przez pochłonięcie wody o 100-200%. W kaszach rozklejonych przyrost ciężaru może dochodzić do 350%, jak np. przy gotowaniu płatków owsianych. Ugotowana kasza pozostawiona do ostygnięcia zmienia swe właściwości, gdyż przebiega w niej proces odwrotny do rozklejania skrobi. Jest to tzw. "starzenie się" kaszy polegające na samorodnym wydzielaniu się wody. Poza rozklejaniem się skrobi w czasie gotowania kasz zachodzi cieplna denaturacja białek. Nie ma jednoznacznych informacji na temat tego, czy gotowanie kasz zwiększa, czy obniża wartość biologiczną białek. Witaminy grupy B w czasie gotowania kasz rozkładają się w 10-15%. Najwyższe są straty tiaminy. Strat składników rozpuszczalnych w wodzie przy gotowaniu kasz nie ma o ile nie nastąpi odlanie wody.

 

6. Zmiany fizykochemiczne zachodzące podczas gotowania makaronów:

Makarony są również przetworami zbożowymi, które muszą być poddane obróbce cieplnej. Przetwory te produkowane przemysłowo wymagają tylko ugotowania w wodzie. Makaron znacznie chłonie wodę i zwiększa swój ciężar o 200-300%. Pochłanianie wody wymaga użycia odpowiedniej jej ilości do gotowania. Przy zbyt małej ilości wody makaron nigdy nie będzie dobrze ugotowany. Proces rozklejania skrobi w makaronach jest taki sam jak i w kaszach. Przy gotowaniu makaronu powstają pewne straty składników rozpuszczalnych w wodzie, które przechodzą do wody. W wodzie tej znajduje się również w zawiesinie mąka spłukana z powierzchni makaronu.

 

7. Zmiany fizykochemiczne zachodzące podczas gotowania jaj:

Jajko włożone do zimnej wody i stopniowo ogrzane, a następnie gotowane przez kilka minut ścina się w jednolitą masę. Zbyt długie gotowanie jajka może doprowadzić do rozkładu niektórych aminokwasów, zwłaszcza siarkowych, co daje się zauważyć w postaci ciemnej obwódki siarczków powstałej wokół żółtka. Denaturacja cieplna zwiększa strawność białek jajka. W białku zdenaturowanym termicznie zlikwidowane zostaje działanie inhibitora trypsyny, a awidyna traci także zdolność wiązania biotyny. Termiczna obróbka jaj sprawia, że witaminy grupy B ulegają częściowemu rozkładowi.

Podsumowując: ilość strat składników odżywczych zachowanych po obróbce cieplnej zależy od:

  • ilości użytej wody do gotowania;

  • czasu obróbki;

  • stopnia rozdrobnienia surowca;

  • temperatury użytej wody (włożenie produktu do wody gorącej powoduje mniejsze straty składników odżywczych).

Sama technika płukania mięsa, ryb i podrobów również ma bardzo duży wpływ na zachowanie ich wartości odżywczych. Mięso i ryby płucze się w dużych kawałkach pod wodą w temperaturze ok. 25-30ºC, co pozwala zminimalizować straty substancji odżywczych. Produkty zamrożone najlepiej jest rozmrażać stopniowo (np. wyjąć wieczorem i włożyć do lodówki, by w dodatniej, ale wciąż niskiej temperaturze, mogły swobodnie odtajać). Nie należy ani rozmrażać, ani moczyć mięsa i ryb w wodzie, gdyż wtedy część substancji rozpuszczalnych przechodzi do wody, co powoduje ich utratę. Szczególnej uwagi wymagają podroby (wątroba serca i nerki), które z racji tego, że są dość bogate w związki purynowe powinny być również podawane gotowane, a zwłaszcza nerki, które stanowią część układu moczowego zwierzęcia. Najlepiej jest je przekroić i dokładnie wymyć pod bieżącą wodą, a następnie namoczyć w czystej, letniej wodzie, przez ok. 30 minut. Nerki wołowe, cielęce i wieprzowe po wymoczeniu ponownie należy włożyć do czystej zimnej wody, zagotować, odcedzić i dopiero po takiej obróbce powinno się je użyć do docelowego przygotowania posiłku.

 

Ponadto przygotowując samodzielnie posiłki dla psa warto pamiętać, że sama konsystencja porcji pożywienia przekłada się na to ile organizm psa będzie mógł skorzystać z poszczególnych składników odżywczych w niej zawartych. O ile w przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego, to czy będą one podane w większych, czy mniejszych kawałkach nie ma większego znaczenia, bowiem układ trawienny psa będzie w stanie poradzić sobie z rozdrobnieniem, rozłożeniem, a następnie przyswojeniem poszczególnych składników pokarmowych, tak w przypadku produktów pochodzenia roślinnego istotne jest, by zarówno produkty gotowane, jak i podawane na surowo były maksymalnie rozdrobnione (np. starte na tarce o małych oczkach, zmiksowane, roztarte na pulpę lub puree). Podanie psu produktów pochodzenia roślinnego w całości lub dużych kawałkach skutkuje tym, że niepotrzebnie zalegają one długo w przewodzie pokarmowym psa oraz praktycznie "przelatują przez psa" w formie w jakiej zostały skonsumowane. Układ trawienny psa nie jest w stanie poradzić sobie z trawieniem sporej grupy produktów spożywczych pochodzenia roślinnego. Tym samym w optymistycznym wariancie, oprócz spełnienia misji wypełniacza i ewentualnego źródła błonnika na niewiele się one psu zdają.

 

TABELA: PORÓWNAWCZA ANALIZA ZAWARTOŚCI BIAŁKA W WYBRANYCH PRODUKTACH POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO I ROŚLINNEGO PRZED I PO UGOTOWANIU

 

 PRODUKT

100g surowego produktu

100g ugotowanego produktu

wołowina mięso bez kości mix 18.68g 26.42g
kurczak pierś 21.23g 28.98g
serca indycze 17.3g 21.47g
cielęcina mięso bez kości mix 19.35g 30.1g
nerki jagnięce 15.74g 23.65g
jajko całe 12.57g 12.58g
łosoś różowy 19.9g 25.6g
soja ziarno

34.9g

16.6g
płatki pszenne naturalne 9g 1.2g
kasza jaglana 10.5g 3g
ryż ziarno 6.7g 2.4g
kukurydza ziarno  3.7g 3.3g

ziemniaki

 1.8g

2.1g

makaron bezjajeczny 10g 4.37g

 

Uwaga: dane w/g różnych autorów. Ze względu na różnice w materiałach źródłowych wszystkie podane informacje mają charakter orientacyjny.

 

Optymalne dawki białka w diecie psów

Kolejnym istotnym elementem komponowania diety jest to, by białko, jako jedno z głównych składników pokarmowych, zarówno w karmach przemysłowych, jak i posiłkach przygotowywanych samodzielnie znajdowało się tam w odpowiedniej proporcji oraz ilości. Pamiętajmy, że nie tylko niedobór, ale także nadmiar białek może powodować poważne problemy zdrowotne psów. Zapotrzebowanie psów na białko bada się już od ponad 50 lat. W tym okresie wykonano liczne eksperymenty, aby ustalić optymalną zawartość białka w pokarmie i w zasadzie nadal istnieją pewne rozbieżności. Dodatkowo używanie w literaturze odmiennych zasad wyrażenia zawartości białka w diecie, tj. jako procentowy udział w produkcie, procentowy udział w suchej masie, jako liczbę gram białka na 1000 kJ, czy jako stosunek białka do energii, może przeciętnego zjadacza chleba wprowadzać w błąd. Podawana w materiałach źródłowych minimalna zawartość białka oscyluje - w zależności od badań - pomiędzy 11.5, a 22% suchej masy karmy, zaś ogólne zapotrzebowanie psa na białko stanowi 25-30% składników całej jego diety.

 

Przy skarmianiu pokarmem naturalnym zdania są podzielone i w literaturze znajdziemy różne wartości. Uśredniając te wyniki pod uwagę można wziąć następujące wskazówki: pokrycie zapotrzebowania na niezbędne aminokwasy u psa dorosłego, nieobciążonego pracą, zapewnia podanie już 2 g pełnowartościowego białka na 1 kg masy ciała dziennie. Większość autorów podaje, iż średnie zapotrzebowanie na białko pełnowartościowe dla dorosłego psa zamyka się w optymalnej wartości 3-5 g. na kg masy ciała. U psów młodych (rosnących) zapotrzebowanie jest większe i wynosi (w zależności od autora) od 5 do 9 g na kg masy ciała/dzień. Szczególne wymogi pod tym względem ma suka ciężarna, która w pierwszym tygodniu po kryciu i w drugiej połowie ciąży powinna dostawać znacznie więcej białka (ok. 6-7 g na kg masy ciała). Natomiast bardzo duże zapotrzebowanie na białko ma karmiąca suka i w zależności od ilości szczeniąt, powinna otrzymać niekiedy nawet sześciokrotną dawkę bytową rozłożoną na 4-6 posiłków. Wszyscy autorzy są zgodni, co do jednego: dopiero po dostarczeniu psiemu organizmowi minimalnej ilości wysokiej jakości białka pełnowartościowego (pochodzenia zwierzęcego), reszta zapotrzebowania na jego ogólną (pożądaną) ilość może być pokryta, przez białko pochodzenia roślinnego.

 

Na ilość białka w diecie należy również zwrócić uwagę opracowując skład posiłków dla psów pracujących, u których zapotrzebowanie na nie wzrasta oraz u seniorów, którzy z racji wieku potrzebują białek o wysokiej jakości i strawności.

 

Karmy suche

W przypadku karm suchych minimalne zapotrzebowanie na białko wyrażane jest w % i dotyczy suchej masy pokarmu. Zgodnie z zaleceniami A.A.F.C.O. (Association of American Feed Control Officials) minimalne zapotrzebowanie psów na białko wynosi:

  • zwierzęta rosnące oraz w trakcie reprodukcji, co najmniej: 22.5%;

  • zwierzęta dorosłe: 18%.

TABELA: MINIMALNE REKOMENDOWANE DAWKI AMINOKWASÓW W DIECIE PSÓW W % NA SUCHĄ MASĘ KARMY WG ZALECEŃ A.A.F.C.O. (DANE NA 2015 ROK) WYNOSZĄ:

 

 

DAWKA

(SUCHA MASA)

SZCZENIĘTA ORAZ SUKI W CIĄŻY I KARMIĄCE

MINIMUM

ZWIERZĘTA DOROSŁE

MINIMUM

MAKSIMUM

BIAŁKA OGÓŁEM % 22.5 18.0 -

AMINOKWAS

ARGININA % 1.0 0.51 -
HISTYDYNA % 0.44 0.19 -
IZOLEUCYNA % 0.71 0.38 -
LEUCYNA % 1.29 0.68 -
LIZYNA % 0.90 0.63 -
METIONINA % 0.35 0.33 -
METIONINA + CYSTEINA % 0.70 0.65 -
FENYLOALANINA + TYROZYNA % 1.30 0.74 -
TREONINA % 1.04 0.48 -
TRYPTOFAN % 0.20 0.16 -
WALINA % 0.68 0.49 -

 

Wg F.E.D.I.A.F. (European Pet Food Industry Federation) minimalne zapotrzebowanie psów na białko wynosi (na 100g suchej masy):

  • szczenięta < 14 tygodni: 25%;

  • szczenięta ≥ 14 tygodni: 20%;

  • okres reprodukcji: 25%;

  • zwierzęta dorosłe: 18%.

TABELA: MINIMALNE REKOMENDOWANE DAWKI AMINOKWASÓW W DIECIE PSÓW NA 100G SUCHEJ MASY KARMY WG ZALECEŃ F.E.D.I.A.F. (DANE NA 2013 ROK) WYNOSZĄ:

 

 

DAWKA

ZWIERZĘ DOROSŁE

WCZESNY WZROST

(< 14 TYGODNIA) I

REPRODUKCJA

PÓŹNY WZROST

(≥ 14 TYGODNI)

DAWKA MAKSYMALNA

(L) PRAWNA, (N) ŻYWIENIOWA

  REKOMENDOWANE MINIMUM
BIAŁKA OGÓŁEM g 18 25 20 -

AMINOKWAS

REKOMENDOWANE MINIMUM
ARGININA g 0.52 0.82 0.69 -
HISTYDYNA g 0.23 0.39 0.25 -
IZOLEUCYNA g 0.46 0.65 0.50 -
LEUCYNA g 0.82 1.29 0.80 -
LIZYNA g 0.42 0.88 0.70 WZROST:                            2.8 (N)
METIONINA g 0.31 0.35 0.26 -
METIONINA + CYSTEINA g 0.62 0.70 0.53 -
FENYLOALANINA g 0.54 0.65 0.50 -
FENYLOALANINA + TYROZYNA g 0.89 1.30 1 -
TREONINA g 0.52 0.81 0.64 -
TRYPTOFAN g 0.17 0.23 0.21 -
WALINA g 0.59 0.68 0.56 -

 

Pokarm przygotowywany samodzielnie (tzw. homemade-gotowany)

To jedna z najstarszych i najbardziej znanych diet oparta na gotowaniu posiłków dla psa, które składają się z produktów pochodzenia zwierzęcego (mięso, podroby, ryby) - źródła białka, wypełniacza - czyli produktów pochodzenia roślinnego: (np. kasze, ryż i makaron), który stanowi źródło węglowodanów oraz warzyw i owoców, które dostarczają składników witaminowych oraz błonnika. Do tego dochodzą dodatki w zależności od wieku i zapotrzebowań (oleje, witaminy, minerały). W przypadków psów ras dużych w składzie diety domowej stosunek zawartości produktów mięsnych, węglowodanów oraz warzyw i owoców powinien wynosić 1:1:1. Według podręczników: dorosły pies (duży) potrzebuje dziennie około 1 dkg mięsa na kilogram masy ciała, zaś zapotrzebowanie psów pracujących i młodych będzie mniej więcej dwukrotnie wyższe. Wymiennie z mięsem mogą być podawane ryby, podroby, a także nabiał (głównie ser biały i gotowane całe jajko). Stosuje się zasadę, iż poza ogólnie niedozwolonymi produktami (więcej TUTAJ) w diecie stosuje się różnorodność i kompozycja posiłku jest kwestią indywidualnego wyboru właściciela psa.

 

Dieta B.A.R.F.

BARF jest skrótem i znaczy tyle, co: Biologicznie odpowiednia surowa dieta (Biologically Appropriate Raw Food) Program BARF jest oparty na doświadczeniu australijskiego weterynarza doktora Iana Billinghursta, który wyznaje zasadę, iż psom w kwestiach żywieniowych jest najbliżej do ich dzikich kuzynów. Stąd też dieta ta oparta jest przede wszystkim na surowych produktach, gdzie główne skrzypce grają produkty pochodzenia zwierzęcego, a warzywa, owoce, oleje i witaminy stanowią wyważony dodatek. Podawanie ziaren w tej diecie nie jest konieczne, aczkolwiek taki wariant też może być rozpatrywany. Głównym dostawcą pełnowartościowych białek pochodzenia zwierzęcego w tej diecie są mięsne kości, a potem: mięso, podroby, ryby i nabiał. Wymagane ilości zależą od wieku, metabolizmu i aktywności psa. Według założeń diety BARF, dorosły pies powinien zjadać dziennie ok. 2-3% swojej masy (w zależności od aktywności). Oznacza to, że pies ważący 60 kg powinien jeść dziennie 1.2-1.8 kg pokarmu, w tym 150-216 g białka (przy założeniu: 2.5-3.6 na kg masy ciała).

Dorosły pies powinien dostać, co najmniej:

  • 50-60% surowych mięsnych kości (lub kości i mięsa);

  • 15% warzyw;

  • 10% podrobów;

  • 10% surowych dodatków (jaja (żółtko), algi, jogurt, olej rybi, twaróg itp.);

  • 5% owoców.

  • plus wymagane dodatki (np.: witaminy, minerały).

Proszę jednak pamiętać, że bez względu na wybór diety oraz ich odgórne wytyczne i tak ostateczne zapotrzebowanie na białko będzie w każdym przypadku sprawą indywidualną i zależną od danego egzemplarza, a więc:

  • rasy;
  • wieku;
  • wagi;
  • kondycji;
  • środowiska życia;
  • aktywności;
  • stanu fizjologicznego;
  • stanu zdrowia;
  • przebytych chorób.

A także:

  • strawności białka;

  • kompozycji aminokwasów;

  • odpowiedniego stosunku niezbędnych aminokwasów i ich dostępności (przyswajalności) ze źródeł białka;

  • wartości energetycznej pokarmu.

Sporo kontrowersji i niejasności wzbudza dawkowanie białka w diecie psów ras dużych i/lub olbrzymich, ze szczególnym uwzględnieniem szczeniąt i juniorów tej grupy. Zagadnienie to powinno nas interesować, głównie dlatego, że Czarny Terier Rosyjski jest plasowany właśnie w tym przedziale. Czernysze rosną bardzo intensywnie: szczenię CTR-a rodzi się z wagą ok. 45-50 dag, a mając rok waży już 45-60 kg, tak więc w ciągu 12 miesięcy następuje około stukrotny przyrost masy ciała. Tak szybki rozwój następuje w przyrodzie rzadko. Wystarczy uzmysłowić sobie, że waga człowieka przyrasta ok. 20 razy na przestrzeni 20 lat. Przy tak intensywnym wzroście kluczową sprawą jest, aby wzrost, zwiększanie masy ciała oraz ogólny rozwój przebiegały w sposób zrównoważony i stopniowy. Zgodnie z tym rosnące szczenięta powinny otrzymywać kompletny i zbilansowany pokarm w ilości umożliwiającej prawidłowe, ale nie maksymalne, tempo wzrostu. Niepisana zasada mówi, iż utrzymywanie względnie szczupłych szczeniąt oraz dostarczanie im odpowiednich ilości pokarmu gwarantuje optymalne tempo wzrostu i rozwoju kośćca. Ponadto należy zapewnić psom umiarkowaną ilość codziennego wysiłku fizycznego. Dzięki temu zwierzęta utrzymują szczupłą, beztłuszczową sylwetkę, a ich organizm jest wstanie ukształtować silne mięśnie i tkankę łączną, które podtrzymują szkielet w okresie wzrostu.

 

Na tempo wzrostu i rozwoju wpływ ma wiele składników żywieniowych. Psy ras dużych i/lub olbrzymich rosną i rozwijają się do 18-24 miesiąca życia, stąd też zrównoważona dieta uwzględniająca odpowiednią podaż energii, białka i minerałów, jest w tym okresie szczególnie ważna. Zalecana kaloryczność pokarmu dla psów ras dużych i olbrzymich wynosi średnio 380 kcal/100 g. Zgodnie z zaleceniami A.A.F.C.O. minimalne zapotrzebowanie szczeniąt na białko wynosi 22%, zaś wg F.E.D.I.A.F. minimalne dawki wynoszą: dla szczeniąt poniżej 14 tygodnia 25%, a dla szczeniąt powyżej 14 tygodnia 20%. Wielu hodowców ras dużych i olbrzymich na podstawie własnych obserwacji oraz znaczna grupa naukowców badających aspekty żywienia psów doszło do wniosku, iż w przypadku szczeniąt ras dużych i olbrzymich ilość pełnowartościowego białka w diecie szczenięcia rasy dużej i olbrzymiej powinna oscylować w granicach ok. 26%, a nawet wychodzić poza nią od 23 do 26%. Przy zachowaniu średnio od 12 do 14% ilości tłuszczu oraz od 0.7 do 1.2% ilości wapnia.

 

Warto pamiętać, że zwiększenie ilości energii i białka, oprócz tego, że może wpłynąć na przyspieszenie wzrostu psa, przede wszystkim może prowadzić do zwiększenia ilości tkanki tłuszczowej i większego obciążenia niedojrzałych kości, co może spowodować zaburzenia w postaci zapalenia kości spowodowanego mechanicznymi przeciążeniami. Wychodząc na przeciw temu zapotrzebowaniu producenci karm proponują linie z przeznaczeniem dla ras z grupy dużej i olbrzymiej: adekwatne do poszczególnych etapów życia psa.

 

Dbając o właściwą podaż białka, tłuszczu i wapnia oraz ilość ogólnej dostarczanej z pokarmu energii możemy uniknąć forsowania wzrostu i rozwoju, a tym samym mamy realny wpływ na ograniczenie możliwości wystąpienia schorzeń i problemów zdrowotnych z tego wynikających. W związku z tym, że okres rozwoju szczeniąt i juniorów jest momentem najbardziej krytycznym i w zasadzie determinującym dalsze losy psa dobór odpowiedniej diety w tym okresie jest najważniejszy.

 

My psy - mięsożercy - zapisane mamy to w genach

W niniejszym opracowaniu w sposób dość obszerny przedstawiliśmy fakty mówiące za tym, iż pies jest bez wątpienia zwierzęciem, który powinien zaspokajać swoje zapotrzebowanie na białko przede wszystkim z produktów pochodzenia zwierzęcego. Głównym, a zarazem determinującym składnikiem jego pożywienia powinno być więc różnogatunkowe mięso, ryby, podroby i nabiał. Zapraszamy do zapoznania się z artykułem, w którym w sposób szczegółowy zapoznamy was ze wszystkim tajnikami związanymi z tymi produktami. Więcej.

 

Redakcja Portalu Świat Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne, informacje opublikowane na stronach Portalu "Świat Czarnego Teriera" oraz:

- "Nutrient Requirements of Dogs", Revised Edition NRC, National Academy Press 2006;

- "Żywienie psów w okresie rozrodu", Dr Jan Barteczko, Magazyn Weterynaryjny 3/2002
- "Żywienie psów rosnących", Lek Wet Małgorzata E. i wsp., Magazyn Weterynaryjny 6/2004;

- "Dieta Barf alternatywą dla tradycyjnego żywienia psów karmami gotowymi czy wymysł nawiedzonych ewolucjonistów?" - dr J. Zarzyńska (wyd. sp. MW'07/2009);
- "Kynologia wiedza o psie", Jerzy Monkiewicz, Jolanta Wajdzik, AXA Wrocław;
- "Hodowla psów", dr Kazimierz Ściesiński, Wydawnictwo SGGW";

- "Żywienie dzieci zdrowych i chorych" - pod redakcją prof. dr med. Bolesława Górnickiego. PZWL. Warszawa;

- "Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem dla technikum" cz. 1,  Procner A, WSiP Warszawa 2000;
- "Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem", cz. 2, Konarzewska M. i wsp., REA Warszawa 2005;

- "Chemia medyczna" pod redakcją prof. dr hab. n. med. I. Żak, Śląska Akademia Medyczna, 2004;

- "Współczesne żywienie psa", dr Kazimierz Ściesiński, Dwumiesięcznik ZKwP "Pies" nr 1(273)1999;

- "K9 Kitchen: Your Dogs' Diet", Monica Segal;

- "Optimal Nutrition - Raw and Cooked Canine Diet", Monica Segal;

- "Natural Nutrition for Dogs and Cats The Ultimate Diet", Kymythy R. Schultze C.C.N., A.H.I.;

- "Give Your Dog A Bone", Ian Billinghurst;

- "Natural Health For Dogs & Cats", Dr. Richard M. Pitcairn, DVM, Phd.;

- "Raw Dog Food: Make it Easy For You and Your Dog", Carina Beth MacDonald;

- "Hydrolizaty białkowe w żywności:, Radomír Molín, Jan Pánek, Mitsuyoshi Miyahara, Rieber Food Ingredients, Norway Department of Food Chemistry and Analysis, Institute of Chemical Technology, Prague, Czech Republic Lab. of Food Sciences, College of Bioresources Sciences, Nihon University, 1866 Kameino, Fujisawa, Kanagawa 251-0873, Japan;

-  "The Consumer's Guide to Dog Food: What's in Dog Food, Why It's There and How to Choose the Best Food for Your Dog", Palika Liz, New York, Howell Book House, 1996;

- "Nutrient requirements of dogs: A report of the Committee on Animal Nutrition", Autorzy National Research Council (U.S.). Subcommittee on Canine Nutrition;

- "Effects of antinutritional factors on protein digestibility and amino acid availability in foods", Gilani G. S. i wsp., Health Canada, Nutrition Research Division, Bureau of Nutritional Sciences, Banting Research Centre (AL:2203 C);

- "Blood meal, meat and bone meal and tallow. In Inedible meat by-products", Fernando T., Essex, England: Elsevier Science Publishers Ltd., 81-112, 1992;

- " Nutritional quality and variation of meat and bone meal", Hendriks, W. H. i wsp., 2002.  Asian Austral. J. Anim. 15(10): 1507-1516;

- "Fish meals, fish components, and fish protein hydrolysates as potential ingredients in pet foods", Johnson M. L. i wsp.,  J. Anim. Sci. 84:2752–2765 2006;

- "Effects of species raw material source, ash content, and processing temperature on amino acid digestibility of animal by-product meals by cecectomized roosters and ileally cannulated dogs", Folador J. i wsp., 2008 J. Anim. Sci. 76:1112–1122;

- "Chemical composition, protein quality, palatability, and digestibility of alternative protein sources for dogs", J.M. Dust i wsp., 2005, J. Anim. Sci. 83:2414–2422.

- "Protein digestibility evaluations of meat and fish substrates using laboratory, avian, and ileally cannulated dog assays", T.A. Faber i wsp., J. Anim. Sci. 2010. 88:1421–1432
- "Effects of Dietary Protein Quantity and Quality on the Growth of Dogs and Rats", R. Burns i wsp., J. Nutr. 112: 1843-1853, 1982;

- "Digestion responses to low oligosaccharide soybean meal by ileally-cannulated dogs", Y. Zuo i wsp., Journal of Animal Science, Vol 74, Issue 10 2441-2449, 1996.


- http://www.barfworld.com/;

- http://barf.pl/wszystko-o-barfie/zywienie-psa-barf/;
- http://dogfoodchat.com/;
- http://www.dogfoodanalysis.com;
- http://enormy.pl/?m=src&idx=ICS,0065.0120.X&st=at&ro=60&vt=
s;

- http://www.barentz.pl/dzial-zywienia-zwierzat.html;

- http://en.wikipedia.org;
- http://www.petfood.aafco.org;

- http://www.foodproductdesign.com/articles/1997/10/protein-possibilities.aspx;

 

Tabele wartości odżywczych:

- http://www.fitwit.pl/;

- http://www.kulturystyka-online.pl;

- http://www.tabele-kalorii.pl/;

- http://tabele-kaloryczne.pl;

- http://www.ile-kalorii.pl/index.html;

- http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/;

- http://www.ingredients101.com/;

- http://www.alibaba.com/.

 

Przypominamy jednocześnie, iż informacje zawarte na tej stronie posiadają tylko i wyłącznie charakter informacyjny. Wykorzystanie ich bez konsultacji z lekarzem weterynarii lub dietetykiem weterynaryjnym może przynieść rezultaty odwrotne do zamierzonych. Dlatego zawsze, przed zastosowaniem ich w praktyce zasięgnij opinii lekarza weterynarii.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768