O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Znaczenie witamin w żywieniu psów

Wszyscy doskonale zdajemy sobie sprawę z faktu, że witaminy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania psiego organizmu. Słyszymy stale, że należy tak bilansować psią dietę, aby zapewnić zwierzęciu w niej pełną gamę witamin. Wiemy też, że szczególnie powinniśmy zwracać na to uwagę wówczas, gdy przygotowujemy psu posiłki sami komponując je czy to tradycyjnie w formie mięsa, wypełniaczy, warzyw i owoców, czy to też korzystając z ostatnio modnych i bardziej wyrafinowanych diet naturalnych np.: RAW lub BARF. Większość z nas ma również świadomość tego, że zwiększone zapotrzebowanie na witaminy występuje w pewnych okresach lub na pewnych etapach życia zwierzęcia i ich niedobory mogą np. odczuwać szybko rosnące szczenięta, suki ciężarne, matki karmiące, psy starsze, osobniki chore i w końcu psi rekonwalescenci. Nikt nam nie musi przypominać, że w takich przypadkach winniśmy monitorować stan zwierzęcia i w razie potrzeby wprowadzać odpowiednią suplementację witamin za pomocą specjalnych preparatów witaminowych.
Jednak na tych informacjach zazwyczaj kończy się nasza wiedza. Mało kto bowiem wie, co to są witaminy, dlaczego są niezbędne, na czym polega ich oddziaływanie i że zarówno ich niedobór, jak i nadmiar może dla psiego organizmu mieć negatywne skutki. Dlatego też w niniejszym opracowaniu spróbujemy krok po kroku wyjaśnić wszystkie zagadnienia związane z witaminami i mamy nadzieję, że nasz czytelnik nie tylko zaspokoi swoją ciekawość, ale i poszerzy wiedzę z zakresu witamin - niezbędnych składników w diecie psa.

 

Co to są witaminy?

Z definicji mianem witaminy określamy organiczne związki chemiczne, substancje egzogenne (tj. takie, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu żywego i które muszą być dostarczone z pożywieniem, gdyż sam organizm nie potrafi ich wytworzyć). Tak się jednak składa, że pies potrafi niektóre witaminy (np. witaminę C) syntetyzować w organizmie, tak więc ta definicja nie do końca w przypadku psów jest trafna.

Co ciekawe substancje określane mianem "witamina" są bardzo różnorodnymi związkami i czasami pod jedną nazwą kryje się, aż kilka różnych napiszmy "odmian" wrzucanych do jednego imiennego worka:-).

Z godnie z tym w świecie witamin znajdziemy kwasy, takie jak np.: witamina C, która jest po prostu kwasem askorbinowym, lub pochodne kwasów, jak witamina PP, która jest amidem kwasu nikotynowego. Inne są solami, np. witamina B15, która jest solą wapniową estru kwasu glukonowego i dwumetyloglicyny, a witamina A należy do grupy alkoholi o dużej masie cząsteczkowej związanych z pierścieniem beta-jonowym, wrażliwych na działanie ciepła i tlenu.

Niektóre witaminy są jednorodnymi związkami chemicznymi, a inne, takie jak witamina K, D czy B, obejmują wiele substancji chemicznych. Naturalna witamina K to aż 5 pochodnych 1-4-naftochinonu (K1, K2, K3, K4, K5), a naturalna witamina D stanowi grupę około 16 zbliżonych chemicznie związków steroidowych. Należą do tej grupy m.in. ergosterol (prowitamina D2), występujący głównie w tkankach roślin, oraz 7-dehydrocholesterol (prowitamina D3), znajdujący się chociażby w tranie ryb. Obie te prowitaminy w organizmie zwierzęcym ulegają przemianie w witaminę D2 (kalcyferol) i D3 (aktywowany 7-dehydrocholesterol). Warto tu także wspomnieć o całym kompleksie witamin grupy B, które określono jedną nazwą nie dlatego, że są podobne chemicznie, ale dlatego, że występują wspólnie. Poszczególne substancje zaliczane do tych witamin mają swoje odrębne nazwy chemiczne. A więc np. witamina B1 to tiamina, która działa w organizmie jako pirofosforan tiaminy, witamina B2 jest nazywana ryboflawiną, witamina B6 to pirydoksyna, która działa w organizmie w postaci fosforanu pirydoksalu, witaminę B12 określa się jako kobalaminę albo cyjanokobalaminę (gdy chodzi o jej syntetyczną postać), co wskazuje, że jednym z jej składników jest kobalt.

Miło nam również donieść, że uczonym, który otrzymał po raz pierwszy bardzo czynną biologicznie mieszankę i zaproponował dla związków tego typu nazwę witamina (od łac. vita - życie) czyli "amina życia" był Polak Kazimierz Funk, a miało to miejsce w 1911 roku.

Wspólną cechą wszystkich witamin jest ich drobnocząsteczkowość, tzn. niewielki ciężar cząsteczkowy, który ułatwia im działanie. I choć z pozoru są to drobniutkie i delikatne substancje, a organizm potrzebuje ich w niewielkich ilościach to pełnią w nim bardzo ważną rolę w przemianie materii zwanej metabolizmem. Tak właśnie nazywa się wszystkie złożone i ściśle skoordynowane reakcje chemiczne zachodzące w obrębie organizmu. Polegają one zarówno na analizie chemicznej (rozkładzie związków dostarczanych z pożywieniem na prostsze elementy), jak i na syntezie (łączeniu związków i przemianie ich w takie, które są potrzebne organizmowi). Nie trudno więc wywnioskować, że bez witamin prawidłowy proces tych przemian byłby niemożliwy.

Organizm psa do życia oraz prawidłowego rozwoju potrzebuje pożywienia, w którym zawarte będą wszystkie niezbędne składniki umożliwiające jego funkcjonowanie innymi słowy życie. W skład tego pokarmu nieodzownie muszą wchodzić węglowodany, białka, tłuszcze, woda, sole, makro- mikroelementy i naturalnie witaminy. Na dokładkę wszystkie te składniki muszą być jeszcze odpowiednio zbilansowane - czyli dostosowane ilościowo w dawce optymalnej dla danego organizmu. Jak wiemy psy, jako jeden gatunek są najbardziej zróżnicowaną grupą obfitującą w różnorodne rasy. Od liczących kilkanaście cm miniatur do gigantycznie przy nich wyglądających osobnikach mierzących i metr w kłębie. Nie trudno się domyślić, że choć i ta miniatura i ten olbrzym potrzebują tych samych składowych pełnowartościowego pożywienia to z pewnością będzie się ono diametralnie różniło, nie tylko wielkością dziennej porcji żywieniowej, ale również kombinacją ilościową poszczególnych składników, tak by mogło sprostać zapotrzebowaniom każdego z nich.

W pierwszej kolejności pożywienie po wstępnym rozdrobnieniu (tu trzeba przyznać, że w przypadku psów bardzo niedbałym) trafi do żołądka, gdzie poddane różnym procesom ulegnie strawieniu, a następnie zostanie wchłonięte w toku przemian organicznych i finalnie przekształcone w budulec służący do tworzenia nowych makrocząsteczek albo wykorzystane jako źródło energii. Tu należy sobie również zasadniczo wyjaśnić, iż witaminy nie dostarczają organizmowi ani budulca, ani energii (można by rzec, że w takim układzie żadne z nich źródło rozumianego w dosłownym tego słowa znaczeniu pożywienia).

 

Więc skoro witaminy nie mają, jako takich wartości odżywczych to po co są potrzebne?

Otóż tak się składa, że witaminy pełnią rolę jakby zapalnika, który aktywizuje do pracy silnik niezwykle skomplikowanej maszyny, jaką jest organizm. Właśnie owa wspomniana wyżej drobnocząsteczkowość umożliwia im szybki dostęp do innych makrocząsteczek i reakcji biochemicznych. No cóż, psi organizm to tak na prawdę bardzo skomplikowana chemiczna fabryka, w której 24h na dobę przez 365 dni (no czasami przez 366 ;0) w roku zachodzą procesy umożliwiające produkcję energii i materiału budulcowego (czyli białka). Jak widać pracowita to maszyna, w której nie ma godzin "otwarte", "zamknięte", czy też "przerwa urlopowa" :-).

Rolę kontrolerów pełnią w niej enzymy, specjalne białka, które występują u wszystkich żywych organizmów i są niezbędne do przebiegu istotnych do życia reakcji chemicznych. Działają jak katalizatory, tzn. przyspieszają reakcje chemiczne, same nie biorąc w nich bezpośredniego udziału. Kontrolują na przykład rozkład pobieranego pokarmu na proste, rozpuszczalne substancje (enzymy trawienne) albo umożliwiają dalszy rozkład tych prostych substancji w celu uwolnienia energii (enzymy oddechowe). Rola enzymów przypomina pracę kierowników, którzy wprawdzie sami nie pracują, ale ich obecność powoduje, że pracownicy działają szybciej i sprawniej.
Kierownicy mają niezwykle aktywnych pomocników - są nimi właśnie witaminy, które wspomagają enzymy w przyspieszaniu reakcji chemicznych. Witaminy występują w roli tak zwanych koenzymów, czyli substancji pomagających enzymom. Jako koenzymy są przenośnikami elektronów, atomów lub grup chemicznych podczas reakcji biochemicznych, które przecież polegają na wymianie tych elementów. Witaminy zachowują się więc jak łącznicy, którzy niestrudzenie przenoszą ważne elementy z jednej taśmy montażowej na drugą.

Istotne w tym wszystkim jest to, że połączenie koenzymu z przenoszoną przez niego grupą chemiczną cechuje duża reaktywność chemiczna, czyli inaczej mówiąc, bardzo duża aktywność i zdolność do ponownego powtarzania tego typu procesów. Witamina w roli koenzymu to "skromny szeregowy pracownik", ale za to szalenie energiczny i kreatywny, co sprawia że dzięki jego ożywionej działalności procesy w psim organizmie albo w ogóle mają miejsce, albo przebiegają szybciej i skuteczniej.
Tak więc rola enzymów i witamin w roli koenzymów jest bardzo ważna, tym bardziej że nie tylko przyspieszają one przebieg procesów, ale również decydują o rodzaju przemian, jakim może ulec substancja wyjściowa biorąca udział w reakcji chemicznej.

 

A może by tak jednak dało się je pominąć?

Jak już nadmieniliśmy witaminy doskonale współpracują z enzymami i doprowadzają do przemian określonych substancji w składniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. To właśnie dzięki nim rozpoczyna się cały skomplikowany proces przetwarzania pokarmu, a potem następuje powolne rozkładanie go na coraz prostsze substancje i przyswajanie go przez organizm, co pozwala organizmowi rosnąć, rozwijać się, funkcjonować - żyć. Jak w każdej porządnej i dobrze zorganizowanej fabryce tak i w psim organizmie każdy ma przyporządkowane swoje stanowisko pracy. I tak dla przykładu jedne enzymy uczestniczą w wytwarzaniu hormonów, inne w wytwarzaniu energii powstającej w wyniku rozpadu niektórych substancji, albo biorą udział w tworzeniu jakiś niezbędnych składników. W tej różnorodnej działalności dzielnie je wspierają współpracujące z nimi określone witaminy. Weźmy dla przykładu dobrze znaną wszystkim psiarzom chociażby witaminę D, której działanie składa się z wielu etapów, a i zasadniczy wpływ ma docelowo na sporą ilość wewnętrznych układów. Jednym chyba z najbardziej znanych, o których powszechnie mówi się wśród psich właścicieli jest rola utrzymania wewnętrznej gospodarki wapniowo-fosforanowej, która z kolei umożliwia szczególnie młodemu zwierzęciu, prawidłowy wzrost i rozwój kości, a osobnikowi dorosłemu zapewnia optymalne funkcjonowanie i pozwala na zachodzenie w sposób praktycznie niezauważalny procesów polegających na modelowaniu układu kostnego, podczas którego dochodzi do zamiany "zużytych części" nowszymi. Powszechnie wszyscy wiedzą, że brak witaminy D to prosta droga do zakłócenia tej delikatnej równowagi i wystąpienia kaskadowych procesów kompletnie dezorganizujących pracę tego wydziału, co w efekcie skutkuje szybko zauważalnymi niekorzystnymi zmianami obserwowalnymi u młodych, rosnących szczeniąt np. zniekształcenia kości, deformacje kończyn, a nawet zahamowanie procesu wzrostu. Teraz już chyba wyraźnie widać, że nawet zapewniając psu cielęcinkę z tzw. "górnej półki", ale pomijając składniki bogate w witaminę D może i chwilowo uszczęśliwimy psie podniebienie, ale z pewnością nie będziemy działać na korzyść jego organizmu. Warto również zauważyć, że nawet przy bardzo dogłębnym studiowaniu jadłospisów i doborze tylko naturalnych produktów dostarczenie psu w diecie wszystkich witamin w minimalnie wymaganych dawkach może być szalenie trudne i czasami ich suplementacja gotowymi preparatami jest konieczna.

 

Witaminy, prowitaminy i ich odwieczni wrogowie: czyli antywitaminy

Poza jednostkowymi przypadkami witamin (np. witamina C), które pies sam może syntetyzować zdecydowana większość musi mu być dostarczona z zewnątrz wraz z pokarmem. Tak się jednak składa, że nie zawsze trafiają ona do psiej paszczy w formie ostatecznej do natychmiastowego wykorzystania. Niekiedy organizm pobiera tzw. prowitaminy, czyli substancje zawarte w żywności, które w jego organizmie mogą być przetworzone w witaminę. Taką prowitaminą jest na przykład beta-karoten, rodzaj węglowodoru nienasyconego, znajdujący się w ciemnozielonych, żółtych i ciemnopomarańczowych warzywach i owocach (powszechnie kojarzony z marchewką). Psy mają zdolność, jak najbardziej przekształcania go w jelitach w witaminę A.

Oprócz tych dobroczynnych substancji istnieje jeszcze cała grupa tzw. antywitamin, czyli różnorakich związków chemicznych, które wykazują zdolności do blokowania wykorzystania danej witaminy przez organizm. Antywitaminy są zbliżone budową do witamin, lecz mają przeciwne działanie. Z racji, iż większość witamin wchodzi w skład koenzymów (niebiałkowych części enzymów), odpowiadające im antywitaminy mogą blokować dany koenzym, a tym samym i katalizowany proces, co nawet przy prawidłowym karmieniu zbilansowaną karmą zawierającą niezbędne witaminy prowadzi do ich niedoborów, awitaminozy i skutkuje groźnymi powikłaniami lub chorobami.

Przykłady antywitamin:
- neopirytiamina (antywitamina witaminy B1);
- chlororyboflawina (antywitamina witaminy B2);
- kwas tiopanowy (antywitamina witaminy B5);
- 4-deoksypirydokyna (antywitamina witaminy B6, dokładnie pirydoksyny);
- kwas glukoaskorbinowy (antywitamina witaminy C);
- dikumarol (antywitamina witamin K);
- 3-acetylopirydyna/kwas pirydyno-3-sulfonowy/amid kwasu pirydyno-3-sulfonowego (antywitaminy witaminy PP)

- sulfonamidy/kwas p-aminosalicylowy/aminopteryna i ametopteryna (antywitaminy witaminy M).

 

Antagoniści różnych witamin z grupy B występują w wielu produktach, np. w gorczycy, brukselce, czerwonej kapuście, jeżynach, surowej soi, białku jajek i surowych rybach.

 

Warto pamiętać, że przy prawidłowo zbilansowanej diecie organizm psa może skorzystać z dobrodziejstw wszystkich zawartych w niej składników, natomiast istotne zagrożenie zdrowia występuje wtedy, gdy psu podaje się w bardzo dużych ilościach i przez dłuższy okres czasu jedynie produkty jednego rodzaju.
 

Natury moc i ludzka pomysłowość

Wcale nie tak dawno temu człowiek był w stanie pozyskać witaminy jedynie drogą naturalną, ale wraz z rozwojem szerokiej gamy nauk, postępem cywilizacyjnym i dostępem do coraz to nowszych odkryć nauczył się również uzyskiwać je w sposób sztuczny.

Witaminy naturalne (nazywane też organicznymi), jak sama nazwa wskazuje pochodzą z naturalnych produktów (pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego), z których po odpowiednim procesie wyodrębnia się witaminę i koncentruje ją np. w popularnej pastylce. Natomiast witaminy syntetyczne (zwane też nieorganicznymi) uzyskuje się w wyniku przeprowadzanych przez człowieka reakcji chemicznych, które mają na celu wytworzenie produktu o tej samej budowie co naturalna witamina i teoretycznie takim samym działaniu. Niekiedy witaminy naturalne i syntetyczne mimo podobnej nazwy mimo wszystko różnią się nieco między sobą.

Naturalnie od momentu, kiedy pojawiły się "odpowiedniki" lub powiedzmy syntetyczne "zamienniki" podzieliło się również środowisko lekarskie, co do tego które z nich są lepsze, efektywniejsze, a więc powinny mieć pierwszeństwo nad drugimi. Z pewnością w tym artykule nie będziemy w stanie jednoznacznie rozstrzygnąć tej kwestii.
Warto jeszcze wspomnieć także o preparatach, takich jak środki chitynowane czy witaminowe o przedłużonym działaniu. Preparaty chitynowane to środki poddane procesowi, podczas którego są one zmieniane w postać łatwo przyswajalną dla organizmu. W związku z tym, że część witamin nie może być gromadzona w organizmie i zaraz po jedzeniu następuje szybkie wchłonięcie ich do krwi, a potem uwolnienie ich z moczem w ciągu dwóch do trzech godzin, producenci wprowadzili na rynek środki o przedłużonym działaniu. Składają się one z mikrotabletek, które są ułożone według określonego wzoru, co pozwala na stopniowe uwalnianie się poszczególnych witamin i wchłanianie ich w dłuższym czasie, niż zazwyczaj (od sześciu do dwunastu godzin).

 

Kubeczek wody, łyżeczka tłuszczu, a może jeszcze coś?

Każdy zainteresowany witaminami powinien również wiedzieć, że o ile jest ich dość dużo, tak istnieje prosty ich podział na te, które:

  • rozpuszczają się w wodzie (witamina C i witaminy z grupy B: B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 i B12) - grupa ta jest wydalana wraz z moczem, dlatego - poza witaminą B12 - nie są magazynowane w organizmie;

  • rozpuszczają się w tłuszczach  (A, D, E, F, K i Q) - ta grupa może być magazynowana w organizmie i wykorzystywana w trakcie zaistnienia takiej potrzeby;

  • inne związki: do tej grupy zaliczane są niemal wszystkie substancje, które uzyskały miano witaminopodobnych, mogą być wytwarzane przez organizm, albo dostarczane w postaci gotowych suplementów i ze względu na swoje pochodzenie mogą się rozpuszczać w wodzie i/lub tłuszczu lub innych związkach (cholina - witamina B8, inozytol - witamina B9, PABA - witamina B10, kwas orotowy - witamina B13, kwas folinowy - witamina B14, kwas pangamowy - witamina B15, amigdalina - witamina B17, rutyna - witamina P, escyna - witamina P2, trokserutyna - witamina P4, kwas liponowy - witamina N, kwas antranilowy - witamina L1, adenylotiometylopentoza - witamina L2, ekstrakt aloesowy - witamina B22, metylosulfoniometionina - witamina U, substancje wzrostowe - witamina T).

Logiczne jest zatem, że aby mogły poszczególne witaminy i substancje witamino-podobne mogły być w organizmie odpowiednio zagospodarowane potrzebują ww. składników (wody lub tłuszczu lub w przypadku substancji wytwarzanych w organizmie musi dojść do szeregu reakcji chemicznych umożliwiających ich wytworzenie i zagospodarowanie). Dodatkowo jeśli wskazana jest suplementacja witaminami to podanie ich psu w trakcie lub zaraz po posiłku (który zawiera te składniki) znacznie usprawni proces ich wchłaniania.

Ponadto warto pamiętać, że żywność stanowiąca naturalne źródła witamin, jak i gotowa zbilansowana karma wymagają odpowiedniego przechowywania oraz przetwarzania, tak by w trakcie tych procesów straty ilości witamin były, jak najmniejsze.

No i na koniec podkreślimy, że posiłek psa powinien być tak skomponowany, aby zawierał optymalne dawki witamin. Wszelka suplementacja witamin powinna być pod kontrolą lekarską i z jego zalecenia. Witaminy mimo tak dobroczynnej mocy nie są dla psiego organizmu obojętne i zarówno ich niedobór (awitaminoza), czy brak (hipowitaminoza), ale także nadmiar (hiperwitaminoza) może być szkodliwy dla zdrowia psa.

 

Zanim zaczniesz je stosować

Źródłem witamin i minerałów powinna być przede wszystkim dobrze dobrana dieta. Ale to scenariusz idealny. Nawet jeśli twój pies ma doskonały apetyt, póki nie wykonasz stosownych badań, nie masz gwarancji, że w jego miseczce znalazła się wystarczająca porcja zdrowia. Podawanie uzupełniającej dawki witamin w zasadzie bywa niemal zawsze konieczne, kiedy przygotowywujesz psu posiłki w sposób naturalny. Wielokrotnie też szczenięta rosnące, suki ciężarne, matki karmiące, psi seniorzy czy rekonwalescenci, a także zwierzęta chorujące przewlekle potrzebują odpowiedniej suplementacji. Jednak bez względu na powód, zasada jest jedna: o podawaniu preparatu witaminowego nie można decydować samemu. Dlaczego to lekarz weterynarii podejmuje decyzję? Ano dlatego że witaminy to też leki. Obawiasz się ich braku w organizmie psa, ale szkodzić będzie także ich nadmiar albo złe proporcje. Mimo że bez problemu witaminy możesz kupić w każdym sklepie zoologicznym, to tylko lekarz weterynarii po przeprowadzeniu pełnego wywiadu i zbadaniu psa (włącznie ze standardowymi badaniami krwi i moczu) w razie konieczności powinien wskazać preparat odpowiedni dla danego zwierzęcia.  Jak to możliwe, że psu zdrowemu z dobrym apetytem może brakować witamin? Najważniejsze nie jest to, ile pies zjada, ale co. Czy wiesz, że psy przekarmione mogą być jednocześnie niedożywione? Pulchny pieseczek, który dzień w dzień pochłania górę makaronu okraszoną skwarkami z pewnością będzie miał niedobory potrzebnych składników odżywczych. Dlaczego? Bo jego dieta jest źle skomponowana i monotonna! Jest też inny problem - często mamy do czynienia z żywnością, która kosztowała niemałe pieniądze, a po przygotowaniu wygląda apetycznie, ale tak na prawdę już w przedbiegach utraciła większość swoich właściwości odżywczych - czyli jest niepełnowartościowa, bo np. należy do grupy tzw. wysokoprzetworzonych, była źle przechowywana, albo niewłaściwie przyrządzona (w sposób, który pozbawia ją właściwości odżywczych).

Czym nas kuszą sklepy? Niemal całą gamą preparatów począwszy od tabletek, pastylek, poprzez syropy, różne koncentraty, a na sypkich produktach kończąc. Większość z nich skomponowana jest na zasadzie multiwitamin. Co to znaczy? to nic innego jak preparat zawierający w swym składzie zestaw różnorodnych witamin - takie "all in one". Bywają jednak sytuacje, gdy zwierzęciu brakuje konkretnych witamin np. w skutek przebytej choroby lub schorzenia powodującego słabe przyswajanie konkretnej witaminy lub grupy witamin. Wówczas będzie on potrzebował podania preparatu zwierającego tylko i wyłącznie ten brakujący składnik. Pamiętaj, że środki polecane przez koleżankę na zasadzie: "wybierz te bo są super i na mojego psa działają idealnie" twojemu mogą przynieść szkody. To kolejne przykłady na to, że to tylko lekarz może poinstruować cię co należy nabyć i w jakich dawkach oraz przez jaki okres czasu podawać. Może się również tak zdarzyć, że w wyniku nagłej sytuacji np. w skutek zatrucia zwierzę będzie potrzebowało dawek uderzeniowych jakieś witaminy, która może być zaaplikowana tylko przez lekarza.

 

Skąd się biorą nazwy witamin - czyli naukowa wena twórcza:-)

Znaczenie samego słowa "witamina" podaliśmy na początku artykułu. Nadal jednak zagadką owiane są dodawane do słowa "witamina" oznaczenia literowe, a czasami literowe i cyfrowe. Obserwując świat naukowy, gdzie wszystko jest teoretycznie poukładane i ma jakiś logiczny ciąg, a potem zerkając na systematykę witamin odnosi się wrażenie, że większego bałaganu znaleźć się już nie da... A jednak to co z pozoru wydaje się chaosem też ma swoje racjonalne wytłumaczenie. Zacznijmy od tego, że pierwsze związki określanie mianem witamin odkryto niemal 100 lat temu, kiedy to w wielu dziedzinach nauka raczkowała. Można nawet napisać, że średnio z każdym kolejnym dziesięcioleciem świat naukowy obiegały nowe wieści z zakresu kolejnych odkryć nad danymi substancjami, którym przypisywano dobroczynne właściwości. Czasami okazywało się, że dany związek ma jeszcze inne pochodne lub kilka związków ma niemal te same właściwości, albo że występują jeszcze w innych formach, stanach itd. itp. Stąd też należało je niejednokrotnie na nowo klasyfikować uwzględniając wspólne korzenie, czasami nawet całkowicie zmieniać nazwy. Tak też część witamin, u których odkryto "chemicznych pobratymców" zyskała brać przyrodnią z dodaną cyfrą. Przykładem takim jest chociażby naturalna witamina K, która w rzeczywistości posiada, aż 5 pochodnych 1-4-naftochinonu (K1, K2, K3, K4, K5), czy naturalna witamina D stanowiąca grupę około 16 zbliżonych chemicznie związków steroidowych z czego najpowszechniej są na znane odmiany D2 i D3. Ale od razu zaznaczymy, że i od tej reguły widnieją wyjątki. Jest to chociażby cały mega kompleks witamin B z dodaną cyfrą lub znacznikiem literowym, które określono jedną nazwą nie dlatego, że są podobne chemicznie, ale dlatego, że występują wspólnie. Dodatkowo w grupie witaminy B znajduje się wiele różnych związków, które odkrywcy umieszczali w tej grupie wierząc, że mają takie samo znaczenie dla organizmu, jak inne witaminy wcześniej tu zaszeregowane. Generalnie rzecz biorąc za podstawowy kompleks witamin B uznawane są witaminy: B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 i B12. Widoczne luki cyfrowe pomiędzy tymi witaminami stanowią te związki, które w trakcie dalszych badań "wypadały" z tego podstawowego kompleksu. Wszystkie numery nadane powyżej "12" nie tworzą tego podstawowego kompleksu.

No dobrze skoro dodawanie znaczników mamy rozszyfrowane to odpowiedzmy sobie jeszcze na pytanie jaka jest w ogóle geneza oznaczeń głównych literowych? Sprawa wydaje się, jak najbardziej logiczna i prosta. To w zasadzie skojarzeniowa gra słów. Zgodnie z tym część witamin wzięła swoją literową nazwę od jej bezpośredniego źródła pochodzenia np. witamina C, bo najwięcej jej znajduje się w owocach cytrusowych lub od swojego działania np. witamina K, bo "Koagulation", czyli z języka niemieckiego "krzepnięcie", witamina PP - przeciwpelagryczna, witamina P nazwa od "Permeabilitas" czyli - przepuszczalność, witamina H - przeciwłojotokowa, bo słowo "Haut" oznacza w języku niemieckim "skóra". Inspiracją do nazwania witaminy mogła być też jej budowa np. witamina Q, bo "chinon = quinon", a także w wersji "mniej wyrafinowanej" litera pochodzi od międzynarodowej nazwy odkrytej substancji np. witamina A od "Akseroftol", co oznacza "retinol" najważniejszą substancję wchodzącą w skład tej witaminy.

No cóż, w trakcie prowadzonych badań część pierwotnie odkrytych substancji, którym przypisywano właściwości witamin zostało zdegradowane do roli substancji witaminopodobnych np. witamina P, a inne z racji dokładnego poznania ich budowy czy składu zostały przeszeregowane np. witamina PP obecnie szeregowana jest, jako witamina B3.

Ciekawostką jest np. to, że witamina D początkowo określona była mianem witaminy A (odkryta była przed obecną A - retinolem), a swoją pierwotną nazwę wzięła od łacińskiego słowa "Antyrachitic", jako że chroniła przed krzywicą. Jednak w toku dalszych badań udało się odkryć czynnik przeciwkrzywiczy zawarty w tranie, który ostatecznie został nazwany witaminą D.

 

Witaminowy zawrót głowy - czyli witaminy, prowitaminy, witamery i witageny

Śledząc nowinki ze świata naukowego zauważymy, jak bardzo szybko kolejne doniesienia o cudownej mocy pewnych substancji potrafią zmieniać dotychczas obowiązujące wykazy i układy witamin. Często też dobrze nam znane witaminy po wnikliwej naukowej analizie są przysposabiane do innych związków i tym samym zmieniana jest im nazwa, jeszcze inne tracą to miano i ulegają zdegradowaniu do substancji jedynie posiadających wiele dobroczynnych właściwości. W związku z tym, że środowisko naukowe w kwestii witamin, ich nazewnictwa oraz uszeregowania jest dość bardzo podzielone przypomnimy, że z definicji "witaminą" określamy organiczne związki chemiczne, (substancje egzogenne) czyli takie, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu żywego i które muszą być dostarczone z pożywieniem, gdyż sam organizm nie potrafi ich wytworzyć. W tym miejscu warto dodać, że pies ma możliwość syntezowania w swoim organizmie pewnych powszechnie znanych witamin, które człowiek musi w swojej diecie uzupełniać. Stąd też prawidłowo nie zawsze to, co jest witaminą w dosłownym tego słowa znaczeniu dla człowieka jest nią również dla psa (np. witamina C: człowiek musi ją uzupełniać za pomocą codziennej diety, a pies może ją syntetyzować we własnym organizmie).

Istnieje także szereg związków, które określane są mianem witamerów. Do grupy tej zaszeregowano związki naturalne i syntetyczne, charakteryzujące się podobieństwem pod względem chemicznym i biologicznym, mogące zlikwidować objawy znanego już niedoboru witaminowego. Mogą być tutaj zaliczone naturalne prowitaminy czyli związki chemiczne będące prekursorami witamin (np. naturalną prowitaminą witaminy A jest β-karoten) lub syntetycznie otrzymywane związki o podobnych właściwościach, które w wyniku reakcji chemicznych (np. enzymatycznych lub fotochemicznych) zachodzących w organizmie psa ulegają przekształceniu w docelową witaminę.

Omawiając witaminy warto również wspomnieć o związkach, które w dużej mierze odpowiadają definicji witamin i są określane mianem witagenów. Są to związki organiczne, które nie mogą być syntetyzowane przez organizm i muszą być dostarczane z pożywieniem. Katalizują przemianą związków i energii, są niezbędne dla życia i prawidłowego funkcjonowania organizmu. Różni je od witamin to, że są częściami składowymi poszczególnych tkanek i dawcami energii. Najczęściej wymienia się tutaj np.: niektóre kwasy tłuszczowe (linolowy, linolenowy, arachidonowy – NNKT - zwane witaminą F), cholinę (zwaną witaminą B4), czy niezbędne aminokwasy.
No i na sam koniec zostały nam do omówienia substancje, które praktycznie są "niby witaminami" lub związkami o działaniu witaminopodobnym i choć przy ich nazwach możemy zobaczyć często nazwę "witamina" sugerującą, że są witaminami w czystym tego słowa znaczeniu to tak na prawdę nie jest. Ich działanie na organizm psi jest podobne do witamin, ale dotychczas nie stwierdzono specyficznych objawów niedoboru tych substancji. Innymi słowy: dobrze jest, gdy są, ale gdy ich brakuje, to nic złego się w sumie nie dzieje. Biorąc jednak pod uwagę całokształt i wiele ich dobroczynnych właściwości warto zadbać o to, by dieta psa była o nie wzbogacona, bowiem przyczyniają się do utrzymania organizmu w dobrym zdrowiu. Do takich substancji witaminopodobnych należą np.: bioflawonoidy (zwane witaminą P), kwas liponowy (zwany witaminą N), ubichinon (zwany również witaminą Q), inozytol (zwany witaminą B8). Do tej grupy zalicza się również szereg innych związków, które są nadal w trakcie badań.

 

Praktyczny spis

W niniejszym opracowaniu postanowiliśmy przedstawić wszystkie znane nam z dostępnych źródeł związki, które noszą miano witamin, prowitamin i substancji witaminopodobnych. Przy niektórych związkach podajemy rekomendowane dzienne dawki zalecane dla psów. Proszę jednak traktować te dane, jako wartości orientacyjne. Optymalne dawki witamin dla danego psa musi ustalić lekarz weterynarii!. Ponad to podaliśmy również częściowe spisy źródeł danych związków, w które szczególnie bogate są pokarmy naturalne. Staraliśmy się jednak uwzględniać tylko te produkty, które mogą być wykorzystane w diecie psów.

 

Witamina A

(retinol, karoten)

Witamina B1

(aneuryna, tiamina)

Witamina C

(kwas askorbinowy)

Witamina B2

(ryboflawina, witamina G)

Witamina D

[cholekalcyferol (witamina D3), ergokalcyferol (witamina D2)]

Witamina B3

[witamina PP, niacyna, kwas nikotynowy (witamina B3a), amid kwasu nikotynowego (witamina B3b)]

Witamina E

(tokoferol)

Witamina B4

(cholina, witamina J)

Witamina F

(niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe)

Witamina B5

(pantenol, pantotenian wapnia, kwas pantotenowy)

Witamina K

[K1-fitomenadion, K2-menachinon-6, K3-menadion, K4-difosforan nadionu, K5-4-acetamino-2-metylo-1-naftol]

Witamina B6

(pirydoksyna)

Witamina  L1

(kwas antranilowy)

Witamina B7

(biotyna, witamina H, koenzym R)

Witamina  L2

(adenylotiometylopentoza)

Witamina B8

(inozytol)

Witamina N

(kwas liponowy)

Witamina B9

(kwas foliowy, witamina Bc, witamina B11, witamina M)

Witamina Q

(ubichinon, witamina Q10, koenzym Q10)

Witamina B10

(kwas p-aminobenzoesowy, PABA, witamina H1)

Witamina P

(bioflawonoidy, flawonoidy, związki flawonowe, witamina C2, cytryn)

Witamina B12

(cyjanokobalamina, kobalamina, czynnik przeciwanemiczny, czynnik wątrobowy, factor Castle’a)

Witamina P1

(eskulina)

Witamina B13

(kwas orotowy)

Witamina P2

(hesperydyna)

Witamina B15

(kwas pangamowy, DMG, dimetyloglicyna)

Witamina P4

(trokserutyna)

Witamina B17

(amygdalina)

Witamina T

(substancje wzrostowe)

Witamina B22

(ekstrakt aloesowy)

Witamina U

(metylosulfoniometionina)

Witamina BT

(karnityna, witamina O, witamina B20)

 

WITAMINA A - (Retinol, Beta-karoten = Prowitamina A)

Rozróżniamy dwie formy: "gotowa" witamina A nazywana inaczej retinolem, która występuje jedynie w produktach pochodzenia zwierzęcego i prowitamina A znana pod nazwą karoten występująca zarówno w pokarmach pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego. Beta-karoten traktowany jest, jako bardziej pożądany, gdyż jest mniej toksyczny, niż "gotowa" witamina A. Psy mają zdolność przetwarzania B-karotenu na witaminę A z około 50% wydajnością, co oznacza, że z 1 mg B-karotenu może zostać wytworzone około 800 j.m. witaminy A. Wchłania się w formie zestryfikowanego retinolu, z jelita cienkiego do limfy w około 80%, z czego 20-50% ulega utlenieniu i innym przemianom i jest wydalane z kałem. W tkankach odkłada się 30-60% tej witaminy pobranej z pokarmem.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- wzrost i ogólny rozwój organizmu;

- tworzenie kości  zębów;

- produkcja hormonów;

- widzenie (także nocne);

- prawidłowy rozwój i funkcjonowanie skóry oraz włosów i pazurów;

- chroni nabłonek układu oddechowego przed drobnoustrojami;

- ochrona przed nowotworami i chorobami serca (przeciwutleniacz);

- regulacja wzrostu i funkcjonowania tkanki nabłonkowej.

 

niedobór:

- nasilenie złamań;

- skłonność do tworzenia się kamieni nerkowych;

- wypadanie sierści;

- brzydki zapach skóry;

- zahamowanie wzrostu;

- zaburzenia płodności zarówno u suk, jak i psów;

- skłonności do biegunek;

- złe samopoczucie;

- porażenia zadu;

- keratynizacja nabłonków (oka, rogówki, dróg oddechowych i pokarmowych).
 

nadmiar:

- w bardzo dużych ilościach toksyczna (drgawki, biegunki i nawet śmierć);

- zaburzenia ze strony kośćca (osteoporosis);

- kulawizny;

- zmiany zwyrodnieniowe nerek, wątroby, jąder, płuc, tarczycy.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
kompleks witamin B, witamina C, witamina D, witamina E, wapń, fosfor, cynk, obecność tłuszczu.

 

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
światło, wysoka temperatura, powietrze, siarczan żelaza, dikumarol, środki przeczyszczające, sterydy, PCB (polichlorowane difenyle), benzoesan sodu, azotyny, aflatoksyny, DDT, biegunki, dysfunkcje żółci i trzustki, niedobory witaminy D, nadmierne dawki: NNKT, witaminy E, enzymu lipoksydazy występującego w surowej soi i będącego składnikiem olejku pomarańczowego, cytral, leki alkalizujące, cholestyramina.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:
- olej mineralny, izoretinol, neomycyna, sukralfat - zwiększają prawdopodobieństwo zatrucia;
- leki przeciwzakrzepowe - wzrasta skłonność do krwawień;

źródło - ryby morskie, tran, wątroba wołowa i wieprzowa, węgorz, żółtko jaj, masło, oleje roślinne, szpinak, morele, sałata, dynia, groszek zielony, boćwina, szczaw, marchew, kukurydza, pomidory.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 1,011 IU (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 3,710 IU/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 202 IU/kg;

- psy dorosłe: 75 IU/kg.

Zapotrzebowanie na tą witaminę rośnie wraz ze wzrostem zawartości NNKT w diecie: 1 g wielonienasyconych kwasów tłuszczowych może rozłożyć do 300 j.m. witaminy A.

 

do góry

WITAMINA D [D1 (kalcyferol), ergokalcyferol (witamina D2), cholekalcyferol (witamina D3),] - występuje 7 prowitamin D z czego najbardziej skuteczna jest postać: D1 (kalcyferol), D2 (ergokalcyferol) oraz D3 (cholekalcyferol). Witamina D1 znajduje się w tranie, D2 jest wytwarzana w roślinach wystawionych na działanie promieni ultrafioletowych, natomiast witamina D3 powstaje w skórze ludzi i zwierząt i jako jedną z niewielu witamin organizm może wyprodukować sam pod wpływem promieni słonecznych o długości fali 296-310nm, które przemieniają zawarty w skórze 7-dehydrocholesterol (tzw. prowitamina D3 pochodzenia endogennego) w cholekalcyferol. Witamina D jest ściśle związana z przemianą wapnia i fosforu - głównych substancji kościotwórczych. Witamina D ma kilka nazw takich jak kalcyferol, ergokalcyferol, cholekalcyferol, witamina przeciwkrzywiczna. Witamina ta jest rozpuszczalna w tłuszczach dlatego należy produkty w nią bogate wzbogacać o tłuszcze w celu lepszego przyswojenia. Zwierzęta mają pewne zdolności magazynowania witaminy D w wątrobie, ale znacznie mniejsze, niż witaminy A.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- wpływ na przemiany wapnia i fosforanów;
- właściwa mineralizacja kości;

- wpływ na metabolizm kości;

- wpływ na system mięśniowy i nerwowy;

- wspomaga komórki szpiku kostnego spełniające funkcje obronne;

- ma działanie antyproliferacyjne i zapobiega powstawaniu komórek nowotworowych;

działania metaboliczne w wielu tkankach  (przytarczyce, jajniki, serce, sutek);

- zapobiega i łagodzi stanom zapalnym skóry;

- reguluje wydzielanie insuliny.

 

niedobór:

- objawy krzywicy;

- zwyrodnienia układu kostnego;

- samoistne złamania;

- złe funkcjonowanie układu nerwowego i mięśniowego;

- zapalenia spojówek;

- stany zapalne skóry;

- zmniejszenie odporności;

- problemy z zębami.

 

nadmiar:

- hiperwitaminoza;

- deformacje kości;

- wypryski;

- spadek odporności;

- brzydki wygląd sierści i łysienie;

- obniżenie apetytu;

- zwapnienie tętnic.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
witamina A, witamina C, witamina E, wapń, fosfor, niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, światło słoneczne.

 

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
środki przeczyszczające, kortykosterydy, leki alkalizujące. Dieta bardzo uboga w tłuszcze, a także obecność niektórych chorób (niedobór enzymów trzustki, choroby pęcherzyka żółciowego, choroby wątroby, zapalenie jelit), które powodują osłabienie zdolności organizmu do przyswajania tłuszczu z pożywienia, są często przyczynami niedoboru witaminy D.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:
- saponiny stanowią antywitaminę witaminy D, bowiem tworzą one trwałe połączenia z cholesterolem, który jest konieczny do produkcji witaminy D;

- działanie witaminy D redukują proteiny zawarte w soi, w zielonych częściach warzyw, a także w wątrobie świni;

- witamina D pozwala regulować produkcję niektórych protein wiążących wapń, obecnych w nerkach i kościach. Ponieważ ich obecność jest uzależniona od witaminy K, interakcje między witaminą D i witaminą K są obecnie przedmiotem wielu badań;

- witamina D stosowana razem z diuretykami tiazydowymi może zwiększyć stężenie wapnia we krwi (hiperkalcemię), co prowadzi do uszkodzenia czynności nerek;

- witamina D obniża ciśnienie krwi (nasila wchłanianie wapnia), można ją stosować z lekami tej grupy tylko za wiedzą lekarza.

źródło - pod wpływem światła słonecznego w drożdżach i roślinach powstaje ergokalcyferol stąd też rośliny będą jego głównym źródłem. Kalcyferol znajduje się w tranie i nabiale, a cholekacyferol znajduje się w rybach oleistych i ich produktach (tran), ryby morskie, węgorz, śledź, szprot, makrela, łosoś, wątroba cielęca wieprzowa, wołowa i barania, żółtko jaja, masło, sery żółte.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 110 IU (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 404 IU/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 22 IU/kg;

- psy dorosłe: 8 IU/kg.

 

do góry

WITAMINA E (tokoferol) - witamina ta stanowi grupę związków zwanych tokoferolnami. Z ośmiu istniejących tokoferoli - oznaczonych jako: alfa, beta, gamma, delta, epsilon, zeta, eta, theta - najsilniej i najskuteczniej działa alfa-tokoferol. Witamina E jest silnym przeciwutleniaczem, zapobiega oksydacji substancji tłuszczowych (lipidowych) a także witaminy A, selenu, dwóch aminokwasów zawierających siarkę i w pewnym stopniu witaminy C. Zwiększa aktywność witaminy A. W przeciwieństwie do innych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach witamina E jest magazynowana bardzo krótko podobnie, jak witaminy z grupy B. Półokres trwania witaminy E w osoczu, wątrobie i nerkach wynosi 2-5 dni, zaś w tkance nerwowej – 28-80 dni. W organizmie jest przechowywana w wątrobie, tkance tłuszczowej, sercu, mięśniach, jądrach, macicy, krwi, nadnerczach i przysadce mózgowej.

Wchłaniana jest w jelitach do limfy wraz z tłuszczami, w obecności soku trzustkowego i kwasów żółciowych, a we krwi krąży związana z frakcjami LDL i HDL lipoprotein. Formy octanowe są rozkładane przez esterazę trzustkową, co ułatwia jej wchłanianie. Wchłaniane jest około 10-70% witaminy podanej w pokarmie.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- jest bardzo ważnym czynnikiem rozszerzającym naczynia i przeciwkrzepliwym;

- główny antyoksydant, który chroni komórki przed utleniaczami;

- wzmacnia ścianę naczyń krwionośnych;

- chroni czerwone krwinki przed przedwczesnym rozpadem.

 

niedobór:

- zaburzenia w rozrodzie;

- zanik nabłonka nasieniotwórczego u psów;

- upośledzenie ruchu plemników oraz ich zdolności do zapłodnienia;

- śmierć płodu wraz z jego resorpcją;

- zanik mięsni poprzecznie prążkowanych;

- stłuszczenie wątroby;

- uszkodzenie mięśnia sercowego;

- martwica wątroby;

- zaburzenia funkcjonowania i osłabienie mięśni szkieletowych;

- gorsze gojenie się ran.

 

nadmiar:

nietoksyczna.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
witamina A, kompleks witamin B, witamina C, mangan, selen, fosfor.

 

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
światło, powietrze, siarczan żelaza, mrożenie żywności, środki przeczyszczające, estrogen, hormony tarczycy, nadmierne dawki NNKT, włókno
, leki alkalizujące.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- witamina E może działać antagonistycznie w stosunku do witaminy K;

- jednoczesne stosowanie witaminy E z preparatami zawierającymi żelazo osłabia jej działanie;

- witamina E zwiększa działanie i magazynowanie witaminy A;

- wysokie koncentracje wapnia i magnezu nasilają destrukcję witaminy E.

źródło - ziarna zbóż, ryż, oleje roślinne - słonecznikowy, żółtko jaja, kasze - jęczmienna i gryczana, tran, masło, groszek zielony, płatki owsiane, makaron kukurydziany.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 6.1 IU (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 22 IU/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 1.2 IU/kg;

- psy dorosłe: 0.5 IU/kg.

Zapotrzebowanie rośnie wraz ze wzrostem zawartości NNKT w diecie: 1 g wielonienasyconych kwasów tłuszczowych może rozłożyć do 3 j.m. witaminy E.

 

do góry

WITAMINA K - [K1-fitomenadion, K2-menachinon-6, K3-menadion, K4-difosforan nadionu, K5-4-acetamino-2-metylo-1-naftol] - mianem witaminy K określamy grupę związków nierozpuszczalnych w wodzie, ale rozpuszczalnych w tłuszczach, które są konieczne do ich wchłonięcia przez organizm. Do grupy tej należy, aż 5 pochodnych 2-metylo-1,4-naftochinonu: witamina K1 (fitomenadion), K2 (menachinon-6), K3 (menadion), K4 (difosforanu nadionu), acetylowana pochodna 4-amino-2-metylo-1-naftolu, czyli 4-acetamino-2-metylo-1-naftol jest witaminą K5. Witaminę K1 pies pozyskuje z pożywienia (naturalnie z zielonych warzyw), K2 obecna jest w mączce rybnej i przetwarzana oraz produkowana jest przez bakterie jelitowe, natomiast pozostałe są otrzymywane w sposób sztuczny. Witamina K3 jest prowitaminą witaminy K. Jest ona rozpuszczalna w wodzie i stanowi syntetyczną pochodną naftochinonu, która po uczynnieniu ma działanie witaminy K. Działa przeciwkrwotocznie szybciej i dłużej od witaminy K1.  Warto jednak nadmienić, że o ile K1 i K2 jest dość bezpieczna dla psów nawet w dużych ilościach, tak szczególnie K3 uznawana jest za formę dość kontrowersyjną - stąd zaleca się jej omijanie.
Witaminy te mają zasadnicze znaczenie dla wytwarzania protrombiny, substancji biorącej udział w krzepnięciu krwi. Wchłaniane są z tłuszczem do limfy, gdzie efektywność wynosi od 10% do 70%, przy czym obecność tłuszczu ułatwia ich wchłanianie. K1 jest zatrzymywana i magazynowana głównie w wątrobie, K3 jest rozmieszczana równomiernie we wszystkich tkankach i przez to szybciej eliminowana z organizmu. Zapasy w wątrobie wystarczają zaledwie na kilka dni.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- krzepliwość krwi;
- niezbędna do wytwarzania czynnika przeciwkrwotocznego w wątrobie (przede wszystkim protrombiny);
- wpływa na przemiany metaboliczne kwasów nukleinowych;
- odgrywają rolę w gospodarce wapniowej i mineralizacji tkanek;
- posiada właściwości przeciwbakteryjne oraz przeciwgrzybicze;

- działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo.
 

niedobór:

- obniżony poziom protrombiny we krwi;

- wydłużony czas krzepnięcia krwi (krwotoki z nosa, układu pokarmowego i moczowego).

 

nadmiar:

- nadmierne dawki mogą wpłynąć niekorzystnie na pracę wątroby.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:

witamina H.

 

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:

środowisko zasadowe, światło, promieniowanie jonizujące, antykoagulanty, antybiotyki, neomycyna, promieniowanie rtg, zamrażanie żywności, zanieczyszczenia powietrza, oleje mineralne, nadmierne podawanie witaminy A, leki alkalizujące.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- wysokie koncentracje wapnia i magnezu nasilają destrukcję witaminy K;

- jogurt i kefir pobudzają wytwarzanie witaminy K;

- dikumarol, warfaryna, acenokumarol oraz leki przeciwkrzepliwe są antywitaminami witaminy K i prowadzą do zahamowania procesu krzepnięcia krwi;

- tłuszcze zwiększają wchłanianie witaminy K. Jednak analizując rodzaj kwasów tłuszczowych wykazano, że kwasy tłuszczowe krótko- i średniołańcuchowe obniżają wchłanianie filochinonu do limfy, zaś długołańcuchowe mogą wzmagać ten proces.

źródło - witaminy K1 to przede wszystkim ciemnozielone liściaste warzywa (szpinak, sałata), zboża, mleko i produkty mleczne (jogurty, sery), owoce (brzoskwinie), olej sojowy oraz inne warzywa (ziemniaki, brokuły, rzepa, ogórek). Naturalnym źródłem witaminy K2 jest flora bakteryjna jelita cienkiego.

 

dzienne zapotrzebowanie:

Ze względu na zmienną ilość mikroflory jelitowej, która może syntetyzować witaminę K, ustalenie jej rzeczywistego zapotrzebowania jest dość trudne. Optymalna dawka dla psów jest stosunkowo niska w porównaniu z innymi gatunkami i wynosi ok. 1 µg/kg masy ciała dziennie. Dla tej witaminy z powodu braku danych nie została oznaczona bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych, dlatego też, aby nie dopuścić do możliwości przedawkowania, źródłem tej witaminy powinna być żywność.

 

do góry

WITAMINA B1 (aneuryna, tiamina) - jest to organiczny, heterocykliczny związek chemiczny, złożony z pierścienia tiazolowego i pierścienia pirymidynowego, które połączone są mostkiem metinowym. Należy do grupy witamin B. Jest rozpuszczalna w wodzie i regularnie wydalana z organizmu, bez tworzenia zapasów. Wchłaniana jest w jelicie cienkim i grubym, a jej przyswajalność jest wysoka.

Zapotrzebowanie na nią wzrasta podczas choroby, stresu, po operacjach chirurgicznych i w okresie rekonwalescencji. Zanotowano w wyniku jej działania lekkie działanie diuretyczne (moczopędne).

 

wpływ na funkcje organizmu:

- przemiany metaboliczne glukozy we krwi w związki wysokoenergetyczne;

- funkcjonowanie włókien układu nerwowego, serca i mięśni;

- produkcja krwinek czerwonych;

- wspomaga pracę układu sercowo-naczyniowego;

- wpływa na układ pokarmowy (uczestniczy w procesie spalania cukrów);

- wspomaga proces wzrostu.

 

niedobór:

- porażenie nerwów i atrofia mięśni kończyn;

- zaburzenia czynności centralnego układu nerwowego;

- niewydolność krążenia (przyspieszona akcja serca, powiększenie wymiarów serca, obrzęki kończyn górnych i dolnych);

- zakłócenia w procesie trawienia (utrata łaknienia, nudności, wymioty, biegunki);

- u suk niepłodność.

 

nadmiar:

- przedawkowanie witaminy B1 występuje rzadko i objawia się zawrotami głowy, nadwrażliwością, drżeniami mięśni, zaburzeniami rytmu serca i reakcjami alergicznymi.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
kompleks witamin B, witamina B2, witamina B3, witamina C, witamina E, mangan, magnez.

 

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
wysoka temperatura, środowisko zasadowe, promieniowanie jonizujące, nadczynność tarczycy, tiamina, barbiturany, środki neutralizujące kwasy, estrogen, antybiotyki, niedobór kwasu foliowego.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- witamina B1 (tiamina) nasila działanie leków zwiotczających mięśnie;

źródło - drożdże piwne, niełuskane ziarno pszenicy, płatki owsiane, produkty zbożowe grubego przemiału, makaron, wątroba cielęca, serca, jaja, orzechy, słonecznik, ryby, owoce i warzywa.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 0.27 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 1.0 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 54 µg;

- psy dorosłe: 20 µg.

 

do góry

WITAMINA B2 (ryboflawina) - jest to organiczny związek chemiczny zbudowany z reszty rybitolu, którego grupa hydroksylowa w pozycji 1 zastąpiona jest flawiną.  Ryboflawina jest zaliczana do witamin z grupy B, gdyż jest prekursorem dwóch ważnych koenzymów. Witamina ta jest rozpuszczalna w wodzie i łatwo się wchłania, ale też jak wszystkie witaminy z grupy B szybko zostaje usunięta z organizmu. Podczas jej utraty można zanotować utratę białek. Inaczej znana jest jako witamina G. Sytuacje stresowe podwyższają zapotrzebowanie na tę witaminę.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- najważniejszą czynnością witaminy B2 w organizmie jest jej udział w procesach utleniania i redukcji;

- produkcja związków wysokoenergetycznych;

- właściwe funkcjonowanie skóry i błon śluzowych;

- ryboflawina odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu narządu wzroku;

- uczestniczy w przemianach aminokwasów i lipidów;

- współuczestniczy z witaminą A w prawidłowym funkcjonowaniu błon śluzowych, dróg oddechowych, śluzówki przewodu pokarmowego, nabłonka naczyń krwionośnych i skóry;

- wchodzi ona w skład enzymatycznie czynnych związków zwanych flawoproteidami, które zawierają mononukleotyd flawinowy (FMN) lub dwunukleotyd flawinowy (FAD).

 

niedobór:

- stany zapalne skóry;

- idiopatyczne zapalenia przewodu pokarmowego;

- zaburzenia nerwowe;

- drżenie mięśni;

- upośledzeniem ruchu, a nawet porażeniem kończyn;

- u szczeniąt niskie przyrosty masy ciała.

 

nadmiar:

- nieznany.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
witamina B1, witamina B3, witamina B6, witamina C, fosfor, błonnik, selen.

 

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
światło, środowisko zasadowe, estrogen, tłuszcz, dwutlenek siarki, wysoka temperatura.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- witamina B2 wspomaga żelazo w leczeniu niedokrwistości;

- jest niezbędna do uaktywnienia witaminy B6;

- jest konieczna do przemiany tryptofanu w niacynę;

źródło - drożdże piwne, wątroba cielęca, dziczyzna, mleko, jogurt, kefir, odtłuszczone mleko, płatki owsiane, otręby pszenne, kasza gryczana, ryż biały i brązowy, pomidory, szpinak, jaja, marchew, ser chudy, makrela, zielone części warzyw.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 0.68 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 2.5 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 100 µg;

- psy dorosłe: 50 µg.

 

do góry

WITAMINA B3 [witamina PP, niacyna, kwas nikotynowy (witamina B3a), amid kwasu nikotynowego (witamina B3b)] - jest to wspólna nazwa na określenie dwóch związków: kwasu nikotynowego (niacyny, czyli kwasu 3-pirydylokarboksylowego, pochodnej pirydyny), który zwany jest również witaminą B3a i amidu kwasu nikotynowego (nikotynamidu), który zwany jest również witaminą B3b. Niacyna jest znana, jako czynnik przeciwpelagryczny, stąd niekiedy nazywa się ją również witaminą PP. Należy do grupy witamin B. Może być ona, w przeciwieństwie do innych witamin z grupy B, produkowana w organizmie z podstawowego aminokwasu, tryptofanu. Są to jednak niewielkie ilości. Należy również pamiętać o tym, że tryptofan należy do enzymów egzogennych tj. takich, które muszą być również do organizmu dostarczone. Stąd też braki tryptofanu wiążą się z niemożnością produkowania tej witaminy w organizmie. Jest jedną z niewielu witamin, które pomimo gotowania nie "uciekają" z potraw.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- uczestniczy w procesach utleniania i redukcji w organizmie - jako składnik koenzymów;

- uczestniczy w regulacji poziomu cholesterolu w organizmie;

- uczestniczy w regulacji przepływu krwi w naczyniach;

- regulacja poziomu cukru we krwi (produkcja związków energetycznych);

- współdziała w syntezie hormonów płciowych (estrogeny, progesteron);

- uczestniczy w utrzymaniu odpowiedniego stanu skóry;

- wspomaga prawidłowe funkcjonowanie mózgu i całego układu nerwowego.

 

niedobór:

- dysfunkcje układu trawiennego (biegunki, spadek masy ciała, osłabienie);

- zmiany skórne;

- stany zapalne błon śluzowych;

- zakłócenia w funkcjonowaniu układu nerwowego.

 

nadmiar:

- brak danych.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
kompleks witamin B, witamina B1, witamina B2, witamina B5, witamina C, fosfor, chrom.

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
sulfonamidy, estrogen, antybiotyki, cukier, azotan sodu, leki przeciwpadaczkowe - izoniazydy - które są analogami strukturalnymi niacyny, choroby układu pokarmowego.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- witamina B2 wspomaga żelazo w leczeniu niedokrwistości;

- jest niezbędna do uaktywnienia witaminy B6;

- jest konieczna do przemiany tryptofanu w niacynę;

źródło - witaminy B3 (a także tryptofanu, z którego może być ona wytwarzana w organizmie) stanowią produkty zawierające dużo białka, a więc chude mięso, wątróbka, serca, drób, ryby, fasola, groch. Znajduje się ona również w drożdżach piwnych, suszonych brzoskwiniach, pełnym ziarnie, ryżu białym i brązowym, makaronie klasycznym i kukurydzianym, marchewce, szpinaku, jabłkach, ziemniakach.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 3 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 11.0 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 450 µg;

- psy dorosłe: 225 µg.

 

do góry

WITAMINA B4 (cholina sól 2-hydroksyetylotrimetyloamoniowa) - organiczny związek chemiczny, czwartorzędowa sól (najczęściej chlorek) amoniowa. Cholina wchodzi w skład niektórych fosfolipidów, a w szczególności lecytyny i sfingomieliny. Fakt, iż lecytyna jest niezbędna dla normalnego rozwoju organizmu zwierzęcego, sprawił, że początkowo cholinę zaliczano do witamin z grupy B. Pogląd ten uległ zmianie, ponieważ cholina jest syntetyzowana w bardzo ograniczonym zakresie przez organizm. Obecnie cholina uważana jest za substancję witaminopodobną ze względu na jej istotne znaczenie biologiczne. Cholina ma postać bezbarwnej lub białej krystalicznej substancji, silnie higroskopijnej, dobrze rozpuszczalnej w wodzie i etanolu. W wątrobie cholina tworzy się z N-metyloetanoloaminy. Działa w połączeniu z inozytolem (innym członkiem grupy B) w procesie utylizacji tłuszczów i cholesterolu. Jest jedną z bardzo małej grupy substancji, które posiadają umiejętność przenikania przez barierę zwaną krew-mózg, która zwykle chroni centralny układ nerwowy przed wahaniem stężeń różnorakich substancji.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- może być syntetyzowana przez organizm pod warunkiem dostatecznego spożywania aminokwasu metioniny;
- pomaga usunąć tłuszcz z wątroby;
- uczestniczy w przekazywaniu impulsów nerwowych;
- niezbędna do prawidłowego funkcjonowania struktury komórek;
- współdziała z inozytolem w przemianach metabolicznych tłuszczy i cholesterolu;
- chroni przed wolnymi rodnikami;
- dba o zachowanie prawidłowej lepkości krwi;
- leczy objawy niestrawności;
- wspomaga produkcje hormonów.
 

niedobór:

- zaburzenia wątroby;
- opóźnienie rozwoju;
- miażdżyca tętnic;
- dolegliwości sercowe,
- obstrukcja;
- rozdrażnienie;
- zaparcia.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
kwas foliowy, inozytol, witamina A, witamina B12, kompleks witamin B.

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
cukier, temperatura.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- kwas nikotynowy (witamina PP) zmniejsza skuteczność działania choliny;

- inozytol i cholina mogą skutecznie podnieść przyswajalność witaminy E;

- wysokie koncentracje wapnia i magnezu nasilają destrukcję choliny;

- dodatek tiaminy do diety ubogiej w cholinę przyspiesza stłuszczenie wątroby.

źródło - żółtko jajka, móżdżek, serce, orzechy, zielone warzywa liściaste, wątroba, warzywa strączkowe, drożdże piwne, lecytyna.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 340 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 1.25 g/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 50 mg;

- psy dorosłe: 25 mg.

 

do góry

WITAMINA B5 (pantenol, pantotenian wapnia, kwas pantotenowy) - witamina ta jest nazywana najczęściej kwasem pantotenowym, bardzo rozpowszechnionym w świecie roślinnym i zwierzęcym (cząstka "pan" oznacza "wszystko", "wszech-", a "pantotenowy" to inaczej "wszechobecny"). Jest on niezbędny dla każdej żywej komórki, ale w stanie wolnym rzadko występuje w przyrodzie. W rzeczywistości termin "witamina B5" odnosi się do następujących substancji:
- kwasu pantotenowego;
- pantenolu (należącego do grupy alkoholi, nie występującego w przyrodzie, ale aktywnego biologicznie w stosunku do ludzi i zwierząt);
- panteiny (pochodnej kwasu pantotenowego);
- koenzymu A (aktywnej biologicznie formy kwasu pantotenowego).
Kwas pantotenowy został odkryty podczas badań całej grupy witamin uznawanych za niezbędne czynniki wzrostowe drożdży. Zauważono też, że bakterie kwasu mlekowego i propionowego wymagają obecności tego kwasu do rozwoju w pożywce. Okazało się, że występuje on również w wątrobie zwierzęcej i otrębach. Bakterie jelitowe mają zdolność jej wytwarzania.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- kwas pantotenowy jest jednym z elementów składowych koenzymu A. Synteza tego koenzymu w tkankach zwierzęcych i człowieka jest uzależniona od podaży kwasu pantotenowego w diecie. Kwas pantotenowy jako składnik koenzymu A, uczestniczy w wielu kluczowych reakcjach syntezy oraz przemianach związanych z gospodarką energetyczną w organizmie, takich jak np.:

- metabolizm tłuszczów, węglowodanów i białek;

- prawidłowa budowa i funkcjonowanie skóry oraz włosów;

- ochrona przed infekcjami;

- uczestniczy w wytwarzaniu przeciwciał;

- wpływa na prawidłowy wzrost;

- jest bardzo potrzebny do prawidłowego funkcjonowania gruczołów nadnerczowych;

- jest konieczny w produkcji przeciwciał oraz w metabolizmie choliny i PABA;

- wpływa na otrzymywanie energii z tłuszczów i węglowodanów.

 

nadmiar:

nie jest toksyczna, ale nadmiar może powodować biegunki.

 

niedobór:

- u psów niedobory występują najczęściej w okresie wzrostu ( biegunki, wzmożenie pobudliwości nerwowej, przyspieszony oddech i tętno, zahamowanie wzrostu, choroby skóry);

- zaburzenia nerwowe, dotyczące głownie narządu ruchu - może dojść do porażeń tylnych kończyn.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
kompleks witamin B, witamina B6, witamina B12, witamina C, siarka, witamina H, witamina B9 (kwas foliowy), kwas para-aminobenzoesowy (PABA).

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
wysoka temperatura, środowisko zasadowe i kwaśne, sulfonamidy, estrogen, siarczan żelaza, bromek metylowy.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- Witamina B5 pobudza wytwarzanie witaminy D;

- suplementacji witaminą B5 nie powinno stosować się u chorych na hemofilię i uczulonych na witaminę C;

źródło - drożdże piwne, wątroba, nerki, otręby pszenne.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 2.7 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 9.9 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 400 µg;

- psy dorosłe: 200 µg.

 

do góry

WITAMINA B6 (pirydoksyna) - grupa trzech organicznych związków chemicznych, pochodnych pirydyny: pirydoksyny, pirydoksalu i pirydoksaminy. Jest to witamina z grupy B, rozpuszcza się w wodzie i jest prekursorem ważnych koenzymów, które kontrolują przebieg wielu kluczowych reakcji biochemicznych. W organizmie występuje  postaci trzech związków - aldehydu, aminy i alkoholu. Dodatkowo podobno bakterie jelitowe mają zdolność do jej syntetyzowania, ale tylko w przypadku diety bogatej w celulozę.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- uczestniczy w przemianie aminokwasów i syntezie białek oraz metabolizmie kwasów tłuszczowych;

- niezbędna w syntezie porfiryn (synteza hemu do hemoglobiny - niezbędnej w produkcji krwinek czerwonych) i hormonów (np.: histamina, serotonina);

- uczestniczy w powstawaniu prostaglandyn;

- ma wpływ na ciśnienie krwi, skurcze mięśni, pracę serca;

- ma wpływ na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego

- łagodzi skutki uboczne leków, wspomaga leczenie nerek, zmniejsza nadmierne wydalanie kwasu szczawiowego z moczem, zapobiega tworzeniu się kamieni nerkowych;

- pomaga zwalczać ból i zesztywnienia nadgarstka;

- podnosi odporność immunologiczną organizmu i uczestniczy w tworzeniu przeciwciał;

- bierze udział w procesach wytwarzania kwasu solnego, a co za tym idzie w metabolizmie.

 

niedobór:

- niedokrwistość;

- zahamowanie syntezy białka w szpiku kostnym;

- zmiany anatomiczne w korze nadnerczy;

- zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym;

- zwiększona podatność na infekcje;

- młode psy słabiej przybierają na wadze.

 

nadmiar:

- w dużych dawkach jest neurotoksyczna. Neurotoksyczne działanie wysokich dawek witaminy B6 obserwuje się w przypadku spożywania jej w formie chlorowodorku pirydoksyny, nie występuje zaś dla fosforanu pirydoksalu (biologicznie aktywnej formy witaminy B6, w którą pirydoksyna ulega przekształceniu w organizmie).

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
witamina B1, witamina B2, witamina B5, witamina H, witamina C, magnez, cynk.

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
wysoka temperatura, światło, środowisko zasadowe, długie przechowywanie, estrogen, nadmiar białka, penicyliny, kortyzon, prednison.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- witamina B5 pobudza wytwarzanie witaminy D;

- z niedoborem pirydoksyny wiąże się spadek przyswajania i obniżenie stężenia witaminy B12 w wątrobie i krwi, obniża się również stężenie witaminy C, wzmaga się wydalanie wapnia i magnezu, a obniża przyswajanie miedzi.

źródło - drożdże, niełuskane ziarno pszenicy, makaron, ryż biały i brązowy, mięso wołowe i wieprzowe,  płatki owsiane, mleko, marchew, ziemniaki, banany, ryby.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 0.3 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 1.1 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 60 µg;

- psy dorosłe: 22 µg.

 

do góry

WITAMINA B7 (biotyna, witamina H, koenzym R) - jest to organiczny związek chemiczny o budowie heterocyklicznej występujący w organizmach zwierzęcych i roślinnych. Stanowi ona koenzym kilku różnych enzymów. Jest niezbędnym składnikiem enzymów - karboksylaz biotyno-zależnych.  Jest to witamina rozpuszczalna w wodzie, zawierająca siarkę i należy do rodziny witamin z grupy B. Z badań wynika, że biotynę mogą syntetyzować, niektóre bakterie jelitowe. Zdrowy pies, pozyskuje większość biotyny w trakcie przemian przy udziale mikroflory jelita grubego.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- wpływa na właściwe funkcjonowanie skóry oraz włosów;

- synteza aminokwasów, białek i kwasów tłuszczowych;

- wspomaganie funkcji tarczycy;

- uczestniczy z witaminą K w syntezie protrombiny (odpowiedzialna za krzepliwość krwi);

- niezbędna do syntezy kwasu askorbinowego (witaminy C);

 

niedobór:

- świąd i zapalenie skóry;

- bóle mięśni, osłabienie i apatia;

- zły stan pazurów.

 

nadmiar:
- brak danych.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
kompleks witamin B, magnez, mangan,
 niacyna i witamina A.

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
środowisko zasadowe, sulfonamidy, antybiotyki, surowe białko jaj (awidyna).  Przewlekłe stosowanie kwasu alfa-liponowego u zwierząt również wpływa na jej niedobory.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- antywitaminami biotyny są destiobiotyna, dehydrobiotyna, homobiotyna i norbiotyna;

- biotyna działa razem z kwasem foliowym i pantotenowym oraz witaminą B12.

źródło - ziarno pszenicy, brązowy ryż, jaja, mleko, kurczak, śledź, wołowina, marchew, sardynki, banany, kalafior, szpinak, sałata, buraki, drożdże.

 

dzienne zapotrzebowanie:

Dla dorosłego psa: 0,001 mg/lb suchej masy karmy.

 

do góry

WITAMINA B8 (inozytol) - występuje w 9 odmianach izomerycznych. Aktywny biologicznie jest mioinozytol (mezoinozytol). Jest to nazwa zwyczajowa cykloheksanheksolu: cyklicznego sześciowęglowego alkoholu polihydroksylowego posiadającego sześć grup hydroksylowych (cukrol). Inozytol należy do grupy "niby" witamin i jest wytwarzany w organizmie. Inozytol jest syntetyzowany w mózgu, częściowo w wątrobie, nerkach i prawdopodobnie we wszystkich tkankach. Krąży we krwi, skąd jest pobierany przez komórki nie potrafiące go syntetyzować. Wytwarzają go także bakterie obecne w organizmie, m.in. znajdujące się w układzie pokarmowym.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- pomaga w obniżaniu cholesterolu;
- ma właściwości uspokajające;
- bierze czynny udział w redystrybucji tłuszczów w organizmie;
- zapobiega powstawaniu wyprysków;
- pomaga zapobiegać wypadaniu sierści;
- zapobiega chorobom układu krążenia;
- zapobiega obwodowemu zapaleniu nerwów w przebiegu cukrzycy;
- pobudza produkcję lecytyny;
- pobudza motorykę jelit.

 

niedobór:

- nie obserwowano.

 

nadmiar:

- nie obserwowano.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
witamina B12, witamina B1, witamina B2, witamina C, fosfor, cholina, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, kompleks witamin B.

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
cukier, antybiotyki, duża ilość pitej wody, sulfonamidy.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- inozytol i cholina mogą skutecznie podnieść przyswajalność witaminy E.

źródło - soczewica, kiełki pszenicy, owies, pełnoziarniste produkty zbożowe, wątroba cielęca, wieprzowina, wołowe mózgi i serca, ryż.

 

dzienne zapotrzebowanie:

Na inozytol nie ma ustalonego zapotrzebowania, bowiem związek ten jest wytwarzany przez organizm, a reszta praktycznie uzupełniana wraz z codzienną dietą.

 

do góry

WITAMINA B9 (kwas foliowy, witamina Bc, witamina B11) - witamina z grupy B. Występuje w żywności w postaci folianów, dlatego często termin witamina B9 utożsamia się z całą grupą związków (ustalono, że może istnieć teoretycznie ok. 150 rozmaitych form kwasu foliowego. W przyrodzie jest ich nieco mniej, bo około 20 rodzajów). Nazwa kwasu pochodzi od łacińskiego słowa folium ("liść").

 

wpływ na funkcje organizmu:

- reguluje różne procesy metaboliczne w organizmie, np. bierze udział jako koenzym w przenoszeniu reszt jednowęglowych;
- uczestniczy w syntezie puryn, pirymidyn i niektórych aminokwasów;
- bierze udział w procesie podziału komórek;
- współuczestniczy z witaminą B12 w regulacji tworzenia i dojrzewania czerwonych krwinek;

- uczestniczy w tworzeniu soku żołądkowego;

- zapewnia sprawne działanie wątroby, żołądka i jelit.

 

niedobór:

- zaburzenia rozwojowe u płodu (wady cewy nerwowej);
- niedokrwistość megaloblastyczna;
- nadpobudliwość;
- słaby wzrost;
- problemy z trawieniem;
- niedożywienie;
- biegunka;
- utrata apetytu;
- osłabienie;
- rozdrażnienie;
- zaburzenia zachowania.

 

nadmiar:

- przedawkowanie może powodować zaburzenia układu nerwowego i pokarmowego;
- mogą tworzyć się szkodliwe kryształy folacyny w moczu;
- mogą również wystąpić alergiczne odczyny skórne.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
kompleks witamin B, witamina B6, kwas para-aminobenzoesowy (PABA), witamina B12, witamina H, witamina C.

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
światło, wysoka temperatura oraz antagoniści kwasu foliowego - czyli grupa leków wykorzystujących właściwości kwasu foliowego, jako jednego z najważniejszych koenzymów w syntezie kwasów nukleinowych: RNA i DNA (metotreksat, sulfonamidy, trimetoprim), antybiotyki. Anemia oraz reumatoidalne zapalenie stawów wpływają na niedobory tej witaminy.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- kwas foliowy może ukrywać niedobór witaminy B12;

- kwas foliowy w dużych dawkach wpływa na metabolizm leków przeciwdrgawkowych;

- leki przeciwbólowe zmniejszają efekt działania kwasu foliowego.

źródło - ziarno pszenicy, marchew, ziemniaki, liście pietruszki, szpinak, sałata, pomidory, drożdże, wątroba wołowa, wątroba drobiowa - kurczak, soja, zarodki pszenne, otręby pszenne.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 0.054 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 0.2 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 8 µg;

- psy dorosłe: 4 µg.

 

do góry

WITAMINA B10 (kwas p-aminobenzoesowy, PABA, witamina H1) - jest to organiczny związek chemiczny z grupy aminokwasów. Posiada grupę karboksylową i aminową przyłączone do pierścienia benzenowego w pozycji para. W postaci czystej występuje w postaci kryształów rozpuszczalnych w wodzie, alkoholu i eterze. Jest czynnikiem wzrostowym (witaminą) wielu bakterii oraz występuje w wielu roślinach. Estry kwasu p-aminobenzoesowego (m.in. nowokaina i benzokaina) stosowane są w lecznictwie, jako środki znieczulające. Jego analog sulfonowy, kwas sulfanilowy, stanowi strukturę macierzystą sulfonamidów (o właściwościach antybakteryjnych). Substancja rozpuszczalna w wodzie, może być syntetyzowany w organizmie. Kwas p-aminobenzoesowy należy do grupy "niby witamin". Szkielet kwasu p-aminobenzoesowego jest obecny w kwasie foliowym i jest częścią witaminy B9.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- bierze udział w powstawaniu kwasu foliowego;

- jest ważnym czynnikiem w metabolizmie białek;

- przyśpiesza gojenie skręceń i zwichnięć nadgarstków;

- pomaga dłużej zachować naturalny kolor sierści;

- przyczynia się do przyswajania, a tym samym zwiększania skuteczności działania, kwasu pantotenowego.

 

niedobór:

- nie obserwowano.

 

nadmiar:

- przy długotrwałym stosowaniu zbyt dużych dawek PABA może się odłożyć w wątrobie, a następnie wywołać jej uszkodzenia, żółtaczkę i wymioty.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
witamina C, witamina B9 (kwas foliowy), kompleks witamin B.

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
sulfonamidy.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- antybiotyki -> zmniejszona skuteczność antybiotyku;
- kwas foliowy -> zwiększone działanie kwasu foliowego;
- sulfonamidy -> zmniejszona skuteczność sulfonamidu;
- witamina C -> zwiększone działanie witaminy C.

źródło - wątroba, nerki, drożdże piwowarskie, jogurty, produkty pełnoziarniste, ryż, zboża, kiełki pszenicy, otręby, nasiona słonecznika, melasa.

 

dzienne zapotrzebowanie:

brak danych.

 

do góry

WITAMINA B12 (cyjanokobalamina, kobalamina, czynnik przeciwanemiczny, czynnik wątrobowy, factor Castle’a) - powszechnie nazywa się ją "czerwoną witaminą przeciwanemiczną". Jest to jedyna witamina zawierająca mikroelementy (w tym kobalt). Niezbyt dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego należy jej dostarczać odpowiednie ilości wapnia do prawidłowej absorpcji i właściwego działania w organizmie. Prawidłowe funkcje tarczycy wspomagają jej wchłanianie. Jako jedyna witamina z grupy rozpuszczalnych w wodzie może być magazynowana przez organizm i potrzeba kilku lat zanim jej zasoby się wyczerpią. Wchłanianie uzależnione jest od białka R obecnego w ślinie i czynnika wewnętrznego (IF) wytwarzanego w żołądku. W pierwszej fazie w żołądku kobalamina jest uwalniana z białek pokarmowych, wiązana z białkiem R; w dwunastnicy białko R jest trawione przez enzymy trzustkowe, a uwolniona kobalamina łączy się z czynnikiem wewnętrznym opornym na działanie proteaz trzustkowych. Kompleks ten jest transportowany do końcowego odcinka jelita cienkiego, gdzie łączy się ze specyficznymi receptorami i jest wchłaniany na zasadzie fagocytozy. Na podobnej zasadzie wchłaniana jest witamina krystaliczna dodana do pokarmu. Do sprawnego wchłaniania konieczne jest wydajne trawienie białek zarówno w żołądku jak i dwunastnicy. Przy wysokim stężeniu kobalaminy część jej wchłania się w jelicie cienkim na zasadzie dyfuzji. We krwi przenoszona jest w połączeniu ze specyficznymi białkami (transkobalamina I i II).

 

wpływ na funkcje organizmu:

- uczestniczy w przemianach puryn i pirymidyn;

- bierze udział w syntezie DNA;

- uczestniczy w przemianach metabolicznych tłuszczów i węglowodanów;

- tworzenie czerwonych komórek krwi;

- prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego;

- zapobiega anemii złośliwej.

 

niedobór:

- zaburzenia powstawania ciałek krwi, zwłaszcza czerwonych (niedokrwistość złośliwa, megaloblastyczna);

- zaburzenia w układzie nerwowym;

- charłactwo;

- zaburzenia w przemianach węglowodanów i tłuszczy.

 

nadmiar:

- podawanie w dużych ilościach razem z witaminą C może wywołać krwotoki.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
witamina A, witamina B1, witamina B6, kwas foliowy, witamina C, witamina H, potas, wapń, sorbitol.

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
środowisko zasadowe, światło, estrogen, cukier, neomycyna, kodeina, antybiotyki, kolchicyna, cholestyramina.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- antybiotyki -> fałszują wyniki badania poziomu tej witaminy;
- witamina C -> duże jej dawki niszczą witaminę B12.

źródło - wątroba wołowa, nerki wołowe, śledź, makrela, łosoś, pstrąg, ozór wołowy, flądra, dorsz, wołowina, baranina, cielęcina, żółtko jaja kurzego, sery żółte.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 7 µg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 26 µg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 1.0 µg;

- psy dorosłe: 0.5 µg.

 

do góry

WITAMINA B13 (kwas orotowy) - metabolit endogenny powstający z karbamylofosforanu i kwasu asparaginowego. Prekursor karnozyny (dipeptytu składającego się z beta-alaniny i histydyny chroniącego białka - organizm przed procesami destrukcji, starzenia poprzez silne właściwości antyoksydacyjne na drodze kontrakcji glukolizacji i usuwaniem aldehydów). Jego klasyfikacja jako witamina nie jest powszechnie akceptowana. Witamina ta jest bardzo dobrze rozpuszczalna w wodzie.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- bierze udział w metabolizmie kwasu foliowego, kobalaminy (czynnika przeciwanemicznego) oraz witaminy B12;

- bierze udział w metabolizmie, syntezie nukleozydów pirymidynowych będących składnikami kwasów nukleinowych;

powoduje rozrost tkanki łącznej - mięśniowej;

- działa antyoksydacyjnie - wpływając na regenerację/odnowę - restytucję po wysiłkową;

- działa lipotropowo - zmniejsza ilość cholesterolu we krwi;

- zapobiega schorzeniom wątroby, a także jej stłuszczeniu;

- jako jedna z nielicznych witamin zapobiega procesom starzenia się skóry;

- podczas diety masowej bogatej w białka wpływa ochronnie na miąższ wątroby.

 

niedobór:
- zatrucia;
- zaburzenia przemian białkowych.

 

nadmiar:

- nie obserwowano.

 

co pogarsza wchłanianie:
woda i światło słoneczne.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- brak danych.

źródło - witaminę B13, w odróżnieniu od niektórych popularnych witamin, dosyć trudno odnaleźć w tradycyjnej diecie. Do składników, które w największym natężeniu zawierają kwas orotowy, należą przede wszystkim warzywa korzeniowe.

 

dzienne zapotrzebowanie:

brak danych.

 

do góry

WITAMINA B15 (kwas pangamowy, DMG, dimetyloglicyna) - zarówno nazwa witamina B15, jak i kwas pangamowy, są w Polsce bardzo mało znane, mimo iż w wielu krajach związek ten zrobił już "witaminową karierę". Została wynaleziona przez Ernesta Krebsa w 1951 roku i przez wielu uważana jest za jedną z najpóźniej odkrytych i do końca niezidentyfikowanych witamin. Działa bardzo podobnie do witaminy E - czyli jest antyoksydantem. Jest to witamina rozpuszczalna w wodzie. Kwas pangamowy zwiększa wielokrotnie % odporność na zmęczenie, gdyż zmniejsza akumulację kwasu mlekowego w mięśniach, co można przypuszczać jest nie bez znaczenia dla psów np. pracujących, użytkowych czy wykorzystywanych w celach sportowych. Dotąd jednak nie wiadomo, czy człowiek lub zwierzęta mogą syntetyzować kwas pangamowy i czy jakąś chorobę można przypisać niedoborowi tego związku. Jest włączana do przemian metioniny i homocysteiny. Pobudza syntezę fosfokreatyny. Jest metabolizowana w wątrobie. Przekształcana jest do monometyloglicyny, sarkozyny mięśniowej (CH3NHCH2COOH, czyli N-metyloglicyny) i glicyny. Metabolity są transportowane następnie do innych komórek ciała, w tym do układu nerwowego. Aminokwas glicyna jest nie tylko składnikiem białek, jest również neurotransmiterem hamującym w centralnym układzie nerwowym.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- pobudza zużycie tlenu przez tkanki, zmniejszając ich niedotlenienie po zakażeniu gronkowcami i paciorkowcami;

- przedłuża o wiele godzin przeżycie psów, które otrzymały śmiertelną dawkę cyjanków;

- podawanie tej witaminy w czasie leczenia nowotworów związkami chemioterapeutycznymi zmniejsza toksyczność tych związków;

- podawanie kwasu pangamowego zwierzętom adaptuje je do zwiększonego wysiłku fizycznego;

- kwas pangamowy bierze udział w przemianie lipidów, działa odtruwająco i lipotropowo, pobudza aktywność wielu enzymów utleniających;

- obniża poziom cholesterolu we krwi;

- bierze udział w syntezie białek;

- pobudza regenerację tkanki łącznej, mięśniowej, chrzęstnej, nabłonków, włosów i pazurów;

- działa immunostymulująco i pobudza uwalnianie hormonów.

 

niedobór:

nie obserwowano.

 

nadmiar:

nie obserwowano

 

co wpływa na polepszenie działania:

wykazuje synergizm z tranem, olejem z rekina, koenzymem Q10, karotenem, fitosterolami (sitosterole), witaminą F, witaminą B12, kwasem foliowym, witaminą B6, E, A, H i sylimaryną.

 

co pogarsza wchłanianie:
woda, nasłonecznienie.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- brak danych.

źródła - otręby ryżowe, pełne ziarno zbóż, nasiona dyni, ziarno sezamowe, kukurydza, drożdże piwne, krew wołu i wątroba końska.

 

dzienne zapotrzebowanie:

brak danych.

 

do góry

WITAMINA B17 (amygdalina, laetrile, nitrilosides) - innymi słowy światełko w tunelu dla chorych na raka. Amigdalina albo letril - to trzy różne nazwy tej samej naturalnej substancji - glukozydu występującego w 1200 gatunkach różnych roślin. Wzór sumaryczny amigdaliny to C20H27NO11, związek ten jest dwuglikozydem z rodnikiem cyjankowym (CN) i to właśnie obecność reszty kwasu cyjanowodorowego (HCN) w amigdalinie, wzbudza tyle kontrowersji. W organizmie rozkłada się na glukozę, aldehyd benzoesowy i cyjanowodór. Amigdalinę po raz pierwszy wyodrębniono z gorzkich migdałów w 1830 roku. W postaci wyodrębnionej stanowi biały, gorzki proszek.  Szczególnie dużo można jej znaleźć w nasionach następujących roślin: migdałowca zwyczajnego (Amygdalus communis), pigwy pospolitej (Cydonia oblonga), czeremchach (Padus) i niektórych drzew owocowych (np. moreli, wiśni, śliw i brzoskwiń). Występuje w pestkach tych owoców nadając im specyficzny gorzki smak i aromat. O tej substancji zrobiło sie głośno kiedy okazało się, że podawana osobom chorym na raka daje zdumiewające i pozytywne rezultaty. W niektórych źródłach określana jest nawet jako witamina B17, nie jest jednak powszechnie klasyfikowana, jako witamina i dla ludzi dostępna jest, w niektórych krajach pod nazwą handlową Letril, jako syntetyczna forma naturalnej amigdaliny, którą ekstrahuje się z pestek moreli.

Jednak ze względu na swój skład podzieliła środowisko naukowe na jej zwolenników, jak i zagorzałych przeciwników. Przez jednych ogłoszona cudownym lekiem na raka, a przez drugich zdegradowana jedynie do bardzo niebezpiecznej substancji. Wśród właścicieli psów ten związek też jest doskonale znany, jako składnik właśnie pestek brzoskwiń czy jabłek, i jak wiadomo uznawany jest on za trujący dla psów. Dlaczego zatem o nim wspominamy? Nie dlatego żebyście drodzy czytelnicy biegli do sklepu i raczyli nim swojego psa, bo zdrowemu ta substancja nie jest do szczęścia potrzebna. Wspominamy o niej jedynie w celach informacyjnych uwzględniając ją jako ciekawostkę i być może alternatywę na wspomożenie terapii anty-rakowej dla właścicieli zwierząt chorych na raka. Różne publikacje donoszą, iż otrzymany syntetycznie letril dostarczony do organizmu może wejść w odpowiednie reakcje tylko wówczas, gdy znajdują się w nim komórki rakowe, które będąc odpowiednio chorobowo zmienione (brak rodanazy i duża ilość betaglukozydazy) mogą ten związek rozłożyć na dwie cząsteczki glukozy, jedną cząsteczkę benzaldehydu oraz cząsteczkę kwasu cyjanowodorowego. Tylko betaglukozydaza jest w stanie wytworzyć kwas cyjanowodorowy z letrilu, w związku z tym cyjanowodór wydziela się w tylko komórkach raka. w związku z tym, że komórki rakowe są pozbawione ochronnej mocy rodanazy pod wpływem cyjanowodoru giną. Autorzy podają, iż w przypadku braku komórek rakowych zjawisko jego rozłożenia nie może zaistnieć, jest on redukowany do glukozy, a dzięki rodanazie zachodzi wyeliminowanie rodnika cyjanowego w zdrowych komórkach organizmów ssaków - przy udziale związków zawierających siarkę wolny rodnik cyjankowy zmieniany jest w tiocyjanian, substancję całkowicie nieszkodliwą, usuwaną wraz z moczem. Czy faktycznie takie same reakcje zachodzą w organizmie psim i czy letril mógłby stać się alternatywą dla chorych zwierząt? Niestety na dzień dzisiejszy nie znamy odpowiedzi na to pytanie.

Jedno jest pewne: karmiąc psa w sposób naturalny lub podając mu do jedzenia dziennie np. całe jabłko, niektóre kasze lub owoce jagodowe i tak w powiedzmy bezpiecznym stopniu możemy wzbogacić jego dietę o ten związek. i tak prawdę wielokrotnie to robimy nie mając nawet świadomości tego, że w pewnym stopniu zapewniamy mu profilaktykę przeciwrakową.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- właściwości przeciwrakowe;

 

niedobór:

niedobór amigdaliny nie wywołuje specyficznych objawów niedoboru, czym różni się ona od witamin.

 

nadmiar:

- drapanie, pieczenie w jamie ustnej i przełyku;
- ślinotok;
- mdłości;
- dławienie, wymioty;
- przyśpieszenie, pogłębienie oddechu, po czym następuje utrudnienie i spowolnienie wydechu;
- podwyższenie temp. do 40 stopni;
- zawroty głowy.

 

toksyczność:

W niewielkich ilościach, jak widać z powyższych informacji amigdalina może być lekarstwem, zaś w dużych dawkach - śmiertelną trucizną!!!. Jej stosowanie bez nadzoru lekarskiego (czyli np. pomysły na podanie psu pestek do jedzenia) może skończyć się poważnym zatruciem!!!.

źródła - amigdalina występuje naturalnie w ponad 1200 roślinach, największe jej stężenie znajduje się w pestkach i nasionach moreli, jabłek, wiśni, śliwek, ale wiadomo, że tych do jedzenia psu nie podajemy, bo są dla niego szkodliwe. Występuje także w niektórych orzechach - gorzkich migdałach, nerkowca i makadamia, tych też do jedzenia psu nie podajemy, bo są dla niego szkodliwe.

Wykryto ją również w dziko rosnących jagodach: jeżyny, żurawiny, borówki, czarne porzeczki, maliny, truskawki. Znajdziemy ją także w ziarnach zbóż: kaszy owsa, jęczmienia, brązowego ryżu, żyta, pszenicy. Te naturalne produkty są powszechnie znane oraz bezpieczne i mogą być wykorzystywane w komponowaniu psiej diety.

 

do góry

WITAMINA B22 (ekstrakt aloesowy) - ekstrakt ten otrzymuje się z liści rośliny od lat znanej ze swoich właściwości leczniczych: aloesu (Aloe vera) - gatunku byliny pochodzącej z terenów Afryki i Azji Mniejszej, która hodowana jest zarówno w środowisku naturalnym, jak też znana jest nam, jako kwiat doniczkowy. Znajdują się w nim następujące związki: aloina, aloinozydy, aloe-emodyna, a także polisacharydy, białka, aminokwasy, żywice, antrazwiązki, kwasy organiczne (bursztynowy, cynamonowy), naturalny kwas salicylowy, lupeol, minerały oraz witaminy (A, grupa B, C, wszystkie rozpuszczalne w wodzie). W zasadzie związek ten należy zaliczyć do grupy "niby witamin", bowiem przez większość środowiska mimo licznych i cennych właściwości nie jest on uznawany za typową witaminę, choć w niektórych kręgach nazwa witamina B22 jest stosowna.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- przeciwbólowe (naturalny kwas salicylowy, mleczan magnezowy);
- przeciwzapalne (kampesterol, bradykinaza);
- przeciwbakteryjne (fenole, kwas cynamonowy, lupeol, związki siarkowe). Stosowany w leczeniu bakteryjnych infekcji przewodu pokarmowego. Ma korzystny wpływ w terapii wrzodów trawiennych, ponieważ zmniejsza stężenie kwasu solnego, którego nadmiar powoduje powstawanie wrzodów;
- przyspiesza proces gojenia (rany skóry, owrzodzenia, oparzenia, odmrożenia, jest pomocny w gojeniu zarówno ran zewnętrznych jak i wewnętrznych);
- pobudza wzrost i naprawę skóry;
- działa jako silny środek przeczyszczający (aloina i emodyna zawarte w skórce);
- przeciwdziała powstawaniu kamieni nerkowych lub zmniejsza ich rozmiary;
- podwyższa odporność szczególnie u młodych zwierząt (szczenięta). Stosowany u starszych zwierząt poprawia ich kondycje i przedłuża życie;

- obniża reakcje na stres;

- działanie aloesu wykazuje podobne efekty do działania preparatów kortyzonowych z tą tylko różnicą, że całkowicie bez skutków ubocznych. Często ma to miejsce przy długotrwałym leczeniu chorób skóry u psów.

 

toksyczność:

dla psa niebezpieczeństwo stanowi szczególnie skórka aloesu, która zawiera saponiny (substancje, których spożycie może spowodować wymioty, rozwolnienie, drżenia, a także zmiany koloru moczu) oraz aloiny i emodyny (substancje o silnych właściwościach przeczyszczających). Dlatego też powinno się korzystać z gotowych preparatów zawierających odpowiednio przygotowany ekstrakt z aloesu, którego forma będzie bezpieczna dla psa.

źródło - miąższ i ekstrakt z aloe vera.

 

Z dobrodziejstw aloesu pies może korzystać na dwa sposoby:

- wewnętrznie: w tej formie podaje się najczęściej, preparaty przygotowane z miąższu, jako dodatek do wody pitnej, jednak aby kuracja wzmacniająca była bezpieczna preparaty te muszą być bardzo dokładnie oczyszczone z aloiny i emodyny - substancji o działaniu przeczyszczającym, znajdujących się w skórce liścia aloesowego;

- zewnętrznie: ekstrakt dodawany jest do różnego rodzaju, kremów, galaretek, żeli, szamponów i mydeł, które najczęściej stosuje się przy różnego rodzaju schorzeniach skóry, jako środki do mycia lub też nakładania miejscowego.

 

do góry

WITAMINA C (kwas askorbinowy) - istnieje kilka rodzajów witaminy C rozpuszczalnej w wodzie, ale zwykle są omawiane trzy jej typy: kwas askorbinowy, kwas dehydroaskorbinowy (utleniona forma kwasu askorbinowego) i askorbinianu sodu (pochodna kwasu askorbinowego), które wykazują takie samo działanie biologiczne. Wśród naukowców toczą się spory odnośnie tego, która forma jest najbardziej korzystna dla psów. Istnieją strony, które uważają, że kwas askorbinowy jest najlepszy, ponieważ hydrolizuje bardzo łatwo z wodą, co sprzyja jego optymalnemu wchłanianiu w ścianach jelita. Z tego też powodu również jego nadmiar jest w dość prosty sposób wydalany wraz z moczem. Kwas dehydroaskorbinowy jest utlenioną postacią kwasu askorbinowego i jego największa aktywność notowana jest w komórkach organizmu psa, gdzie generuje ona utlenianie tych komórek. Niektórzy uważają, że ta ta forma jest łatwiejsza do przyswajania przez organizm psa. Jeszcze inni lekarze zalecają stosowanie tylko i wyłącznie askorbinianu sodu, ponieważ jest znacznie mniej kwaśny i prawie bezsmakowy, co znacznie ułatwia jego suplementację, ponad to nie zakłóca pracy żołądka i nie wywołuje biegunki.

Z punktu chemicznego kwas askorbinowy jest rozpuszczalnym w wodzie związkiem organicznym. Jest to lakton kwasu gulonowego, którego właściwości kwasowe wynikają z obecności dwóch grup hydroksylowych w układzie dienolowym, od którego w sposób odwracalny mogą odłączać się protony. Dla większości ssaków (w tym psa) kwas askorbinowy tak na prawdę nie jest witaminą, gdyż mogą one go samodzielnie syntezować.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- przyspieszanie gojenia ran;

- naturalny antyoksydant;

- produkcja kolagenu i podstawowych białek w całym organizmie (kości, chrząstki, ścięgna, więzadła);

- bierze udział w syntezie hormonów sterydowych;

- bierze udział w  krzepnięcia krwi;

- podnosi odporność organizmu;

- ma właściwości bakteriostatyczne, a nawet bakteriobójcze w stosunku do niektórych drobnoustrojów chorobotwórczych.

 

niedobór:

W odróżnieniu od człowieka psy potrafią syntetyzować witaminę C w organizmie, więc jej dodatkowe podawanie nie jest niezbędne. Korzystny jest jednak jej dodatek w sytuacjach stresu u zwierząt, podczas zakażeń wirusowych oraz szczeniętom w pierwszych tygodniach życia.

- zaburzenia w tworzeniu kolagenu (zwiększona łamliwość kości);

- wolniejsze gojenie się ran;

- wypadanie zębów;

- pękanie naczyń krwionośnych;

- zmniejszenie odporności na infekcje;

- zaburzenia w płodności.
 

nadmiar:

nadmierna suplementacja witaminy C przede wszystkim objawia się wzdęciami i biegunką. Prowadzi do zakwaszenia moczu i przyczynia się do rozwoju kryształów szczawianu wapnia i wytrącania się kamieni moczanowych, co nieuchronnie prowadzi do kamicy wymagającej podjęcia radykalnych kroków - szczególnie jeśli zostanie zdiagnozowana u samców.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:
witamina A, witamina B2, witamina B6, witamina E, bioflawonoidy, wapń, magnez, cynk.

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
długie przechowywanie, światło, wysoka temperatura, środowisko zasadowe, powietrze, żeń-szeń, tlenek węgla (czad), siarczan żelaza, barbiturany, adrenalina, estrogen, sulfonamidy, diuretyki, antykoagulanty, siarczan sodu, kortyzon, stres.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

- witamina C nasila wchłanianie tetracykliny, dlatego nie powinno się stosować naraz obu tych preparatów;

- niedobór witaminy C powoduje wzmożone wydalanie witaminy B6;

- witamina C zwiększa efekt wchłaniania żelaza;

- duże dawki witaminy C mogą ograniczyć przyswajanie miedzi;

- duże dawki mogą zmniejszyć skuteczność niektórych leków przeciwkrzepliwych, przeciwcholinergicznych i chinidyny oraz zwiększyć działanie barbituranów;

- wysokie koncentracje wapnia i magnezu nasilają destrukcję witaminy C;

- duże dawki mogą utrudniać dokładny pomiar witaminy B12 w surowicy;

- witaminy C nie łączymy z wyciągami roślinnymi i hydrolatami, gdyż zamiast działać antyoksydacyjnie preparat będzie działał prooksydacyjnie.

 

źródło -  porzeczka czarna, biała i czerwona, agrest, malina, truskawka, kalafior, groszek zielony, ziemniaki, pomidory, rzepa, wątroba, ziemniaki.

dzienne zapotrzebowanie:

dla większości ssaków (w tym psa) kwas askorbinowy tak na prawdę nie jest witaminą, gdyż mogą one go samodzielnie syntezować. U psów prekursorem witaminy C jest D-glukuronian pochodzący z UDP-glukuronianu. Organizm psa przez wątrobę z dostarczonych w pożywieniu składników i za pomocą enzymu - oksydazy L-gulono-1,4-laktonowej jest w stanie prowadzić cykl glukuronowo-gulonowy, w którym powstaje kwas askorbinowy. I tak zdrowy pies jest w stanie wyprodukować dziennie około 8,16 miligramów witaminy C na każdy kilogram wagi ciała. Ważną rzeczą godną uwagi jest fakt, że produkcja ta prowadzi do stałego stężenia kwasu askorbinowego we krwi. Oznacza to, że wszystkie komórki i narządy w organizmie psa służą do (a także od) stałego dopływu jej w małych stężeniach, co wpływa na utrzymanie jego równomiernego poziomu. I w zasadzie właśnie  z tego powodu zdrowemu psu witaminy C nie należy suplementować.

 

do góry

Witamina  F (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe) - nie jest zaliczana już do grupy witamin, ale raczej określana mianem NNKT. Jest to substancja rozpuszczalna w tłuszczach, złożona z nienasyconych kwasów tłuszczowych uzyskiwanych z pokarmu, których organizm zwierzęcy nie jest w stanie sam syntetyzować i muszą być one dostarczane do organizmu wraz z pożywieniem. Nienasycone kwasy tłuszczowe są to kwasy tłuszczowe zawierające wiązania podwójne. Istnieją dwie rodziny kwasów tłuszczowych egzogennych, tzw. NNKT, które muszą być dostarczone z pokarmem, gdyż organizm nie jest w stanie syntetyzować ich form macierzystych, natomiast może rozkładać, wydłużać (elongacja) i wprowadzać nowe wiązania (desaturacja) w obrębie tej samej rodziny, gdyż wszelkie przemiany dokonywane są od strony grupy COOH, czyli, że pierwsze podwójne wiązanie pozostaje bez zmian. Do NNKT należą kwasy z dwóch rodzin: omega-3 i omega-6. Macierzystą formą rodziny omega-3 jest kwas linolenowy, zaś dla rodziny omega-6: kwas linolowy. Są one z reguły bezbarwnymi cieczami. Jeśli dieta psa pokrywa zapotrzebowanie na kwas linolenowy, to organizm wytwarza z niego inne potrzebne NNKT z rodziny omega-3. Z form macierzystych, w wyniku wydłużania łańcucha (elongacji) i powstawania nowych wiązań podwójnych (desaturacji) syntetyzowane są długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe (DWKT). Kwasy z rodziny omega-3 nie mogą być prekursorami dla kwasów z rodziny omega-6 i odwrotnie. Zwierzęta, w przeciwieństwie do roślin nie posiadają desaturaz delta-15 i delta-12, które są w stanie zsyntetyzować kwas. Zwłaszcza zwierzęta młode, mięsożerne i z ogólnym deficytem NNKT wymagają dostarczenia w pokarmie DWKT. Do najważniejszych w rodzinie omega-3 należą: kwas eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA), zaś w rodzinie omega-6: dihomo-gamma-linolenowy (DGLA)  i arachidonowy (AA).

 

wpływ na funkcje organizmu:

- nienasycone tłuszcze pomagają w spalaniu tłuszczów nasyconych przy zachowanym stosunku 1:1;

- wpływa na wzrost i dobre samopoczucie przez regulację aktywności gruczołów i ułatwienie transportu wapnia do komórek;

- pomaga w zapobieganiu powstawania złogów cholesterolu w tętnicach;
- wpływ na zdrowy wygląd włosów i skóry;
- w pewnym stopniu chroni przed szkodliwymi skutkami promieniowania rentgenowskiego
- chroni przed chorobami serca;
- pomaga w redukcji wagi przez spalanie tłuszczów nasyconych;
- zapobiega infekcjom;
- podnosi odporność;

- korzystnie wpływa na stan skóry i włosów;
- pobudza regenerację nabłonka i tkanki łącznej;
- zapobiega zaparciom;
- zwiększa płodność.

 

niedobór:
- choroby skóry (egzema, świąd, nadmierne łuszczenie się skóry);

- łamliwość pazurów;

- problemy z sierścią;
- zahamowanie wody z organizmie;

- stany zapalne dziąseł i języka;
- podczas ciąży może doprowadzić do niedorozwoju płodu.

 

nadmiar:

nie stwierdzono żadnych efektów toksycznych, jednak nadmiar może prowadzić do niezamierzonego przyrostu masy ciała.

 

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:

braki w diecie magnezu i cynku przyczyniają się do spadku wytwarzania enzymów niezbędnych do przetwarzania NNKT.

 

co wpływa na polepszenie wchłaniania:

w celu uzyskania lepszego wchłaniania należy podawać witaminę F z witaminą E podczas posiłków.

źródło - macierzyste formy NNKT znajdują się w olejach roślinnych (linolenowy (omega-3): olej lniany, a linolowy (omega-6): olej słonecznikowy, sojowy, krokoszowy, z wiesiołka, z ogórecznika, z czarnej porzeczki, arachidowy, kukurydziany, w oliwie z oliwek). Bogatym źródłem DWKT z rodziny omega-3 są ryby z zimnych akwenów morskich oraz oleje pochodzenia zwierzęcego: z łososia, z wątroby dorsza i tran.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

kwasy omega-3 nie są przetwarzane w aktywne formy, jeśli w diecie jest zbyt dużo omega-6 w stosunku do nich.

 

dzienne zapotrzebowanie:

Stosunek sumy kwasów omega-6 do omega-3 w diecie, powinien być zbliżony do 1. Kwas linolowy powinien stanowić >1% energii diety, kwas arachidonowy 0,3%. Przy pierwszych objawach niedoboru NNKT zaleca się podawanie przez 2-3 tygodnie po 1-2 łyżeczek oleju bogatego w kwas linolowy (olej słonecznikowy) na każde 10 kg mc. Psie noworodki mają niską aktywność delta 6-desaturazy, dlatego w mieszankach dla nich powinny się znajdować długołańcuchowe kwasy.

U zwierząt chorych w celach wspomagania dietetycznego chorób serca psów zaleca się dawki suplementacyjne wynoszące: EPA: 40 mg/kg masy ciała dziennie, DHA: 25 mg/kg masy ciała dziennie.

 

do góry

WITAMINA L1 (kwas antranilowy) - wiemy o niej stosunkowo niewiele. Została odkryta w 1930 roku przez W. Nakahara. Witamina ta rzadko występuje w różnego rodzaju spisach i encyklopediach, ponieważ stosunkowo małe jej ilości są potrzebne w organizmie. Oznaczenie witaminy L wzięło się najprawdopodobniej od uznania witaminy, jako niezbędnego czynnika laktacji. Kwas antranilowy uczestniczy w przemianach aminokwasów aromatycznych.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- jest prekursorem tryptofanu;
- uczestniczy w przemianach aminokwasów aromatycznych;
- niezbędna do syntezy alkaloidów u roślin;
- przez niektórych autorów uważana za niezbędny czynnik laktacji (stąd nazwa L);
- pobudza mleczność;
- działa przeciwzapalnie, przeciwdepresyjnie;
- poprawia samopoczucie poprzez zwiększenie syntezy tryptofanu i serotoniny;
- korzystnie działa w przypadku przewlekłych chorób skóry i sierści na tle zaburzeń białkowych i aminokwasowych.
 

niedobór:

- prawdopodobnie obniżona laktacja.

 

nadmiar:

nie obserwowano.

 

co wpływa na polepszenie działania:

wykazuje synergizm z witaminą B6, witaminą C oraz substancjami przeciwdepresyjnymi i uspokajającymi.

 

co wpływa na pogorszenie działania:

oleje mineralne i środki przeczyszczające.

 

źródło - wątróbka i inne produkty pochodzenia zwierzęcego.

 

dzienne zapotrzebowanie:

brak danych.

 

do góry

WITAMINA L2 (adenylotiometylopentoza) - wiemy o niej stosunkowo niewiele. Została wyizolowana pierwotnie z drożdży. Witamina ta rzadko występuje w różnego rodzaju spisach i encyklopediach. Oznaczenie witaminy L wzięło się najprawdopodobniej od uznania witaminy, jako niezbędnego czynnika laktacji.

 

wpływ na funkcje organizmu:
- pobudza mleczność.

 

niedobór:

- prawdopodobnie obniżona laktacja.

 

nadmiar:

nie obserwowano.

 

co wpływa na polepszenie działania:

wykazuje synergizm z witaminą B6, witaminą C oraz substancjami przeciwdepresyjnymi i uspokajającymi.

 

co wpływa na pogorszenie działania:

oleje mineralne i środki przeczyszczające.

 

źródło - drożdże.

 

dzienne zapotrzebowanie:

brak danych.

 

do góry

WITAMINA N (kwas liponowy) - organiczny związek chemiczny z grupy kwasów karboksylowych. Jest to ośmiowęglowy, nasycony kwas tłuszczowy, w którym atomy węgla 6, 7 i 8 wraz z dwoma atomami siarki tworzą pierścień ditiolowy. Po redukcji pierścienia powstaje kwas dihydroliponowy. Utleniona forma amidu kwasu liponowego (lipoamid), jako kofaktor (koenzym), bierze udział w reakcji dekarboksylacji oksydacyjnej α-ketokwasów. Jest to jasnożółta substancja krystaliczna, łatwo rozpuszczalna w wodzie i tłuszczu. Uczestniczy w przemianie kwasu pirogronowego do octanu i dwutlenku węgla oraz w rozszczepianiu glicyny. Początkowo sądzono, ze kwas liponowy jest witaminą i musi być dostarczany z pożywieniem. Jednak później okazało się, że może być syntetyzowany zarówno przez rośliny jak i zwierzęta, także u człowieka. Zarówno kwas liponowy jak i kwas dihydroliponowy mogą pełnić rolę w unieszkodliwianiu wolnych rodników ("zmiatacze" wolnych rodników). Poza tym wykazują rolę w regeneracji zredukowanych postaci innych przeciwutleniaczy, takich jak witamina C i E.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- zwiększa stężenie glikogenu w wątrobie, co z kolei działa ochronnie na wątrobę;
- ma działanie neuroprotekcyjne (neuroochronne);
- kwas liponowy zapobiega katarakcie i chroni komórki mózgu i wątroby przed wolnymi rodnikami i szkodliwymi substancjami;

- działa insulinopodobnie ułatwiając wnikanie aminokwasów oraz kreatyny do komórek mięśniowych;
- zwiększa wydolność ułatwiając wnikanie węglowodanów, aminokwasów i kreatyny do komórek mięśniowych;

 

niedobór:

nie obserwowano.

 

nadmiar:

nie obserwowano.

 

co wpływa na polepszenie działania:

Kwas liponowy współdziała z witaminami B1, B2, B3 i B5 przy uwalnianiu energii z węglowodanów, tłuszczów i białek.

 

interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

zwierzęta chore na cukrzycę, którym podawany jest przez dłuższy okres czasu kwas liponowy mogą wymagać zmiany dawki insuliny lub stosowanego doustnego leku przeciwcukrzycowego, dlatego też powinny być pod stałym lekarskim monitoringiem.

źródło - brokuły, szpinak, drożdże piwne, wątróbka.

 

dzienne zapotrzebowanie:

brak danych.

 

do góry

WITAMINA Q (ubichinon, witamina Q10, koenzym Q10) - jest jedyną witaminą odkrytą w drugiej połowie XX wieku. Witaminę Q odkrył doktor Karl Folkers wraz ze współpracownikami na Uniwersytecie w Teksasie (USA) uzyskując za to odkrycie i za wyniki późniejszych badań wyjaśniające rolę witaminy Q w organizmie, najwyższe wyróżnienie dla chemików w Stanach Zjednoczonych - nagrodę Pristiey'a. Ubichinony (Q, Co-Q) są to związki z grupy benzochinonów, powszechnie występują w układach biologicznych u zwierząt, roślin i bakterii. Zawierają 9, 10 reszt izoprenowych w łańcuchu (ubichinony pochodzenia zwierzęcego; koenzym Q9, koenzym Q10) lub 5-9 reszt izoprenowych (u bakterii). Ubichinon Q jest hydrofobowym przenośnikiem elektronów w membranowych łańcuchach oddechowych, po przyjęciu 2 elektronów przechodzi w ubichinol (QH2).
Swoją budową przypomina witaminy E i K. Jest wytwarzana w wątrobie, jednak jej produkcja spada wraz z wiekiem. Duża jej ilość gromadzi się w mięśniu sercowym, mięśniach szkieletowych i właśnie w wątrobie. Precyzyjniej mówiąc, gromadzi się w mitochondriach, które śmiało możemy porównać do akumulatorów każdej komórki. Stwierdzono, że u różnych gatunków zwierząt występują homologi ubichinonu różniące się długością poliprenylowego łańcucha bocznego. Z drożdży i pleśni wyizolowano ubichinony zawierające łańcuch poliprenylowy zbudowany z sześciu (CoQ6), siedmiu (CoQ7) i ośmiu (CoQ8) jednostek izoprenoidowych. Natomiast w organizmach niektórych kręgowców (np. szczurów czy szczupaków), a także ssaków, m.in. człowieka stwierdzono obecność koenzymu Q9 (CoQ9) oraz koenzymu Q10 (CoQ10). Ze względu na jego tak znaczne rozpowszechnienie w przyrodzie nazywa się go ubichinonem (ubitanus-wszechobecny). W warunkach prawidłowej homeostazy organizmu koenzym ten jest syntetyzowany we wszystkich tkankach i komórkach w ilościach wystarczających do wypełniania swojej roli fizjologicznej. Związek ten jest niezbędny w procesach biologicznych, zachodzących w żywym organizmie. Pełni on również niezwykle ważną rolę w procesach metabolicznych, prowadzących do produkcji energii. Należy podkreślić, że witamina Q jest witaminą nierozpuszczalną w wodzie, natomiast dobrze w tłuszczach.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- zapobiega tworzeniu się wolnych rodników, a dodatkowo regeneruje witaminę E po ich ataku;

- wspomaga przemianę materii i proces wydalniczy;
– reguluje ciśnienie tętnicze;
– regeneruje mięsień sercowy oraz zabliźnia pooperacyjne rany serca;
– ma wyraźne działanie przeciwdusznicowe;
– zapobiega kardiomiopatiom;
– zdecydowanie podnosi odporność organizmu na choroby;
– przeciwdziała skutkom ubocznym leków;
– normalizuje poziom cukru we krwi;
– jest pomocna w leczeniu otyłości i paradontozy;
– poprawia wydolność fizyczną organizmu;

- podaje się ją w celu ochrony mięśnia sercowego przed toksycznym działaniem niektórych leków;
– opóźnia starzenie się organizmu.

 

niedobór:

- badania wykazują, że niedobór tego koenzymu może powodować nieprawidłowości w funkcjonowaniu serca i układu krążenia, nadciśnienie tętnicze;
- zaburzenia przemiany materii, regeneracji tkanek oraz układu odpornościowego;
- kłopoty z cholesterolem.
 

nadmiar:

nie obserwowano.

 

co wpływa na polepszenie działania:

wchłania się tylko w obecności tłuszczy, dlatego przy suplementacji należy ją podawać w postaci preparatów w kapsułkach zawierających ciała tłuszczowate - np. lecytynę. Kwas foliowy oraz witaminy z grupy B mają znaczący wpływ na nasilenie syntezy tego związku w organizmie.

 

co wpływa na pogorszenie działania:

witamina ta ma zdolność czasowego zanikania. Dzieje się tak zwykle w sytuacji, gdy  organizm narażony jest na znaczny wysiłek fizyczny i psychiczny, a więc w szerokim tego słowa znaczeniu, na stres. Z badań wynika, że w przypadku chorób serca, chorób nowotworowych, a także wtedy, gdy organizm ma nadwagę, w organizmie występują tylko śladowe ilości tej witaminy. Jej niedobór wiąże się też z monotonną dietą i przyjmowaniem, niektórych leków.

źródło - ryby (np. makrela, łosoś, sardynki), nasiona sezamu i produkty z pełnego ziarna, surowe mięso, a zwłaszcza serce, nerki, wątroba i śledziona.

 

dzienne zapotrzebowanie:

u zwierząt zdrowych w dawkach wystarczających organizm jest sam go w stanie syntetyzować. U zwierząt chorych w celach wspomagania dietetycznego chorób serca psów zaleca się dawki suplementacyjne wynoszące: 2,5 mg/kg masy ciała dwa/trzy razy dziennie.

 

do góry

WITAMINA P (bioflawonoidy, flawonoidy, związki flawonowe, witamina C2, cytryn) -  nie są w ścisłym słowa znaczeniu witaminą, ale ze względu na swoje spełniane funkcje są klasyfikowane jako witaminy. Termin bioflawonoidy odnosi się do wielu różnych związków. Szczegółowa klasyfikacja bioflawonoidów obejmuje: flawonole, flawony, flawonony, flawan-3-ole, izoflawony, antocyjanidy. Do tej pory rozpoznano ponad 7000 różnych bioflawonoidów, najbardziej znanymi są rutyna, kwercetyna, kwercytryna, hesperydyna, kemferol, eriodykcjol. Chemicznie wszystkie bioflawonoidy są oparte na szkielecie węglowodorowym flawonu. Różnią się liczbą i rodzajem podstawników, przy czym różnice między tymi związkami wynikają przede wszystkim z odmiennej budowy tylko jednego skrajnego pierścienia. O istnieniu tych substancji ludzkość dowiedziała się w 1936 dzięki węgierskiemu naukowcowi Albertowi Szent-Gyorgyi (odkrywcy witaminy C). Zostały pozyskane z czerwonej papryki i soku z cytryny. Początkowo naukowcy sądzili, że bioflawonoidy to kolejna witamina i nazwali substancje z tej grupy witaminą P (nazwa od Permeability - przepuszczalność), ponieważ w połączeniu z witaminą C miały zdolność zapobiegania szkorbutowi. Wówczas otrzymywano je z pomarańczy i dopiero w wiele lat później okazało się, że rzekoma witamina P jest w istocie mieszaniną flawonoidów, głównie rutyny, w związku z czym odstąpiono od tego nazewnictwa. Jest rozpuszczalna w wodzie.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- podstawową funkcją bioflawonoidów jest zwiększenie wytrzymałości kapilar i regulacja wchłaniania;
- chroni witaminę C przed zniszczeniem przez utlenianie;

- wraz z witaminą C wspomaga prawidłowe funkcjonowanie tkanki łącznej;
- wzmacnia ściany naczyń włosowatych;
- zapobiega powstawaniu sińców i wybroczyn;
- bierze udział w odpowiedzi odporności na infekcje;
- pomaga w zapobieganiu i leczeniu krwawienia z dziąseł;

- podtrzymuje działanie adrenaliny, czyli hormonu nadnercza, który ma znaczenie mobilizujące i stymulujące;
- działa synergicznie z witaminą C (zwiększa jej skuteczność);
- ułatwia leczenie obrzęków i zawrotów głowy wywołanych schorzeniami ucha wewnętrznego;
- zapobiega poronieniom;
- zmniejsza krwawienie poporodowe.

 

niedobór:

- kruchość naczyń włosowatych;

- przedwczesna dezaktywacja witaminy C;

- zmiany zwyrodnieniowe w obrębie tętnic i żył;

- zwiększenie tendencji do zatoru.

 

nadmiar:

nie obserwowano.

 

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:
- nadmiar wody, gotowanie potraw zawierających witaminę, światło, tlen.

źródło - kasza gryczana, borówki, jeżyny, czarna i czerwona porzeczka, pomidory, papryka, sałata, kiwi, brokuły, brzoskwinie, szpinak, śliwki węgierki, wiśnie.

 

dzienne zapotrzebowanie:

brak danych.

 

do góry

WITAMINA P1 (eskulina) - to naturalna roślinna substancja uszczelniająca żyły obficie występująca w nasionach kasztanowca. Nasienie kasztanowca zwyczajnego (Aesculus hippocastani) jest surowcem zawierającym głównie glikozydy saponinowo triterpenowe. Od 3 do 10% escyny jest mieszaniną saponin - acylowanych glikozydów trójterpenowych.  W jej składzie wyizolowano 30 różnych saponin, wśród których wstępują różne frakcje: beta-escyna, kryptoescyna oraz alfa-escyna. Obok saponin występują flawonoidy, sterole, olejki eteryczne i znaczne ilości skrobi (30-60%). Substancja ta jest rozpuszczalna w wodzie. Witamina ta stanowi specyficzną formę witaminy P.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- wyizolowana escyna wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe;

- hamuje szkodliwy enzym - hialuronidazę - odpowiedzialnego za rozkład kwasu hialuronowego;

- hamuje aktywność enzymu - syntezy prostaglandynowej produkującej zapalne hormony tkankowe, przez co tłumi niszczące śródbłonek stany zapalne w naczyniach;

 

toksyczność:

wyciągi z nasion (niekiedy z kory kasztanowca) mogą powodować zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego.

 

Przeciwwskazania i interakcje:
preparatów z escyną nie podaje się pozajelitowo w chorobach nerek, nie stosuje się również miejscowo w przypadku otwartych rozległych ran. Podana pozajelitowo escyna może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych oraz wzmacniać uszkadzające nerki działanie antybiotyków aminoglikozydowych.

źródło - gotowe preparaty zawierające wyciąg z kasztanowca.

 

Z dobrodziejstw kasztanowca pies może korzystać na dwa sposoby:

- wewnętrznie: gotowe preparaty tylko i wyłącznie pod kontrolą i na zalecenie lekarza;

- zewnętrznie: ekstrakt dodawany jest do różnego rodzaju, kremów, galaretek i żeli, które najczęściej stosuje się przy różnego rodzaju schorzeniach skóry (obrzęki, krwiaki, zapalenie kaletek i pseudokaletek), jako środki do aplikowania miejscowego.

 

do góry

WITAMINA P2 (hesperydyna) - to związek chemiczny będący glikozydem hesperetyny zaliczanej do flawononów będących rodzajem flawonoidów. Dawniej nazywana była witaminą P2.  Nazwa związku pochodzi od greckich nimf ogrodów - Hesperyd.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- poprawia stan naczyń włosowatych, zmniejszając ich przepuszczalność;

- działa synergistycznie do witaminy C na stan kolagenu;

- posiada właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne, hipolipidemiczne, antynowotworowe;

- obniża poziom cholesterolu;

- wykazano również, że może działać hamująco na ubytek tkanki kostnej;

- może również redukować liczbę lipidów w surowicy krwi i w wątrobie.

 

niedobór:

nie obserwowano.

 

nadmiar:

nie obserwowano.

 

źródło - występuje w sporych ilościach w owocach cytrusów, ale niestety cytrusy zawierają duże ilości olejków eterycznych, które działają na psa przeczyszczająco są sprawcami biegunek i wymiotów. Stąd też nie podaje się psom owoców z tej grupy!. Występuje również w papryce. Ten związek można również odnaleźć, jako składowa w zbilansowanych gotowych karmach.

 

do góry

WITAMINA P4 (trokserutyna) - substancja pochodzenia roślinnego należąca do grupy bioflawonoidów. Jest to pochodna rutyny, która została otrzymana w sposób półsyntetyczny. Stanowi mieszankę hydroksyetylowanej rutyny, która zawiera nie mniej, niż: 80.0 % 7,3´,4´-Tris[O-(2-hydroxyethyl)] rutyny. Stanowi specyficzną formę witaminy P. Mechanizm działania trokserutyny wiąże się z jej głównymi właściwościami: hamowaniem tworzenia się skrzepliny w kapilarach żylnych (wenulach - działanie przeciwzakrzepowe), hamowaniem mechanizmu płytkowego (efekt antyagregacyjny) oraz z działaniem ochronnym na komórki śródbłonka naczyń (venoprotectivum). Z przewodu pokarmowego trokserutyna wchłania się łatwo. Jest metabolizowana do pochodnych glukuronowych oraz produktu częściowej degradacji - trihydroksyetylokwercetyny. We krwi występuje również w postaci niezmienionej. W organizmie utrzymuje się długo. Jest wydalana głównie z kałem.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- zmniejsza przepuszczalność oraz poprawia elastyczność drobnych naczyń krwionośnych;

- neutralizuje wolne rodniki, działa przeciwzapalnie oraz przeciwobrzękowo;

- zmniejsza skłonność płytek krwi do agregacji, usprawnia mikrokrążenie oraz chroni śródbłonek naczyń przed uszkodzeniami.

 

niedobór:

nie obserwowano.

 

nadmiar:

dotychczasowe badania nie wykazały właściwości toksycznych trokserutyny, niekiedy mogą wystąpić nudności.

 

źródło - dostępna w postaci przetworzonej do suplementacji (tabletki) tylko na wyraźne zalecenie lekarskie. 

 

do góry

WITAMINA U (metylosulfoniometionina, Cabagin-U, Smethylmethionine) - pochodna metioniny wzór chemiczny [( CH 3 ) 3 S (CH 2) 2 CHNH 3 CO 2] + (organicznego związku chemicznego, aminokwasu kodowanego, obojętnego elektrycznie) wyizolowana po raz pierwszy w 1966 roku z kapusty, przez amerykańskiego uczonego Chenney'a. Jej działanie witaminowe jest podawane w wątpliwość stąd też nazywanie jej witaminą przez wielu naukowców jest kwestionowane. Istnienie regenerujących właściwości witaminy U potwierdził w styczniu 2010 roku zespół naukowców z Korei Południowej. Witamina U bierze udział w syntezie wielu cennych substancji np. takich jak cholina (witamina B4).

 

wpływ na funkcje organizmu:

- czynnik przyśpieszający gojenie wrzodów żołądka;

- czynnik przeciwhistaminowy (H2);

- czynnik żółciopędny;

- zapobiega powstawaniu kamicy żółciowej;

- wpływa na metabolizm tłuszczów. W szczególności, chroni wątrobę przed stłuszczeniem;

- czynnik ochronny dla błony śluzowej żołądka i jelit.

 

niedobór:

nie istnieje żadna publikacja na temat konsekwencji awitaminozy U, lecz można przypuszczać, że może być ona przyczyną osłabienia śluzówki żołądka, stwarzającego podatny grunt dla owrzodzenia ścianek żołądka.

 

nadmiar:

nie obserwowano.

 

co wpływa na pogorszenie właściwości:

ulega zniszczeniu pod wpływem działania wysokiej temperatury.

źródło - największe jej ilości znajdują się w surowym soku z kapusty i w kapuście, zwłaszcza w częściach zielonych i czerwonych, można ją znaleźć również w: pietruszce, selerze, marchwi, burakach, szparagach, papryce, szpinaku, rzepie, pomidorach. Witamina U znajduje się też w serze, mleku, surowych żółtkach jaj i w mniejszym stopniu w wątrobie.

 

dzienne zapotrzebowanie:

brak danych.

 

do góry

WITAMINA BT (karnityna, witamina O, witamina B22) - organiczny związek chemiczny. Karnityna jest czwartorzędową aminą, L-karnityna ssaków jest syntetyzowana z lizyny i metioniny, głównie w wątrobie. W syntezie uczestniczy niacyna, pirydoksyna, witamina C i żelazo. Ostatni etap syntezy karnityny (enzymatyczny rozkład maślanu betainy) zachodzi w wątrobie. U ssaków brak odpowiednich enzymów w sercu i wątrobie. We krwi i innych tkankach karnityna występuje w stanie wolnym i w postaci estrów. U ssaków najwyższa koncentracja karnityny występuje w sercu, mięśniach szkieletowych i nerkach. Karnityna jest wchłaniana biernie w jelicie cienkim, część może być transportowana aktywnie ze specyficznym białkiem (carnitine-binding-protein). Wydalana w postaci wolnej i zestryfikowanej. Tempo wydalania zależy od stężenia w osoczu, wydalana jest także w mleku. Karnityna u psa pochodzi z dwóch źródeł: jest syntetyzowana i dostarczana z pożywieniem, stąd też bywa nazywana substancją witaminopodobną. Karnityna nie podlega metabolizmowi. U psów występują duże straty karnityny z moczem na skutek upośledzonej resorpcji w nerkach.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- jej najbardziej poznana funkcja to uczestnictwo w procesie oksydacji kwasów tłuszczowych o długim łańcuchu węglowym;

- pełni funkcje bufora cytoplazmatycznego i transportera błonowego dla rodników acylowych, acetylowych i jonów (reaktywnych form substancji odżywczych) tłuszczów, węglowodanów aminokwasów, elektrolitów i mikroelementów;

- ogranicza wytwarzanie tłuszczu i cholesterolu oraz poprawia tolerancję glukozy;

- usprawnia procesy energetyczne i reguluje gospodarkę mineralną;
- przyspiesza regenerację powysiłkową i poprawia wydolność tlenową;
- eliminuje wolne rodniki i stabilizuje błony biologiczne - wzmaga witalność, podnosi odporność i spowalnia procesy starzenia.

 

niedobór:

- niska koncentracja karnityny jest uznawana za przyczynę kardiomiopatii rozstrzeniowej;

- powiększony mięsień sercowy;
- niedostateczne ukrwienie;
- uszkodzenie mięśni szkieletowych, a nawet ich zanik.

 

nadmiar:

nie obserwowano.

 

co wpływa na niedobory:

niedobory występują przy zakłóceniach jej syntezy w wątrobie, upośledzonym wchłanianiu w jelicie cienkim lub nadmiernym wydalaniu z moczem, u mięsożernych karmionych dietami z małym udziałem produktów mięsnych i u noworodków ssących przy niskiej koncentracji karnityny w mleku matki lub preparatach mleko zastępczych.

źródło - produkty mleczne, baranina, wołowina, wieprzowina i ryby.

 

dzienne zapotrzebowanie:

zalecana dawka dla psa 2 g dziennie podzielone na 2-3 porcje. U zwierząt chorych w celach wspomagania dietetycznego chorób serca psów zaleca się dawki suplementacyjne wynoszące: 50 mg/kg masy ciała dwa/trzy razy dziennie.

 

do góry

WITAMINA T (substancje wzrostowe, faktor T, termitin, torutilin, Tegotin, Temina) - to zespół substancji (frakcja) wyodrębnionych z nasion sezamu, żółtek jaj, owadów (konkretnie termitów) i grzybów. Jest związkiem rozpuszczalnym w tłuszczach, odpornym na ogrzewanie. Nie ustalono struktury chemicznej witaminy T, a jej istnienie w dosłownym znaczeniu, jako jednorodnego związku niezbędnego do życia - jest nadal kontrowersyjne. Jest to stosunkowo najbardziej tajemnicza i najmniej jeszcze poznana substancja pretendująca do miana witaminy.

 

wpływ na funkcje organizmu:

- frakcja ta podawana ludziom i zwierzętom powoduje zwiększenie krzepliwości krwi (wzrost liczby trombocytów) oraz pobudzenie hemopoezy (procesów krwiotwórczych);

- istnieją doniesienia, że zwiększa koncentrację;

 

niedobór:

w dotychczas przeprowadzonych badaniach doświadczalnych udowodniono, że braki tej substancji mogą się przyczyniać do:

- niedokrwistości;

- powolnego gojenia ran;

- pogorszenia napięcia naczyń żył

- hemofilii;

- zmniejszenia krzepliwości krwi;

- osłabienia regeneracji nerwów;

- zaobserwowano zmniejszoną wydajność płytek krwi;

- zmęczenie;

- zmniejszenie odporności na przeziębienia;

 

nadmiar:

nie obserwowano.

 

co wpływa na pogorszenie wchłaniania:

antybiotyki (penicylina), mycoine.

 

co wpływa na pogorszenie właściwości:

oleje mineralne, środki przeczyszczające.

 

do góry

Jeśli karmisz psa w sposób naturalny pamiętaj, że jego organizm skorzysta w sposób optymalny z zawartych w diecie witamin tylko i wyłącznie wówczas, gdy:

  • w jego diecie znajdą się świeże produkty, a szczególnie warzywa i owoce (kupowane codziennie);

  • witaminy nie lubią gotowania, tak więc staraj się gotować produkty tak długo, jak wymaga tego jedynie ich obróbka termiczna, bo w przeciwnym wypadku przejdą one do roztworu. Staraj się przy tym zużywać, jak najmniej wody.

  • staraj się podawać warzywa i owoce maksymalnie rozdrobnione, co znacznie ułatwi psu przyswojenie z nich najcenniejszych substancji, przy tym zadbaj o jak najkrótszą czasowo obróbkę;

  • przyrządzaj potrawy tuż przed podaniem;

  • mrożone warzywa gotuj bez rozmrażania;

  • przechowuj w lodówce żywność wymagającą chłodzenia, aby zapobiec jej zepsuciu lub zwiędnięciu (w stałej temperaturze poniżej 0oC). Mrożonki trzymaj w temperaturze poniżej -20oC. Żywność w puszkach i suszona powinna się znajdować w chłodnym i suchym miejscu;

  • nie trzymaj długo mrożonek i żywności w puszkach (przechowywane dłużej, niż 3 miesiące tracą, aż 75% witamin!);

  • makaron i ryż przechowuj w ciemnych pojemnikach, gdyż promienie nadfioletowe niszczą zawartą w nich witaminę B2;

  • zestawiając posiłki pamiętaj o tym, żeby je bilansować optymalnie do rasy, aktywności ruchowej i wieku psa;

  • miej na uwadze to, że wchłanianie witamin poprawi obecność wody i tłuszczy;

  • pamiętaj również o tym, że nie wszystkie produkty lubią swoje bezpośrednie sąsiedztwo znosząc dobroczynną moc zawartych w sobie witamin. Dlatego też staraj się tak komponować posiłki, by kolidujące ze sobą produkty nie występowały w danym posiłku jednocześnie.

materiał opracowany przez Redakcję Świata Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz:

- "Witaminy i mikroelementy", książka pod patronatem Farmakopedy Stanów Zjednoczonych (UPS) - Warszawa 1998;

- "Abecadło witamin i pierwiastków", Stanisław K. Wiąckowski, Wydawnictwo Tower Press;

- "Witaminy Minerały i Suplementy", K. Abramek, wydawnictwo: Złote Myśli;

- "Biblia witamin XXI wieku", E. Mindell, wydawnictwo: Prószyński i S-ka, Wydawnictwo;

- "Hodowla psów" K. Ściesiński - Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2004;

- "Dietetyczne wspomaganie chorób serca psów i kotów", Agnieszka Wanda Piastowska, Weterynaria w Praktyce, nr3, rok 2005;

- "Nutrient Requirements of Dogs", Revised Edition NRC, National Academy Press 1985;

- www.wikipedia.pl;

- www.zdrowie.med.pl;

- http://www.ptfarm.pl/pub/File/FP/5_2009/11%20%20flawonoidy.pdf;

- http://www.amino-acids-supplement.com/vitamins-minerals.php;

- http://www.innvista.com/health/nutrition/vitamins/default.htm.

 

Przypominamy jednocześnie, iż informacje zawarte na tej stronie posiadają tylko i wyłącznie charakter informacyjny. Wykorzystanie ich bez konsultacji z lekarzem weterynarii lub dietetykiem weterynaryjnym może przynieść rezultaty odwrotne do zamierzonych. Dlatego zawsze, przed zastosowaniem ich w praktyce zasięgnij opinii lekarza weterynarii.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768