O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Życiodajne minerały: znaczenie makroelementów w żywieniu psów

 

Minerały

Większość z nas słysząc o: cynku, chromie, żelazie czy miedzi od razu ma przed oczyma przemysł ciężki. Natomiast, gdy ktoś wspomina o niklu, siarce, wapniu, czy molibdenie - popadamy w lekką konsternację i zaczynamy przeszukiwać pamięć w celu zlokalizowania krajów szczególnie w ich złoża bogatych. W istocie jednak wymienione pierwiastki (i wiele innych) to nie tylko część skorupy ziemskiej, złoża rud, skały i materiał surowcowy, ale również ważne składniki procesów przemiany materii zachodzących w psim organizmie. 

Do prawidłowego i niezakłóconego przebiegu procesów życiowych niezbędny jest "dowóz" paliwa w postaci dobrze skomponowanego jedzenia, zawierającego niezbędne składniki (w tym właśnie mineralne), które po przetworzeniu (strawieniu i przyswojeniu) przez organizm służą jako materiał: energetyczny, budulcowy, bądź regulujący (wyjątkiem jest błonnik zawarty w pokarmach roślinnych, który jest nieprzyswajalny). Jednym zdaniem pisząc komponenty odżywcze umożliwiają funkcjonowanie i budują organizm psa. Największy odsetek procentowy stanowi woda, potem plasuje się białko i tłuszcz. Najmniejszy udział mają: węglowodany i składniki mineralne. Wydawałoby się zatem, że te ostatnie w kolejce nie mają większego znaczenia..., a jednak pierwsze wrażenie może być bardzo mylące!

Prawie do połowy XIX wieku fizjologowie i chemicy mieli tylko mgliste pojęcie o znaczeniu składników mineralnych w fizjologii roślin i zwierząt. Pierwsze badania w tym zakresie prowadził Theodore de Saussure (1767-1845) w Szwajcarii. W 1804 roku ogłosił on wyniki oznaczeń 27 składników mineralnych w różnych roślinach i ich częściach. Te doświadczenia zapoczątkowały dalsze prace prowadzone zarówno na organizmach roślinnych, jak i zwierzęcych. Odkrywanie i poznawanie roli kolejnych poszczególnych pierwiastków mineralnych w żywieniu odbywało się na przestrzeni minionych lat. Tak więc każdy z nich ma swoją dłuższą lub krótszą historię.

Tak na prawdę zredukowane do najprostszej postaci psie ciało byłoby niewielką kupką proszku. Gdyby węgiel, tlen, wodór, azot obecne w bogatych w białko komórkach i zasobach węglowodanowo-tłuszczowych organizmu ulotniły się lub wyparowały z wodą, zostawiłyby po sobie, w zależności od wielkości rasy, od kilkuset gramów do ok. 2 kg minerałów. Może nie jest to wiele, ale to właśnie te minerały odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu żywego organizmu.

W zależności od wieku organizm zawiera różne ilości składników mineralnych. U noworodka związków mineralnych jest mniej, w późniejszych okresach życia odsetek ten wzrasta, a na starość dochodzi do zmian ilościowych w zawartości poszczególnych składników mineralnych. Współcześnie wiemy, że 4% masy ciała to składniki mineralne. Na tę ilość składa się 46 pierwiastków, a 22 z nich uważa się za niezbędne do życia. Wśród nich wyróżniamy 7 makroelementów (czyli takich składników mineralnych, których organizm potrzebuje więcej niż 100 mg dziennie) - wapń, potas, fosfor, sód, magnez, chlor i siarkę. Pozostałe zaś to mikroelementy (czyli takie składniki mineralne, których organizm potrzebuje mniej niż 100 mg dziennie).

 

MAKROELEMENTY

NAJWAŻNIEJSZE MIKROELEMENTY

WAPŃ (Ca)

ŻELAZO (Fe)

FOSFOR (P)

SELEN (Se)

MAGNEZ (Mg)

JOD (I)

SÓD (Na)

CYNK (Zn)

POTAS (K)

KOBALT (Co)

CHLOR (Cl)

CYNA (Sn)

SIARKA (S)

MOLIBDEN (Mo)

 

MIEDŹ (Cu)

 

MANGAN (Mn)

 

CHROM (Cr)

Minerały możemy również podzielić biorąc pod uwagę ich funkcjonalność w psim organizmie i tak:

  • najliczniejszą grupę stanowią pierwiastki śladowe (mikroelementy). Niezbędnych pierwiastków należących do tej grupy z czasem przybywa, gdyż nieustannie przeprowadza się szereg badań;

  • grupa druga to związki mineralne, które tworzą elementy strukturalne kości i innych tkanek, należą do nich związki wapnia, fosforu i siarki;

  • grupa trzecia to pierwiastki, biorące udział w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej, krwi i tkanek oraz utrzymania potencjału spoczynkowego błon komórkowych. Należą do nich sód, potas, magnez, wapń, chlor, fosfor, siarka

Barwne życie pierwiastków

Składniki mineralne stanowią bardzo ważny element psiego jadłospisu. Mimo że organizm potrzebuje ich w niewielkich ilościach, niedobór poszczególnych minerałów może prowadzić do poważnych następstw. Składniki te odpowiedzialne są za prawidłowe działanie każdego układu, każdej części psiego ciała, każdej komórki, konieczne jest więc dbanie, by w psiej diecie występowały w odpowiedniej ilości.

Składniki mineralne stanowią materiał budulcowy kości, zębów, skóry i włosów (wapń, fosfor, magnez, siarka, fluor); wchodzą w skład związków o podstawowym znaczeniu dla funkcjonowania organizmu, np. hemoglobiny, mioglobiny (żelazo), tyroksyny (jod), witaminy B12 (kobalt), związków wysokoenergetycznych (potas), a także enzymów, stanowiąc ich integralną część lub pełniąc funkcję aktywatora (cynk, mangan); utrzymują trójwymiarową strukturę cząsteczek ważnych biologicznie związków, np. podwójnej spirali DNA (magnez, cynk) oraz odgrywają podstawą rolę w gospodarce wodno-elektrolitowej (sód, potas, chlor), utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej i pobudliwości nerwowo-mięśniowej.
Niektóre z nich współpracują ze sobą, czyli wzajemnie ułatwiają przyswajanie i potęgują swoje działanie. Inne zachowują się konkurencyjnie - są wobec siebie antagonistami, czyli nawzajem osłabiają lub likwidują swoje działanie. Jeszcze inne współzawodniczą w procesie wchłaniania do tego stopnia, że wzmożone wchłanianie jednego pociąga za sobą niedobór drugiego. To zjawisko ma miejsce najczęściej w przypadku pierwiastków śladowych, takich jak miedź, żelazo czy cynk. Kiedy indziej jeden minerał wzmaga wchłanianie innych, jak w przypadku wapnia, magnezu, i fosforu, których właściwe proporcje w pożywieniu regulują wchłanianie innych składników mineralnych.
Do najbardziej znanych interakcji pomiędzy pierwiastkami występującymi w żywności należy antagonizm cynk-miedź, wapń-cynk lub magnez-cynk, kiedy to duże stężenie jednego z kationów hamuje wchłanianie drugiego.

Tabela. Przykłady interakcji pomiędzy różnymi pierwiastkami wg H. Gertiga:

Pierwiastek

Antagonizm

Synergizm

Ca

P, B, Cd, Co, Cr, Cu, F, Fe, Li, Mn, Ni, Pb, Zn

Cu, Mn, Zn

P

B, Cd, Cr, Cu, Fe, Mo, Mn, Ni, Pb, Se, Zn

B, Cu, F, Fe, Mo, Mn, Zn

Mg

Ca, P, Cr, Mn, F, Zn

Zn

Na

Mn

-

K

B, Hg, Cd, Cr, F, Mo, Mn

-

Cl

I

-

S

Fe, Mo, Pb, Se, Zn

F, Fe

Fe

Ca, Cu, Zn

-

Zn

Cu, Cd

-

Cu

Cd, Fe, Zn, Ca

-

Se

Hg, Cd

-

F

Al

-

 

Podróże minerałów
Składniki mineralne pies przyjmuje niemal wyłącznie z pożywieniem - organizm psa nie ma możliwości ich wytwarzania. Ilości, w jakich organizm wchłania dany pierwiastek, zależą również od indywidualnego zapotrzebowania. Tak więc organizm psa, któremu brakuje jakiegoś pierwiastka, wchłania go znacznie więcej niż organizm takiego, którego zapotrzebowanie na ów pierwiastek jest już pokryte. Co prawda organizm psa może funkcjonować nawet przy dość znacznych wahaniach w spożyciu składników mineralnych dzięki mechanizmom regulacji procesów jelitowych, magazynowania i wydalania, które służą utrzymaniu tzw. homeostazy (zachowania przez organizm względnie stałego stanu równowagi procesów życiowych, niezależnie od wpływów otoczenia). Jednak w psim organizmie coś nie bierze się z niczego i na dłuższą metę taka rabunkowa gospodarka (zabranie z jednego układu na korzyść drugiego) kończy się niedomaganiami, schorzeniami, licznymi chorobami, a w skrajnych przypadkach nawet śmiercią.

W pokarmie pierwiastki występują pod postacią różnych związków chemicznych. Rozkład niektórych związków następuje już w żołądku, dzięki kwasowi żołądkowemu. Inne rozkładają się w jelitach, a że wiele składników mineralnych nie może samodzielnie - w przeciwieństwie do witamin - przeniknąć stamtąd do krwi, wykorzystują w tym celu białka transportowe, które im to umożliwiają. Następnie wraz z krwią docierają do komórek organizmu. Gdy pierwiastki znajdą się w miejscach docelowych, rozpoczynają wszechstronne działania i wraz z innymi substancjami odpowiadają za poprawny stan i funkcjonowanie całego organizmu.

 

Chelaty, a co to znaczy?

W całym tym procesie podróżowania pierwiastków zasadnicze znaczenie odgrywają chelaty. Są to związki kompleksowe, w których cząsteczka organiczna, za pomocą najczęściej dwóch lub trzech grup organicznych, łączy się z jonem centralnym, którym najczęściej jest dwu- lub trójwartościowy kation metalu. Substancje chelacyjne odznaczają się zdolnością do chemicznego wiązania się (z greckiego: chele - szpon, szczypce kraba) z metalami i minerałami w przyrodzie oraz w psim organizmie. Owe związki - chelatory - to dwufunkcyjne substancje chemiczne. Sama natura zna wiele takich związków. Należą do nich na przykład hemoglobina w psiej krwi, której dwufunkcyjność polega na tym, że "coś" może do komórek organizmu dostarczyć i "coś" może do siebie przyłączyć, a dalej zabrać z powrotem.
To pierwsze "coś", to niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu substancje odżywcze, np. tlen, mikroelementy, witaminy i inne. Dla nich związek chelatowy jest idealnym nośnikiem. To drugie "coś", to szkodliwe dla organizmu jony metali ciężkich, np. ołowiu, rtęci, kadmu, baru, arsenu, czy talu.
Znaczenie składników mineralnych dla organizmu jest takie ważne dlatego, że mają one właśnie niezwykłą zdolność chelatowania - tworzenia związków z innymi substancjami. Niektóre substancje biologiczne tylko w takiej postaci są przyswajane przez komórki, tkanki i narządy. Chelaty mają również inne niebagatelne znaczenie - dzięki nim zobojętniane są niektóre substancje toksyczne. Komórki nieustannie potrzebują związków chelatowych, by mogły w nich zachodzić prawidłowe reakcje. A zachodzi ich mnóstwo - w każdej komórce 100 000 enzymów bierze udział w ponad milionie reakcji biochemicznych na minutę. Komórek nie można jednak oszukać i np. w przypadku niedoboru jakiegoś pierwiastka zastąpić go innym. Te składniki mineralne, które nie mają zdolności chelatowania i pozostają w organizmie w postaci organicznej, są na ogół szkodliwe lub tylko w niewielkim stopniu użyteczne.

 

Zapotrzebowanie

Nie trzeba być naukowcem, by wysnuć wniosek, iż do prawidłowego funkcjonowania organizmu potrzebny będzie cały komplet odpowiednio zbilansowanych ilościowo mikro- i makroelementów. Jednak z 22 minerałów uznanych za niezbędne do życia tylko dla kilku ustalono dzienne normy zapotrzebowania organizmu na dany składnik.

Zdarza sie również, że mimo ustalonych wartości zapotrzebowanie na składniki mineralne występujące w pożywieniu będzie różne i zależne przede wszystkim od rasy, aktywności fizycznej i wieku zwierzęcia, ale także często może dotyczyć sytuacji towarzyszących mających wpływ na np. zwiększenie zapotrzebowania na dany składnik. Najczęściej związane jest to z chorobami i zaburzeniami we wchłanianiu poszczególnych pierwiastków, długotrwałym podawaniem określonych leków wpływających na przyswajanie i wydalanie danego pierwiastka, zwiększeniem aktywności fizycznej i wysiłkowej, która niejako utrzymuje organizm stale na najwyższych obrotach, czy też powiązane jest z okresem ciąży i karmienia u suk.

Poważny niedobór wszystkich minerałów u psów obecnie praktycznie jest niespotykany (o ile wyłączymy z tego zwierzęta głodzone i skrajnie zaniedbane), ale pojedyncze niedobory stanowią już istotny problem. Warto pamiętać, że deficyt nawet jednego z pierwiastków może spowodować ogromne zachwianie równowagi całego metabolizmu. Ale to jeszcze nie koniec. Z doświadczenia wiemy, że natura lubi wyważenie. Stąd też nie tylko niedobór, ale również nadmiar będzie miał swoje patologiczne konsekwencje. Dlatego tak ważne jest, by dobrze dobrana dieta zapewniła optymalną podaż wszystkich niezbędnych minerałów.

 

Makroelementy

Makroelementy to pierwiastki, które występują w tkankach organizmów w niewielkich ilościach. Ze względu na stosunkowo nieduże zapotrzebowanie zaczęto je tak właśnie nazywać. Dzienne zapotrzebowanie na nie jest małe, zwykle wyrażane w mikrogramach lub gramach. Pierwiastki te są niezbędne dla wielu przemian zachodzących w organizmie w każdej fazie życia. Uważa się je nawet za ważniejsze od witamin, gdyż nie mogą być syntetyzowane przez żywy organizm. Są one jakby świecami zapłonowymi w chemii życia, od których zależą przemiany energetyczne w procesie spalania pokarmów i budowy tkanek.
Stanowią podstawowy budulec szkieletu kostnego (wapń, fosfor, siarka), uczestniczą w utrzymaniu stałości ciśnienia osmotycznego i pH organizmu (sód, potas, chlor), a także pozwalają utrzymać równowagę jonową, uczestniczą w przekazywaniu impulsów nerwowych (sód, potas) i w mechanizmie skurczu mięśni (wapń). Makroelementy stanowią także o aktywności niektórych enzymów i umożliwiają aktywny transport substancji odżywczych do komórki. Występują one zarówno w produktach pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego.

Obecność pierwiastków śladowych świadczy o charakterze metabolizmu. Organizm psa może wytworzyć, niektóre witaminy, ale pierwiastki śladowe trzeba mu dostarczyć wraz z pożywieniem - i to w odpowiedniej ilości, bowiem i nadmiar, i niedobór mogą prowadzić do zachwiania równowagi dynamicznej pierwiastków w organizmie.

 

WAPŃ (Ca)

FOSFOR (P)

MAGNEZ (Mg)

SÓD (Na)

POTAS (K)

CHLOR (Cl)

SIARKA (S)

 

WAPŃ

Wapń (Ca, łac. calcium) - nazwa ta pochodzi od łacińskiego rzeczownika calx - wapno, co oznacza: "metal z wapna". Jest to pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym.

Wapń jest najpowszechniejszym minerałem i piątym z kolei, występującym w największych ilościach, składnikiem mineralnym psiego ciała, przy czym 99% jego ogólnoustrojowej puli zdeponowane jest w kościach pod postacią hydroksyapatytu [Ca10(PO4)6 (OH)2], a pozostały 1% rozpuszczony we krwi i płynach ustrojowych, obecny we wszystkich komórkach, pomaga regulować wiele procesów zachodzących w organizmie. Minerał ten jest wchłaniany w jelicie cienkim przy udziale witaminy D. Organizm wchłania 10-40% spożytego wapnia.

Wydalanie wapnia z organizmu odbywa się głównie z kałem i moczem. Zależy ono od stężenia wapnia w osoczu, klirensu nerkowego, oraz hormonów uczestniczących w regulacji homeostazy wapniowej: parathormonu, kalcytoniny, amin katecholowych, hormonów steroidowych kory nadnerczy, wazopresyny, metabolitów 1,25 - (OH)2D3. W warunkach prawidłowego bilansu wapniowo-fosforanowego tylko 1% wapnia jest wydalany przez nerki, pozostałe 99% ulega resorpcji zwrotnej.

Zachwiania równowagi ilości wapnia w organizmie psa zazwyczaj spowodowane są nieprawidłowo skomponowaną dietą (monotonną) karmienie głównie mięsem, podawaniem tylko pokarmu warzywnego lub tylko na bazie zbóż, żywieniem "resztkami ze stołu" lub skarmianie źle zbilansowanym pożywieniem, brakami w diecie odpowiedniej ilości fosforu i witaminy D lub nadmierna suplementacja, któregoś z ww. składników. Całokształt prowadzi do zaburzenia równowagi wapniowo-fosforanowej w organizmie oraz jest przyczyną wielu chorób.

 

Funkcje:

  • podstawową funkcją wapnia jest budowa i utrzymanie zdrowych kości i zębów, co sprawia, że ciągłe dostawy tego pierwiastka są konieczne przez całe życie, zwłaszcza jednak w okresach rozwoju: w szczenięctwie, podczas ciąży i w okresie karmienia szczeniąt;

  • jest konieczny dla zachowania właściwej krzepliwości krwi, wpływa więc na procesy gojenia się ran;

  • odpowiednie spożycie wapnia pomaga zachować właściwe ciśnienie krwi;

  • jest niezbędny do produkcji i uaktywnienia licznych enzymów i hormonów, które regulują trawienie, gospodarkę tłuszczową i energetyczną organizmu oraz wytwarzanie śliny;

  • bierze udział w przenoszeniu składników odżywczych i innych substancji przez błony komórkowe;

  • pomaga w utrzymaniu w dobrym stanie wszystkich błon komórkowych oraz tkanki łącznej: "kleju", który łączy komórki tkanki;

  • jest niezbędny dla właściwego działania układu nerwowego;

  • jest niezbędny do wchłaniania witaminy B12;

  • wspomaga uwalnianie neuroprzekaźników: substancji przenoszących informacje z jednej komórki do drugiej.

Zależności:

  • wapń i magnez mają zbliżone funkcje, toteż mogą nawzajem na siebie wpływać; na przykład nadmierne spożycie magnezu hamuje wzrost kości. Równowagę między tymi dwoma pierwiastkami odzwierciedla ich rola w ruchach mięśni: wapń powoduje skurcz, a magnez rozkurcz.

  • odpowiednie proporcje pomiędzy wapniem, sodem, potasem i magnezem pozwalają zachować optymalne napięcie mięśniowe;

  • w związku z tym, że szczenięta ras dużych i olbrzymich (w tym CTR-a) rozwijają się dość długo to dieta powinna uwzględniać ich specjalne potrzeby żywieniowe niemal do 18 miesiąca życia.  Przede wszystkim odpowiednia i nienaruszalna proporcja wapnia do fosforu  w stosunku 1,2:1 oraz 24 jednostki witaminy D na 1 kg wagi ciała powinny być zachowane u nich przez cały ten okres rozwoju. Dlaczego jest to tak istotne? Otóż stosunek wapnia do fosforu w diecie ma wpływ na wchłanianie i wydalanie tych pierwiastków. Zgodnie z tym jeśli jeden z tych pierwiastków występuje w przewadze to wzrasta wydalanie drugiego.

    Jeśli w wyniku nieprawidłowej diety dojdzie do zaburzeń w obrębie gospodarki wapniowo-fosforanowej to organizm zwierzęcia ulegnie kompletnemu rozregulowaniu;

  • wapń, magnez, cynk, fluor i fosfor współdziałają przy tworzeniu i zachowywaniu w dobrym stanie kości i zębów;

  • właściwe proporcje wapnia i fosforu oraz wapnia i magnezu są kluczowe dla właściwego wchłaniania i wydalania pierwiastków;

  • wapń może neutralizować ujemny wpływ chlorku sodu na nadciśnienie. Wzajemne oddziaływanie wapnia i innych elektrolitów, takich jak sód, potas i magnez, może źle wpływać na ciśnienie krwi;

  • wapń zmniejsza wchłanianie glinu i ołowiu z pożywienia, lecz cytrynian wapnia może zwiększyć wchłanianie glinu;

  • wapń jest antagonistą magnezu i odwrotnie magnez jest antagonistą wapnia. Po uśpieniu wywołanym za pomocą dożylnego wstrzyknięcia MgSO4 można obudzić zwierzę wstrzykując mu dożylnie roztwór CaCl2;

  • wapń i magnez wpływają na skurcze i rozkurcze naczyń krwionośnych. Jeżeli równowaga jest zachwiana na rzecz wapnia, naczynia kurczą się bardziej, niż rozkurczają, przez co tlenowi jest trudniej dostać się do serca. Przedłużający się skurcz tętnic wieńcowych które doprowadzają tlen i krew do serca, może spowodować zawał;

  • zachwianie proporcji między wapniem, a magnezem u suk w ciąży może powodować nadciśnienie, które towarzyszy stanowi przedrzucawkowemu.

Co może polepszyć wchłanianie:

  • witamina D;

  • witamina A;

  • witamina C;

  • bor;

  • żelazo;

  • magnez (przy zachowanym odpowiednim stosunku);

  • fosfor (przy zachowanym odpowiedni stosunku);

  • mangan;

  • cynk;

  • laktoza;

  • wysiłek fizyczny;

  • niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe

Objawy nadmiaru:

Wapń należy do tych składników pożywienia, którego nadmiar w diecie wywołuje różnorodne objawy chorobowe. Pojecie nadmiaru wapnia rozumie się na dwa sposoby: jego ogólny nadmiar w organizmie wynikający z długotrwałego zwiększonego spożycia tego pierwiastka, lub jako hiperkalcemię - zwiększenie jego stężenia we krwi wynikającego z zaburzeń hormonalnych.

  • pobudza tarczycę do produkcji hormonów;

  • przyspiesza wzrost (maksymalne tempo wzrostu - duże obciążenie dla organizmu);

  • nadmiar może obniżyć wchłanianie żelaza i cynku oraz zaburzyć metabolizm witaminy K i spowodować utratę wapnia z tkanki kostnej;

  • prowadzi do hiperkalcemii: choroby prowadzącej do zaburzenia czynności nerek i kamicy układu moczowego.

  • osteochondroza - dochodzi do uszkodzenia chrząstek; może także dotyczyć stref wzrostu kości;

  • u osobników obciążonych prowadzi do szybszego rozwoju dysplazji stawu biodrowego;

  • u osobników obciążonych prowadzi do szybszego rozwoju dysplazji stawu łokciowego;

  • prowadzi do zespołu skrzywienia kości promieniowej (kości łokciowe rosną wolniej od promieniowych);

Objawy przedawkowania:

•    dezorientacja;
•    wysokie ciśnienie krwi;
•    nadwrażliwość skóry i oczu na światło;
•    wzmożone pragnienie;
•    wolna, nieregularna czynność serca;
•    depresja;
•    świąd skóry;
•    bóle kości i mięśni;
•    wzmożone oddawanie moczu.

Co może wpłynąć na niedobór:

  • niedobór witaminy D hamuje wchłanianie wapnia;

  • wapń konkuruje z cynkiem, manganem, magnezem, miedzią i żelazem przy wchłanianiu w jelicie cienkim. Zwiększone wchłanianie jednego z tych minerałów może obniżyć tempo wchłaniania pozostałych;

  • nadmiar białka, tłuszczu lub fosforu w pożywieniu zmniejsza wchłanianie wapnia przez organizm;

  • nadmierne skarmianie: szpinakiem, rabarbarem, otrębami, produktami z pełnego przemiału, świeżymi owocami i warzywami wpływa na pogorszenie wchłanianie wapnia;

  • wchłanianie wapnia spada, kiedy w organizmie występuje nadmiar substancji zwanych szczawianami;

  • wchłanianie wapnia spada, przy nadmiernym spożyciu cukru;

  • wchłanianie wapnia spada, przy stosowaniu niektórych leków, takich jak tetracyklina, leki odwadniające, związki zobojętniające kwaśną treść żołądkową i zawierające glin;

  • sytuacje stresowe pociągają za sobą zmniejszenie wchłaniania wapnia;

  • brak aktywności fizycznej;

  • obecność w diecie w nadmiarze kwasu szczawiowego i kwasu fitynowego;

Objawy niedoboru:

Wapń należy do tych składników pożywienia, którego niedobory w diecie wywołują różnorodne objawy chorobowe. Pojecie niedoboru wapnia rozumie się na dwa sposoby: jego ogólny niedobór w organizmie wynikający z długotrwałego zmniejszonego spożycia tego pierwiastka, lub jako hipokalcemię - zmniejszenie jego stężenia we krwi wynikającego z zaburzeń hormonalnych.

  • łamliwość kości;

  • demineralizacja kości;

  • zniekształcenia kości;

  • psujące się zęby;

  • nadmierna pobudliwość mięśni do skurczu (tężyczka - jawna lub utajona);

  • ból mięśni;

  • mrowienie i drętwienie kończyn;

  • zaburzenia krzepnięcia krwi;

  • zaburzenia rytmu serca;

  • krwotoki z nosa;

  • niedociśnienie tętnicze;

  • osteoporoza (jednak może ona występować też z innych przyczyn);

  • apatia, stany lekowe, osłabienie;

  • krzywica.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • preparaty wapnia z innymi lekami dają wiele niekorzystnych interakcji i nie powinny być z nimi podawane jednocześnie;

  • wapń podany razem z glikozydami naparstnicy może spowodować niebezpieczne zaburzenia rytmu serca;

  • duże prawdopodobieństwo zakłóceń rytmu serca istnieje również przy jednoczesnym podawaniu preparatów wapnia i potasu;

  • przy dużych ilościach podawanego mleka nasila się wchłanianie wapnia z produktów, co może doprowadzić nawet do zatrucia.

Źródła w pożywieniu:
produkty nabiałowe (oprócz masła), sery półtłuste białe, jogurt, mleko pełne w proszku, mleko zagęszczone niesłodzone, mleko odtłuszczone, sery żółte: tylżycki, gouda, sery topione, szprot wędzony, kości (z pominięciem kości drobiowych), soja, słonecznik, zielone warzywa, natka pietruszki, kukurydza, seler, marchew, brokuły, mączka kostna. W przeciwieństwie do powszechnie utartego przekonania  mięso i ryby nie są podstawowym źródłem wapnia. Pewnych ilości wapnia może dostarczyć woda do picia, zwłaszcza tzw. twarda oraz wody mineralne. Ilość wapnia waha się od 30
mg/dm3 w wodach miękkich do 200 mg w wodach twardych i 500 mg/dm3 w wodach mineralnych.

Zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 1,6 g (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 0,59% (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 320 mg/kg;

- psy dorosłe: 119 mg/kg.

 

powrót

FOSFOR

Fosfor (P, łac. phosphorus) – pierwiastek chemiczny, niemetal. Fosfor jest drugim pod względem zawartości w psim organizmie pierwiastkiem po wapniu. Jest on niezbędny do życia, lecz nie poświęca mu się zbyt wiele uwagi, ponieważ jego występowanie jest tak powszechne, że wystąpienie niedoboru praktycznie graniczy z niemożliwością. Ponad 80% fosforu skupia się w kościach i zębach. Pozostałe 20% bierze udział w licznych procesach zachodzących w organizmie i znajduję się we wszystkich komórkach. Gospodarka fosforanowa, jak wynika z wielu badań jest związana z wapniową, a takie hormony, jak parathormon, kalcytonina oraz aktywne metabolity witaminy D3, mają decydujące znaczenie w utrzymaniu homeostazy wapniowo-fosforanowej. Istotną rolę pełni również jon wapnia. Przemiana fosforu w organizmie odbywa się przy udziale enzymów, zwanych fosfatazami, które hydrolizują estry jedno fosforanowe i uwalniają z nich fosfor nieorganiczny. Fosfatazy są enzymami szeroko rozpowszechnionymi w przyrodzie.

 

Funkcje:

  • poza zębami i kośćmi fosfor buduje tkanki miękkie, m.in. nerek, serca, mózgu, i mięśni; jest niezbędny dla powstawania i zachowania wszystkich tkanek i wchodzi w skład kodu genetycznego we wszystkich komórkach;

  • bierze udział w uwalnianiu energii z białek węglowodanów i tłuszczów oraz jest budulcem błon komórkowych;

  • bierze udział w fizjologicznych reakcjach chemicznych ustroju;

  • pomaga również zachować właściwe pH organizmu;

  • wchodzi w skład wielu protein;

  • jest niezbędny do prawidłowego metabolizmu witamin z grupy B tj. B1, B2, B6, B12, B3, B5 i kwasu foliowego;

  • z jego pomocą organizm przechowuje energię i wchłania glukozę: obecny we krwi cukier, który dostarcza organizmowi energii;

  • istoty czynnik wpływający na regularną pracę serca;

  • odgrywa ważną rolę w funkcji nerek;

  • potrzebny do przenoszenia impulsów nerwowych;

  • wspomaga proces wzrastania i naprawy uszkodzonych tkanek;

  • bierze udział w regulacji równowagi kwasowo-zasadowej;

  • łagodzi dolegliwości bólowe przy zapaleniu stawów;

  • zakwasza mocz zmniejszając prawdopodobieństwo wystąpienia kamieni nerkowych

  • obecny w każdej komórce organizmu

Zależności:

  • w związku z tym, że szczenięta ras dużych i olbrzymich (w tym CTR-a) rozwijają się dość długo to dieta powinna uwzględniać ich specjalne potrzeby żywieniowe niemal do 18 miesiąca życia.  Przede wszystkim odpowiednia i nienaruszalna proporcja wapnia do fosforu  w stosunku 1,2:1 oraz 24 jednostki witaminy D na 1 kg wagi ciała powinny być zachowane u nich przez cały ten okres rozwoju. Dlaczego jest to tak istotne? Otóż stosunek wapnia do fosforu w diecie ma wpływ na wchłanianie i wydalanie tych pierwiastków. Zgodnie z tym jeśli jeden z tych pierwiastków występuje w przewadze to wzrasta wydalanie drugiego.

    Jeśli w wyniku nieprawidłowej diety dojdzie do zaburzeń w obrębie gospodarki wapniowo-fosforanowej to organizm zwierzęcia ulegnie kompletnemu rozregulowaniu;

  • fosfor, wapń, magnez, cynk, i fluor współdziałają przy tworzeniu i zachowywaniu w dobrym stanie kości i zębów;

  • właściwe proporcje fosforu i wapnia oraz wapnia i magnezu są kluczowe dla właściwego wchłaniania i wydalanie pierwiastków;

  • witamina D i wapń są niezbędne do prawidłowego działania fosforu;

  • fosfor współdziała z witaminami z grupy B w procesach metabolicznych;

  • wapń, magnez i fosfor działają w ścisłych związkach i tylko zachowana równowaga pozwala na ich efektywne działanie.

Co może wpłynąć na nadmiar:

  • witamina D;

  • witamina A;

  • bor;

  • wapń;

  • żelazo;

  • mangan;

  • białko;

  • niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe;

  • dieta bogata w ten pierwiastek (skarmianie psa samymi podrobami: serca, wątroba, nerki).

Objawy nadmiaru:

  • nadczynności przytarczyc tła żywieniowego;

  • zaburzenie równowagi wapniowo-fosforanowej;

  • odkładanie się wapnia w tkankach miękkich (np. w nerkach, mięśniach);

  • zmniejszenie wydalania wapnia z moczem;

  • kamica nerkowa;

  • zaburzenia gospodarki wapnia;

  • zaburzenia gospodarki witaminy D.

  • może zakłócać wchłanianie wapnia, żelaza, magnezu i cynku w jelitach;

Objawy przedawkowania:

• drgawki;
• zaburzenia rytmu serca;
• szybki oddech.

Co może wpłynąć na niedobór:

  • nadmierna ilość żelaza;

  • nadmierna ilość aluminium;

  • nadmierna ilość magnezu;

  • nadmierna ilość glinu;

  • nadmierna ilość wapnia;

  • dieta bogato węglowodanowa;

  • duża ilość fitynianów;

  • bardzo duże spożycie fruktozy (przekraczające 20% zapotrzebowania energetycznego), której nadmiar zwiększa wydalanie fosforu z organizmu.

Objawy niedoboru:

  • utrata masy ciała;

  • demineralizacja kości (fosfor jest potrzebny w tworzeniu fosforanu wapnia - jednego z głównych składników kości);

  • osłabienie;

  • brak apetytu;

  • sztywność stawów;

  • anemia;

  • ubytki w szkliwie;

  • zaburzenia centralnego układu nerwowego i trudności w oddychaniu.

  • krzywica, cherlactwo, włókniste zwyrodnienie kości, słabe uzębienie.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • kaptopril, diuretyki, enalapryl, glikozydy naparstnicy -> wzrost stężenia potasu;

  • kortyzon -> wzrost stężenia sodu;

  • steroidy, testosteron -> niebezpieczeństwo wystąpienia obrzęków.

Źródła w pożywieniu:
nasiona słonecznika, nasiona dyni, soja, wątroba cielęca, podroby, drób, czerwone mięso, sery pasteryzowane, jaja, sardynki, małże, tuńczyk, produkty mączne pełnoziarniste, marchew, kości (z pominięciem kości drobiowych), kasza owsiana, mączka kostna, mączka rybna.

Zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 1,2 g (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 0,44 % (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 240 mg/kg;

- psy dorosłe: 89 mg/kg.

 

powrót

MAGNEZ

Magnez (Mg; łac. magnesium) – pierwiastek chemiczny, metal ziem alkalicznych. Jest niezbędnym pierwiastkiem dla ustrojów zwierzęcych. Ponad połowa zawartego w psim organizmie magnezu znajduje się w kościach, jedna czwarta w mięśniach, a reszta pozostaje w płynach ustrojowych i organach, takich jak nerki i serce. Stosunkowo duży zapas tego pierwiastka w tkance kostnej ma zapewnić jego stały dopływ do reszty tkanek w momentach niedoboru w pożywieniu. Magnez wchłania się w jelicie cienkim na zasadzie dyfuzji ułatwionej i transportu aktywnego.

 

Funkcje:

  • pomaga uwolnić energię z białek, węglowodanów i tłuszczów, produkować białka i materiał genetyczny w każdej komórce i usuwać z organizmu toksyny, takie jak amoniak;

  • bierze udział w skurczach i rozkurczach mięśni oraz przesyłaniu impulsów nerwowych; chroni zęby przed rozkładem i serce przed arytmią;

  • łagodzi bóle i skurcze związane z chromaniem przestankowym;

  • zapobiega nadciśnieniu tętniczemu i leczy je, ponieważ obniża opór w naczyniach krwionośnych, a przez to również ciśnienie;

  • jest niezbędny do prawidłowego metabolizmu wapnia, witaminy C a także fosforu, sodu i potasu;

  • wspomaga rozwój kości;

  • niezbędny w wielu procesach metabolicznych;

  • hamuje krzepnięcie krwi (chroni przed zakrzepami w naczyniach, skrzepami w sercu).

Zależności:

  • magnez i wapń mają zbliżone funkcje, toteż mogą nawzajem na siebie wpływać; na przykład nadmierne spożycie magnezu hamuje wzrost kości. Równowagę między tymi dwoma pierwiastkami odzwierciedla ich rola w ruchach mięśni: wapń powoduje skurcz, a magnez rozkurcz;

  • magnez, wapń, cynk, fluor i fosfor współdziałają przy tworzeniu i zachowywaniu w dobrym stanie kości i zębów;

  • właściwe proporcje magnezu i wapnia oraz wapnia i fosforu oraz  są kluczowe dla właściwego wchłaniania i wydalanie pierwiastków;

  • magnez jest antagonistą wapnia i odwrotnie - wapń jest antagonistą magnezu. Po uśpieniu wywołanym za pomocą dożylnego wstrzyknięcia MgSO4 można obudzić zwierzę wstrzykując mu dożylnie roztwór CaCl2;

  • magnez i wapń wpływają na skurcze i rozkurcze naczyń krwionośnych. Jeżeli równowaga jest zachwiana na rzecz wapnia, naczynia kurczą się bardziej, niż rozkurczają, przez co tlenowi jest trudniej dostać się do serca. Przedłużający się skurcz tętnic wieńcowych które doprowadzają tlen i krew do serca, może spowodować zawał;

  • zachwianie proporcji między magnezem a wapniem u suk w ciąży może powodować nadciśnienie, które towarzyszy stanowi przedrzucawkowemu;

  • wszystkie reakcje chemiczne. W których bierze udział witamina B1, wymagają obecności magnezu

Co wpływa na polepszenie wchłaniania:

  • obecność witaminy A, wapnia i fosforu zwiększa skuteczność magnezu;

  • witamina D podwyższa poziom magnezu w surowicy krwi;

  • witamina B1, witamina B6, witamina C;

  • bor;

  • białko;

Objawy nadmiaru:

  • nadmiar magnezu jest wydalany z moczem i jest niebezpieczny jedynie w przypadku patologicznej niewydolności nerek.

  • przy dużej podaży tego pierwiastka mogą jednak wystąpić: nudności, wymioty, biegunka.

Co może wywołać niedobór:

  • silne wymioty lub biegunka;

  • długotrwałe przyjmowanie środków moczopędnych;

  • choroby nerek;

  • cukrzyca i niedobór białka;

  • znaczne spożycie wapnia;

  • streptomycyna;

  • glikozydy nasercowe;

  • kwas fitynowy;

  • kwas szczawiowy;

  • błonnik;

  • zwiększenie spożycie wapnia i fosforu.

Objawy niedoboru:

  • skurcze mięśni;

  • drgawki;

  • dezorientacja;

  • nerwowość;

  • choroby skóry;

  • twardnienie tkanek miękkich;

  • drętwienie kończyn;

  • wypadanie sierści;

  • łamanie pazurów;

  • próchnica zębów;

  • szybkie męczenie.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • znaczne spożycie cukrów, na przykład glukozy lub sacharozy, może zwiększyć wydalanie magnezu z moczem;

  • nadmierne dawki magnezu wpływają na zmniejszone wchłanianie tetracyklin, ketokonazolu.

Źródła w pożywieniu:
mąka sojowa, kasza jęczmienna, orzechy, kasza gryczana, pestki dyni, kukurydza, soczewica, szpinak, banany, mąka pełnoziarnista, ser żółty, kości (z pominięciem kości drobiowych), niektóre wody mineralne (niegazowana).

Zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 0,11 g (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 0,04 % (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 0,28 mg/kg;

- psy dorosłe: 0,10 mg/kg.

 

powrót

SÓD (Na; łac. natrium) - pierwiastek chemiczny z grupy metali alkalicznych w układzie okresowym. Sód wchłania się niemal całkowicie w jelicie cienkim. Przyjmuje się, że wchłanianie odbywa się na wskutek transportu biernego, aktywnego. Na wchłanianie wpływ mają glukoza oraz aminokwasy. W przypadku wyrównanego bilansu sodowanego z kałem wydala się około 4,5% sodu, przez skórę marginalna ilość natomiast główną drogą wydalania są nerki - około 95%. W przypadku niedostatecznej podaży tego składnika jego wydalanie przez nerki znacznie zmniejsza się. Zaburzenia gospodarki sodowej są ściśle związane ze zmianą stężenia sodu i objętością płynu pozakomórkowego. Zmiany natremii są więc wskaźnikiem zmian w stężeniach zachodzących zarówno w płynie pozakomórkowym, jak i wewnątrzkomórkowym.

 

Funkcje:

  • sód, potas i chlorki są ze sobą ściśle związane. Te trzy pierwiastki są obecne we wszystkich płynach ustrojowych: we krwi, limfie, płynach otaczających i wypełniających każdą komórkę. Sód i chlor występują głównie w płynie otaczającym komórki, potas zaś jest składnikiem wypełniającego je płynu. Noszą nazwę "elektrolitów", ponieważ przenoszą ładunki elektryczne i w ten sposób wspomagają pracę układu nerwowego i funkcje błon komórkowych;

  • utrzymanie normalnego stanu nawodnienia oraz ciśnienia osmotycznego zależy przede wszystkim od zawartości zasad w płynach ustrojowych, a sód jest najważniejszym składnikiem zasadowym;

  • odgrywa pewną rolę w patogenezie nadciśnienia i niewydolności krążenia;

  • odgrywa istotną rolę w utrzymaniu wysokiej sprawności mięśni i stawów;

  • podnosi ciśnienie tętnicze krwi;

  • bierze udział w procesie przewodzenia impulsów nerwowych i kurczenia mięśni;

  • współuczestniczy w regulacji gospodarki kwasowo-zasadowej;

  • zapobiega powstawaniu kamieni nerkowych;

  • zwiększa wydzielanie soków trawiennych.

Zależności:

  • sód, potas i chlor współdziałają przy utrzymaniu prawidłowej dystrybucji płynów w organizmie;

  • sód, potas i chlor zachowują właściwe pH;

  • sód, potas i chlor wraz z magnezem i wapniem regulują skurcze i rozkurcze mięśni oraz przekazywanie impulsów nerwowych.

Co może wywołać nadmiar:

  • podniesiona zawartość sodu w diecie;

  • nadmierna podaż witaminy D;

  • chrom.

Objawy nadmiaru:

  • zwiększona ilość wypijanej wody, podobnie jak ilość produkowanego moczu;

  • zwiększone pragnienie i obrzęki;

  • apatia;

  • drżenie;

  • ślinotok;

  • śpiączka.

Co może wywołać niedobór:

  • biegunki i wymioty;

  • zaburzenia metaboliczne m.in.: uszkodzenie nerek, zaburzenia regulacji hormonalnej, choroba Addisona;

  • silny stres;

  • obniżone spożycie chromu i potasu;

  • nadmiar potasu i chlorków.

Objawy niedoboru:

  • kurcze mięśni;

  • nudności;

  • osłabienie;

  • apatia;

  • drżenie mięśni;

  • utrata łaknienia;

  • upośledzanie trawienne węglowodanów.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • nadmierne pobranie sodu (soli) może wywołać nadciśnienie krwi;

  • nadmierne pobranie sodu zwiększa diurezę, a wraz z nią następuje utrata potasu, wapnia i magnezu;

  • wpływ sodu na ciśnienie krwi rośnie przy niskim spożyciu wapnia.

Źródła w pożywieniu:
sól kuchenna, żywność produkowana z udziałem sodu, wołowina, mleko i jego przetwory, sardynki, pomidory, zielona fasola, ryby, wody mineralne (niegazowane).

Toksyczność:

Sól kuchenna - chlorek sodu, jest niezbędnym składnikiem ludzkiej i zwierzęcej diety. Minerał ten dostarcza organizmowi jonów sodu i chloru koniecznych do prawidłowego funkcjonowania gospodarki wodno - elektrolitowej. Lecz nadmierne spożycie soli bywa szkodliwe - może doprowadzić do ostrego zatrucia, zapaści, a nawet śmierci.

Ostre objawy zatrucia występują u psa, który spożył od 30 do 60 gramów soli (5-10 łyżeczek). Pierwszymi symptomami są wzmożone pragnienie i ślinotok. Pies, który spożył nadmiar soli, pije bardzo dużo oraz często oddaje mocz i rozwolniony kał - w ten sposób próbuje, jak najszybciej wydalić z organizmu nadwyżkę jonów. W tym czasie dochodzi do zapalenia przewodu pokarmowego oraz uszkodzenia nerek, wątroby i mózgu. Następnie pojawiają się objawy nerwowe - niepokój, drżenie mięśni, niedowłady, bezcelowe ruchy kończyn lub siedzenie w bezruchu. Stan taki może trwać kilka godzin, a jego skutkiem zazwyczaj jest zapaść kończąca się zgonem w pierwszej dobie od spożycia nadmiaru soli. 
 

Zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 0,15 g (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 0,06 % (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 30 mg/kg;

- psy dorosłe: 11 mg/kg.

 

powrót

CHLOR (Cl, łac. chlorum) - pierwiastek chemiczny, niemetal o liczbie atomowej 17, fluorowiec. Jony chloru należą do głównych anionów w płynach organizmu, a kwas solny jest używany do trawienia przez wiele zwierząt (wydzielany w żołądku). Chlorki wchłaniają się niemal całkowicie w jelicie cienkim. Przyjmuje się, ze wchłanianie odbywa się na wskutek transportu biernego, aktywnego. Na wchłanianie wpływ mają glukoza oraz aminokwasy. W przypadku jonu chlorkowego przytłaczająca większość wydalana jest z moczem, a zaledwie marginalny procent z kałem i śladowe ilości przez skórę.

 

Funkcje:

  • chlorki, sód i potas  są ze sobą ściśle związane. Te trzy pierwiastki są obecne we wszystkich płynach ustrojowych: we krwi, limfie, płynach otaczających i wypełniających każdą komórkę. Sód i chlor występują głównie w płynie otaczającym komórki, potas zaś jest składnikiem wypełniającego je płynu. Noszą nazwę "elektrolitów", ponieważ przenoszą ładunki elektryczne i w ten sposób wspomagają pracę układu nerwowego i funkcje błon komórkowych.

  • chlorki wchodzą w skład kwasu solnego lub kwasu żołądkowego, biorą więc udział w procesach trawiennych;

  • współuczestniczy z dwutlenkiem węgla w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej;

  • dzięki korzystnemu wpływowi na wątrobę wspomagają usuwanie zbędnych produktów przemiany materii;

Zależności:

  • chlor, sód i potas współdziałają przy utrzymaniu prawidłowej dystrybucji płynów w organizmie;

  • chlor stanowi najważniejszą frakcję kwasową osocza, stąd też utrzymanie normalnego pH zależy od stężenia sodu i potasu;

  • chlor, sód i potas wraz z magnezem i wapniem regulują skurcze i rozkurcze mięśni oraz przekazywanie impulsów nerwowych.

Co może wywołać nadmiar:

  • nadmierna ilość chlorków (soli) w pożywieniu;

Objawy nadmiaru:

  • biegunka;

  • wymioty;

  • ślinotok;

  • wzmożone pragnienie.

Co może wywołać niedobór:

  • niedostateczna ilość soli w pożywieniu;

  • silne wymioty powodują utratę chlorków z żołądka i zakłócają naturalne pH organizmu, co może doprowadzić do różnych zaburzeń: od odwodnienia do śpiączki;

  • biegunki;

  • zaburzenia funkcjonowania nerek;

  • długotrwały stres.

Objawy niedoboru:

  • wypadanie sierści i zębów;

  • zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej;

  • wymioty;

  • dezorientacja;

  • osłabienie;

  • śpiączka;

  • złe przyswajanie białek, żelaza i wapnia;

  • niedostateczne likwidowanie bakterii w żołądku oraz pasożytów w jelicie cienkim.

Źródła w pożywieniu:
sól kuchenna, sery żółte, żywność produkowana z udziałem soli, niektóre wody mineralne (niegazowane).

Toksyczność:

Sól kuchenna - chlorek sodu, jest niezbędnym składnikiem ludzkiej i zwierzęcej diety. Minerał ten dostarcza organizmowi jonów sodu i chloru koniecznych do prawidłowego funkcjonowania gospodarki wodno - elektrolitowej. Lecz nadmierne spożycie soli bywa szkodliwe - może doprowadzić do ostrego zatrucia, zapaści, a nawet śmierci.

Ostre objawy zatrucia występują u psa, który spożył od 30 do 60 gramów soli (5-10 łyżeczek). Pierwszymi symptomami są wzmożone pragnienie i ślinotok. Pies, który spożył nadmiar soli, pije bardzo dużo oraz często oddaje mocz i rozwolniony kał - w ten sposób próbuje, jak najszybciej wydalić z organizmu nadwyżkę jonów. W tym czasie dochodzi do zapalenia przewodu pokarmowego oraz uszkodzenia nerek, wątroby i mózgu. Następnie pojawiają się objawy nerwowe - niepokój, drżenie mięśni, niedowłady, bezcelowe ruchy kończyn lub siedzenie w bezruchu. Stan taki może trwać kilka godzin, a jego skutkiem zazwyczaj jest zapaść kończąca się zgonem w pierwszej dobie od spożycia nadmiaru soli. 

 

Zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 0,23 g (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 0,09 % (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 46 mg/kg;

- psy dorosłe: 17 mg/kg.

 

powrót

POTAS (K; łac. kalium) - pierwiastek chemiczny z grupy metali alkalicznych w układzie okresowym. Działanie potasu jest ściśle związane z innym ważnym pierwiastkiem - sodem. Wchłanianie potasu odbywa się w jelicie cienkim w wyniku transportu biernego oraz aktywnego. Zmniejszenie się ilości potasu w pożywieniu nie jest równoznaczne ze zmniejszeniem ilości tego pierwiastka w moczu. Wydalanie jonów potasu przez przewód pokarmowy wynosi od 5 do 10% dziennego pobrania.

 

Funkcje:

  • potas, chlorki i sód  są ze sobą ściśle związane. Te trzy pierwiastki są obecne we wszystkich płynach ustrojowych: we krwi, limfie, płynach otaczających i wypełniających każdą komórkę. Sód i chlor występują głównie w płynie otaczającym komórki, potas zaś jest składnikiem wypełniającego je płynu. Noszą nazwę "elektrolitów", ponieważ przenoszą ładunki elektryczne i w ten sposób wspomagają pracę układu nerwowego i funkcje błon komórkowych.

  • wpływa na dostarczanie tlenu do mózgu;

  • pomaga w usuwaniu zbędnych produktów przemiany materii;

  • odgrywa rolę w redukowaniu ciśnienia tętniczego;

  • pomocny przy alergiach;

  • wpływa na czynność serca;

  • wpływa na prawidłowe kurczenie się mięśni;

  • bierze udział w regulacji transportu błonowego;

  • ułatwia gojenie ran;

  • zapobiega nadciśnieniu tętniczemu

Zależności:

  • sód, potas i chlor współdziałają przy utrzymaniu prawidłowej dystrybucji płynów w organizmie;

  • sód, potas i chlor zachowują właściwe pH;

  • sód, potas i chlor wraz z magnezem i wapniem regulują skurcze i rozkurcze mięśni oraz przekazywanie impulsów nerwowych.

Co może wywołać nadmiar:

  • zbyt duże ilości potasu w pożywieniu;

  • uwarunkowanie genetyczne;

  • ostre choroby nerek;

  • anuria;

  • niedobory mineralokortykosteroidów;

  • hemoliza nekroza;

  • obecność antagonistów amin katecholowych;

  • niedobór insuliny;

  • uszkodzenia i rozpad tkanki mięśniowej;

  • krwotoki z przewodu żołądkowo- jelitowego;

  • kwasica;

  • zakażenia.

Objawy nadmiaru:

  • nadmierne gromadzenie się potasu w surowicy krwi prowadzi do hiperkaliemii;

  • nieregularna szybka praca serca;

  • paraliż kończyn górnych i dolnych;

  • spadek ciśnienia krwi;

  • drgawki;

  • śpiączka;

  • zatrzymanie akcji serca.

Co może wywołać niedobór:

  • niski poziom cukru we krwi powoduje spadek stężenia potasu i zatrzymywanie wody w ustroju;

  • stres i przeciążenie fizyczne;

  • przewlekła biegunka;

  • kwasica cukrzycowa;

  • choroby nerek;

  • marskość wątroby;

  • leki przeczyszczające;

  • leki moczopędne;

Objawy niedoboru:

  • opóźnienie wzrostu;

  • łamliwość kości;

  • paraliż;

  • bezpłodność;

  • niskie ciśnienie krwi;

  • osłabienie napięcia mięśniowego;

  • apatia;

  • brak orientacji;

  • uszkodzenie nerek i serca;

  • zaparcia;

  • skurcze jelit;

  • omdlenia;

  • suchość skóry;

  • w stanach chorobowych może dochodzić do nadmiernego obniżenia się poziomu potasu (hipokaliemii).

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • podawanie preparatów potasu może podnieść zapotrzebowanie na magnez u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym;

  • potas ogranicza wydzielanie wapnia z moczem;

  • podawanie słonych napojów oraz potraw może wpłynąć na zatrzymanie płynów w organizmie.

Źródła w pożywieniu:
banany, morele, marchew, pomidory, ziemniaki, brokuły, daktyle, orzechy, szpinak, mięso, mączka rybna, mleko, niektóre wody mineralne (niegazowane).

Zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 1,2 g (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 0,44 % (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 240 mg/kg;

- psy dorosłe: 84 mg/kg.

 

powrót

SIARKA (S, łac. sulphur) - pierwiastek chemiczny, niemetal z bloku p w układzie okresowym. Jeden z najbardziej fascynujących bioelementów, zupełnie nieporównywalny z innymi substancjami aktywnymi w procesach przemiany materii. Siarkę nawet trudno zaliczyć do minerałów, sama w sobie tworzy oddzielną kategorię. Jest swoistą substancją pośrednią w korowodzie białka, minerałów i witamin. Siarka nie jest typową substancją odżywczą, nie można więc określić ani wagowo, ani nawet w sposób ogólny dziennego zapotrzebowania na ten minerał. Wiadomo natomiast, że siarka wchodzi w skład wszystkich tkanek psiego organizmu, zwłaszcza tych, które zawierają duże ilości białek, czyli sierści, mięśni i skóry, a także kości i zębów. Siarka jest wchłaniana w jelicie. Znajduje się w wielu ważnych biologicznie związkach: glutation, merkaptoetanoloamina, koenzym A, tauryna, kwas taurocholowy. Insulina hormon regulujący poziom cukru we krwi, również zawiera siarkę. Większość siarki obecnej w organizmie występuje w takich aminokwasach jak, cysteina, cystyna oraz metionina, które są budulcem białka. Ale siarka nie występuje tylko w białku, lecz także wchodzi w skład różnych witamin, między innymi tej, która w mitochondriach pełni funkcję swoistej świecy zapłonowej. Dzięki naładowanej siarką cząsteczce nie gaśnie wewnętrzny ogień tlący się w komórkach. Żaden inny minerał nie uczestniczy w przemianie materii w sposób tak różnoraki i wielostronny.

Przemiana siarki, podobnie jak azotu, jest ściśle związana z przemianą białek. Około 75-80% siarki organicznej zatrzymanej w organizmie zostaje utlenione do siarczanów (siarka kwaśna) i ulega wydaleniu głównie w postaci związków nieorganicznych wraz z moczem. Część siarki jest wydalona z kalem, wchodząc w skład związków takich jak indol i skatol.  Część nieorganicznych siarczanów łączy się w wątrobie z rozmaitymi pochodnymi fenolu, powstającymi z jelitach w czasie bakteryjnego rozkładu białka. Dzięki tym połączeniom związki fenolowe są nieszkodliwe dla ustroju.

Zaburzenia w metabolizmie siarki, spowodowane błędem genetycznym, są przyczyną cystynurii, choroby polegającej na niezdolność nerek do wchłaniania niektórych aminokwasów - między innymi cystyny. Konsekwencją jest powstawanie kamieni nerkowych. Innym defektem genetycznym jest wrodzony brak oksydazy siarczynowej, który prowadzi do zaburzeń w rozwoju układu nerwowego.

 

Funkcje:

  • siarka jest odpowiedzialna za różnicę w kształcie białek;

  • bierze udział w produkcji kwasów żółciowych potrzebnych przy wchłanianiu i trawieniu pokarmów;

  • pobudza do działania niektóre enzymy i reguluje procesy krzepnięcia krwi;

  • uczestniczy w uwalnianiu energii z białek, węglowodanów i tłuszczów, ponieważ wchodzi w skład witaminy B1, biotyny i kwasu pantotenowego;

  • jako składnik insuliny reguluje stężenie cukru we krwi;

  • wchodzi w skład kolagenu, czyli białka występującego w tkance łącznej, które łączy ze sobą poszczególne komórki;

  • siarka niezbędna jest do wytwarzania mukopolisacharydów (chondroityno-6 siarczany) - związków o istotnym znaczeniu dla integracji tkanki łącznej, zwłaszcza w fazie wzrostu i leczenie jej uszkodzeń;

  • jako składnik glutationu – ważnego czynnika redukcyjnego oraz wielu koenzymów i witamin bierze udział w usuwaniu substancji obcych (wiązanie ich z siarczanami, glutationem i tworzenie rodanków);

  • estry siarczanowe (siarka estrowa) powstają w wyniku detoksykacji ustrojowych. Trzecia frakcja siarkowa moczu jest siarka obojętna. Siarka w postaci składnika enzymów bierze udział w licznych reakcjach enzymatycznych, grupy SH cysteiny stanowi często czynna grupę enzymów;

  • w postaci metioniny siarka bierze udział w przenoszeniu grup metylowych;

  • siarka gwarantuje właściwe nawilżenie i natłuszczenie skóry;

  • bierze udział w wydzielaniu żółci przez wątrobę;

  • wykazano, że siarka może przeciwdziałać wystąpieniu skrętu żołądka;

Zależności:

  • bogata w siarkę metionina, jest w stanie zaopatrzyć miliardy komórek w tkance łącznej w bardzo aktyny składnik mineralny, jakim jest cynk;

  • witamina C skutecznie chroni cystynę przed przedwczesnym rozkładem;

  • siarka wchodzi w skład witaminy B1, biotyny i aktywnej formy kwasu pantotenowego: koenzymu A.

Co może wpłynąć na niedobór:

  • leczenie antybiotykami niszczącymi kolonię bakterii jelitowych;

  • zaburzenia wchłaniania siarki;

  • zaburzenia przetwarzania siarki.

Objawy niedoboru:

  • psy z niedoborem siarki generalnie częściej są atakowane przez pasożyty zewnętrzne (pchły, wszy);

  • przebarwienia sierści;

  • łamliwość, zmatowienie sierści;

  • łamliwość pazurów;

  • łupież;

  • choroby skóry (hot spot, wyprysk, zapalenie skóry, alergie);

  • bóle i dolegliwości stawowe;

  • zmęczenie i osłabienie.

Toksyczność:

Związki organiczne siarki używane, jako konserwanty mogą wywołać objawy toksyczne. Dwutlenek siarki jest trujący dla człowieka, zwierząt, niektórych bakterii (własności bakteriobójcze) i pleśni, a także szkodliwy dla roślin. Konserwowane dwutlenkiem siarki są często owoce. Ten utleniający związek zapobiega ciemnieniu owoców. Zdarza się, że może nim być konserwowane mięso. U zwierząt wrażliwych konserwant ten może wywoływać nudności, bóle głowy, biegunkę, astmę, skurcze i zapalenie oskrzeli. Obniża również ciśnienie, a także niszczy w pokarmach witaminy A i B1. Jest mutagenny dla zwierząt.

 

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • trujące działanie arsenu polega na jego zdolności wiązania i unieczynnienia siarki obecnej w aminokwasach.

Źródła w pożywieniu:

do pokarmów bogatych w białko, a zatem również i w siarkę, zaliczamy mięso, podroby, drób, ryby, jaja, kalafiora, orzechy, mleko i nabiał.

Ponad to najlepszą formą zaopatrzenia organizmu w dodatkowe porcje siarki jest uzupełnienie diety o metylosulfonyl metanu (MSM).

Zapotrzebowanie:

siarka nie jest typową substancją odżywczą, nie można więc określić ani wagowo, ani nawet w sposób ogólny dziennego zapotrzebowania na ten minerał.

 

powrót

zestawienie opracowane przez Redakcję Świata Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

 - zebrane materiały własne oraz:

- "Nutrient Requirements of Dogs", Revised Edition NRC, National Academy Press 1985;

- "A, B, C mikroelementów" - Nicolas Bles;

- "Encyklopedia witamin i minerałów" - Elizabeth Somer;

- "Witaminy i mikroelementy" - książka pod patronatem Farmakopedy Stanów Zjednoczonych (UPS)- Warszawa 1998;

- "Hodowla psów" K. Ściesiński - Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2004;

- "Rośliny lecznicze, minerały, suplementy i witaminy" - Henryk Gertig (red.), Wydawnictwo Park;

- "Wpływ makroelementów na prawidłowy rozwój zwierząt"  Natalia Buczkowska, Wiadomości Rolnicze, czerwiec 2006;
- "Zdrowe żywienie psów" -  Eva Maria Bartenschlager Multico Oficyna Wydawnicza. Warszawa 1993;

- www.zoologic.pl

- www.wikipedia.pl

 

Przypominamy jednocześnie, iż informacje zawarte na tej stronie posiadają tylko i wyłącznie charakter informacyjny. Wykorzystanie ich bez konsultacji z lekarzem weterynarii lub dietetykiem weterynaryjnym może przynieść rezultaty odwrotne do zamierzonych. Dlatego zawsze, przed zastosowaniem ich w praktyce zasięgnij opinii lekarza weterynarii.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768